Tính cấp thiết của đề tài
Quá trình giải quyết vụ án hình sự (VAHS) bao gồm nhiều giai đoạn từ khởi tố đến xét xử, trong đó giai đoạn xét xử đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp và đánh giá chứng cứ để đưa ra bản án Theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, TAND đã triển khai nhiều chủ trương cải cách tư pháp nghiêm túc, đặc biệt trong lĩnh vực tố tụng hình sự Mô hình tổ chức và chức năng của TAND đang được kiện toàn và đổi mới, hướng tới một nền tư pháp hiện đại Hiện nay, TAND tối cao đang thực hiện Đề án “Cải cách tư pháp tại TAND đến năm…” để nâng cao hiệu quả hoạt động.
Đề án "2030, định hướng đến năm 2045" nhấn mạnh việc làm rõ nội hàm quyền tư pháp và hoàn thiện tổ chức, hoạt động của Tòa án Đồng thời, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, giám sát của cơ quan dân cử, và làm rõ cơ chế kiểm soát quyền lực giữa Tòa án và các cơ quan nhà nước khác.
Nâng cao chất lượng xét xử án hình sự là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược cải cách tư pháp Để đạt được điều này, việc áp dụng chính xác các quy định pháp luật là yêu cầu hàng đầu Tuy nhiên, với tình hình tội phạm ngày càng phức tạp, việc thu thập đầy đủ chứng cứ và truy tố đúng hành vi của người phạm tội trở nên khó khăn, dẫn đến nguy cơ vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng Do đó, việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm là nhiệm vụ cần thiết của Tòa án nhằm đảm bảo kết quả xét xử chính xác và phản ánh đúng nội dung vụ án.
Quy định pháp luật về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm hiện nay được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 và hướng dẫn bởi Thông tư 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP So với BLTTHS 2003, BLTTHS 2015 đã có những điều chỉnh cần thiết, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số bất cập gây khó khăn trong hoạt động này Tại tỉnh Bắc Giang, mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong việc xác định đúng trường hợp trả hồ sơ, dẫn đến việc giải quyết vụ án kéo dài và ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của công dân Do đó, việc nghiên cứu và tìm ra nguyên nhân cũng như giải pháp nâng cao chất lượng trả hồ sơ để ĐTBS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm là một yêu cầu cấp thiết.
Tác giả quyết định chọn đề tài “Trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” cho luận văn thạc sĩ nhằm phân tích và làm rõ những vấn đề liên quan đến quy trình điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm.
Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) là một chủ đề quan trọng, thu hút sự quan tâm và nghiên cứu của nhiều tác giả Trong những năm qua, Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về chế định này, đặc biệt là trong giai đoạn xét xử sơ thẩm Một số công trình tiêu biểu đã được thực hiện trong lĩnh vực này.
Cuốn sách “Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015” của tác giả Trần Văn Biên và Đinh Thế Hưng, xuất bản bởi Nxb Hồng Đức năm 2016, trình bày các vấn đề lý luận và bình luận khoa học liên quan đến quy định pháp luật về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đồng thời so sánh với Bộ luật Tố tụng hình sự 2003.
Luận văn thạc sĩ của Hoàng Thị Thùy Linh, được thực hiện tại Đại học Luật Hà Nội vào năm 2016, tập trung vào vấn đề "Trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự Việt Nam" Nghiên cứu này phân tích quy trình và ý nghĩa của việc trả hồ sơ trong bối cảnh pháp lý hiện hành, nhằm nâng cao hiệu quả điều tra và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan trong tố tụng hình sự.
Luận văn thạc sĩ của tác giả Phan Thanh Nguyễn, Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam năm 2017, nghiên cứu về việc "Trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử hình sự sơ thẩm" theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, với thực tiễn tại Quận 12, thành phố Hồ Chí Minh.
Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Út Lệ, Đại học Luật Hà Nội năm 2019, mang tiêu đề “Trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bắc Kạn.” Nghiên cứu này tập trung vào quy trình trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong các vụ án hình sự, đồng thời phân tích thực tiễn áp dụng tại tỉnh Bắc Kạn, nhằm nâng cao hiệu quả xét xử và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Hải Châu, Khoa Luật, Đại học, tập trung vào chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự Việt Nam Nghiên cứu này phân tích quy trình và ý nghĩa của việc trả hồ sơ, nhằm nâng cao hiệu quả điều tra và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan trong vụ án hình sự.
Quốc gia Hà Nội năm 2010
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Văn Duy, Đại học Luật Hà Nội năm 2015, mang tiêu đề “Trả hồ để đều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ tra sự theo Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015” Tác phẩm này nghiên cứu về quy trình trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm, nhằm làm rõ các quy định và thực tiễn áp dụng của Bộ luật tố tụng hình sự.
Luận văn thạc sĩ của Lý Thị Hoài, Đại học Luật Hà Nội năm 2020, mang tiêu đề “Trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Cao Bằng.” Nghiên cứu này tập trung vào quy trình trả hồ sơ để điều tra bổ sung, phân tích thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân tỉnh Cao Bằng, nhằm nâng cao hiệu quả xét xử và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan trong vụ án hình sự.
Luận văn thạc sĩ của Trần Xuân Huệ, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội (2009) nghiên cứu về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm, tập trung vào các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Ngọc nghiên cứu về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án, dựa trên thực tiễn tại Tòa án thành phố Hà Nội Nghiên cứu này nhằm làm rõ quy trình và hiệu quả của việc trả hồ sơ trong việc nâng cao chất lượng xét xử Tác giả cũng phân tích các vấn đề phát sinh trong thực tiễn áp dụng chế định này, từ đó đề xuất các giải pháp cải tiến.
Lan, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014
Một số bài viết trên các tạp chí chuyên ngành và trang thông tin uy tín đã nghiên cứu về vấn đề trả hồ sơ để ĐTBS.
Bài viết của tác giả Trần Thế Vinh, đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 22/2014, tập trung vào việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án hình sự Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hạn chế tình trạng trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, nhằm nâng cao hiệu quả và tính chính xác trong quá trình điều tra.
Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Linh, mang tiêu đề “Vấn đề trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm”, được đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử, đề cập đến quy trình và những vấn đề pháp lý liên quan đến việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong hoạt động của Tòa án cấp sơ thẩm.
Bài viết của tác giả Lê Đình Nghĩa, đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử năm 2020, thảo luận về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm Nội dung bài viết phân tích quy trình và ý nghĩa của việc trả hồ sơ, nhằm nâng cao hiệu quả điều tra và đảm bảo công bằng trong xét xử.
Bài viết của tác giả Vũ Gia Lâm, đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 08 năm 2013, tập trung vào việc hoàn thiện quy định của Bộ luật tố tụng hình sự liên quan đến việc tòa án cấp sơ thẩm trả hồ sơ để điều tra bổ sung Nội dung bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của quy trình này trong việc đảm bảo tính chính xác và công bằng của các vụ án hình sự.
Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được xây dựng dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, bao gồm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, cùng với tư tưởng Hồ Chí Minh Nó phản ánh quan điểm chính sách của Đảng và Nhà nước về đấu tranh phòng chống tội phạm và chiến lược cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay Để hoàn thiện đề tài, các phương pháp nghiên cứu như hệ thống hóa, phân tích và tổng hợp, so sánh luật học, nghiên cứu vụ án hình sự, và tổng kết rút kinh nghiệm đã được áp dụng.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Luận văn này không chỉ bổ sung và hoàn thiện lý luận về việc trả hồ sơ điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS), mà còn đề xuất các định hướng nhằm cải thiện pháp luật liên quan đến vấn đề này.
