NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề
Hầu hết các quốc gia đều xem việc bồi dưỡng giáo viên là yếu tố then chốt trong phát triển giáo dục Tạo điều kiện cho mọi người có cơ hội học tập suốt đời và thường xuyên cập nhật kiến thức là phương châm hành động của các cấp quản lý giáo dục Đặc biệt, giáo dục hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, giúp đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Tại Pakistan, chương trình bồi dưỡng sư phạm kéo dài 3 tháng do nhà nước quy định, bao gồm giáo dục nghiệp vụ dạy học, tâm lý giáo dục, phương pháp nghiên cứu và đánh giá học sinh, dành cho giáo viên mới vào nghề dưới 3 năm Trong khi đó, tại Philippines, việc bồi dưỡng giáo viên không diễn ra trong năm học mà được tổ chức trong các khóa học vào mùa hè khi học sinh nghỉ.
Hè thứ nhất tập trung vào các môn học, nguyên tắc dạy học, tâm lý học và đánh giá trong giáo dục Hè thứ hai bao gồm các môn về quan hệ con người, triết học giáo dục, nội dung và phương pháp giáo dục Hè thứ ba chú trọng vào nghiên cứu giáo dục và viết tài liệu trong giáo dục Cuối cùng, hè thứ tư cung cấp kiến thức nâng cao, kỹ năng nhận xét, lập kế hoạch giảng dạy, cũng như viết tài liệu giảng dạy, sách giáo khoa và sách tham khảo.
Tại Nhật Bản, việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho giáo viên THPT là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm Các cấp quản lý giáo dục sẽ đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau tùy thuộc vào thực tế của từng đơn vị cá nhân, nhằm đáp ứng yêu cầu cụ thể trong công tác quản lý giáo dục.
Mỗi trường sẽ cử từ 3 đến 5 giáo viên tham gia đào tạo lại theo chuyên môn mới, với trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học.
Từ năm 1998, Thái Lan đã triển khai chương trình bồi dưỡng giáo viên tại các trung tâm học tập cộng đồng, nhằm cung cấp giáo dục cơ bản, đào tạo kỹ năng nghề nghiệp và tư vấn thông tin cho toàn bộ người dân trong xã hội.
Triều Tiên có chính sách thiết thực trong việc bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ giáo viên, yêu cầu tất cả giáo viên tham gia đầy đủ các chương trình nâng cao trình độ và nghiệp vụ chuyên môn Trong thập kỷ qua, nhà nước đã triển khai hai chương trình lớn: “Chương trình bồi dưỡng giáo viên mới” kéo dài 10 năm và “Chương trình trao đổi” nhằm đưa giáo viên đi tập huấn tại nước ngoài.
Giáo dục hướng nghiệp là một vấn đề quan trọng được các quốc gia trên thế giới đặc biệt chú trọng Việc bồi dưỡng giáo dục hướng nghiệp cho giáo viên không chỉ là nhiệm vụ cần thiết mà còn ảnh hưởng lớn đến thế hệ tương lai của mỗi quốc gia.
Ngay sau năm 1975, việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên gặp nhiều khó khăn do hậu quả của cuộc chiến tranh chống Mỹ Chương trình đào tạo giáo viên ở các vùng miền được tổ chức theo nhiều hình thức và nội dung khác nhau, dẫn đến trình độ chuyên môn của giáo viên không đồng đều Để đáp ứng yêu cầu cải cách giáo dục, Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương cấp bách nhằm đào tạo đội ngũ giáo viên giáo dục hướng nghiệp, đặc biệt là giáo viên THPT, thông qua các hình thức đào tạo chính quy, tại chức, ngắn hạn và cấp tốc.
Kể từ năm 1986, Việt Nam đã bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong đó giáo dục được coi là động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội Việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đã có những chuyển biến tích cực, mặc dù ngân sách giáo dục còn hạn chế Hai chu kỳ bồi dưỡng thường xuyên từ 1992 đến 2000 đã cung cấp nhiều kinh nghiệm quý báu về nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên phổ thông, đặc biệt là giáo viên trung học phổ thông Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong nội dung, chương trình, hình thức tổ chức, cơ sở vật chất và quản lý, dẫn đến hiệu quả bồi dưỡng chưa cao và chưa đáp ứng kịp thời với sự phát triển của giáo dục.
Vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên tư vấn hướng nghiệp, cần được nghiên cứu tiếp tục Điều này nhằm đề xuất các biện pháp hiệu quả và khả thi, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.
Khái quát các kết quả nghiên cứu nêu trên, có thể rút ra kết luận:
Nghiên cứu về TVHN cho học sinh đã thu hút sự chú ý trong lĩnh vực GDHN, nhưng cũng trải qua nhiều thăng trầm Từ giữa những năm 90, số lượng công trình nghiên cứu về TVHN cho học sinh đã giảm sút đáng kể, dẫn đến sự thiếu vắng các nghiên cứu trong giai đoạn này.
Những nghiên cứu hiện có đã tác động đến tư vấn hướng nghiệp cho học sinh phổ thông, nhưng vẫn thiếu các công trình tập trung vào bồi dưỡng kỹ năng tư vấn cho giáo viên THPT trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải triển khai nghiên cứu luận văn để đáp ứng nhu cầu thực tiễn tại các khu vực và miền khác nhau.
1.2 Một số khái niệm công cụ của đề tài
1.2.1 Khái niệm tư vấn, tư vấn hướng nghiệp
Trong các tài liệu quốc tế, khái niệm tư vấn bao gồm hai khía cạnh chính: tư vấn thông tin và tư vấn tâm lý Tư vấn thông tin chủ yếu tập trung vào việc cung cấp kiến thức chuyên môn, trong khi tư vấn tâm lý liên quan đến sự hỗ trợ cá nhân và riêng tư cho những vấn đề riêng tư của con người.
Khái niệm tư vấn được hiểu theo nhiều cách khác nhau Theo nghiên cứu của Kell & Burown (1998), Good định nghĩa tư vấn là sự trợ giúp cá nhân và riêng tư liên quan đến các vấn đề giáo dục và nghề nghiệp Định nghĩa này nhấn mạnh vai trò của nhận thức và sự hỗ trợ từ các nguồn lực bên ngoài trong quá trình tư vấn Một quan niệm khác cho rằng tư vấn là mối quan hệ giữa hai người, trong đó một người giúp người kia hiểu và giải quyết vấn đề của mình, thường liên quan đến tư vấn tâm lý giáo dục và xã hội Tư vấn là một quá trình hai chiều, liên quan đến cả người tư vấn và người được tư vấn Định nghĩa phổ biến trong trường học do nhà tâm lý học Wrenn đưa ra cho rằng tư vấn là mối quan hệ có mục đích giữa hai người, trong đó cách thức tương tác thay đổi theo nhu cầu của học sinh, nhưng luôn có sự tham gia tương hỗ giữa tư vấn viên và học sinh, tập trung vào việc phân biệt và tự quyết định của học sinh.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề
Hầu hết các quốc gia đều xem việc bồi dưỡng giáo viên là yếu tố then chốt trong phát triển giáo dục Tạo điều kiện cho mọi người có cơ hội học tập suốt đời và thường xuyên cập nhật kiến thức là phương châm hành động của các cấp quản lý giáo dục Đặc biệt, giáo dục hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, giúp đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Tại Pakistan, chương trình bồi dưỡng sư phạm kéo dài 3 tháng do nhà nước quy định, bao gồm giáo dục nghiệp vụ dạy học, tâm lý giáo dục, phương pháp nghiên cứu và đánh giá học sinh, dành cho giáo viên mới vào nghề dưới 3 năm Trong khi đó, tại Philippines, việc bồi dưỡng giáo viên không diễn ra trong năm học mà được tổ chức trong các khóa học vào mùa hè khi học sinh nghỉ.
Hè thứ nhất tập trung vào các môn học cơ bản như nguyên tắc dạy học, tâm lý học và đánh giá trong giáo dục Hè thứ hai bao gồm các môn về quan hệ con người, triết học giáo dục, cùng với nội dung và phương pháp giáo dục Hè thứ ba chú trọng vào nghiên cứu giáo dục và viết tài liệu trong lĩnh vực này Cuối cùng, hè thứ tư cung cấp kiến thức nâng cao, kỹ năng nhận xét, lập kế hoạch giảng dạy, cũng như viết tài liệu giảng dạy, sách giáo khoa và sách tham khảo.
