NỘI DUNG
kế các hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập
2.1 Những điểm cần lưu ý khi tổ chức hoạt động khởi động.
* Nhiệm vụ học tập trong hoạt động khởi động cần đảm bảo rằng, học sinh không thể giải quyết trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng cũ
* Cần có nhiều hình thức, phương pháp khởi động để gây hứng thú cho học sinh.
Trong tình huống này, câu hỏi mở đầu chỉ có thể giải quyết một phần và phỏng đoán kết quả mà chưa lý giải đầy đủ bằng kiến thức và kỹ năng hiện có Do đó, cần học thêm kiến thức và kỹ năng mới thông qua các hoạt động hình thành kiến thức và luyện tập Điều này giúp đặt ra tình huống có vấn đề trong câu hỏi được đưa ra.
- Không cần học sinh trả lời hết và đúng các câu hỏi trong hoạt động khởi động
- Giáo viên không chốt kiến thức.
- Học sinh không phải ghi kết quả trả lời các câu hỏi của hoạt động khởi động.
- Coi hoạt động này là một hoạt động học tập, có mục đích, thời gian hoạt động và sản phẩm hoạt động
Chuyển giao nhiệm vụ một cách rõ ràng và cụ thể là rất quan trọng, phù hợp với từng đối tượng học sinh Việc lựa chọn các tình huống và câu hỏi giá trị sẽ giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, đặc biệt là khi đối mặt với những câu hỏi mang tính chất thách thức như: "Tại sao?"
- Bố trí thời gian thích hợp cho các em học tập, bày tỏ quan điểm, cũng như sản phẩm của hoạt động.
2.2.Thiết kế hoạt động khởi động bài mới ở một số bài trong chương trình sinh học cấp THPT
Có nhiều phương pháp khởi động hấp dẫn cho học sinh, đồng thời tạo ra tình huống có vấn đề Trong bài viết này, chúng tôi xin đề xuất một số hình thức khởi động hiệu quả.
2.2.1.Sử dụng phương pháp đóng vai để khởi động vào bài mới.
Phương pháp đóng vai không chỉ tạo hứng thú học tập mà còn thu hút sự chú ý của học sinh vào bài học Nó mang đến cơ hội cho các em thể hiện bản thân, giúp các em tự tin hơn khi giao tiếp trước tập thể lớp Qua đó, phương pháp này góp phần rèn luyện nhiều kỹ năng quan trọng như hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề và sáng tạo, từ đó giúp học sinh cải thiện khả năng tương tác với bạn bè và những người xung quanh.
Phương pháp này đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về thời gian và công sức từ cả giáo viên lẫn học sinh, bắt đầu từ việc chuẩn bị tại nhà cho đến việc thể hiện trong lớp học.
Khi áp dụng phương pháp này, giáo viên sẽ thực hiện theo các bước cụ thể Đầu tiên, giáo viên phân công cho các nhóm học sinh viết kịch bản dựa trên ý tưởng mà giáo viên đã đề xuất.
Bước 2: Các nhóm gửi kịch bản qua Gmail cho giáo viên chọn và chỉnh sửa.
Bước 3: Giáo viên giao cho nhóm có kịch bản được chọn phân công vai và đóng kịch theo kịch bản.
Bước 4: Học sinh diễn kịch.
Bước 5: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới.
Chú ý: Kịch bản cần giữ nguyên nội dung nhưng thêm chút hài hước, sử dụng ngôn ngữ trong sáng Hãy khéo léo lồng ghép các câu và bài hát chế đang hot, được giới trẻ yêu thích, để thu hút học sinh một cách tự nhiên nhất.
2.2.1.1 Ví dụ 1: Cho học sinh đóng vai trong vở kịch sau để khởi động cho bài 16 sinh học 12 “ Cấu trúc di truyền của quần thể”
* Bối cảnh: phòng khám ( cho hs mặc áo blu): Có biển – Phòng tư vấn di truyền.
* Nhân vật: Bác sĩ ( Bs), Pằng A páo, vợ của Pằng A páo.
Bs: mời anh Pằng A páo
Vào đây, để bác sĩ giải thích cho bạn nghe, tại sao tôi đã nói rằng họ không được lấy nhau Hãy lắng nghe và đừng cãi lại nữa.
Bác sĩ: chào anh chị.
Vợ chồng Apao: Chào bác sỹ ạ
Bác sĩ, hôm nay tôi đưa con vợ tôi đến đây để nhờ bác sĩ giải thích rằng con tôi và con chị nó không được phép lấy nhau, vì nó cứ khăng khăng đòi kết hôn.
Bác sĩ: Vâng, anh chị cứ từ từ ngồi xuống đã ạ.
A Páo: không từ từ được đâu, gấp lắm rồi, không nhanh là nó cưới đó.
Vợ A Páo khẳng định rằng cô đã nuôi trâu và ủ rượu, trước đây đã đồng ý cho kết hôn, nhưng giờ lại không cho phép Cô không chấp nhận điều này và tuyên bố sẽ giúp chồng bắt vợ nếu không được cho lấy nhau.
Theo thông tin từ một chương trình truyền hình mà tôi xem gần đây, việc cho anh chị em lấy nhau là không được khuyến khích Điều này cũng áp dụng cho con cái của họ, vì nếu không tuân thủ, có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe cho thế hệ sau.
Vợ A páo: ôi nó lừa mày đó.
A Páo: mà các cán bộ xã, cán bộ huyện cũng nói không được mà, còn nói nhà nước không cho đó.
