Tổng quan về cấp quản lý nhà nớc
Là một hình thức tổ chức và quản lý theo quy định của pháp luật, hệ thống này bao gồm các cơ quan có thứ bậc khác nhau, mỗi cấp được giao nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm cụ thể Mục tiêu là phát huy tính tự chủ, năng động và sáng tạo của từng cấp để thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả nhất.
Phân cấp không chỉ đơn thuần là phân cấp thẩm quyền hành chính, mà còn bao gồm nhiều khía cạnh khác như phân cấp chính trị, phân cấp theo không gian (lãnh thổ), phân cấp thị trường và phân cấp hành chính.
Phân cấp quản lý hành chính là một bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính tại Việt Nam Mặc dù phân cấp có những điểm tương đồng với ủy quyền, tản quyền và phân quyền, nhưng nó vẫn có những khác biệt rõ rệt.
1.2 Phân cấp quản lý ngân sách nhà nớc
Quản lý ngân sách nhà nước là một tổ chức và hoạt động được quy định bởi pháp luật, trong đó các cơ quan có nhiệm vụ quản lý ngân sách cần phát huy tính tự chủ, năng động và sáng tạo Điều này nhằm đảm bảo hiệu quả trong việc thực hiện quản lý ngân sách nhà nước.
Quản lý ngân sách nhà nước là một hoạt động thường xuyên của các cấp, các ngành nhằm phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội Việc phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giúp xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng đơn vị trong quá trình quản lý tài chính công.
6 các cơ quan quản lý nguồn ngân sách nhà nớc Nhằm tăng tính hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nớc.
2 Những loạ i hình phân cấp quản lý chủ yếu
Quyền lực nhà nước được chuyển giao từ chính phủ trung ương đến các đơn vị hành chính địa phương cần có quy định pháp lý rõ ràng để tránh lạm dụng quyền hạn, ảnh hưởng đến quản lý và phát triển kinh tế xã hội Việc thiết lập hệ thống pháp lý đầy đủ với các điều khoản cụ thể là cần thiết để phục vụ mục tiêu quản lý chung Thực tế cho thấy nhiều vụ việc lợi dụng quyền hạn nhằm chiếm đoạt tài sản nhà nước và tư nhân đã xảy ra, gây khó khăn cho các nhà quản lý chân chính Đặc biệt, trong quản lý ngân sách nhà nước, cần phân rõ quyền hạn và trách nhiệm để tránh việc chiếm đoạt ngân sách, vốn là tài sản công phục vụ phát triển Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện quản lý hiệu quả, với quy định rõ ràng về giám sát và thi hành Các hoạt động tài chính của các đơn vị cấp địa phương cũng cần được Bộ Tài chính giám sát và điều chỉnh theo cơ chế riêng, nhằm phân phối nhiệm vụ nhà nước một cách hiệu quả hơn Hệ thống chính quyền của Anh là một ví dụ điển hình cho sự phân quyền này.
Việc phân quyền không phổ biến ở các nước đang phát triển với hệ thống nhà nước đơn nhất, do lo ngại của chính phủ về việc mất kiểm soát chính trị và hành chính vào tay các đơn vị địa phương Ngay cả trong các nước phát triển theo mô hình liên bang, vẫn tồn tại những hạn chế đáng kể trong việc phân giao quyền hạn và trách nhiệm Tuy nhiên, phân quyền lại phổ biến trong quản lý các vùng đô thị, với các thành phố và thị trấn hoạt động theo quy chế đặc biệt và trong khuôn khổ thẩm quyền quy định.
Phân quyền là một trong ba hình thức chính của phân cấp quản lý, giúp xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm thông qua các nguyên tắc và điều lệ Điều này phục vụ cho việc giám sát và kiểm tra, nhằm đạt được các kết quả mà các nhà quản lý cấp cao đề ra.
Giao quyền ra quyết định cho các cấp khác nhau trong những trường hợp và chức năng tài chính cụ thể, trong khi quyền lực quản lý vẫn thuộc về trung ương, là một hình thức phổ biến Hình thức này khuyến khích khả năng tự chủ của các ngành và địa phương trong việc ra quyết định, nhưng vẫn không làm giảm vai trò quản lý của nhà nước.
Sự phân quyền là một yếu tố quan trọng mà các nhà quản lý cần chú ý để tránh lạm dụng quyền hạn từ cấp dưới Cốt lõi của phân quyền là bộ vẫn giữ quyền lực đối với các nhiệm vụ then chốt, trong khi chuyển giao các vai trò thực hiện xuống các cán bộ tại cơ quan khu vực Các hoạt động được phân quyền thường do cấp trung ương kiểm soát chặt chẽ vì lý do chính trị, nhưng cần được thực hiện ở cấp khu vực để đạt hiệu quả Nhờ vào việc chuyển giao nhiệm vụ, cán bộ cấp dưới có quyền tự do lập kế hoạch, ra quyết định hàng ngày và áp dụng các chỉ thị của trung ương phù hợp với điều kiện địa phương.
Chính phủ đã nêu ra 8 lý do và yêu cầu các cấp thực hiện theo các quy định đó Hầu hết các nước đang phát triển đều có một trật tự thứ bậc với tính tản quyền, trong đó các cán bộ tổng hợp tại khu vực trực thuộc chính quyền trung ương có trách nhiệm theo dõi quá trình quản lý tại địa phương mà họ phục vụ.
Các cá nhân này thường giữ vai trò quan trọng trong việc đại diện cho thẩm quyền nhà nước và chịu trách nhiệm về pháp luật cũng như trật tự Ở một số quốc gia, họ còn có nhiệm vụ thúc đẩy sự phối hợp giữa các hoạt động của chính quyền và theo dõi các cơ quan nhà nước ở cấp địa phương Chức năng chính của hệ thống này là đảm bảo có một viên chức nhà nước tại mỗi địa phương, từ đó góp phần thúc đẩy sự ổn định chính trị trong những xã hội không ổn định và bị chia rẽ.