Tại Nhật Bản, việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho giáo viên THPT là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm Các cấp quản lý giáo dục sẽ đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau tùy thuộc vào thực tế của từng đơn vị cá nhân, nhằm đáp ứng yêu cầu cụ thể trong công tác quản lý giáo dục.
Mỗi trường sẽ cử từ 3 đến 5 giáo viên tham gia đào tạo lại theo chuyên môn mới, với trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học.
Từ năm 1998, Thái Lan đã triển khai chương trình bồi dưỡng giáo viên tại các trung tâm học tập cộng đồng, nhằm cung cấp giáo dục cơ bản, đào tạo kỹ năng nghề nghiệp và tư vấn thông tin cho toàn bộ người dân trong xã hội.
Triều Tiên có chính sách thiết thực trong việc bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ giáo viên, yêu cầu tất cả giáo viên tham gia đầy đủ các chương trình nâng cao trình độ và nghiệp vụ chuyên môn Trong thập kỷ qua, nhà nước đã triển khai hai chương trình lớn: “Chương trình bồi dưỡng giáo viên mới” kéo dài 10 năm và “Chương trình trao đổi” nhằm đưa giáo viên đi tập huấn tại nước ngoài.
Giáo dục hướng nghiệp là một vấn đề quan trọng được nhiều quốc gia trên thế giới chú trọng Việc phát triển giáo dục hướng nghiệp không chỉ là nhiệm vụ của mỗi quốc gia mà còn ảnh hưởng lớn đến thế hệ tương lai Chất lượng bồi dưỡng hướng nghiệp cho giáo viên sẽ quyết định sự thành công trong việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.
Ngay sau năm 1975, việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên gặp nhiều khó khăn do hậu quả của cuộc chiến tranh chống Mỹ Chương trình đào tạo giáo viên ở các vùng miền được tổ chức theo nhiều hình thức và nội dung khác nhau, dẫn đến trình độ chuyên môn của giáo viên không đồng đều Để đáp ứng yêu cầu cải cách giáo dục, Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương cấp bách nhằm đào tạo đội ngũ giáo viên giáo dục hướng nghiệp, đặc biệt là giáo viên THPT, thông qua các hình thức đào tạo chính quy, tại chức, ngắn hạn và cấp tốc.
Kể từ năm 1986, Việt Nam đã bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH), trong đó giáo dục được coi là động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội Việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đã có những chuyển biến tích cực, mặc dù ngân sách giáo dục còn hạn chế Hai chu kỳ bồi dưỡng thường xuyên từ 1992-1996 và 1997-2000 đã cung cấp nhiều kinh nghiệm quý báu về nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên phổ thông, đặc biệt là giáo viên trung học phổ thông Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập trong nội dung, chương trình, hình thức tổ chức, cơ sở vật chất và quản lý, dẫn đến hiệu quả bồi dưỡng chưa cao và chưa đáp ứng kịp thời với sự phát triển của giáo dục.
Vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên tư vấn hướng nghiệp, cần được nghiên cứu tiếp để đề xuất các biện pháp hiệu quả và khả thi, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.
Khái quát các kết quả nghiên cứu nêu trên, có thể rút ra kết luận:
Nghiên cứu về TVHN cho học sinh đã thu hút sự chú ý trong lĩnh vực GDHN, nhưng cũng trải qua nhiều thăng trầm Từ giữa những năm 90, số lượng công trình nghiên cứu về TVHN cho học sinh đã giảm sút đáng kể, dẫn đến sự thiếu vắng các nghiên cứu trong giai đoạn này.
Những nghiên cứu hiện có đã tác động đến tư vấn hướng nghiệp cho học sinh phổ thông, nhưng vẫn thiếu các công trình tập trung vào bồi dưỡng kỹ năng tư vấn cho giáo viên THPT trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải triển khai nghiên cứu luận văn để đáp ứng nhu cầu thực tiễn tại các khu vực và miền khác nhau.
Một số khái niệm công cụ của đề tài
1.2.1 Khái niệm tư vấn, tư vấn hướng nghiệp
Trong các tài liệu quốc tế, khái niệm tư vấn bao gồm hai khía cạnh chính: tư vấn thông tin và tư vấn tâm lý Tư vấn thông tin chủ yếu tập trung vào việc cung cấp kiến thức chuyên môn, trong khi tư vấn tâm lý liên quan đến sự hỗ trợ cá nhân và riêng tư cho những vấn đề riêng tư của con người.
