(Luận văn) biện pháp quản lý hoạt dộng tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông huyện đăk song tỉnh đăk nông

Công tác quản lý tổ chuyên môn của Hiệu trưởng ở các trường THPT huyện Đắk Song trong những năm qua luôn gắn liền với các văn bản chỉ đạo cấp trên, tuy nhiên việc thực hiện ở các trường

Trang 1

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐẮK SONG TỈNH ĐẮK NÔNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

Người hướng dẫn: PGS.TS TRẦN XUÂN BÁCH

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

đúng quy định của pháp luật

Trang 3

học trong cả nước, quý thầy cô trong Ban giám hiệu nhà trường Đại học Quy Nhơn, Khoa tâm lý, giáo dục và công tác xã hội, phòng sau Đại học trường Đại học Quy nhơn cũng như các cấp lãnh đạo, bạn bè và đồng nghiệp Đặc

biệt xin chân thành gửi lời sâu sắc tới thầy PGS.TS Trần Xuân Bách –

người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cũng như góp ý để tôi hoàn thiện luận văn này

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều trong quá trình nghiên cứu, song không thể tránh được những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những đóng góp và chia sẻ của quý thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn trong quá trình vận dụng thực tiễn

Xin chân thành cảm ơn!

Trang 4

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu đề tài 4

8 Cấu trúc của luận văn 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 KHÁI QUÁT LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 5

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI 7

1.2.1 Quản lý 7

1.2.2 Quản lý giáo dục 10

1.2.3 Quản lý nhà trường 12

1.2.4 Hiệu trưởng trường THPT 13

1.2.5 Tổ chuyên môn 15

1.2.6 Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng 15

1.3 TỔ CHUYÊN MÔN TRONG TRƯỜNG THPT 16

Trang 5

TRƯỜNG THPT 21

1.4.1 Quản lý thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình của tổ chuyên môn 21

1.4.2 Quản lý xây dựng, thực hiện kế hoạch của tổ chuyên môn 22

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện quy chế, sinh hoạt chuyên môn 23

1.4.4 Quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ 24

1.4.5 Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá, đổi mới phương pháp dạy học 25

1.4.6 Đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỷ luật 27

1.4.7 Hỗ trợ các điều kiện để tổ chuyên môn thực hiện nhiệm vụ 27

1.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở TRƯỜNG THPT 28

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 28

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐẮK SONG, TỈNH ĐẮK NÔNG 30

2.1 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT 30

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 30

2.1.2 Nội dung khảo sát 30

2.1.3 Cách thức khảo sát 30

2.1.4 Tiến hành khảo sát 30

Trang 6

Nông 34

2.3 THỰC TRẠNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT 36

2.3.1 Thực trạng việc biên chế tổ chuyên môn 36

2.3.2 Thực trạng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn 38

2.4 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐẮK SONG, TỈNH ĐẮK NÔNG 40

2.4.1 Quản lý xây dựng, thực hiện kế hoạch của tổ chuyên môn 40

2.4.2 Chỉ đạo thực hiện quy chế, sinh hoạt chuyên môn 42

2.4.3 Quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ 43

2.4.4 Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá, đổi mới phương pháp dạy học 44

2.4.5 Đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỷ luật 45

2.4.6 Hỗ trợ các điều kiện để tổ chuyên môn thực hiện nhiệm vụ 46

2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐẮK SONG, TỈNH ĐẮK NÔNG 48

2.5.1 Nguyên nhân thành công 48

2.5.2 Nguyên nhân hạn chế 48

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 50

Trang 7

3.1.3 Đảm bảo tính khả thi, hiệu quả 51

3.1.4 Đảm bảo tính đồng bộ 51

3.2 ĐỊNH HƯỚNG ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT 52

3.2.1 Căn cứ định hướng chiến lược phát triển 52

3.2.2 Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương 56

3.3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN ĐĂK SONG, TỈNH ĐĂK NÔNG 60

3.3.1 Biện pháp quản lý công tác xây dựng, thực hiện kế hoạch tổ chuyên môn 61

3.3.2 Biện pháp quản lý quy chế, nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn 66

3.3.3 Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ giáo viên 68

3.3.4 Biện pháp quản lý việc thực hiện chương trình giảng dạy 71

3.3.5 Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học 73

3.3.6 Biện pháp quản lý sử dụng đồ dùng, thiết bị 76

3.3.7 Biện pháp quản lý việc kiểm tra, đánh giá 78

3.3.8 Mối quan hệ giữa các biện pháp 79

3.4 KHẢO NGHIỆM TÍNH CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP 80

3.4.1 Cách thức tiến hành 80

Trang 8

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm các biện pháp 81 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 82

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 84 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO TÊN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (bản sao)

Trang 9

TCLLCT Trung cấp lý luận chính trị

Trang 10

KTĐG Kiểm tra đánh giá

Trang 11

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả khảo sát về việc biên chế tổ ghép ở các tổ