Luận văn này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho những người làm công tác thực tiễn trong điều tra, truy tố và xét xử, nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật Nó cũng góp phần nâng cao chất lượng hoạt động trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) Bên cạnh đó, luận văn có thể phục vụ cho giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực tố tụng hình sự (TTHS), cũng như hỗ trợ trong hoạt động lập pháp và hoàn thiện các quy định pháp luật TTHS liên quan đến việc trả hồ sơ để ĐTBS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm.
Kết cấu của luận văn
Luận văn bao gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục bảng biểu, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, và được cấu trúc thành 03 chương.
Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Chương 2 phân tích thực trạng việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự tại tỉnh Bắc Giang Chương 3 đề xuất các yêu cầu và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của quy trình này, đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong xét xử.
Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩatrả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
1.1.1 Khái niệm trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Xét xử sơ thẩm VAHS là quá trình Tòa án thực hiện các hoạt động tố tụng để ra phán quyết về vụ án theo thủ tục sơ thẩm, dựa trên quy định của BLTTHS, quyết định truy tố của VKS, và chứng cứ thu thập được Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Giai đoạn xét xử sơ thẩm bắt đầu khi Tòa án nhận hồ sơ và kết thúc khi ra bản án Giai đoạn này bao gồm thời gian chuẩn bị xét xử và phiên tòa, trong đó Thẩm phán nghiên cứu hồ sơ và chuẩn bị điều kiện cần thiết Tại phiên tòa, HĐXX kiểm tra, đánh giá chứng cứ và căn cứ vào kết quả tranh tụng để đưa ra bản án xác định tội danh và hình phạt.
Hồ sơ vụ án hình sự (HSVA) là tài liệu tổng hợp liên quan đến một người, sự việc hoặc vấn đề, được lập bởi cơ quan có thẩm quyền trong quá trình tố tụng HSVA đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết vụ án hình sự, bao gồm các văn bản và tài liệu được thu thập trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử Hồ sơ này phải được lập theo đúng thủ tục tố tụng hình sự và được sắp xếp theo trình tự nhất định để phục vụ cho việc giải quyết vụ án và lưu trữ lâu dài Sau khi nhận HSVA, Tòa án sẽ phân công Thẩm phán nghiên cứu để xác định căn cứ pháp lý cho các quyết định cần thiết Dựa trên HSVA, Thẩm phán hoặc Hội đồng xét xử có thể quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung khi có căn cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
ĐTBS là hoạt động điều tra bổ sung của cơ quan có thẩm quyền nhằm phát hiện và thu thập tài liệu, chứng cứ để đảm bảo xử lý VAHS đúng đắn và có căn cứ pháp luật Mục đích của việc trả hồ sơ để ĐTBS là nhằm đảm bảo truy tố và xét xử VAHS một cách khách quan, toàn diện, xử lý đúng người, đúng tội và đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội Thẩm phán là chủ thể trả hồ sơ, trong khi VKS là chủ thể tiếp nhận, và việc này được thực hiện thông qua quyết định trả hồ sơ để ĐTBS.
Khi nghiên cứu về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung, một số học giả đã định nghĩa khái niệm này Theo Lý Thị Hoài, "trả hồ sơ để điều tra bổ sung là hành động của cơ quan tiến hành tố tụng, khi trả vụ án về cho cơ quan trước đó để tiếp tục điều tra, nhằm khắc phục thiếu chứng cứ và vi phạm thủ tục tố tụng, đồng thời đề nghị truy tố bổ sung trong các trường hợp mà cơ quan trước đó đã bỏ sót tội phạm hoặc người thực hiện hành vi phạm tội."
Theo tác giả Nguyễn Thị Hải Châu, việc "trả hồ sơ để điều tra bổ sung" là một quy định trong luật tố tụng hình sự, cho phép Viện kiểm sát hoặc Tòa án chuyển hồ sơ trở lại cho cơ quan điều tra Mục đích của việc này là làm sáng tỏ vụ án hình sự, đảm bảo Tòa án xét xử công minh, chính xác và khách quan, nhằm không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.