Mức độ điều phối của nhà nước và hiệu quả của nó phụ thuộc vào quyền hành kỹ thuật của các cán bộ theo ngành dọc Trong mô hình “tính hội nhập”, các quan chức điều hành có quyền giám sát hành chính và kỹ thuật đối với cán bộ kỹ thuật, trong khi mô hình “tỉnh không hội nhập” chỉ cho phép quyền hành chính mà không có quyền giám sát kỹ thuật Sự chống đối trong việc chuyển giao thẩm quyền từ các bộ ngành dọc, đặc biệt là trong các lĩnh vực như hạ tầng, nông nghiệp, y tế, giáo dục và an ninh, dẫn đến khó khăn trong quản lý và hiệu quả kém Các cơ quan này muốn duy trì quyền lực để đảm bảo chính sách và chương trình của họ được thực hiện đúng đắn, mặc dù có sự giám sát từ các cấp tỉnh Điều này cho thấy rằng các hệ thống tỉnh không hội nhập gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý và có thể dẫn đến sự kém hiệu quả trong việc phân quyền.
Tản quyền là hình thức phổ biến trong các cơ quan ban ngành, cho phép giao quyền hạn mà không làm mất đi quyền giám sát của cấp trên đối với hoạt động của cấp dưới Việc chỉ giao một số quyền hạn nhất định trong khi quyền cốt lõi vẫn thuộc về cấp trên có thể dẫn đến sự lưỡng lự trong quyết định và hạn chế tính tự chủ trong quản lý Hình thức phân cấp này cũng mở ra nhiều lựa chọn hơn trong việc phân cấp quyền quản lý cho các ngành và địa phương.
Tản quyền trong quản lý ngân sách nhà nước có những đặc điểm cốt lõi tương tự như tản quyền nói chung, nhưng cũng đi kèm với những yêu cầu và đòi hỏi riêng Những yêu cầu này được quy định thành các nguyên tắc và quy định trong các nghị định.
Tầm quan trọng của việc phân cấp quản lý ngân sách nhà nớc
Quản lý kinh tế quốc dân là một công việc phức tạp, bao gồm nhiều phương diện và có vai trò quan trọng trong công cụ quản lý của nhà nước Sự phát triển của nền kinh tế đã dẫn đến việc phân cấp quản lý, từ đó nâng cao hiệu quả trong quản lý kinh tế Quản lý ngân sách nhà nước là một phần thiết yếu, góp phần vào sự tồn tại và phát triển của quốc gia, do đó, nó mang lại tầm quan trọng lớn trong quản lý kinh tế quốc dân.
1 Phân cấp quản lý ngân sách nhà nớc là đòi hỏi của thể chế kinh tế thị trờng
Bài tổng kết thực tiễn 15 năm đổi mới của Ban chấp hành Trung ương đảng đã nhấn mạnh rằng Đảng và nhà nước ta kiên định thực hiện chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần Nền kinh tế này vận động theo cơ chế thị trường, được quản lý bởi nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo nên nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Chủ trương này yêu cầu nhà nước thực hiện các hành động pháp lý minh bạch và hợp lý, phù hợp với điều kiện mở cửa quản lý ở cả cấp độ vi mô và vĩ mô.
Trong quản lý hành chính Nhà nước, việc phân cấp là cần thiết để đáp ứng kịp thời các yêu cầu của người dân và xử lý sai phạm hiệu quả Quản lý phải chặt chẽ và phù hợp với môi trường, không thể tiếp tục áp dụng phương pháp tập trung bao cấp Sự phát triển của đất nước đòi hỏi chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý nhân dân theo thẩm quyền Đồng thời, quản lý ngân sách Nhà nước cũng cần thay đổi theo cấp bậc hành chính để phù hợp với điều kiện thực tế.
2 Phân công trách nhiệm, phân cấp quản lý ngân sách Nhà nớc là cơ sở để phân định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của mỗi cấp mỗi ngành
Quản lý ngân sách Nhà nước là một hoạt động vĩ mô quan trọng, diễn ra ở nhiều cấp và ngành khác nhau Hoạt động này bao gồm việc quản lý thu chi ngân sách, đảm bảo sự cân đối và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực tài chính của Nhà nước.
1 6 quá trình quản lý mang lại hiệu quả cao thì cần phân cấp để hoạt động quản lý đợc cụ thể chặt chẽ hơn
Quản lý nhà nước là một hoạt động phức tạp, đòi hỏi sự phân định rõ ràng giữa các cấp quản lý và quyền hạn, trách nhiệm của từng cấp trong bộ máy tổ chức Việc xác định rõ ràng quyền quyết định và phạm vi trách nhiệm của mỗi cấp là rất quan trọng Nếu không có quy định cụ thể, sẽ khó xác định nhiệm vụ và chức năng của từng cấp, dẫn đến tình trạng ai cũng có quyền nhưng không ai chịu trách nhiệm.
Phân cấp giúp xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn của từng cơ quan, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm trong quản lý ngân sách Biện pháp này không chỉ quy định chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan mà còn tạo điều kiện cho các cơ quan trung ương có thời gian xây dựng quy chế và kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện của các bộ ngành địa phương.
3 Tăng cờng phân cấp quản lý ngân sách nhà nớc nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phơng thúc đẩy sự phát huy nội lực, phục vụ yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa
Ngân sách Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thu chi của các địa phương, góp phần ổn định và phát triển kinh tế đất nước Phân cấp ngân sách giúp các cấp địa phương chủ động hơn trong quản lý thu chi, bao gồm các khoản thuế và đầu tư từ ngân sách Nhà nước.