Bảng 2.5 Kết quả khảo sát về tầm quan trọng của quy chế

chuyên môn trong nhà trường phổ thông

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục và đào tạo trong những năm gần đây có sự chuyển mình mạnh

mẽ nhằm vận động và phát triển đáp ứng nhu cầu xã hội trong giai đoạn khoa học công nghệ, kỹ thuật cũng như nền kinh tế tri thức phát triển vượt trội Sự phát triển đó tạo ra nhiều thời cơ nhưng cũng không ít thách thức đối với các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển Để đảm bảo sự phát triển bền vững, lâu dài, chỉ có thể là đẩy mạnh giáo dục và đào tạo bởi nhiều nhà lý luận, nhà nghiên cứu, nhà lãnh đạo, quản lý đã nêu quan điểm và cho rằng giáo dục - đào tạo là chìa khoá, là động lực đối với sự phát triển của

xã hội, đặc biệt là đối với quá trình xây dựng CNXH của một quốc gia, một dân tộc Hiện nay Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm, chú trọng đến công tác phát triển giáo dục – đào tạo, coi đó là “quốc sách hàng đầu” trong công cuộc phát triển đất nước, tuy nhiên đến nay nền giáo dục nước ta vẫn đang trong tình trạng chậm đổi mới, chậm phát triển, nhiều chỉ tiêu đặt ra trong các kỳ đại hội Đảng chúng ta thực hiện chưa triệt để, chưa thúc đẩy được sự phát triển đất nước gắn liền với kinh tế tri thức, cuộc cách mạng khoa học, kỹ thuật hiện đại vì thế đổi mới giáo dục đào tạo nói chung, đổi mới quản lý giáo dục nói riêng là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trang bị cho thế hệ tương lai nền tảng tri thức vững chắc, có khả năng thích ứng cao trước những thay đổi của thế giới là nhiệm

vụ không của riêng ai mà là của toàn xã hội Tại hội nghị lần thứ tám BCH Trung ương khóa XI đã thông qua nghị quyết về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, để đạt được mục tiêu đó thì giáo dục đào tạo phải thay đổi trên tất cả các khâu như: quản lý giáo dục, chất lượng, kiểm tra, đánh giá… Năm học 2014 Bộ giáo dục và đào tạo ban hành công văn số 4099/BGDĐT-TrH, ngày 05 tháng 8 năm 2014 về việc hướng dẫn thực hiện

Trang 13

nhiệm vụ giáo dục trung học, trong đó có nhiệm vụ đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn, từ đó cho thấy Bộ giáo dục và đào tạo rất chú trọng đến công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong các nhà trường

Hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT có vị trí, vai trò rất quan trọng bởi tổ chuyên môn chính là cầu nối giữa Ban giám hiệu nhà trường với cán bộ, giáo viên trong tập thể sư phạm nhà trường, nói cách khác tổ chuyên môn là nơi thực thi các văn bản, kế hoạch hoạt động trong nhà trường, nếu bộ phận này hoạt động không hết chức năng, nhiệm vụ, chắc chắn nhà trường sẽ đình trệ, không thể phát triển được Các hoạt động của tổ chuyên môn có suôn

sẻ hay không phụ thuộc lớn vào vai trò của người quản lý, cụ thể là Hiệu trưởng (hoặc phó Hiệu trưởng phụ trách) và các tổ trưởng chuyên môn Vì thế quản lý hoạt động tổ chuyên môn là một công tác trọng tâm và thường xuyên của các cấp quản lý nhằm nâng cao chất lượng toàn diện trong nhà trường

Công tác quản lý tổ chuyên môn của Hiệu trưởng ở các trường THPT huyện Đắk Song trong những năm qua luôn gắn liền với các văn bản chỉ đạo cấp trên, tuy nhiên việc thực hiện ở các trường chưa đồng bộ, một số tổ chuyên môn chưa thực sự chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ nên chất lượng hoạt động còn hạn chế, dẫn đến tình trạng mất cân đối về chất lượng giáo dục bộ môn Trước thực tế đó, đòi hỏi việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT phải có sự cải tiến nhằm phát huy những điểm mạnh và khắc phục những hạn chế góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của các trường THPT trên địa bàn huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông

Vì những lý do trên tôi chọn đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động tổ

chuyên môn ở các trường THPT huyện Đắk Song tỉnh Đắk Nông” với

mong mỏi từ những biện pháp quản lý của mình giúp các tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả, thiết thực hơn

Trang 14

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về hoạt động quản lý nhà trường phổ thông và thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn, tiến hành đề xuất một

số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng ở các trường

THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

3 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng ở các trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được cơ sở lý luận và đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn, thì có thể đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo

dục trong nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường THPT

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng nói chung, quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn nói riêng ở các trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông

- Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn cho Hiệu trưởng các trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông và khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đó

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, tôi sử dụng các phương pháp:

Trang 15

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các thao tác như phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại tài liệu

có liên quan

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp điều tra: Nhằm thu thập thông tin, dữ liệu cần thiết cho

nghiên cứu

+ Phương pháp quan sát: Nhằm mục đích nắm bắt được thực trạng của

quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông

+ Phương pháp khảo nghiệm: Nhằm kiểm chứng tính khả thi của các

biện pháp

- Nhóm phương pháp hỗ trợ: Phương pháp thống kê

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu đề tài

+ Chủ yếu nghiên cứu xây dựng biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

+ Khảo sát số liệu tại 04 trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông từ cuối năm học 2017 - 2018

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT

Chương 2: Thực trạng công tác quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông

Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông

Trang 16

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG

1.1 KHÁI QUÁT LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Giáo dục và Đào tạo có vai trò hết sức quan trọng đối với mỗi quốc gia, dân tộc Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi khoa học công nghệ đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, cùng với xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, đây là xu thế tất yếu của nền kinh tế tri thức nó có sự tác động đến nhiều lĩnh vực trong đó có giáo dục Trong xu hướng phát triển chung đó ngành giáo dục đặt ra những yêu cầu mới nhằm đáp ứng các đòi hỏi ngày càng cao của xã hội Nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đòi hỏi các quốc gia phải không ngừng đổi mới để nâng cao hơn nữa chất lượng

và hiệu quả giáo dục Đây là nhiệm vụ nói riêng của ngành giáo dục và là nhiệm vụ chung của toàn xã hội Để đáp ứng điều đó các nhà làm công tác giáo dục cần tìm ra những giải pháp mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng các yêu cầu của thời đại, nhất là khi các nền giáo dục thế giới đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ

Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu giáo dục là nền tảng cho sự phát triển khoa học, kỹ thuật; là động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế - xã hội

Vì vậy, toàn xã hội, tất cả các ban ngành, các cấp đều quan tâm đến giáo dục Trong đó, công tác quản lý nói chung và quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói riêng ở trường THPT là một nội dung quan trọng và cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay

Nghiên cứu khoa học quản lý đến nay đã trở thành một chuyên ngành đích thực trên thế giới cũng như ở Việt Nam Có khá nhiều công trình nghiên

Trang 17

cứu có giá trị như:

“Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang;

“Một số khái niệm về quản lý giáo dục” của tác giả Đặng Quốc Bảo;

“Khoa học quản lý nhà trường phổ thông” của tác giả Trần Kiểm;

“Những bài giảng về quản lý nhà trường” của tác giả Hà Sỹ Hồ

Ngoài ra, còn có các bài báo, tạp chí, luận văn thạc sỹ nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động tổ chuyên môn của các trường Đại học trong cả nước Những công trình này đã góp phần làm cho khoa học quản lý có cái nhìn toàn diện, khoa học hơn trong lĩnh vực này Đồng thời, giúp cho giới nghiên cứu tiếp cận một cách có tính hệ thống, gần gũi và xác thực Tuy nhiên, các công trình này đang áp dụng một cách chung chung, chưa cụ thể, hoặc giả chỉ đề cập đến một vài vấn đề trong quản lý giáo dục

Trong nhà trường, công tác quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói riêng, được xác định là trọng điểm của công tác quản

lý của Hiệu trưởng Đây là vấn đề sống còn trong các hoạt động giáo dục của nhà trường Thời gian qua, ngành giáo dục tỉnh Đắk Nông nói chung và Hiệu trưởng các trường THPT đã có sự quan tâm đúng mức đối với sự phát triển giáo dục của tỉnh nhà; chất lượng giáo dục ngày một đi lên, cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ; vấn đề quản lý hoạt động tổ chuyên môn cũng được quan tâm, chú trọng Tuy nhiên, hiệu quả mang lại vẫn chưa cao Đồng thời, hiện nay trên địa bàn chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này, cũng chưa có những bài viết luận bàn hay đúc rút, tổng kết kinh nghiệm về hoạt động quản lý tổ chuyên môn ở trường THPT Xuất phát từ thực tế trên, cá nhân tôi cho rằng việc nghiên cứu, đề xuất các hoạt động quản lý tổ chuyên môn là vấn đề cần thiết, và cần được nghiên cứu nghiêm túc, với mong muốn

sẽ giúp các nhà quản lý có được những biện pháp quản lý khoa học, hiệu quả

Trang 18

và thiết thực, làm thay đổi một số hoạt động của các tổ chuyên môn trong nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hiện nay

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI 1.2.1 Quản lý

Khái niệm quản lý là một thuật ngữ xuất hiện sớm và phổ biến trên thế giới, hiện nay các nhà nghiên cứu có nhiều cách tiếp cận khác nhau dựa trên mục đích, đối tượng nghiên cứu, đến nay chưa có một khái niệm thống nhất Các nhà khoa học ở từng góc độ khác nhau lại có những lý giải và định nghĩa khác nhau

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, quản lý khi là động từ mang ý nghĩa:

- “Quản” là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định;

- “Lý” là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định Hiểu theo ngôn ngữ Hán Việt, công tác “quản lý” là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: “quản” và “lý” Qúa trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ thống ở trạng thái “ổn định”, quá trình “lý” gồm việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ thống vào thế “phát triển” Nếu người quản

lý chỉ lo việc “quản” tức là chỉ lo việc coi sóc, giữ gìn thì tổ chức dễ trì trệ; tuy nhiên nếu chỉ quan tâm đến việc “lý” tức chỉ lo việc sắp xếp, tổ chức, đổi mới mà không đặt trên nền tảng của sự ổn định, thì hệ thống sẽ phát triển không bền vững Nói chung, trong “quản” phải có “lý” và trong “lý” phải có

“quản”; có như vậy mới làm cho hệ thống luôn ở trạng thái cân bằng Sự quản

lý đưa đến kết quả đích thực, bền vững, đòi hỏi phải có mưu lược, nghệ thuật, làm cho hai quá trình “quản” và “lý” tích hợp vào nhau.[16]

F.W.Taylo (1856 – 1915), người đề xuất thuyết “Quản lý khoa học”

cho rằng: “Quản lý là biết được điều bạn muốn người khác làm, và sau đó

Trang 19

thấy được họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất Hoạt động quản lý ở bất kỳ tổ chức nào cũng đều có các hoạt động cơ bản liên quan đến các chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra trên cơ sở thu thập và xử lý thông tin”

Với hai nhà nghiên cứu là Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc

thì cho rằng: “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của

chủ thể quản lý (người quản lý) trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành

và đạt được mục đích đề ra” [4]

Tác giả Trần Hồng Quân nhấn mạnh: “Quản lý là hoạt động có định

hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [15]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý là quá trình gây tác động của

chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung” [1]

