Đối tợng và phơng pháp nghiên cứu
Đối tợng nghiên cứu
Dự kiến có từ 50-60 bệnh nhân nam và nữ được chẩn đoán xác định ĐQN sau giai đoạn cấp, sẽ tình nguyện tham gia vào nghiên cứu tại Viện Y học cổ truyền Quân đội Tất cả bệnh nhân sẽ được khám và lập bệnh án theo mẫu thống nhất do nhóm nghiên cứu thực hiện.
Phơng pháp nghiên cứu
+ Thử nghiệm lâm sàng hồi cứu và tiến cứu, so sánh tr- ớc- sau điều trị
Bệnh nhân điều trị nội trú tại Viện YHCTQĐ tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đã được đề ra và được theo dõi, ghi chép theo mẫu bệnh án thống nhất.
+ Bệnh nhân đợc chẩn đoán xác định ĐQN đợc dùng nhiếp tam châm mỗi ngày 1 lần vào buổi sáng, thời gian 30 phút, mỗi liệu trình điều trị là 12 ngày.
+ Kỹ thuật châm: Dùng kim châm cứu cỡ 22 thủ pháp cận tam châm, bổ tả theo ttheo thể bệnh và biện chứng luận trị.
2.2.2 Tiêu chuẩn lựa chọn BN.
BN đợc chẩn đoán xác định ĐQN theo tiêu chuẩn WHO 1990
100% có CT scanner sọ não.
Đã điều trị qua giai đoạn cấp.
+ Theo YHCT : trúng phong ( biện chứng luận trị).
2.2.3 Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nhóm nghiên cứu
ý thức đánh giá theo thang điểm Glasgow < 6 ®iÓm
Bệnh tim mạch: suy tim mất bù, nhồi máu cơ tim, THA kháng trị.
Suy gan, thận, suy hô hấp.
BN dừng điều trị giữa đợt: chuyển viện, xin về,
BN không hợp tác hoặc có rối loạn tâm thần.
2.2.4 Tiêu chuẩn ngừng trong quá trình nghiên cứu:
+ Bệnh nhân từ chối tiếp tục tham gia nghiên cứu.
+ Bệnh nhân không thực hiện đầy đủ các bớc của nghiên cứu hay không dùng đúng, đủ liều thuốc.
+ Có tác dụng phụ nghiêm trọng.
+ Mắc thêm các bệnh kèm theo không cho phép tiếp tục nghiên cứu.
2.2.5 Chẩn đoán và theo dõi lâm sàng:
* Phơng pháp chẩn đoán theo YHHĐ: chủ yếu là lâm sàng và CT- Scanner sọ não xác định đột quỵ NMN.
Theo tiêu chuẩn chẩn đoán của WHO (1989), mất chức năng não cấp tính, thường là khu trú, kéo dài quá 24 giờ hoặc dẫn đến tử vong trong vòng 24 giờ Các triệu chứng thần kinh khu trú tương ứng với vùng não bị tổn thương do động mạch, không phải do nguyên nhân chấn thương.
Sau giai đoạn cấp, tình trạng của bệnh nhân trở nên tương đối ổn định, với các chức năng sống như tim mạch và hô hấp không còn bị đe dọa Lựa chọn bệnh nhân có thời gian mắc bệnh từ 1 đến 3 tuần.
* Phơng pháp chẩn đoán theo YHCT (vọng, văn, vấn, thiÕt):
* Theo dõi bệnh nhân trong đợt điều trị:
+ Theo dõi diễn biến lâm sàng của BN: ý thức, độ liệt, khả năng tự phục vụ, ngôn ngữ, huyết áp, đau đầu,
+ Các tác dụng không mong muốn lâm sàng và CLS: dị ứng, nôn, choáng, biến đổi các chỉ số huyết học và sinh hóa máu.
+ Hết đợt điều trị, tất cả BN đều đợc khám lại về lâm sàng và CLS
+ Đo điện trở huyệt: các huyệt trong phác đồ châm trớc và sau điều trị.
2.2.6 Phơng pháp xác định các chỉ tiêu nghiên cứu YHHĐ và YHCT.
* Phơng pháp xác định chỉ tiêu theo YHHĐ
Bảng 2.1 Thang điểm Glasgow Đáp ứng Biểu hiện Điểm Đáp ứng mở mắt
Mở mắt khi ra lệnh 3
Mở mắt khi gây đau 2
Không mở mắt khi kích thích 1 Đáp ứng vận động Đáp ứng vận động khi ra lệnh 6 Vận động thích hợp khi kích thÝch
5 Đáp ứng không thích hợp 4
Nằm yên không đáp ứng 1 Đáp ứng lời nói
Trả lời đúng câu hỏi 5
Trả lời hạn chế mất định hớng 4 Trả lời lộn xộn không phù hợp 3
15 điểm : không rối loạn ý thức
13-14 điểm: rối loạn ý thức nhẹ.