Trong bài viết của tác giả Trần Xuân Huệ, khái niệm "trả hồ sơ để điều tra bổ sung" trong giai đoạn xét xử sơ thẩm được tiếp cận một cách sâu sắc Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trả hồ sơ nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình xét xử Việc này không chỉ giúp làm rõ các tình tiết của vụ án mà còn góp phần nâng cao chất lượng công tác điều tra.
Tòa án cấp sơ thẩm có quyền trả lại hồ sơ cho Viện kiểm sát trong giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc tại phiên tòa, nhằm yêu cầu điều tra bổ sung Điều này giúp khắc phục thiếu sót trong quá trình điều tra và truy tố, đảm bảo việc giải quyết vụ án hình sự được khách quan, toàn diện và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Khái niệm trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS) được hiểu là hoạt động tố tụng do Thẩm phán hoặc Hội đồng xét xử (HĐXX) thực hiện, nhằm gửi hồ sơ trở lại Viện Kiểm sát (VKS) để bổ sung chứng cứ Hoạt động này diễn ra trong thời hạn chuẩn bị xét xử hoặc tại phiên tòa, nhằm khắc phục tình trạng thiếu chứng cứ, xử lý các trường hợp mà cơ quan tiến hành tố tụng trước đó đã bỏ sót tội phạm hoặc người thực hiện hành vi phạm tội Mục tiêu của việc trả hồ sơ là đảm bảo xét xử vụ án một cách công minh, chính xác, khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.
1.1.2 Đặc điểm trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Khái niệm trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS) đã làm rõ các đặc điểm của hoạt động này.
Trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm là một hoạt động tố tụng mang tính quyền lực của nhà nước, nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án hình sự (VAHS) một cách khách quan, chính xác và hợp pháp Hoạt động này phải tuân theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) và có ý nghĩa bắt buộc đối với các chủ thể khác để đảm bảo việc giải quyết VAHS Cần nhấn mạnh rằng việc trả hồ sơ để ĐTBS chỉ được thực hiện ở cấp sơ thẩm, do cấp phúc thẩm có nhiệm vụ kiểm tra tính hợp pháp của bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực Quá trình điều tra, truy tố và xét xử diễn ra ở cấp sơ thẩm, do đó việc hoàn thiện hồ sơ vụ án (HSVA) để chứng minh tội phạm và người phạm tội cần được thực hiện tại đây Nếu có căn cứ để trả hồ sơ ĐTBS, việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền tại cấp sơ thẩm sẽ thuận lợi hơn cho việc đề ra yêu cầu và giám sát quá trình ĐTBS.
Trong giai đoạn xét xử sơ thẩm, Tòa án là chủ thể có thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội đồng xét xử (HĐXX) có quyền trả hồ sơ trong thời hạn chuẩn bị xét xử Viện Kiểm sát (VKS), sau khi đã ban hành cáo trạng hoặc quyết định truy tố, sẽ tiếp nhận hồ sơ từ Tòa án và xem xét căn cứ trả hồ sơ Nếu việc trả hồ sơ có căn cứ và đúng pháp luật, VKS sẽ tiến hành ĐTBS để khắc phục các nội dung theo quyết định trả hồ sơ hoặc chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra (CQĐT) để thực hiện các hoạt động ĐTBS Ngược lại, nếu việc trả hồ sơ không có căn cứ, VKS sẽ thông báo cho Tòa án và giữ nguyên quan điểm truy tố.
Nội dung và mục đích của việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung nhằm khắc phục tình trạng thiếu chứng cứ, cũng như xử lý các trường hợp mà cơ quan tiến hành tố tụng trước đó có thể đã bỏ lọt tội phạm hoặc người thực hiện hành vi phạm tội Để đạt được mục tiêu này, cần tiến hành điều tra bổ sung các chứng cứ nhằm xác định sự thật của vụ án, cũng như chứng minh có hay không việc bỏ lọt tội phạm và vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, từ đó đảm bảo việc xét xử vụ án diễn ra một cách khách quan và đúng pháp luật.