Tiềm lực của đất nước rất lớn, nhưng để phát huy hiệu quả, cần có chính sách đúng đắn từ Nhà nước và một hành lang pháp lý an toàn cho doanh nhân và người dân Khi chính quyền và người dân được trao quyền quyết định, sự sáng tạo và nhiệt huyết của họ sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội, dù mỗi cá nhân chỉ đóng góp một phần nhỏ.
Phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý rõ ràng sẽ tạo động lực cho các địa phương, giúp họ có điều kiện bứt phá và thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước Điều này góp phần làm cho dân giàu, nước mạnh, địa phương phát triển và Trung ương vững mạnh Phân cấp cũng tạo ra hành lang hành động cho các cấp, các ngành trong khuôn khổ quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của mình.
4 Phân công trách nhiệm, phân cấp quản lý ngân sách Nhà nớc rõ ràng nhằm đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách hành chính, xây dựng bộ máy Nhà nớc trong sạch vững mạnh, từng bớc xây dựng nền hành chính phát triển, nền hành chính sát cơ sở, gần dân, phục vụ tốt hơn
Bộ máy hành chính quản lý nền kinh tế ra đời dựa trên nguyên tắc tập quyền, dẫn đến khó khăn khi chuyển sang cơ chế thị trường Sự đan xen giữa cơ chế cũ và mới cùng với phân cấp quản lý không rõ ràng đã hình thành cơ chế xin - cho, hợp pháp hóa việc xin - cho không chỉ tiền của Nhà nước mà còn cả những hoạt động bình thường của người dân Cơ chế này làm tăng tính quan liêu và xa dân của bộ máy hành chính, khiến lãnh đạo chỉ chú trọng lợi ích cá nhân Điều này dẫn đến sự cần thiết phải cải cách hành chính, trong đó phân cấp quản lý là bước quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý và khôi phục lòng tin của nhân dân vào Nhà nước.
Phân cấp quản lý hành chính cần được củng cố với trách nhiệm rõ ràng và công khai, nhằm cắt đứt mối quan hệ lệ thuộc giữa các cơ chế xin – cho Điều này giúp mỗi cấp, mỗi ngành thực hiện đúng phận sự của mình, đồng thời thay thế sự bảo lãnh trong quản lý hành chính bằng việc kiểm tra và giám sát lẫn nhau.
1 8 trong sạch, vững mạnh và phục vụ cho nhân dân ngày càng tốt hơn.
vai trò của phân cấp quản lý ngân sách nhà nớc
Phân cấp quản lý là một công cụ quan trọng trong cải cách hành chính, góp phần hoàn thiện bộ máy quản lý hành chính ở nước ta Việc nghiên cứu vai trò và những đóng góp của phân cấp quản lý sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tầm ảnh hưởng của nó trong hệ thống hành chính.
1 Quyền hạn đợc phân cấp tới từng bộ phận, nhiệm vụ thực hiện cùng với quyền hạn và trách nhiệm đến từng địa phơng, ngành và doanh nghiệp
Hoạt động này thực chất là việc chuyển giao một phần quyền lực hành chính, bao gồm nhiệm vụ và quyền hạn, cho các cơ quan chính quyền địa phương, trong khuôn khổ quyền lực Nhà nước đã được quy định.
Khi quyền hạn, trách nhiệm và lợi ích được phân định rõ ràng, các đơn vị hành chính sẽ có mối quan hệ chặt chẽ với quyền tự chủ và tự quản của chính mình Phân cấp đã đóng góp đáng kể vào việc tăng cường khả năng hoạt động và mối liên hệ giữa các đơn vị hành chính từ trung ương đến địa phương Điều này mang lại sự tự chủ, sáng tạo và không bị gò bó, giúp các đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ trong khuôn khổ quy định của Nhà nước.
Ngân sách nhà nước là nguồn thu chi chính của hoạt động tài chính quốc gia, đảm bảo cho các khoản chi thường xuyên và không thường xuyên lên tới hàng tỷ USD mỗi năm Để sử dụng ngân sách nhà nước hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý chặt chẽ nhằm tránh thất thoát và gian lận, đồng thời dễ dàng kiểm tra, giám sát và xử lý sai phạm Do đó, việc phân cấp trong quản lý tài chính, đặc biệt là ngân sách nhà nước, là cần thiết và phù hợp với tiến trình phát triển của đất nước và thế giới.
2 Yếu tố chủ quan Đây là yếu tố mang tính tác động từ môi trờng bên trong của hệ thống hoặc tổ chức để nhằm thực hiện một ớc muốn hay mục tiêu nào đó nhất định
2.1 Nhằm giảm bớt sự tập quyền, tăng quyền hạn, nhiệm vụ và trách nhiệm cho các cấp, các ngành
Sự phân cấp trong quản lý đã mang lại tự chủ và sáng tạo cho cấp dưới, trong khi cơ chế xin – cho trước đây thể hiện sự tập quyền, dẫn đến yếu kém trong quản lý, đặc biệt là trong quản lý ngân sách nhà nước Tình trạng tập trung quyền lực đã gây ra nhiều tiêu cực trong quá trình ra quyết định, khiến cấp dưới trở nên thụ động và hạn chế sự sáng tạo Trong bối cảnh công việc ngày càng tăng và yêu cầu quyết định ngày càng nhiều, việc phân cấp trở nên cần thiết để giảm bớt gánh nặng cho cấp trên và nâng cao hiệu quả quản lý.