9-12 điểm: rối loạn ý thức võa.
6- 8 điểm: rối loạn ý thức nặng
3 điểm: hôn mê rất sâu.
Bảng 2.2 Thang điểm Henry G và cộng sự (1984) Độ liệt Điểm sức cơ
I- Liệt nhẹ II- Liệt vừa III- Liệt nặng
Giảm sức cơ, còn vận động chủ động
Còn nâng đợc chi lên khỏi gi- êng
Còn co duỗi chi khi có điểm tú
Chỉ còn biểu hiện co cơ
Điểm Henry lần 2 so với lần 1 có sự cải thiện đáng kể khi tăng ≥2 điểm, cho thấy tình trạng đã được cải thiện nhiều Nếu điểm chỉ tăng 1 điểm, mức độ cải thiện là ít Trường hợp điểm Henry lần 2 bằng với lần 1 cho thấy không có sự cải thiện, trong khi nếu điểm lần 2 thấp hơn lần 1, tình trạng trở nên nặng hơn.
Tình trạng Biểu hiện Điểm
2 Giao tiÕp ngôn ngữ Bình thờng
Khã kh¨n Mất ngôn ngữ
Không có triệu chứng bệnh lý, nhưng người bệnh cảm thấy yếu khi quay đầu và có hiện tượng đa mắt về một bên Đầu và mắt bị kéo hẳn về một bên, khiến họ không thể quay sang bên kia.
Mất cân đối nhẹ Liệt mặt rõ
B×nh thêng Không nâng tay qua mức ngang vai Không nâng đợc tay lên hoặc rất hạn chÕ
B×nh thêng Hạn chế nhẹ Còn có thể cầm nắm đợc Không nâng đợc tay lên hoặc rất hạn chÕ
7 Trơng lực cơ chi trên Bình thờng
Mất trơng lực hoặc co cứng 5
B×nh thêng Còn sức cản
Có thể chống lại trọng lợng chi Không nâng đợc chân lên hoặc rất hạn chế
9 Gấp chân Có thể thắng sức cản
Có thể chống lại trọng lợng chi Không thực hiện đợc
10 5 0 10.Trơng lực cơ chi dới Bình thờng
Mất trơng lực hoặc co cứng 5
Céng 100 Đánh giá: Điểm Orgogozo lần 2 lớn hơn lần 1: tiến triển tèt. Điểm Orgogozo lần 2 bằng lần 1: không tiến triÓn. Điểm Orgogozo lần 2 nhỏ hơn lần 1: tiến triển xÊu.
Tình trạng Mức độ Điểm Ăn Tự làm
Tự rửa mặt, đánh răng, chải tóc.
Mặc quần áo, đi giày Tự làm
Kiểm soát đại tiện Chủ động
Tự đi toa lét, giữ quần áo lau rửa
Cần giúp đỡ, cầm quần áo hoặc giấy vệ sinh
Chuyển từ giờng tới xe Tự làm 15 l¨n
Cần giúp đỡ hoặc chăm sãc
Cần giúp đỡ nhiều để ngồi
Tự đi trên 50m, có thể dùng gậy
Lên thang gác Tự đi có thể sử dụng gậy
Céng 100 Đánh giá: Điểm Barthel lần 2 lớn hơn lần 1: tiến triển tốt. Điểm Barthel lần 2 bằng lần 1: không tiến triển. Điểm Barthel lần 2 nhỏ hơn lần 1: tiến triển xấu.
* Phơng pháp xác định chỉ tiêu theo YHCT:
+ Khám bệnh nhân và đánh giá các triệu chứng thông qua tứ chẩn.
+ Quy nạp hội chứng bệnh theo bát cơng.
+ Quy nạp bệnh theo tạng phủ.
+ Phân thể bệnh theo YHCT:
- Trúng kinh lạc (không hôn mê) có 2 thể
Trúng lạc: Tê bì nửa ngời, chân tay yếu, miệng lỡi lệch.
Trúng kinh: Bất lực vận động nửa ngời, miệng méo,lỡi lệch, cứng lỡi, nói khó hoặc không nói đợc, tê nửa ngêi.
Trúng phủ: Triệu chứng giống trúng kinh, kèm ý thức lơ mơ.
Trúng tạng: Triệu chứng giống nh trúng kinh, kèm hôn mê.
Trúng tạng có chứng bế (âm bế, dơng bế) và chứng thoát.