Vợ A Páo: con của tao, tao cứ cho chúng lấy
A Páo: Bs ơi, xin bác sĩ cho tôi biết, vợ tôi đang dự định cho con trai tôi cưới con gái của chị gái cô ấy, liệu điều đó có được không?
Bác sĩ: À, tôi đã hiểu rồi, anh chị cứ bình tĩnh, ngồi xuống uống nước, rồi nghe tôi nói đã
Vợ A Páo kéo chồng ngồi xuống: ừ cứ ngồi xuống đã, tao cũng khát nước quá.
A Páo : Rồi uống nước rồi, giờ Bs nói đi.
Bác sĩ: thế này anh chị ạ, đúng là pháp luật cấm việc kết hôn trong vòng 3 đời.
A Páo: Thấy chưa, mày cãi nữa đi
Bác sĩ giải thích rằng pháp luật cấm kết hôn trong vòng 3 đời nhằm ngăn chặn nguy cơ con cái của các cặp vợ chồng có quan hệ huyết thống gần bị bệnh tật và dị tật bẩm sinh.
Vợ: Ôi dào, con của A Pềnh cũng lấy con cháu của anh trai nó, có gì đâu Tao nuôi bồ câu, chúng đẻ ra con, và con chúng lại đẻ ra cháu, tất cả đều béo tròn mập ú, có sao đâu.
Hôm nay, cô giáo sẽ giảng dạy một bài học quan trọng liên quan đến vấn đề này Nếu anh chị có thời gian, xin mời ngồi dự để hiểu rõ hơn.
Vợ chồng A Páo: được được.
3 người đứng dậy chào, xuống lớp
Thực nghiệm sư phạm
Để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng phần khởi động trong dạy học Sinh học, mục tiêu là tạo hứng thú cho học sinh và hình thành tình huống có vấn đề cho các em.
- Thu thập số liệu để xác định các kết quả về định tính, định lượng của kết quả thực nghiệm sư phạm.
Chúng tôi đã thực hiện thí nghiệm tại các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng tại trường THPT trong năm học 2019-2020 Các lớp này có trình độ học tập và nhận thức tương đương, đều do một giáo viên giảng dạy.
Bảng : Danh sách trường, giáo viên, lớp tham gia thực nghiệm sư phạm năm học 2019-2020
Lớp TN Lớp ĐC Tổng số Lớp Số HS
3.3 Thời gian thực nghiệm Đề tài được triển khai tiến hành tổ chức thực nghiệm trong năm học 2019-
Năm 2020, chúng tôi đã tổ chức dạy học thông qua các hoạt động khởi động theo giáo án đã soạn cho các lớp thực nghiệm 11T2, 10A và các lớp đối chứng 11T3, 10A2.
Sau một thời gian áp dụng đề tài, các tiết học trở nên sôi nổi hơn với sự tham gia tích cực của học sinh, đặc biệt là những em yếu kém Mặc dù mức tiếp thu chưa đồng đều, nhưng hầu hết các em đều tham gia tích cực trong phần khởi động bài học Kết quả học tập của các em đã tiến bộ rõ rệt, với số học sinh khá giỏi tăng lên và số học sinh yếu kém giảm xuống Đặc biệt, các em đã khám phá những tầng ý nghĩa mới, vượt ra ngoài cách hiểu thông thường, góp phần bổ sung và hoàn thiện các giá trị thẩm mỹ, mang đến những cách hiểu mới và độc đáo cho mỗi bài học.
Bảng 3.4.1 Bảng điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm
Khá – Giỏi Trung bình Yếu – Kém (6,5 – 10 điểm) (5 – 6,4 điểm) (dưới 5 điểm)
Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ %
Bảng thống kê 3.4.1 cho thấy rằng tất cả các lớp đều đạt mức trung bình và khá đều trên 57% Cả hai nhóm TN và ĐC vẫn có học sinh có học lực yếu Tỉ lệ học sinh khá giỏi, trung bình và yếu ở cả hai nhóm TN và ĐC không có sự chênh lệch đáng kể.
Sau khi thực hiện thí nghiệm tại trường THPT nơi tôi giảng dạy, tôi đã tiến hành thống kê và đánh giá chất lượng học sinh đại trà thông qua bảng số liệu dưới đây.
Bảng 3.4.2 Bảng điểm bài kiểm tra sau thực nghiệm
Khá – Giỏi Trung bình Yếu – Kém (6,5 – 10 điểm) (5 – 6,4 điểm) (dưới 5 điểm)
Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ % Số bài Tỉ lệ %
Kết quả đo năng lực học sinh sau thực nghiệm cho thấy có sự cải thiện rõ rệt so với trước khi thực nghiệm Cả hai nhóm học sinh tham gia thực nghiệm đều có tỉ lệ điểm khá – giỏi cao hơn so với nhóm đối chứng, chứng tỏ phương pháp dạy học đã mang lại hiệu quả tích cực Tỉ lệ học sinh đạt mức khá và giỏi ở các lớp TN1 và TN2 tăng lên trên 70%, trong khi trước đó dưới 50% Đặc biệt, không còn học sinh nào có kết quả yếu ở các lớp TN, trong khi nhóm đối chứng vẫn còn 23,6% học sinh có kết quả yếu Điều này chứng minh rằng phương pháp dạy học đã tác động tích cực đến kết quả học tập của học sinh.
Việc đa dạng hóa các hình thức khởi động đã chứng minh hiệu quả cao hơn so với các phương pháp khác Hơn nữa, khi được khảo sát về sự hứng thú trong việc học tập với nhiều hoạt động khởi động cho bài mới, hơn 75% học sinh bày tỏ sự thích thú.