2.2 Tăng cờng quản lý vĩ mô
Quản lý vĩ mô là một lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi nhà quản lý phải có khả năng tổng hợp và tư duy sáng tạo để thích ứng với những biến đổi trong môi trường rộng lớn Việc phân cấp quản lý giúp nhà quản lý mở rộng tầm nhìn và quản lý hiệu quả hơn, đặc biệt trong các vấn đề tài chính Ngược lại, sự tập quyền có thể dẫn đến thiếu thông tin và giảm hiệu quả trong quản lý.
2 0 tin hoặc thông tin sai lệch do quá nhiều cấp quản lý => ra quyết định không chính xác Do đó phân cấp hạn chế đợc đơn yếu này.
Phân cấp quản lý giúp cấp dưới có quyền quyết định nhanh chóng trong phạm vi quy định, từ đó thể hiện tính chính xác và thực chất hơn Cơ quan quản lý cấp cao chỉ thực hiện giám sát và xử lý khi có vi phạm Quản lý vĩ mô đòi hỏi nhà quản lý phải có đối sách phù hợp để đảm bảo sự vận hành đúng mục tiêu của nền kinh tế Nguồn ngân sách cho cơ quan hành chính chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách, do đó cần có sự quản lý hiệu quả để thúc đẩy phát triển kinh tế Việc quy định quyền hạn và trách nhiệm là cần thiết để quản lý hiệu quả và hạn chế thất thoát ngân sách nhà nước.
2.3 Phân nhỏ quyền ra quyết định cho các cấp địa phơng và các ngành
Các cấp, các ngành hàng năm nhận được ngân sách nhà nước để duy trì hiệu quả quản lý vĩ mô Ngân sách nhà nước cần được thu và chi hợp lý nhằm phát triển kinh tế, tránh thất thu và lãng phí Phân cấp hành chính là động lực thúc đẩy quản lý ngân sách trên toàn quốc, cho phép các cấp quản lý trực tiếp ra quyết định dựa trên thông tin thực tế Quyền ra quyết định cần đi kèm với nghĩa vụ, trách nhiệm và lợi ích tương xứng Việc phân cấp này giúp các ngành và địa phương xây dựng kế hoạch thu chi ngân sách hiệu quả hơn, thay vì chỉ phụ thuộc vào chỉ đạo từ xa của cơ quan quản lý cấp cao.
2 Ph©n cÊp QLNSNN mang tÝnh tèi u so víi thêi kú tËp trung bao cÊp
Thể chế phân cấp linh hoạt hơn so với thể chế tập trung, cho phép phản ứng nhanh chóng với những thay đổi trong môi trường và nhu cầu Phương pháp này tối ưu hóa thông tin và quản lý hiệu quả, đồng thời nhanh chóng khắc phục các sai sót trong quá trình thực hiện.
Các cơ quan phi tập trung thường hoạt động hiệu quả hơn so với các cơ quan tập trung Những nhân viên ở các vị trí đầu tiên có sự hiểu biết sâu sắc về thực tế và tình hình hiện tại Họ thường đưa ra những đề xuất giá trị, góp phần quan trọng vào quá trình quản lý.
Quyền lực tập trung vào cơ quan cao nhất dẫn đến việc cấp dưới chỉ thực hiện theo mệnh lệnh, làm giảm tính tự chủ và hiệu quả công việc Ngược lại, khi có sự phân cấp, cấp dưới được trao quyền hạn, từ đó nâng cao hiệu lực và khả năng xử lý tình huống một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Phân cấp trong quản lý khuyến khích sự sáng tạo hơn so với phương thức tập trung Trong khi phương thức tập trung chỉ đưa ra chỉ đạo một cách cứng nhắc, phương thức phân quyền cho phép các nhà quản lý linh hoạt và sáng tạo hơn trong việc điều hành tổ chức.
Phân cấp trong tổ chức nâng cao hiệu quả hoạt động và tinh thần làm việc của từng cá nhân, từ đó tăng năng suất lao động Hình thức này không gò bó và thụ động, giúp quản lý hiệu quả hơn nhờ vào những ưu điểm đáng kể mà nó mang lại.
Quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) đòi hỏi sự chính xác và hợp lý, vì vậy việc phân cấp là cần thiết để cải thiện quản lý nguồn tài chính quốc gia, đảm bảo tính ổn định và ngăn chặn tình trạng chi sai mục đích Đồng thời, phân cấp cũng hỗ trợ thu ngân sách từ thuế và các khoản thu khác một cách nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả.
3 Nhằm đảm bảo nguồn NS thực hiện có hiệu quả
những yếu tố ảnh hởng đến phân cấp quản lý NSNN
Mọi hoạt động quản lý đều bị ảnh hưởng bởi môi trường bên ngoài và bên trong, với những tác động này có thể là tích cực hoặc tiêu cực Những yếu tố này có vai trò quan trọng trong việc tăng cường hoặc giảm bớt khả năng thực hiện quản lý hiệu quả và đạt được mục tiêu đề ra.
1 Yếu tố khách quan Đây là yếu tố tác động bên ngoài chủ thể nó mang tính gián tiếp hoặc trực tiếp ảnh hởng đến việc thực hiện mục tiêu
1.1 Do cơ chế quản lý cần phải thay đổi cho phù hợp
Sự phát triển mạnh mẽ của đất nước và quá trình toàn cầu hóa đã dẫn đến sự cần thiết phải thay đổi các hình thức quản lý xã hội Phân cấp quản lý đã trở thành một phương thức quan trọng nhằm đáp ứng các mục tiêu cụ thể trong bối cảnh này Cùng với sự phát triển, phân cấp quản lý được tăng cường, thúc đẩy phân cấp hành chính và quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) để phục vụ tốt hơn cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Các cấp quản lý đã nhận ra những hạn chế của cơ chế quản lý tập trung, do đó phân cấp trở thành một giải pháp phù hợp với thực tiễn xã hội hiện nay, góp phần làm tăng cường sự phân cấp trong quản lý NSNN.