2.2.7 Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả điều trị:
Bảng 2.5 Đánh giá kết quả theo thang điểm:
Orgogozo và Barthel (Sè ®iÓm)
Khỏi Không liệt Đạt 100 điểm Đỡ nhiều Giảm ≥2 độ Tăng ≥20 điểm Đỡ ít Giảm 1 độ Tăng 5-20 điểm
Không đỡ Không đổi Không đổi
Nặng hơn Tăng lên Giảm đi
* Đánh giá kết quả theo đặc điểm của YHCT:
Khám bệnh nhân và đánh giá sự thay đổi triệu chứng trước và sau điều trị thông qua tứ chẩn (vọng, văn, vấn, thiết) bao gồm các yếu tố như thần sắc, liệt nửa người, miệng mắt méo lệch, mệt mỏi, âm thanh, tình trạng ăn uống, đại tiểu tiện, chất lưỡi, rêu lưỡi và mạch.
Phơng pháp Xử lý số liệu
Các số liệu đợc xử lý theo phơng pháp thống kê y sinh học trên máy tính theo chơng trình SPSS 15.0.
Địa điểm và thời gian nghiên cứu
Địa điểm: Viện Y học cổ truyền Quân đội
Chơng 3 Kết quả nghiên cứu trên lâm sàng( Dự Kiến)
3.1 Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu:
3.1.1.Đặc điểm về độ tuổi:
3.2 Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp, trớc khi dùng cận tam châm.
3.2.1 Thời gian từ khi khởi phát bệnh đến khi qua giai đoạn cấp tính và đợc dùng bằng nhiếp tam châm 3.2.2 Mạch, nhiệt độ, huyết áp, của các bệnh nhân đột quỵ não.
3.2.3 Đặc điểm tổn thơng thần kinh khu trú của các BN trớc điều trị
3.2.4 Đặc điểm tình trạng lâm sàng theo điểm Orgogozo trớc điều trị 3.2.5 Đặc điểm mức độ liệt (theo Henry) trớc điều trị.
3.3 Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp trớc khi điều trị bằng cận tam châm.
3.3.1 Phân loại BN theo các thể của YHCT trớc khi điều trị bằng cận tam châm 3.3.2 Đặc điểm chất lỡi, rêu lỡi và mạch theo YHCT:
3.4 Kết quả điều trị của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cÊp:
3.5 Kết quả điều trị theo thể bệnh của YHCT
3.5.1 Đánh giá kết quả điều trị bằng các biểu đồ, bảng biểu và nhận xét kèm theo.
3.5.2 Kết quả điều trị chung theo các mức độ:
- Không tác dụng(%,P)3.5.3 Theo dõi tác dụng không mong muốn của cận tam ch©m
Kết quả nghiên cứu trên lâm sàng (Dự Kiến)
Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp, trớc
3.2.1 Thời gian từ khi khởi phát bệnh đến khi qua giai đoạn cấp tính và đợc dùng bằng nhiếp tam châm 3.2.2 Mạch, nhiệt độ, huyết áp, của các bệnh nhân đột quỵ não.
3.2.3 Đặc điểm tổn thơng thần kinh khu trú của các BN trớc điều trị
3.2.4 Đặc điểm tình trạng lâm sàng theo điểm Orgogozo trớc điều trị 3.2.5 Đặc điểm mức độ liệt (theo Henry) trớc điều trị.
3.3 Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp trớc khi điều trị bằng cận tam châm.
3.3.1 Phân loại BN theo các thể của YHCT trớc khi điều trị bằng cận tam châm3.3.2 Đặc điểm chất lỡi, rêu lỡi và mạch theo YHCT:
Kết quả điều trị theo thể bệnh của YHCT
3.5.1 Đánh giá kết quả điều trị bằng các biểu đồ, bảng biểu và nhận xét kèm theo.
3.5.2 Kết quả điều trị chung theo các mức độ:
- Không tác dụng(%,P) 3.5.3 Theo dõi tác dụng không mong muốn của cận tam ch©m
Chơng 4 dự kiến Bàn luận
Bàn về cơ sở khoa học thay đổi điện trở huyệt và phục hồi vận động của cận tam châm trong điều trị di chứng đột quỵ não 36 4.2 Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
phục hồi vận động của cận tam châm trong điều trị di chứng đột quỵ não 4.2 Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu:
4.2.2 Các yếu tố nguy cơ gây ĐQN
4.2.3 Đặc điểm tổn thơng thần kinh khu trú
4 3 tác dụng lâm sàng của phơng pháp điều trị cận tam ch©m 4.3.1 Đánh giá tác dụng cải thiện độ liệt theo thang ®iÓm Henry:
4.3.2 Đánh giá tác dụng cải thiện khả năng tự phục vụ và tình trạng lâm sàng theo thang điểmBarthel và Orgogozo.