Bản chất của việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm VAHS là nhằm khắc phục các sai lầm và thiếu sót trong quá trình điều tra, truy tố Điều này giúp hoàn thiện hồ sơ vụ án với đầy đủ hệ thống chứng cứ, từ đó chứng minh sự thật của vụ án, tội phạm và người phạm tội.
1.1.3 Ý nghĩa trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Quy định về việc trả hồ sơ ĐTBS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm VAHS đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, đảm bảo giải quyết đúng đắn các vụ án VAHS, đồng thời bảo vệ quyền con người và quyền công dân.
Thứ nhất, trả hồ sơ ĐTBS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm VAHS bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa
Pháp chế là hệ thống pháp luật hoàn thiện, thiết lập trật tự xã hội và quản lý nhà nước Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa là yêu cầu cấp thiết được Đảng và Nhà nước khẳng định trong việc xây dựng Hiến pháp và pháp luật Ngành luật TTHS có vai trò quan trọng, ảnh hưởng sâu rộng đến toàn xã hội, và việc thực hiện đúng quy định của pháp luật TTHS là cần thiết để tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.
Quy định pháp luật về trả hồ sơ để điều tra bổsung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
1.2.1 Thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, theo Khoản 2 Điều 45 BLTTHS
Năm 2015, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ và quyền hạn quyết định việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung Quyết định này không chỉ là một nhiệm vụ mà còn là quyền hạn của Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa.
Cụ thể tại Khoản 1 Điều 280 BLTTHS 2015 quy định:
“Thẩm phán chủ tọa phiên tòa ra quyết định trả hồ sơ cho VKS để điều tra bổ sung.” Đồng thời, Khoản 2 Điều 277 BLTTHS 2015 cũng quy định:
Trong thời gian quy định, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải đưa ra quyết định về vụ án, cụ thể là trong 30 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 45 ngày đối với tội phạm nghiêm trọng, 02 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng, và 03 tháng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng Các quyết định có thể bao gồm: đưa vụ án ra xét xử, trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung, hoặc tạm đình chỉ vụ án.
Pháp luật quy định rõ ràng rằng thẩm phán chủ tọa phiên tòa là chủ thể có thẩm quyền ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm Cụ thể, thẩm phán này được Chánh án Tòa án phân công theo Khoản 2 Điều 276 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Trong quá trình xét xử, BLTTHS 2015 không quy định rõ về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) tại phiên tòa Tuy nhiên, theo Khoản 4 Điều 3 Thông tư 01/2017, thẩm phán chủ tọa phiên tòa có quyền ra quyết định trả hồ sơ để ĐTBS khi thiếu chứng cứ cần thiết Khoản 3 Điều 326 BLTTHS 2015 cũng nêu rõ rằng việc trả hồ sơ để ĐTBS là một trong những vấn đề cần được giải quyết trong quá trình nghị án HĐXX sẽ thảo luận và biểu quyết về việc này, và nếu cần thiết, sẽ ra quyết định trả hồ sơ cho VKS để ĐTBS Do đó, HĐXX là cơ quan có thẩm quyền trong việc trả hồ sơ để ĐTBS tại phiên tòa.
HĐXX có quyền trả hồ sơ để ĐTBS tại phiên tòa, điều này khẳng định tầm quan trọng của quyết định này trong việc đảm bảo bản án chính xác và đúng pháp luật Việc trả hồ sơ giúp đảm bảo rằng hồ sơ vụ án đã đầy đủ và hợp pháp, đồng thời làm rõ căn cứ buộc tội, kết tội, tránh oan sai cho người vô tội và không bỏ lọt tội phạm Điều này góp phần giảm thiểu số vụ án bị kháng cáo và kháng nghị.
1.2.2 Căn cứtrả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) có ảnh hưởng lớn đến tiến trình giải quyết vụ án và quyền lợi của các bên tham gia tố tụng Tòa án phải căn cứ vào Khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 khi thực hiện việc này Việc quy định rõ ràng các căn cứ trả hồ sơ nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật, ngăn chặn tình trạng tùy tiện và lạm dụng trong quá trình trả hồ sơ.