Trong cuốn Giáo trình “Đại cương khoa học quản lý” của hai tác giả: Trần Hữu Cát và Đoàn Minh Duệ viết: “Quản lý là hoạt động thiết yếu nảy

sinh khi con người hoạt động tập thể, là sự tác động của chủ thể vào khách thể, trong đó quan trọng nhất là khách thể con người, nhằm thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” [3, tr41]

Theo tác giả Nguyễn Văn Bình: “Quản lý là một nghệ thuật đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của những người khác” [18]

Koozt, O’Donnell và Weilhrich (1994): “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất Với tư cách thực hành thì cách

Trang 20

quản lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học”.[19]

Những quan niệm về quản lý trên đây, tuy có khác nhau về cách tiếp cận, nhưng đều thể hiện một số quan điểm chung nhất về quản lý đó là:

- Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội; là những tác động có tính chủ đích; là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức

- Quản lý là một quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung,

- Hiệu quả quản lý phụ thuộc vào các yếu tố: Chủ thể, khách thể, mục tiêu, phương pháp, công cụ quản lý

Tóm lại, khái niệm quản lý ngày nay có nhiều cách tiếp cận, chủ thể nghiên cứu cần căn cứ vào từng lĩnh vực, mục đích mà vận dụng các khái niệm phù hợp Ở đây, trên phương diện nghiên cứu về quản lý chúng ta có thể hiểu: “Quản lý là quá trình tác động có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra” Trong quá trình thực hiện để công tác quản lý đạt hiệu quả, người CBQL cần vận dụng tốt các chức năng quản lý, theo đó quản lý có bốn chức năng là:

a Chức năng kế hoạch hóa

Đây là hoạt động đầu tiên của người quản lý, với mục đích giúp cho tổ chức phát triển theo kế hoạch Kế hoạch là việc xác định, hình thành mục tiêu đối với tổ chức; xác định và đảm bảo các nguồn lực; quyết định xem những hoạt động nào cần thiết để đạt được mục tiêu đề ra

Việc lập kế hoạch tốt sẽ giúp nhà quản lý giáo dục có kế hoạch khả năng ứng phó với sự bất định và sự thay đổi Đồng thời cho phép người quản

lý tập trung vào các mục tiêu để tìm cách tốt nhất cũng như làm thế nào để tiết kiệm nguồn lực; tạo hiệu quả hoạt động cho toàn bộ tổ chức để đạt được mục

Trang 21

tiêu và giúp người quản lý dễ dàng kiểm tra trong quá trình thực hiện

b Chức năng tổ chức

Chức năng tổ chức trong quản lý là việc thiết kế cơ cấu, phương thức cũng như quyền hạn hoạt động của các bộ phận hoặc cơ quan quản lý sao cho phù hợp với mục tiêu của tổ chức Đây là chức năng phát huy tốt nhất vai trò, nhiệm vụ và sự vận hành cũng như sức mạnh của tổ chức thực hiện

c Chức năng chỉ đạo

Đây là chức năng quan trọng thể hiện năng lực của người quản lý để tạo nên thành công của kế hoạch Trong đó, người quản lý tiến hành điều khiển, hướng dẫn, động viên, khuyến khích các thành viên tích cực làm việc theo kế hoạch đã đề ra

d Chức năng kiểm tra

Kiểm tra là chức năng xuyên suốt trong quá trình quản lý, đồng thời cũng là chức năng của mọi cấp quản lý, xác định một hành vi của cá nhân hay

tổ chức trong quá trình thực hiện quyết định Khi chức năng này hoạt động thường xuyên sẽ phát hiện được những sai sót từ đó định hướng xử lý, khắc phục

Các chức năng quản lý tạo thành một hệ thống thống nhất với một trình

tự nhất định, trong đó các chức năng vừa có tính độc lập tương đối, vừa có mối quan hệ phụ thuộc với chức năng khác Trong quá trình quản lý người quản lý phải hết sức chú trọng việc vận dụng các chức năng một cách hài hòa, logic và khoa học Việc bỏ qua hoặc coi nhẹ chức năng nào đó đều ảnh hưởng không tốt tới quá trình quản lý

1.2.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt Bản chất của giáo dục là sự truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức của thế hệ đi trước cho các thế hệ đi sau Đồng thời những thành quả đó là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội,

Trang 22

đây là đặc trưng chỉ có ở xã hội loài người Để hoạt động giáo dục có hiệu quả

nó phải bao gồm nhiều cơ sở hợp thành một hệ thống có tính nhất quán cao Trong đó khoa học quản lý giáo dục là một chuyên ngành Hiện nay khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận, nghiên cứu, trong phạm vi luận văn này chỉ đề cập tới khái niệm giáo dục trong phạm vi quản lý một hệ thống giáo dục nói chung mà hạt nhân là các trường học Các nội dung của quản lý giáo dục bao gồm một số vấn đề cơ bản như:

- Xây dựng, chỉ đạo thực hiện chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển giáo dục;

- Ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp quy về giáo dục, cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học;

- Tổ chức bộ máy quản lý giáo dục;

- Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng CBQL, GV;

- Huy động, quản lý sử dụng các nguồn lực;

Quản lý giáo dục được phân công theo nguyên tắc khác nhau: theo địa bàn lãnh thổ; theo chuyên môn, kỹ thuật; theo mục tiêu quản lý…

Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có

kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp độ khác nhau nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ

sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của QLGD, của sự phát triển tâm lý và thể lực trẻ em” [8]

Tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: “Mục đích cuối cùng của QLGD là

tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh, sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân

và xã hội”.[20]