Tác dụng điều trị ĐQN của nhiếp tam châm theo quan niệm của YHCT
4.4.1 Cơ sở lý luận: điện trở huyệt trớc và sau điều trị 4.4.2 Tác dụng của cận tam châm theo lý luận của
Y học cổ truyền 4.4.3 Sự hồi phục mức độ liệt theo các thể bệnh của Y học cổ truyền:
4.4.4 Tác dụng không mong muốn: dù kiÕn KÕt luËn dự kiến Kiến nghị
Phô lôc 1.Tài liệu tham khảo
2.Mẫu bệnh án nghiên cứu 3.Danh sách bệnh nhân
Môc lôc Đặt vấn đề 1
Chơng 1: Tổng quan tài liệu 3
1.1.1 Đặc điểm giải phẫu sinh lý tuần hoàn não 3
1.1.3 Các nguyên nhân gây nhồi máu não 6
1.1.4 Nguyên nhân gây đột quỵ chảy máu não 13
1.2 Quan niệm của y học cổ truyền về Đột quỵ não 19
1.2.1 Biện chứng luận trị giai đoạn cấp tính 20
1.2.2 Biện chứng luận trị giai đoạn hồi phục và di chứng 23
1.2.3 Một số nghiên cứu điều trị trúng phong của YHCT 25
1.2.4 Máy đo điện trở huyệt 26
1.2.5 Phơng pháp cận tam châm 26
Chơng 2: Đối tợng và phơng pháp nghiên cứu 27
2.2.2 Tiêu chuẩn lựa chọn BN 27
2.2.3 Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nhóm nghiên cứu 28
2.2.4 Tiêu chuẩn ngừng trong quá trình nghiên cứu: 28
2.2.5 Chẩn đoán và theo dõi lâm sàng: 28
2.2.6 Phơng pháp xác định các chỉ tiêu nghiên cứu YHHĐ và YHCT. 29
2.2.7 Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả điều trị: 33
2.3 Phơng pháp Xử lý số liệu: 34
2.4 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 34
Chơng 3: Kết quả nghiên cứu trên lâm sàng (Dự Kiến) 35
3.1 .Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu: 35
3.1.1 Đặc điểm về độ tuổi: 35
3.2 Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp, trớc khi dùng cận tam châm 35
3.2.1 Thời gian từ khi khởi phát bệnh đến khi qua giai đoạn cấp tính và đợc dùng bằng nhiếp tam châm 35
3.2.2 Mạch, nhiệt độ, huyết áp, của các bệnh nhân đột quỵ não. 35 3.2.3 Đặc điểm tổn thơng thần kinh khu trú của các BN trớc điều trị 35
3.2.4 Đặc điểm tình trạng lâm sàng theo điểm Orgogozo trớc điều trị 35
3.2.5 Đặc điểm mức độ liệt (theo Henry) trớc điều trị 35
3.3 .Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp trớc khi điều trị bằng cận tam châm 35
3.3.1 Phân loại BN theo các thể của YHCT trớc khi điều trị bằng cËn tam ch©m 35
3.3.2 Đặc điểm chất lỡi, rêu lỡi và mạch theo YHCT: 35
3.4 Kết quả điều trị của bệnh nhân ĐQN sau giai đoạn cấp: 35
3.5 Kết quả điều trị theo thể bệnh của YHCT 35
3.5.3 Theo dõi tác dụng không mong muốn của cận tam châm .35 Chơng 4: Dự kiến bàn luận 36
4.1 Bàn về cơ sở khoa học thay đổi điện trở huyệt và phục hồi vận động của cận tam châm trong điều trị di chứng đột quỵ não 36 4.2 Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu: 36
4.2.2 Các yếu tố nguy cơ gây ĐQN 36
4.2.3 Đặc điểm tổn thơng thần kinh khu trú 36
4 3 Tác dụng lâm sàng của phơng pháp điều trị cận tam châm 36
4.3.1 Đánh giá tác dụng cải thiện độ liệt theo thang điểm Henry: 36 4.3.2 Đánh giá tác dụng cải thiện khả năng tự phục vụ và tình trạng lâm sàng theo thang điểm Barthel và Orgogozo 36
4.4 Tác dụng điều trị ĐQN của nhiếp tam châm theo quan niệm của YHCT 36
4.4.1 Cơ sở lý luận: điện trở huyệt trớc và sau điều trị 36
4.4.2 Tác dụng của cận tam châm theo lý luận của Y học cổ truyÒn 36
4.4.3 Sự hồi phục mức độ liệt theo các thể bệnh của Y học cổ truyÒn: 36
4.4.4 Tác dụng không mong muốn: 36
Dự kiến kiến nghị 37 Tài liệu tham khảo
Phô lôc bộ quốc phòng
Viện y học cổ truyền quân đội
- đề cơng đánh giá tác dụng phục hồi vận động và thay đổi điện trở huyệt của cận tam châm trong điều trị di chứng đột quỵ não
Hà Nội - 2010 bộ quốc phòng Viện y học cổ truyền quân đội