Theo Khoản 1 Điều 280 BLTTHS 2015, thẩm phán có quyền trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung trong các trường hợp sau: thiếu chứng cứ cần thiết theo Điều 85 mà không thể bổ sung tại phiên tòa; có căn cứ cho rằng bị can thực hiện hành vi khác ngoài hành vi đã bị truy tố; có đồng phạm hoặc người khác liên quan đến vụ án chưa được khởi tố; và vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố.
1.2.2.1 Trả hồ sơ để điều tra bổ sung do thiếu chứng cứ giải quyết vụ án
Chứng cứ giải quyết vụ án là yếu tố quan trọng để chứng minh các vấn đề cần thiết trong vụ án hình sự, và việc thiếu chứng cứ này sẽ ảnh hưởng đến tính khách quan, toàn diện và hợp pháp của quá trình giải quyết Theo Điều 3 Thông tư 02/2017, các quy định liên quan đến chứng cứ được nêu rõ.
Chứng cứ để xác định có hành vi phạm tội xảy ra bao gồm việc chứng minh hành vi đó có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự Ngoài ra, cần phân biệt các trường hợp không phải là hành vi phạm tội, như quan hệ dân sự, kinh tế, vi phạm hành chính và các trường hợp khác theo luật định.
Chứng cứ xác định thời gian, địa điểm và các tình tiết liên quan đến hành vi phạm tội là rất quan trọng Nó giúp làm rõ khi nào và ở đâu hành vi phạm tội xảy ra, cũng như phương pháp, thủ đoạn, công cụ và phương tiện được sử dụng trong quá trình thực hiện tội phạm.
Chứng cứ xác định "ai là người thực hiện hành vi phạm tội" là yếu tố quan trọng để chỉ ra một chủ thể cụ thể đã thực hiện hành vi phạm tội Chủ thể này có thể là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại.
Chứng cứ xác định "có lỗi hay không có lỗi" liên quan đến việc xác định chủ thể có lỗi khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội Nếu có lỗi, có thể là lỗi cố ý trực tiếp, lỗi cố ý gián tiếp, hoặc lỗi vô ý do quá tự tin hoặc cẩu thả, theo quy định tại Điều 10 và Điều 11 của Bộ luật Hình sự.
Chứng cứ để xác định năng lực trách nhiệm hình sự bao gồm việc đánh giá hành vi nguy hiểm cho xã hội, độ tuổi của người thực hiện hành vi, và tình trạng sức khỏe tâm thần của họ Cần xác định xem người đó có mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hay khả năng điều khiển hành vi hay không, cũng như thời điểm mắc bệnh trong quá trình tố tụng.
Chứng cứ chứng minh "mục đích, động cơ phạm tội" là yếu tố quan trọng xác định chủ thể thực hiện hành vi phạm tội và lý do phía sau hành vi đó Mục đích và động cơ phạm tội không chỉ ảnh hưởng đến việc xác định trách nhiệm hình sự mà còn là căn cứ để tăng nặng hình phạt hoặc định tội.
Chứng cứ để xác định "tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự" của bị can, bị cáo là rất quan trọng Những chứng cứ này giúp xác định rõ ràng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 và Điều 84 của Bộ luật Hình sự (BLHS), hoặc tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo Điều 52 và Điều 85 BLHS.
Mối quan hệ phối hợp của Tòa án, Viện kiểm sát trong việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS) thể hiện sự phối hợp và chế ước giữa các cơ quan tố tụng, nhằm đảm bảo tính khách quan và chính xác, không bỏ sót tội phạm và không làm oan người vô tội Mối quan hệ giữa Tòa án và Viện Kiểm sát (VKS) là sự phối hợp chặt chẽ nhưng vẫn giữ được tính độc lập của mỗi bên, với mục tiêu giải quyết các vướng mắc trong hoạt động tố tụng hình sự Đồng thời, việc chế ước nhằm ngăn chặn lạm quyền trong thực hiện chức năng tố tụng Trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay, mối quan hệ này được xây dựng để đảm bảo tính độc lập của người tiến hành tố tụng, đồng thời thực hiện đúng chức năng xét xử của Tòa án và quyền công tố của VKS, tăng cường yếu tố tranh tụng.