Khái niệm tư vấn được hiểu theo nhiều cách khác nhau Theo nghiên cứu của Kell & Burown (1998), Good định nghĩa tư vấn là "một loại trợ giúp mang tính cá nhân và riêng tư về những vấn đề riêng của con người liên quan đến giáo dục và nghề nghiệp." Định nghĩa này nhấn mạnh vai trò của nhận thức và sự hỗ trợ từ các nguồn lực bên ngoài trong quá trình tư vấn Một quan niệm khác cho rằng tư vấn là mối quan hệ giữa hai người, trong đó một người giúp người khác hiểu và giải quyết vấn đề của mình, thường liên quan đến tư vấn tâm lý giáo dục và xã hội Tư vấn là một công việc hai chiều, liên quan đến cả người tư vấn và người được tư vấn Định nghĩa phổ biến trong trường học do nhà tâm lý học Wrenn đưa ra cho rằng tư vấn là một mối quan hệ có mục đích giữa hai người, trong đó cách thức đối xử thay đổi theo nhu cầu của học sinh, nhưng luôn có sự tham gia tương hỗ giữa tư vấn viên và học sinh, tập trung vào việc phân biệt và tự quyết định của học sinh.
Tư vấn được hiểu là một quá trình học hỏi có định hướng, diễn ra qua tương tác giữa hai người Tư vấn viên, với trình độ chuyên môn cao và kỹ năng thành thạo, hỗ trợ thân chủ bằng các phương pháp phù hợp với nhu cầu của họ, trong bối cảnh nghiên cứu về chính bản thân.
Tư vấn là một hoạt động thông tin và tương tác xã hội giữa nhà tư vấn và người được tư vấn, trong đó nhà tư vấn cung cấp lời khuyên và gợi ý, giúp đối tượng nhận được thông tin và tri thức cần thiết về các vấn đề quan tâm.
Công tác tư vấn hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và tuyển chọn nghề nghiệp, diễn ra trong bối cảnh kinh tế xã hội cụ thể Nó không chỉ tuân theo những quy luật phát triển đặc thù mà còn tác động trực tiếp đến con người Tư vấn hướng nghiệp giúp hình thành hệ thống thái độ của cá nhân đối với thế giới nghề nghiệp và bản thân.
Tùy thuộc vào từng quốc gia, khái niệm và cách gọi về tư vấn hướng nghiệp có sự khác biệt Ở Mỹ và Canada, thuật ngữ "Hướng dẫn chọn nghề" hay "Hướng dẫn con đường mưu sinh" được sử dụng, nhấn mạnh rằng đây là quá trình hỗ trợ học sinh trong việc lựa chọn nghề nghiệp và chuẩn bị cho họ bước vào thị trường lao động, nhằm giúp họ đạt được thành công trong sự nghiệp Trong khi đó, ở Liên Xô cũ, các nhà nghiên cứu gọi nó là "Hướng nghiệp", thể hiện quan điểm riêng về vai trò của tư vấn nghề nghiệp.
Hướng nghiệp bao gồm ba giai đoạn chính: định hướng nghề, tư vấn nghề và tuyển chọn nghề Mục tiêu của quá trình này là chuẩn bị cho học sinh tốt nghiệp trung học về mặt tư tưởng và thực tiễn, giúp họ sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp.
Theo K.K Platonov, tư vấn hướng nghiệp là một hệ thống các hình thức y học và các phương pháp tác động đa dạng nhằm phát hiện và khám phá khả năng tinh thần cũng như thể lực của học sinh trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp.
Tư vấn hướng nghiệp, theo từ điển Tâm lý học của Đức, là hoạt động hỗ trợ cá nhân, đặc biệt là thanh niên, trong việc định hướng, tìm kiếm và thay đổi nghề nghiệp Mặc dù đã được đề cập ở Việt Nam, nhưng lĩnh vực này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ Tư vấn hướng nghiệp là một phần quan trọng trong công tác hướng nghiệp, và trong những năm gần đây, nhu cầu xã hội về vấn đề này ngày càng tăng do sự bất cập trong phân công lao động Theo tác giả Nguyễn Văn Hộ, tư vấn hướng nghiệp là hoạt động cung cấp thông tin nhằm đáp ứng nhu cầu của cá nhân hoặc nhóm người muốn hiểu biết sâu sắc về nghề nghiệp mà họ chưa có cơ hội tiếp cận.