1.2 Quá trình toàn cầu hóa
Quá trình toàn cầu hóa đã làm thay đổi cả về kinh tế và chính trị của nhiều quốc gia, đồng thời đẩy một số nước vào tình trạng khó khăn, khiến họ trở thành những nước nghèo và kém phát triển Nguyên nhân chủ yếu là do quản lý yếu kém và nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến sự phát triển Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội là một mục tiêu chung của nhiều quốc gia, trong đó các nước phát triển đã đạt được nhiều thành tựu lớn trên nhiều lĩnh vực.
Sự phân cấp mạnh mẽ ở các quốc gia đã cho thấy hiệu quả rõ rệt, nhờ vào toàn cầu hóa, các quốc gia có thể gần gũi hơn, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm quản lý Điều này cho thấy phân cấp là một công cụ quản lý hữu hiệu, giúp công việc quản lý của cấp trên trở nên dễ dàng hơn.
1.3 ả nh hởng của các mô hình quản lý kinh tế mới
Sự phát triển đã mang lại nhiều thành tựu về vật chất và tinh thần, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học công nghệ và thông tin Những thành công trong quản lý đã tạo ra những nhà quản lý tài ba, giúp đất nước có vị thế vững chắc trên trường quốc tế Các cuộc cách mạng trong đời sống kinh tế - xã hội đã mang lại niềm tự hào cho nhân dân về một đất nước phát triển, đầy tiềm năng và được thế giới nể phục Điều này khẳng định năng lực quản lý vĩ mô và vi mô hiệu quả, trở thành hình mẫu cho nhiều quốc gia học tập.
Mô hình kế hoạch hóa tập trung đã mang lại nhiều thành tựu nhưng cũng bộc lộ hạn chế, đặc biệt là trong việc đẩy lùi sự phát triển xã hội và sáng tạo của con người Sự kém hiệu quả trong thu chi ngân sách nhà nước và thất thoát lớn đã dẫn đến những thay đổi cần thiết Nhà nước đã thực hiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thu ngân sách đầy đủ và chi tiêu hợp lý, phù hợp với nhu cầu phát triển xã hội Việc đổi mới phương pháp từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang mô hình phân cấp quản lý thể hiện tính ưu việt, với mục tiêu nâng cao hiệu quả thu - chi ngân sách.
Mô hình phân cấp đã được kiểm nghiệm tại nhiều quốc gia, mang lại hiệu quả trong việc quản lý vĩ mô một cách đồng bộ và rõ ràng Nó giúp phân định rõ ràng quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ và lợi ích được hưởng, từ đó đẩy nhanh sự phát triển kinh tế xã hội.
2 Yếu tố chủ quan Đây là yếu tố mang tính tác động từ môi trờng bên trong của hệ thống hoặc tổ chức để nhằm thực hiện một ớc muốn hay mục tiêu nào đó nhất định
2.1 Nhằm giảm bớt sự tập quyền, tăng quyền hạn, nhiệm vụ và trách nhiệm cho các cấp, các ngành
Sự phân cấp trong quản lý đã mang lại tự chủ và sáng tạo cho cấp dưới, trong khi cơ chế xin – cho trước đây thể hiện sự tập quyền, dẫn đến yếu kém trong quản lý, đặc biệt là trong quản lý ngân sách nhà nước Tình trạng tập trung quyền lực đã gây ra nhiều tiêu cực trong quá trình ra quyết định, khiến cấp dưới trở nên thụ động và hạn chế sự sáng tạo Trong bối cảnh công việc ngày càng gia tăng và yêu cầu quyết định ngày càng nhiều, việc phân cấp trở nên cần thiết để giảm bớt gánh nặng cho cấp trên và nâng cao hiệu quả quản lý.
2.2 Tăng cờng quản lý vĩ mô
Quản lý vĩ mô là một quá trình phức tạp, yêu cầu nhà quản lý có khả năng tổng hợp và tư duy sáng tạo để thích ứng với những biến đổi lớn Phân cấp quản lý giúp mở rộng phạm vi quản lý, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, và đảm bảo tính chính xác trong quyết định Sự tập quyền có thể dẫn đến thiếu thông tin hoặc thông tin sai lệch, do đó phân cấp là cần thiết để giảm thiểu những rủi ro này.
Phân cấp quyền lực giúp cấp dưới có khả năng ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn, trong khi cơ quan quản lý cấp cao chỉ cần giám sát và xử lý vi phạm khi cần thiết Quản lý vĩ mô đòi hỏi nhà quản lý phải có chiến lược phù hợp để duy trì sự phát triển kinh tế Nguồn ngân sách cho các cơ quan hành chính chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách nhà nước, do đó, cần có sự quản lý hiệu quả để thúc đẩy sự phát triển kinh tế nhanh chóng Việc quy định rõ quyền hạn và trách nhiệm là cần thiết để quản lý hiệu quả và giảm thiểu thất thoát ngân sách nhà nước.
2.3 Phân nhỏ quyền ra quyết định cho các cấp địa phơng và các ngành
Các cấp, các ngành hàng năm nhận được ngân sách nhà nước để duy trì hiệu quả quản lý vĩ mô Ngân sách nhà nước cần được thu và chi hợp lý nhằm phát triển kinh tế, tránh thất thu và lãng phí Phân cấp hành chính là động lực thúc đẩy quản lý ngân sách trên toàn quốc, cho phép các cấp quản lý trực tiếp ra quyết định dựa trên thông tin thực tế Quyền ra quyết định cần đi kèm với nghĩa vụ, trách nhiệm và lợi ích tương xứng Việc phân cấp này giúp các ngành và địa phương xây dựng kế hoạch thu chi ngân sách hiệu quả hơn, thay vì chỉ dựa vào chỉ đạo từ xa của cơ quan quản lý cấp cao.