Khi VKS phát hiện có căn cứ để trả hồ sơ cho ĐTBS, họ sẽ gửi văn bản đề nghị Tòa án thực hiện việc này Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, nếu Thẩm phán phát hiện căn cứ để trả hồ sơ, cần trao đổi với KSV để tìm biện pháp khắc phục, như yêu cầu bổ sung tài liệu hoặc chứng cứ tại phiên tòa mà không cần trả hồ sơ Nếu không đạt được sự thống nhất giữa KSV và Thẩm phán, lãnh đạo sẽ được báo cáo để xem xét ý kiến về việc trả hồ sơ Trong trường hợp cần thiết, quyết định trả hồ sơ cho ĐTBS sẽ được ban hành ngay lập tức.
Tại phiên tòa, KSV phối hợp chặt chẽ với HĐXX để làm rõ các chứng cứ liên quan đến việc giải quyết VAHS Nếu phát sinh căn cứ để trả hồ sơ cho ĐTBS hoặc có vấn đề mới, phức tạp không thể giải quyết ngay, HĐXX sẽ quyết định trả hồ sơ theo đề nghị của KSV.
Trong trường hợp vụ án có bị can đang tạm giam và cần trả hồ sơ để điều tra bổ sung, Tòa án phải thông báo cho Viện Kiểm sát biết ít nhất 07 ngày trước khi hết thời hạn tạm giam để xem xét và quyết định về việc tạm giam bị can khi nhận hồ sơ vụ án.
Hoạt động trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) là phương thức quan trọng giúp Tòa án kiểm tra quá trình giải quyết vụ án của Viện Kiểm sát (VKS) và cơ quan điều tra Khi phát hiện thiếu chứng cứ hoặc các vi phạm trong thủ tục tố tụng, Tòa án có quyền trả hồ sơ để ĐTBS nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xét xử Mối quan hệ chặt chẽ giữa các cơ quan này góp phần hạn chế lạm dụng việc trả hồ sơ không đúng pháp luật và kịp thời khắc phục các vấn đề cần thiết để giải quyết vụ án.
Mối quan hệ giữa Tòa án và Viện Kiểm sát (VKS) đóng vai trò quan trọng trong việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS), ảnh hưởng đến chất lượng của quá trình này Do đó, Tòa án và VKS cần thường xuyên trao đổi để khắc phục các căn cứ trả hồ sơ, nhằm giải quyết vụ án một cách kịp thời và đúng pháp luật.
Trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS) có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo hoạt động điều tra tuân thủ pháp luật Điều này giúp truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội một cách có căn cứ, đồng thời bảo đảm quá trình giải quyết VAHS diễn ra đúng đắn, khách quan, toàn diện và đầy đủ, không bỏ sót tội phạm hay người phạm tội, cũng như không làm oan người vô tội.
Trong chương 1, luận văn làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS) Luận văn đưa ra khái niệm phù hợp với bản chất và mục đích của việc trả hồ sơ để ĐTBS, đồng thời phân tích các đặc điểm cơ bản và ý nghĩa của hoạt động này trong việc bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa Qua đó, luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết đúng đắn VAHS và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Luận văn đã làm rõ nội dung và hình thức trả hồ sơ thông qua quy định pháp luật liên quan đến việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung (ĐTBS) trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (VAHS) Đồng thời, nó cũng nêu bật mối quan hệ phối hợp và chế ước giữa Tòa án và Viện Kiểm sát (VKS) trong hoạt động này, nhằm đảm bảo việc trả hồ sơ được thực hiện một cách khách quan, toàn diện và đúng pháp luật.