Theo Đặng Danh Ánh, tư vấn nghề là hệ thống biện pháp tâm lý, giáo dục và y học nhằm phát hiện và đánh giá nhân cách học sinh Mục tiêu của tư vấn nghề là giúp học sinh chọn nghề dựa trên cơ sở khoa học, bằng cách đối chiếu yêu cầu của nghề và thị trường lao động với hứng thú và khuynh hướng của các em Từ đó, tư vấn nghề cung cấp lời khuyên về nghề nghiệp phù hợp cho học sinh.
Tư vấn hướng nghiệp là hoạt động cung cấp thông tin về nghề nghiệp, giúp đối tượng tư vấn, có thể là cá nhân hoặc nhóm, hiểu rõ hơn về các hoạt động nghề nghiệp mà họ chưa nắm bắt Hoạt động này giúp họ nhận thức được đặc điểm tâm sinh lý của bản thân và nhu cầu xã hội, từ đó đưa ra lựa chọn nghề nghiệp phù hợp Tư vấn nghề dựa trên nghiên cứu nhân cách và kiến thức về nhu cầu của nền kinh tế quốc dân, nhằm hỗ trợ học sinh trong việc lựa chọn nghề nghiệp thông qua các phương pháp và hình thức giúp đỡ sư phạm.
Tư vấn hướng nghiệp là hoạt động cung cấp thông tin cho những người chưa hiểu rõ về nghề nghiệp, giúp họ đối chiếu giữa năng lực, hứng thú cá nhân và nhu cầu xã hội Qua đó, tư vấn hướng nghiệp hỗ trợ người tìm việc lựa chọn nghề phù hợp với bản thân.
1.2.2 Kỹ năng, kỹ năng tư vấn hướng nghiệp
Trong Tâm lý học, cũng có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm kỹ năng;
Quan niệm đầu tiên nhấn mạnh tầm quan trọng của cách thức hành động, coi việc hiểu và thực hiện các phương pháp hành động là một kỹ năng Theo tác giả A.G Covaliôp, kỹ năng được định nghĩa là phương thức thực hiện các hoạt động mà con người đã nắm vững.
Kỹ năng không chỉ là khía cạnh kỹ thuật của hành động mà còn phản ánh năng lực con người Theo quan niệm này, kỹ năng có tính ổn định, mềm dẻo, linh hoạt và có mục đích A.V Pêtrôpxki định nghĩa kỹ năng là khả năng sử dụng tri thức, dữ kiện và khái niệm hiện có để lựa chọn phương thức hành động phù hợp với mục tiêu đã đề ra.
Theo các nhà nghiên cứu giáo dục Việt Nam, kỹ năng được hiểu là khả năng của con người thực hiện hiệu quả các hành động phù hợp với mục đích và điều kiện cụ thể Kỹ năng luôn mang tính khái quát và có thể áp dụng trong nhiều tình huống khác nhau.
Một số vấn đề lý luận về bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp
1.3.1 Chức năng nhiệm vụ của Giám đốc Sở GD & ĐT Trong việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT
- Là vai trò chủ đạo trong việc Bồi dưỡng cho CBGV - Là cơ quan tham mưu với UBND Thành phố về lĩnh vực giáo dục
Bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên theo thông tư 26/2012 của Bộ
Hàng năm Giáo viên bồi dưỡng là 120 tiết: Trong đó Bồi dưỡng thực hiện trong năm học là 30 tiết: Bồi dưỡng Phát triển giáo dục của địa phương là
30 tiết: Bồi dưỡng phát triển năng lực nghề nghiệp là 60 tiết, trong đó có tự bồi dưỡng và bồi dưỡng thường xuyên
1.3.2 Mục tiêu và tầm quan trọng của bồi dưỡng KN TVHN cho GV THPT
Cuộc cách mạng KH-CN và kinh tế tri thức đang tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng Con người là trung tâm của sự phát triển, với tri thức và tiềm năng con người là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững Điều này đặt ra yêu cầu mới cho giáo dục và tư vấn hướng nghiệp, không chỉ trang bị kiến thức mà còn hình thành hành vi, thái độ và khả năng thích ứng cho thế hệ trẻ, nhằm xây dựng một xã hội bền vững và ổn định.
Trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội hiện nay, nhiều ngành nghề mới xuất hiện trong khi nhiều nghề khác dần mai một Học sinh THPT thường cảm thấy bỡ ngỡ trước sự đa dạng và phức tạp của thế giới nghề nghiệp Thiếu hiểu biết về nghề và cái nhìn thực tế về tình hình đất nước, các em dễ bị ảnh hưởng bởi dư luận xã hội và thành kiến nghề nghiệp Do đó, sự hướng dẫn từ thầy cô giáo là rất cần thiết Giáo viên cần có kiến thức vững về các ngành nghề và kỹ năng tư vấn để giúp học sinh nhận thức được năng lực bản thân và nhu cầu xã hội, từ đó chọn lựa hướng đi phù hợp Việc bồi dưỡng năng lực tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên là rất quan trọng, góp phần phân luồng học sinh sau THPT và đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện nay.
1.3.3 Nội dung bồi dưỡng KN TVHN cho GV THPT 1.3.3.1 Tổ chức bồi dưỡng các kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho GV THPT
Một số kỹ năng quan trọng cho người làm công tác tư vấn, đặc biệt là tư vấn hướng nghiệp, đã được nhiều tác giả thảo luận trong thời gian dài Đây là những kỹ năng cần thiết để bồi dưỡng cho các chuyên gia trong lĩnh vực này.
GV để họ có thể làm tốt công tác tư vấn hướng nghiệp cho HS trong nhà trường THPT bao gồm:
Nghe không chỉ đơn thuần là sử dụng thính giác mà còn bao gồm việc quan sát và thể hiện sự cảm thông với thân chủ Kỹ năng nghe giúp nắm bắt ý kiến, cảm xúc và theo dõi sắc thái tình cảm qua giọng nói Để đạt được hiệu quả, cần khuyến khích sự thoải mái và chân thật từ thân chủ, giúp họ diễn đạt suy nghĩ và lo lắng của mình.
Kỹ năng giao tiếp không lời là biểu hiện quan trọng của trạng thái nội tâm của thân chủ, và người làm công tác tư vấn tâm lý cần phải thành thạo trong việc sử dụng ngôn ngữ này Việc giao tiếp không lời hiệu quả không chỉ hỗ trợ cho giao tiếp bằng lời mà còn giúp xây dựng mối quan hệ tư vấn tâm lý vững chắc Thông qua cử chỉ, nét mặt và giọng nói, người tư vấn có thể thể hiện thái độ của mình đối với thân chủ, tạo ra sự kết nối và hiểu biết lẫn nhau.
Khả năng tiếp nhận và truyền đạt thông tin thông qua hành vi là rất quan trọng Điều này bao gồm việc diễn đạt lại bằng ngôn ngữ cá nhân hoặc tóm tắt, làm rõ những gì mà thân chủ đã chia sẻ, đồng thời nhận được sự đồng thuận từ họ.
Kỹ năng thu thập thông tin là yếu tố quan trọng giúp người làm công tác tư vấn tâm lý hiểu rõ hơn về thân chủ và cảm xúc của họ, từ đó hỗ trợ hiệu quả hơn Hai kỹ năng chính trong việc thu thập thông tin bao gồm kỹ năng đặt câu hỏi và kỹ năng tóm lược.
Thể hiện sự hiểu biết một cách chân thành và không áp đặt, giúp thân chủ nhận thức rõ ràng về cảm xúc và giá trị của bản thân Khả năng thông đạt không chỉ là việc hiểu và đồng cảm mà còn là hỗ trợ thân chủ nhận diện nội dung các sự kiện, từ đó tạo dựng lòng tin và giúp họ đối mặt với những vấn đề đang gặp phải.
Nói là quá trình truyền đạt thông tin, ý tưởng, cảm xúc qua lời nói, giúp thân chủ hiểu rõ nguyên nhân và nguồn gốc lo lắng của họ Điều này hỗ trợ họ giải quyết vấn đề dựa trên lý trí và tình cảm Nói cũng thể hiện thiện chí và sự đảm bảo đối với đối tượng Để đạt hiệu quả tư vấn, ngôn ngữ cần đơn giản, rõ ràng và có sức biểu cảm, thu hút thân chủ, đồng thời tránh những từ ngữ gây sợ hãi, ảnh hưởng đến tâm lý và tinh thần của họ.