Tình hình quản lý NSNN
1 Tình hình phân cấp quản lý Kinh tế
Sau 15 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những bước tiến quan trọng trong việc phân cấp cho chính quyền địa phương, bao gồm quy hoạch, kế hoạch và quản lý dịch vụ công Chính sách phân cấp không chỉ áp dụng cho các tỉnh mà còn mở rộng đến cấp huyện, nhằm xây dựng huyện thành một cấp kế hoạch và ngân sách hiệu quả (Nghị quyết số 33).
1978) Kết qủa của chủ trơng phân cấp quản lý đã làm cho chính quyền địa ph- ơng, nhất là cấp tỉnh trởng thành, năng động, quản lý tốt hơn.
Hiện nay, trung ương vẫn giữ nhiều quyền lực trong quản lý và cung cấp dịch vụ, can thiệp sâu vào công việc của địa phương với các thủ tục xin phép và thỏa thuận phức tạp Việc phân cấp cho địa phương chưa tương xứng với thực tế và yêu cầu quản lý trong thời kỳ đổi mới, dẫn đến nhiều ách tắc công việc và tình trạng trung ương quá tải, làm giảm tính chủ động và sáng tạo của địa phương Hơn nữa, quyền lực của trung ương trên phạm vi lớn nhưng không chặt chẽ, khiến cho việc kiểm soát hoạt động quản lý của địa phương trong nhiều lĩnh vực trở nên khó khăn.
2 Hạn chế trong phân cấp quản lý từ trung ơng - xuống địa phơng
Việc xác định rõ ràng chức năng và thẩm quyền của các cơ quan quản lý kinh tế vĩ mô và cơ quan hoạch định chính sách trung ương là rất quan trọng Cơ quan quản lý trực tiếp và tổ chức thực hiện ở cấp địa phương vẫn cần sự hỗ trợ từ trung ương, nhưng cũng cần có sự phân định rõ ràng về nhiệm vụ Sự tồn tại của quá nhiều cơ quan quản lý theo ngành dọc và các bộ phận ban ngành có thể dẫn đến sự cồng kềnh trong bộ máy hành chính, gây ra chồng chéo quyền hạn và lợi ích.
Các bộ ngành trung ương tiếp tục chỉ đạo can thiệp vào các công việc cụ thể, với sự hiện diện của tổ chức bộ máy ở nhiều cấp địa phương, bao gồm cả cấp xã.
Các công cụ và nguồn lực phục vụ cho địa phương cần được củng cố để đảm bảo thực lực và thực quyền Tuy nhiên, hiện tại vẫn chưa đầy đủ quyền về tài chính, ngân sách, tổ chức và nhân sự công chức.
Thể chế phân cấp hiện tại đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập và yếu kém, với các quy định còn chung chung và thiếu cụ thể Cơ quan quyết định ở địa phương chưa đủ mạnh để thực hiện các quyết định quan trọng Đây là những hạn chế cơ bản trong quản lý kinh tế phân cấp tại nước ta.
3 Tình hình quản lý nguồn NS
NSNN bao gồm các khoản thu và chi nhằm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước, phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hỗ trợ sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
NSNN là tài khoản của quốc gia phục vụ cho mọi hoạt động của nhà nớc theo quy định của pháp luật.
Ngân sách chủ yếu được hình thành từ các khoản thuế và các nguồn thu khác Việc quản lý thu chi ngân sách một cách hiệu quả là một thách thức không nhỏ.
Trong thời gian gần đây, ngân sách nhà nước (NS) đã được sử dụng mạnh mẽ để phát triển cơ sở hạ tầng và kinh tế vùng sâu, vùng xa Vốn đầu tư cho xây dựng cơ bản liên tục tăng, nhằm cải thiện cơ sở hành chính và các dịch vụ phúc lợi xã hội như điện, đường, trường, trạm Tuy nhiên, mặc dù ngân sách đầu tư lớn, hiệu quả và chất lượng các dự án vẫn còn kém, với nhiều chủ thầu và cá nhân lợi dụng nguồn tài chính công cho lợi ích riêng, dẫn đến việc NSNN bị rút ruột hàng chục tỷ đồng mỗi năm Điều này phản ánh sự yếu kém trong quản lý vĩ mô của Nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, nơi mà khoảng 30% vốn thường bị sử dụng không đúng mục đích Cần có những biện pháp khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý NSNN.
4 Phân cấp quản lý NSNN
Sau vài năm thực hiện luật ngân sách nhà nước (NSNN), có thể khẳng định rằng luật đã tạo ra khung pháp lý vững chắc cho việc lập, chấp hành và quyết toán ngân sách Các quy định trong luật đã phát huy tác dụng tích cực, với kết quả thu từ quản lý ngân sách cho thấy nhiều điểm khả quan Điều này đã tạo ra trách nhiệm cho các cấp quyền địa phương, giúp quản lý các khoản thu chi ngân sách một cách chặt chẽ, tập trung và đúng mục đích, đồng thời khuyến khích nhiều nguồn thu NSNN.
Luật NSNN xác định rõ quyền hạn và nhiệm vụ của các cấp ngân sách, phù hợp với tình hình kinh tế xã hội và trình độ quản lý Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số nội dung chưa được hiểu và thực hiện thống nhất, gây khó khăn trong quá trình thực hiện.
Khoản 4- điều 84- Hiến pháp 1992 quy định nhiệm vụ của quốc hội là quyết định chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, quyết định dự toán NSNN và phân bố NSNN, phê chuẩn quyết toán NSNN quy định, sửa đổi hoặc bãi bỏ các thứ thuế, nh vậy cũng có thể hiểu rằng khi quốc hội quyết định NSNN là quyết định cả NS Trung ơng và NS địa phơng.