Nói chung, quản lý giáo dục được hiểu là sự tác động của chủ thể quản

lý đến khách thể quản lý trong lĩnh vực giáo dục Nói cách khác quản lý giáo

Trang 23

dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài QLGD là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển của

xã hội

1.2.3 Quản lý nhà trường

Trường học là một tổ chức, trong đó hoạt động đặc trưng của trường học là dạy học cùng với các hoạt động giáo dục khác, nhằm giáo dục toàn diện cho học sinh Trường học có quan hệ tương tác qua lại với môi trường xã hội, do nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp Trọng tâm của trường học là quá trình đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo

Khái niệm quản lý nhà trường được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau

Tác giả M.I.Kondacov đã khái quát: “Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn

chỉnh, chúng ta hiểu quản lý nhà trường (công việc nhà trường là một hệ thống

xã hội – sư phạm chuyên biệt) Hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức,

có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội – kinh tế, tổ chức – sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên” [11]

Với nhà nghiên cứu Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường là hệ thống

những tác động tự giác có thể có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [9]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường

Trang 24

lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh” [6]

Tác giả Thái Văn Thành: “Quản lý nhà trường là quản lý vi mô, nó là một hệ thống con của quản lý vĩ mô: QLGD, QLNT (Quản lý nhà trường) có thể hiểu là một chuỗi tác động hợp lý (có mục đích, tự giác, hệ thống, có kế hoạch) mang tính tổ chức – sư phạm của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên

và học sinh, đến những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ cùng cộng tác, phối hợp, tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường nhằm làm cho quá trình này vận hành tối ưu để đạt được những mục tiêu dự kiến”.[21]

Trên cơ sở các quan điểm nêu trên, có thể thấy quản lý nhà trường chính là quản lý giáo dục Tuy nhiên, quản lý nhà trường về cơ bản khác với quản lý các lĩnh vực khác Những tác động của chủ thể quản lý là những tác động của công tác tổ chức sư phạm đến đối tượng quản lý nhằm giải quyết nhiệm vụ giáo dục của nhà trường Đó là hệ thống tác động có phương hướng,

có mục đích, có mối quan hệ qua lại lẫn nhau

Tóm lại, quản lý nhà trường có thể hiểu là một hệ thống những tác động sư phạm hợp lý và có tính hướng đích của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh; các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm huy động và phối hợp sức lực, trí tuệ của họ vào hoạt động của nhà trường, hướng vào việc hoàn thành có chất lượng hiệu quả mục tiêu dự kiến

1.2.4 Hiệu trưởng trường THPT

1.2.4.1 Vai trò, vị trí của Hiệu trưởng trong trường THPT

Hiệu trưởng trong các nhà trường có vai trò như “đầu tàu” dẫn dắt toàn

bộ tập thể sư phạm nhà trường phát triển theo mục tiêu, định hướng giáo dục

đề ra Nói cách khác, tất cả trách nhiệm trong tập thể đơn vị đều được đặt lên

Trang 25

vai của người Hiệu trưởng Vì vậy, người Hiệu trưởng phải có phẩm chất chính trị tốt, có năng lực lãnh đạo, điều hành, nắm bắt và xử lý thông tin kịp thời, chính xác…ngoài ra, phải biết quan tâm, chia sẻ động viên, tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng một tập thể đoàn kết, thân ái trong nhà trường, cùng giúp đỡ nhau nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường

1.2.4.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng

Trong nhà trường, Hiệu trưởng là người giữ vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo, điều tiết công việc cũng như các mối quan hệ Hiệu trưởng phải làm tốt chức trách, nhiệm vụ của mình theo Điều 19, khoản 1, Điều lệ trường Trung học (2007) [5]; Trong đó, chú trọng một số quy định, nhiệm vụ và quyền hạn như:

- Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

- Thực hiện các nghị quyết, quyết nghị của hội đồng trường được quy định tại khoản 2, điều 20 của Điều lệ này;

- Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch nhiệm vụ năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và cấp có thẩm quyền;

- Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; đề xuất các thành viên của Hội đồng trường trình cấp có thẩm quyền quyết định;

- Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác; kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỷ luật; tuyển dụng, hợp đồng giáo viên theo quy định của nhà nước;

- Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ; khen thưởng, kỷ luật học sinh theo quy định của Bộ giáo dục và Đào tạo;

- Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường;

Trang 26

- Thực hiện các chế độ, chính sách của nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ; thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục trong nhà trường;

- Chỉ đạo thực hiện phong trào thi đua, các cuộc vận động của ngành; thực hiện công khai đối với nhà trường;

- Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ; được hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật; chịu trách nhiệm trước cấp trên về toàn bộ các nhiệm vụ được quy định trên đây

Trong giai đoạn đổi mới hiện nay, người Hiệu trưởng ngoài việc đạt các tiêu chí của chuẩn Hiệu trưởng, còn phải chịu trách nhiệm nhiều hơn đối vowisddown vị mình quản lý Đồng thời, phải thường xuyên tự bồi dưỡng để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đặc biệt là năng lực ngoại ngữ, tin học

1.2.5 Tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là tập hợp tất cả giáo viên có cùng chuyên môn hoặc có chuyên môn gần, giúp Hiệu trưởng điều hành và thực hiện các hoạt động nghiệp vụ sư phạm, trực tiếp quản lý lao động của giáo viên trong tổ Đồng thời là đầu mối quản lý, dựa vào đó Hiệu trưởng quản lý trên nhiều mặt nhưng

cơ bản nhất vẫn là hoạt động dạy học của giáo viên

Điều 16, khoản 1, Điều lệ trường trung học quy định: “Hiệu trưởng,

các phó hiệu trưởng, giáo viên, viên chức thư viện, viên chức thiết bị thí nghiệm của trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học hoặc nhóm môn học ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi tổ chuyên môn có

tổ trưởng, từ một đến hai tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng, do Hiệu trưởng bổ nhiệm và giao nhiệm vụ vào đầu năm học” [5]