- Kỹ năng sử dụng các công cụ tư vấn:
Sử dụng các Test đo đặc điểm nhân cách (khí chất, xu hướng, năng lực, tính cách), sử dụng dụng cụ đo đặc điểm sinh lý…
1.3.4 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng KNTVHN cho GV THPT
Bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên trung học phổ thông cần áp dụng nhiều phương pháp và hình thức đa dạng, phong phú, thiết thực và hiệu quả, phù hợp với thực tiễn.
Phương pháp thuyết trình là công cụ hiệu quả để cung cấp kiến thức chuyên đề, phân tích và giải thích các vấn đề mới trong nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau.
Phương pháp thực hành cho giáo viên (GV) trực tiếp xử lý tình huống và tự tổ chức các hoạt động là rất quan trọng Qua đó, GV có thể phân tích và rút ra kinh nghiệm quý báu về cách tổ chức hoạt động tư vấn hiệu quả.
Phương pháp cùng tham gia tạo ra sự tương tác tích cực giữa giảng viên và học viên, trong đó giảng viên giữ vai trò điều hành và định hướng, trong khi học viên tham gia thảo luận, thực hành và rút ra kinh nghiệm cho bản thân thông qua các hoạt động như đối thoại, thảo luận nhóm, hỏi đáp và trò chơi.
Phương pháp nghiên cứu trường hợp giúp giáo viên nhận diện và thảo luận về các tình huống và hoạt động thực tế, từ đó rút ra kinh nghiệm và nhận diện vấn đề rộng hơn từ những trường hợp cụ thể.
- Phương pháp xử lý tình huống và phương pháp dự án luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
1.3.4.2 Hình thức bồi dưỡng
- Cử GV tham gia các khóa bồi dưỡng về kỹ năng tại Bộ Giáo dục và đào tạo, tại Sở Giáo dục và Đào tạo
- Mời các chuyên gia bồi dưỡng tại trường
- Tổ chức và phối hợp tổ chức các lớp bồi dưỡng ngắn hạn tập huấn cho
- Hỗ trợ nguồn lực, trực tiếp tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho GV tại trường
- Bồi dưỡng qua các thức thức tham quan hoạt động thực tế
- Trang bị tài liệu cho GV tự nghiên cứu, tự học, tự rèn luyện.
Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT
1.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng
Trong bồi dưỡng TVHN cho giáo viên ở THPT, việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng là yếu tố quan trọng và định hướng cho tất cả các hoạt động Kế hoạch này cần phản ánh các yêu cầu chủ yếu.
1) Khảo sát tình hình đội ngũ giáo viên để phân loại thành các nhóm khác nhau nhằm định hướng các nội dung và hình thức bồi dưỡng cho mỗi nhóm
Có thể tổ chức việc khảo sát và phân loại theo các cách tiếp cận sau:
Bồi dưỡng giáo viên có thể được phân loại theo nội dung, bao gồm: bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao năng lực và phương pháp sư phạm, thực hiện và đảm bảo chương trình cùng sách giáo khoa mới, và sử dụng hiệu quả phương tiện cũng như thiết bị dạy học.
- Phân loại theo mục tiêu bồi dưỡng: bồi dưỡng nâng cao; bồi dưỡng chuẩn hoá; bồi dưỡng hoàn chỉnh (kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ)
Bồi dưỡng giáo viên có thể được phân loại theo đối tượng, bao gồm bồi dưỡng cho giáo viên mới ra trường, giáo viên lâu năm, giáo viên phụ trách công tác Đoàn, và giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp.
Bồi dưỡng giáo viên có thể được phân loại theo tính chất và quy mô, bao gồm các hình thức như bồi dưỡng giáo viên giỏi, bồi dưỡng giáo viên cốt cán và bồi dưỡng đại trà.
- Phân loại theo kế hoạch thời gian: bồi dưỡng dài hạn; ngắn hạn; bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ; bồi dưỡng theo chuyên đề,
2) Xác định mục tiêu của hoạt động bồi dưỡng
Hoạt động bồi dưỡng cần xác định rõ đối tượng tham gia, nhằm giúp người học thu nhận kiến thức, kỹ năng và thái độ phù hợp Cụ thể, sau quá trình bồi dưỡng, đội ngũ giáo viên cần đạt được mức độ phát triển nhất định so với các mục tiêu đã đề ra.