Hội đồng nhân dân có nhiệm vụ quyết định dự toán và phân bố ngân sách địa phương, triển khai các chủ trương và biện pháp thực hiện ngân sách, điều chỉnh dự toán khi cần thiết, thu lệ phí và các khoản đóng góp của nhân dân theo quy định pháp luật Quyền quyết định ngân sách của mỗi cấp địa phương thuộc thẩm quyền của hội đồng nhân dân tương ứng.
Theo luật NSNN, ủy ban nhân dân có trách nhiệm lập dự toán và phương án bổ sung phân bổ ngân sách địa phương, điều chỉnh ngân sách địa phương, sau đó trình hội đồng nhân dân để được quyết định và báo cáo cho cơ quan hành chính Nhà nước cùng cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp.
Theo luật, chính quyền địa phương có quyền chủ động trong việc lập và thực hiện ngân sách địa phương Tuy nhiên, nếu không nhất quán trong việc thực hiện nguyên tắc này, nhiệm vụ và quyền hạn của hội đồng nhân dân địa phương sẽ chỉ mang tính hình thức Ngoài ra, trong các quy định của luật vẫn tồn tại sự chồng chéo về quyền hạn và nhiệm vụ giữa các cơ quan quản lý ngân sách nhà nước.
Quản lý thu chi NSNN ở các cấp
1.1.Nguồn thu của ngân sách nhà nớc ở trung ơng bao gồm
- ThuÕ xuÊt khÈu, thuÕ nhËp khÈu
- Thuế tiêu thụ đặc biệt
- Thuế lợi tức của các đơn vị hạch toán toàn nghành;
- Các khoản thuế và thu khác từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí( kể cả tiền thuê mặt đất, mặt nớc) do Trung ơng quản lý;
Lợi tức từ vốn góp của nhà nước, tiền thu hồi vốn tại các cơ sở kinh tế, và thu hồi tiền cho vay (bao gồm cả gốc và lãi) là những nguồn thu quan trọng Ngoài ra, thu từ quỹ dự trữ của nhà nước và quỹ dự trữ tài chính của Trung ương trong các trường hợp đặc biệt cũng đóng góp vào ngân sách nhà nước.
Các khoản vay của chính phủ và viện trợ không hoàn lại từ các quốc gia, tổ chức, cá nhân nước ngoài cho chính phủ được thực hiện theo quy định của pháp luật.
Các khoản phí và lệ phí nộp ngân sách trung ương bao gồm lệ phí xuất nhập cảnh, lệ phí bay qua bầu trời, phí giao thông và các khoản phí, lệ phí khác theo quy định của chính phủ.
- Thu sự nghiệp của các cơ quan đơn vị do cơ quan trung ơng quản lý;
- Thu kết d ngân sách trung ơng;
- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
2 Các khoản thu đợc phân chia theo tỷ lệ phần trăm(%) giữa ngân sách trung ơng và ngân sách cấp tỉnh:
- Thuế doanh thu, trừ thuế doanh thu thu từ hoạt động sổ số kiến thiết;
- Thuế lợi tức trừ thuế lợi tức của các đơn vị hạch toán toàn nghanhf và thuế lợi tức thu từ hoạt động sổ số kiến thiết ;
- Thuế thu nhập đối với những ngời có thu nhập cao;
- Thuế chuyển lợi nhuận ra nớc ngoài của các tổ chức, cá nhân nớc ngoài có vốn đầu t tại Việt Nam;
- Thu sử dụng vốn ngân sách của các doanh nghiệp Nhà nớc.
1.2.Chi của ngân sách nhà nớc
1.2.1 Chi thờng xuyên về a Các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hoá, thông tin, thể dục thể thao, sự nghiệp khoa học, công nghệ và môi trờng, các sự nghiệp khác do cơ quan trung ơng quản lý
- Các trờng phổ thông dân tộc nội trú
- Đào tạo sau đại học, đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, đào tạo nghề và các hình thức đào tạo và bồi dỡng khác;
- Phòng bệnh chữa bệnh và các hoạt động sự nghiệp y tế khác;
- Các trại xã hội, phòng chống các tệ nạn xã hội và các hoạt động xã hội khác;
Bảo tồn và trùng tu các di tích lịch sử đã được xếp hạng, cùng với việc phát triển bảo tàng và thư viện, đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ văn hóa Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật và các sự kiện văn hóa khác cũng góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cộng đồng.
- Phát thanh truyền hình và các hoạt động thông tin khác;
Bồi dưỡng và huấn luyện các huấn luyện viên và vận động viên cho đội tuyển quốc gia, tham gia các giải thi đấu quốc gia và quốc tế, đồng thời quản lý các cơ sở thi đấu thể dục thể thao và các hoạt động thể dục thể thao khác.
- Nghiên cứu khoa học và công nghệ
- Các hoạt động về môi trờng
- Các sự nghiệp khác b Các hoạt đọng sự nghiệp kinh tế do cơ quan trung ơng quản lý
Sự nghiệp giao thông bao gồm việc duy tu, bảo dưỡng và sửa chữa cầu đường cùng các công trình giao thông khác Ngoài ra, việc lập biển báo và thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn giao thông trên tuyến đường cũng là những nhiệm vụ quan trọng trong lĩnh vực này.