1.2.6 Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng

Tổ chuyên môn trong nhà trường chịu sự chỉ đạo, quản lý của Hiệu

Trang 27

trưởng; để các tổ chuyên môn hoạt động đúng mục tiêu, định hướng cần có biện pháp quản lý thích hợp Biện pháp quản lý thực chất là phương thức tác động của Hiệu trưởng tới nhận thức, tình cảm và hành vi của TTCM, GV nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học; bao gồm các biện pháp:

1.2.6.1 Biện pháp hành chính

Là việc người Hiệu trưởng sử dụng các văn bản quy phạm pháp quy để điều hành, chỉ đạo; yêu cầu các thành viên trong tổ chức thực thi một cách nghiêm túc quy chế chuyên môn Đây là hình thức cứng rắn bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt theo luật, vì vậy tất cả phải tuyệt đối làm theo

1.2.6.2 Biện pháp tâm lý – tình cảm

Đây là biện pháp sử dụng các kỹ năng mềm trong quản lý, chỉ đạo Biện pháp này phần lớn tác động bằng việc động viên, khích lệ, tạo động lực – điều kiện để họ hoàn thành nhiệm vụ

1.2.6.3 Biện pháp kinh tế

Tác động thông qua lợi ích vật chất, chính sách, tiền lương, thưởng Để hiệu quả công việc đạt kết quả cao người Hiệu trưởng cần nắm bắt đặc thù của các tổ chuyên môn, đặc điểm tính cách, kỹ năng sư phạm của giáo viên để

có sự vận dụng hài hòa, hợp lý giữa biện pháp

1.3 TỔ CHUYÊN MÔN TRONG TRƯỜNG THPT 1.3.1 Vị trí tổ chuyên môn trong trường THPT

Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành trong bộ máy tổ chức, quản

lý của trường THCS, THPT Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, cùng với các bộ phận nghiệp vụ khác và tổ chức Đảng, đoàn thể nhà trường thực hiện nhiệm vụ phát triển nhà trường theo mục tiêu, định hướng Tổ chuyên môn có vị trí hết sức quan trọng, thông qua TCM Hiệu trưởng cùng với TTCM triển khai thực hiện các nhiệm vụ giáo dục đến

CB, GV, NV trong nhà trường Đây là nơi để các thành viên trong tổ trao đổi,

Trang 28

bàn bạc, học tập, giúp đỡ nhau để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; cũng là nơi gắn kết các thành viên trong tổ, nhóm để trở thành một tập thể lớn mạnh, phát triển toàn diện

1.3.2 Chức năng của tổ chuyên môn trong trường THPT

Giúp Hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn liên quan đến dạy học;

Trực tiếp quản lý giáo viên trong tổ theo quy định;

Tổ chuyên môn là đầu mối để Hiệu trưởng quản lý nhiều mặt, nhưng chủ yếu vẫn là hoạt động chuyên môn, tức là hoạt động dạy và học trong nhà trường

Tổ trưởng chuyên môn phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ giáo dục và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỷ luật giáo viên thuộc tổ mình quản lý Do

đó, tổ trưởng chuyên môn phải là người có phẩm chất đạo đức tốt; có năng lực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn; có uy tín đối với đồng nghiệp, học sinh Tổ trưởng chuyên môn phải có khả năng tập hợp giáo viên trong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử

1.3.3 Nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường THPT

Theo quy định Điều lệ trường trung học ban hành kèm theo Quyết định số 07/2007/QĐ-BGDĐT ngày 02 tháng 4 năm 2007 của Bộ giáo dục và đào tạo

Điều 16, mục 2 quy định rõ nhiệm vụ tổ chuyên môn như sau:

a Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch giáo dục, phân phối

Trang 29

chương trình môn học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường;

b Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo;

c Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên

d Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần, và có thể họp đột xuất theo yêu cầu của công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu [5]

1.3.4 Tổ chức và phân loại

Theo quy định của Điều lệ trường trung học, trong nhà trường trung học tổ chuyên môn được thành lập theo môn học, nhóm môn học Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó, chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng, do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào đầu năm học

Thông thường tổ chuyên môn ở trường trung học được thành lập theo môn học Tuy nhiên ở một số trường đặc thù, hoặc có số lớp ít, thường được

bố trí các tổ chuyên môn là tổ ghép Việc thành lập tổ ghép như vậy có ảnh hưởng đến việc sinh hoạt chuyên môn, vì các thành viên trong tổ không cùng chuyên môn nên công tác chỉ đạo, điều hành của TTCM gặp nhiều khó khăn

Để có sự thống nhất cao trong tổ, các nhóm chuyên môn thường phải họp bàn trước, sau đó thông qua TTCM mới đi đến thống nhất trong toàn tổ

1.3.5 Các hoạt động của tổ chuyên môn

1.3.5.1 Tổ chức thực hiện nội dung, chương trình, kế hoạch

Đây là bước đầu tiên trong chuỗi hoạt động của Tổ chuyên môn, thông qua kế hoạch năm học, TTCM triển khai chỉ đạo các thành viên trong tổ thực hiện theo các nội dung, chương trình đã được đề ra trong kế hoạch năm học Mục tiêu của nền giáo dục Việt Nam được xác định rõ trong Điều 27