3) Dự kiến các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực và thời gian) cho hoạt động bồi dưỡng Đây là công việc chuẩn bị về lĩnh vực tổ chức nhằm định hướng được chọn ai, ở đâu để làm giảng viên, chi phí cho mọi hoạt động bồi dưỡng sẽ ở nguồn nào, tài liệu và phương tiện vật chất khác (như hội trường máy móc thiết bị, ) được khai thác ở đâu, thời lượng để thực hiện chương trình bồi dưỡng và tổ chức vào thời gian nào trong năm học,
4) Dự kiến các biện pháp thực và hình thức hiện mục tiêu bồi dưỡng
Dự kiến các biện pháp và hình thức tổ chức trong chương trình bồi dưỡng là rất quan trọng Việc này bao gồm việc tổ chức bồi dưỡng theo thời gian tập trung hoặc từng giai đoạn, thành lớp hoặc theo nhóm, tại huyện hoặc kết hợp với tham quan thực tế Cuối cùng, cần xác định biện pháp đánh giá hiệu quả của chương trình.
1.4.2 Tổ chức hoạt động bồi dưỡng
Tổ chức bồi dưỡng là quá trình thực hiện các hoạt động cụ thể trong kế hoạch đã được xác định Cần xác định rõ các hoạt động cụ thể, phân công phối hợp hiệu quả và đảm bảo chi phí hợp lý để đạt được kết quả cao.
Để tổ chức bồi dưỡng hiệu quả, cần phân tích kế hoạch thành các công việc cụ thể như quyết định tổ chức khóa học, triệu tập học viên, in ấn tài liệu, mời giảng viên, chọn địa điểm, điều phối chương trình, theo dõi hoạt động giảng dạy, thanh toán chi phí, đánh giá kết quả đầu vào, báo cáo sơ kết và thanh quyết toán.
Mối quan hệ phối hợp giữa Giám đốc Sở GD&ĐT, nhà trường và giáo viên là rất quan trọng trong việc tổ chức bồi dưỡng năng lực tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên Trung học phổ thông Sự hợp tác này giúp nâng cao chất lượng đào tạo và hỗ trợ giáo viên trong việc phát triển kỹ năng tư vấn, từ đó cải thiện hiệu quả giáo dục hướng nghiệp cho học sinh.
- Thực hiện quy trình hóa: Mỗi công việc hay hoạt động được phân chia logic theo các bước, trình tự nhất định
- Phân công trách nhiệm thực hiện từng công việc cụ thể
- Phối hợp các đơn vị, bộ phận và các cá nhân trong quá trình thực hiện kế hoạch bồi dưỡng
- Tiến hành thực hiện các hoạt động bồi dưỡng (tổ chức bồi dưỡng)
- Kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả kế hoạch bồi dưỡng
1.4.3 Chỉ đạo, triển khai hoạt động bồi dưỡng
Chức năng chỉ đạo là quá trình tác động đến hành vi và thái độ của những người tham gia bồi dưỡng, nhằm đạt được các mục tiêu và chất lượng bồi dưỡng đã đề ra.
Chức năng chỉ đạo trong quản lý hoạt động bồi dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu chất lượng và hiệu quả Nó bao gồm việc điều hành và hướng dẫn các hoạt động bồi dưỡng, nhằm biến đổi các yếu tố chung của tổ chức thành nhu cầu cụ thể của giáo viên Qua đó, chức năng này khuyến khích giáo viên tích cực và tự giác nâng cao năng lực cá nhân Do đó, chỉ đạo là cơ sở để phát huy động lực thực hiện các mục tiêu bồi dưỡng, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của các hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT.
Chức năng chỉ đạo là yếu tố quan trọng trong quản lý, cần thiết để thực hiện các mục tiêu bồi dưỡng Trong hoạt động bồi dưỡng, cần quán triệt phương châm “duy trì - ổn định - đổi mới - phát triển” Đặc biệt, chức năng chỉ đạo trong bồi dưỡng kỹ năng tư vấn hướng nghiệp cho giáo viên THPT cần tập trung vào việc thực hiện các nội dung cụ thể để nâng cao hiệu quả đào tạo.
(1) Thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ bồi dưỡng của nhà trường tới giáo viên
Thường xuyên khuyến khích và động viên giáo viên tích cực thực hiện các hoạt động bồi dưỡng một cách có hệ thống để nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên tư vấn hướng nghiệp.