Sự nghiệp nông nghiệp bao gồm các lĩnh vực như thủy lợi, nông nghiệp và lâm nghiệp, với nhiệm vụ bảo dưỡng và sửa chữa các tuyến đê cùng các công trình thủy lợi Ngoài ra, công tác khuyến nông và khuyến ng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp Bảo vệ rừng thông qua công tác khoanh nuôi và phòng chống cháy rừng, cũng như bảo vệ nguồn thủy sản, là những yếu tố thiết yếu để duy trì sự bền vững trong ngành nông nghiệp.
- Đo đạc địa giới hành chính các cấp;
- Đo đạc biên giới, cắm móc biên giới;
- Đo đạc lập bản đò và lu giữ hồ sơ địa chính;
- Định canh, định c và kinh tế mới;
- Các sự nghiệp kinh tế khác; c Quốc phòng
+ Đảm bảo đời sống vật chất, tinh thần, chính sách cho toàn quân;
+ Đào tạo huấn luyện nghiên cứu khoa học;
+ Mua sắm trang thiết bị vũ khí và các phơng tiện quân sự cho toàn quân kể cả bộ đội địa phơng;
+ Chuẩn bị ngòi lựu thuốc nổ và hoả cụ cung cấp cho sản xuất mìn, lựu đạn để trang bị cho dân quân tự vệ, quân nhân dự bị;
Chuẩn bị động viên công nghiệp bao gồm việc soạn thảo tài liệu thiết kế và công nghệ, hướng dẫn triển khai kỹ thuật, cũng như chuẩn bị các dụng cụ chuyên dùng và trang bị đặc chủng cho quốc phòng.
+ Diễn tập dài ngày( trên 5 ngày) của các đơn vị dự bị động viên thuộc bộ đội chủ lực;
+ Điều động các đơn vị dân quân tự vệ, quân nhân dự bị từ tỉnh này sang tỉnh khác;
Xây dựng và sửa chữa các công trình quân sự đặc biệt, bao gồm các công trình chiến đấu, trụ sở làm việc, doanh trại và kho tàng của cơ quan quân sự từ cấp huyện trở lên.
- An ninh trật tự và an toàn xã hội
+ Đảm bảo đời sống vật chất, tinh thần, chính sách xã hội cho lực lợng công an nh©n d©n.
+Đào tạo, huấn luyện, nghiên cứu khoa học ;
+Mua sắm trang thiết bị vũ khí và cá phơng tiện nghiệp vụ cho CAND
+Quản lý và cải tạo quân nhân;
Xây dựng và sửa chữa các công trình đặc biệt, bao gồm doanh trại, trụ sở làm việc và kho tàng của LLCAND, cũng như sửa chữa trại giam và trại cải tạo phạm nhân từ cấp huyện trở lên Hoạt động của Quốc Hội, Chủ tịch nước, các cán bộ và cơ quan ngang Bộ, cơ thuộc chính phủ, hệ thống TAND và Viện kiểm sát nhân dân Các cơ quan Trung ương của ĐCSVN và Mặt trận Tổ quốc VN, cùng với Đoàn thanh niên CSHCM, Hội cựu chiến binh VN, Hội liên hiệp Phụ nữ VN, Hội nông dân VN và Tổng liên đoàn LĐVN cũng tham gia hoạt động Chính sách trợ giá của Nhà nước, các chương trình Quốc gia do Trung ương quản lý, và hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội theo quy định của Chính phủ được thực hiện Các chính sách xã hội đối với thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng và các đối tượng chính sách xã hội khác cũng được chú trọng Ngoài ra, việc trả lại tiền do Chính phủ vay, viện trợ và các khoản chi phí khác theo quy định của pháp luật cũng được thực hiện.
1.2.2 Chi đầu t phát triển a) Đầu t xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội không có khả năng thu hồi vốn do TW quản lý. b) Đầu t và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nớc theo quy định của pháp luật. c) Chi cho quỹ hỗ trợ đầu t Quốc gia và các quỹ hỗ trợ phát triển đối với các ch- ơng trình dự án phát triển kinh tế. d) Dự trữ Nhà nớc. e) Cho vay của Chính phủ để đầu t phát triển
3) Trả nợ gốc tiền do Chính phủ nợ
4) Bổ sung quỹ dự trữ tài chính
5) Bổ sung cho ngân sác ấp tỉnh
Nguồn thu của ngân sách cấp tỉnh bao gồm: tiền cho thuê mặt đất và mặt nước từ các doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp có 100% vốn nước ngoài, trừ các khoản từ hoạt động thăm dò và khai thác dầu khí do Trung ương quản lý; tiền cho thuê và bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; lệ phí trước bạ; thu từ hoạt động xổ số kiến thiết; viện trợ không hoàn lại từ các tổ chức, cá nhân nước ngoài; các khoản phí, lệ phí nộp vào ngân sách theo quy định của Chính phủ; huy động từ các tổ chức, cá nhân cho đầu tư xây dựng hạ tầng; đóng góp tự nguyện từ tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; và thu từ dự trữ tài chính trong trường hợp dự trữ đặc biệt.
Các đơn vị do các cơ quan cấp tỉnh quản lý có trách nhiệm thu các khoản như tiền vay theo quy định tại khoản 3 Điều 8 của Luật ngân sách Nhà nước, kết dư ngân sách cấp tỉnh, và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật Ngoài ra, còn có thu bổ sung từ ngân sách Trung ương.
Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách trung ương và ngân sách cấp tỉnh bao gồm: a) Thuế doanh thu, không bao gồm thuế từ hoạt động xổ số kiến thiết; b) Thuế lợi tức, trừ thuế lợi tức của các đơn vị hạch toán toàn ngành và thuế từ hoạt động xổ số kiến thiết; c) Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao; d) Thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài của tổ chức, cá nhân nước ngoài có vốn đầu tư tại Việt Nam; đ) Thuế tài nguyên; e) Thu sử dụng vốn ngân sách của các doanh nghiệp Nhà nước.