Luật giáo dục như sau: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh

Trang 30

phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [10]

Như vậy, có thể thấy rất rõ trong việc định hướng mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện cho các em học sinh, đây cũng là tiêu chí cần được cụ thể hóa trong các nội dung, chương trình hoạt động mà người cán bộ QL cần nghiên cứu kỹ lưỡng khi chọn lựa nội dung, chương trình Cũng theo Luật

giáo dục “Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo tính phổ thông, cơ bản,

toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học”.[10]

Trong giai đoạn hiện nay nội dung, chương trình giáo dục có sự phân hóa lớn khi Bộ giáo dục cho phép các cơ sở giáo dục lựa chọn bộ sách giáo khoa để phù hợp vào vùng miền, đặc điểm địa phương nhằm đáp ứng nhu cầu thực chất của việc dạy và học

1.3.5.2 Triển khai các hoạt động chuyên đề

Trong năm, các tổ chuyên môn thường xây dựng một đến hai chuyên

đề, việc xây dựng, triển khai các chuyên đề là rất cần thiết, các chuyên đề cần tập trung vào những đề tài như đổi mới phương pháp giảng dạy, rèn luyện các

kỹ năng bộ môn, các bài dạy khó, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, sử dụng thiết bị dạy học, làm mới đồ dùng dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu…

Việc triển khai các chuyên đề cần được tổ chức thực hiện có kế hoạch, kèm theo kiểm tra đánh giá thì mới có chất lượng và hiệu quả tốt Trong một năm học cần cơ cấu hợp lý, khoa học các mảng đề tài, mỗi giáo viên chỉ nên

Trang 31

đảm nhận một chuyên đề để họ chuyên tâm nghiên cứu; phân bổ thời gian phải phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trường và của tổ chuyên môn

1.3.5.3 Rèn luyện kỹ năng sư phạm, nâng cao chất lượng giờ dạy

Giảng dạy là nhiệm vụ trọng tâm trong nhà trường nói chung và của các tổ chuyên môn nói riêng, đây là hoạt động quyết định thành bại của nhà trường Việc nâng cao chất lượng giờ dạy là nhiệm vụ của mỗi giáo viên và TCM Qua các tiết dạy các thành viên trong tổ có thể trao đổi, góp ý, giúp nhau sửa chữa những tồn tại, những nhược điểm nhằm hoàn thiện kỹ năng sư phạm của giáo viên để có những giờ giảng hay, chất lượng và hiệu quả

1.3.5.4 Tổ chức dự giờ, thao giảng

Dự giờ, thao giảng là nhiệm vụ bắt buộc theo quy định đối với mỗi người giáo viên Là hoạt động quan trọng đối với sự phát triển chuyên môn,

dự giờ sẽ giúp cho giáo viên được dự giờ chủ động, tích cực hơn trong bài giảng của mình Việc dự giờ còn giúp cho giáo viên đi dự giờ học tập, rút kinh nghiệm từ những tiết dạy của đồng nghiệp, thông qua việc xử lý tình huống của đồng nghiệp, giáo viên sẽ khắc phục được những thiếu sót trong quá trình giảng dạy Bởi vậy, ngoài mục đích đánh giá năng lực giáo viên thì điều quan trọng là các tổ, nhóm cần tổ chức tốt việc góp ý, rút kinh nghiệm về phương pháp giảng dạy, và cả về kiến thức, phong cách lên lớp, tổ chức lớp học…

1.3.5.5 Bồi dưỡng học HSG và phụ đạo học sinh yếu

Bồi dưỡng học sinh giỏi là hoạt động mũi nhọn của các nhà trường hiện nay Đây là công tác quan trọng nhằm khẳng định vị thế, thương hiệu của nhà trường Tuy nhiên, tùy thuộc vào vùng miền, điều kiện kinh tế - xã hội mà có

sự ảnh hưởng đến nguồn lực mũi nhọn này

Phụ đạo học sinh yếu cũng là nhiệm vụ cần thiết ở trong trường THPT, làm thế nào để động viên, khích lệ học sinh tham gia lớp học đã là sự thành

Trang 32

công Trong đó, giáo viên tham gia giảng dạy phải nhiệt tình, tận tâm, chu đáo

và cần có những biện pháp cụ thể, thiết thực đối với những học sinh nhận thức chậm, chưa chăm học

1.4 NỘI DUNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THPT

Công tác quản lý trong nhà trường là một nội dung hết sức quan trọng của người Hiệu trưởng Để tập thể sư phạm nhà trường thực hiện tốt mục tiêu,

kế hoạch, chương trình đề ra, đòi hỏi người Hiệu trưởng phải nắm vững các nội dung, biện pháp quản lý Trong đó, quản lý hoạt động tổ chuyên môn là một trong những nội dung trọng tâm, xuyên suốt

Hoạt động nhà trường đảm bảo diễn ra thông suốt, đúng định hướng, phụ thuộc nhiều vào việc tổ chức, hoạt động của các tổ chuyên môn Để điều hành chỉ đạo các tổ chuyên môn đi đúng quỹ đạo, thống nhất cần thiết phải có

sự chỉ đạo, điều hành tốt của người CBQL Công tác quản lý của Hiệu trưởng đạt hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố Trong đó, làm thế nào để phát huy hết sức mạnh của tập thể tổ chuyên môn là nhiệm vụ cấp thiết của CBQL Với Hiệu trưởng quản lý dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo,

cá nhân phụ trách và chịu trách nhiệm đối với cấp trên Hiệu trưởng có quyền

xử lý và ra quyết định theo đúng quyền hạn và chức trách của mình Các hoạt động quản lý tổ chuyên môn của Hiệu trưởng bao gồm:

1.4.1 Quản lý thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình của tổ chuyên môn

Mục tiêu, nội dung, chương trình là nội dung quan trọng trong công tác quản lý giáo dục phổ thông Hiên nay, trong hệ thống giáo dục nước ta mục tiêu, nội dung và chương trình đang thực hiện chung một chương trình chuẩn

do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Tuy nhiên, theo lộ trình của chương trình giáo dục phổ thông sửa đổi năm 2018, sẽ có nhiều thay đổi trong nội

Trang 33

dung, chương trình Vì vậy công tác quản lý cần chú trọng vào những điểm mới, cụ thể là: Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kỳ vọng Theo cách tiếp cận này, kiến thức được dạy học không nhằm mục đích tự thân Nói cách khác, giáo dục không phải để truyền thụ kiến thức

mà nhằm giúp học sinh hoàn thành các công việc, giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống nhờ vận dụng hiệu quả và sáng tạo những kiến thức đã học Như vậy, ngay từ bây giờ ngoài việc vẫn tiếp tục vận dụng những điểm

đã được quán triệt trong Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 tại Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa XI Đồng thời bám sát các quy định tại Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ thông

Hằng năm nội dung, chương trình của nhà trường, tổ chuyên môn được Hiệu trưởng phê duyệt nhằm đảm bảo tính thống nhất, phù hợp với chương trình chung của Bộ Giáo dục và mang tính đặc thù của địa phương Sau đó phải được cụ thể hóa trong kế hoạch năm học của tổ chuyên môn, trong quá trình thực hiện cần phải được kiểm tra đánh giá để kiểm chứng sự phù hợp, xem xét có tiếp tục thực hiện cho các năm tiếp theo, hay cần phải chỉnh sửa,

bổ sung để hoàn thiện nội dung, chương trình Thậm chí có thể thay thế hoặc hủy bỏ nội dung, chương trình đó

1.4.2 Quản lý xây dựng, thực hiện kế hoạch của tổ chuyên môn

Kế hoạch tổ chuyên môn có ý nghĩa như là phương tiện, công cụ quản

lý quan trọng giúp cho Hiệu trưởng, TTCM tổ chức, điều hành, quản lý Đây

là cơ sở pháp lý cho mỗi thành viên trong tổ chuyên môn xác định kế hoạch hoạt động trong năm học Việc xây dựng kế hoạch cần căn cứ theo các văn

Trang 34

bản chỉ đạo của cấp trên, điều kiện thực tế của nhà trường và đặc thù của tổ

Để kế hoạch tổ chuyên môn đạt được hiệu quả tốt nhất cần phải xác định đúng mục tiêu, biện pháp Đồng thời đây là cơ sở cho hoạt động kiểm tra, đánh giá của Hiệu trưởng

1.4.3 Chỉ đạo thực hiện quy chế, sinh hoạt chuyên môn

1.4.3.1 Chỉ đạo thực hiện quy chế chuyên môn

Quy chế chuyên môn trong nhà trường đóng vai trò như một hành lang pháp lý, đảm bảo cho mục tiêu hoạt động dạy và học Đó là hệ thống các văn bản pháp quy, các thông tư, hướng dẫn mang tính chuẩn mực và bắt buộc, người quản lý dựa vào đó mà tiến hành các công việc của mình, từ đó cụ thể hóa để xây dựng nên các quy định nội bộ của nhà trường và của tổ cho phù hợp, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

Quản lý thực hiện quy chế chuyên môn bao gồm các vấn đề: Việc thực hiện nhiệm vụ năm học, các quy định trong mục tiêu, nội dung chương trình

và phương pháp dạy học, kế hoạch giảng dạy của tổ, nhóm và của từng giáo viên, giờ lên lớp của giáo viên theo hướng đổi mới phương pháp Các khâu của quá trình dạy học: Soạn giảng, ra đề, chấm kiểm tra và chữa bài khi lên lớp, sử dụng các thiết bị dạy học, thực hiện giáo dục ngoài giờ lên lớp, học tự chọn, dạy học tích hợp, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

1.4.3.2 Quản lý việc sinh hoạt chuyên môn của tổ

Sinh hoạt tổ chuyên môn là một vấn đề rất được chú trọng từ trước tới nay, tất cả các hoạt động diễn ra như thế nào, kết quả ra sao, có đem lại mục tiêu như đã đề ra trong kế hoạch hay không phụ thuộc rất lớn đến công tác tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn Vấn đề này đã được lãnh đạo nhà trường lưu tâm, tuy nhiên thực tế hiện nay, công tác sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường hết sức đơn điệu, chủ yếu nặng về hành chính Theo quy định ở Điều

16, khoản 3, Điều lệ trường trung học Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một

Trang 35

lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu Nhưng thực tế việc họp tổ chuyên môn hiện nay chủ yếu mang tính hình thức Đặc biệt, nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn khá sơ sài, phần lớn TTCM đánh giá, nhận xét các hoạt động thời gian trước, sau đó triển khai các công việc cho thời gian tới, ít thấy ở các tổ chuyên môn các hoạt động trao đổi về công tác chuyên môn, việc thực hiện các chuyên đề, hoặc bàn bạc về việc đổi mới phương pháp dạy học Vì vậy, quản lý công tác sinh hoạt ở tổ chuyên môn có ý nghĩa rất quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học Muốn vậy tổ chuyên môn hoạt động phải có kế hoạch, có nội dung, chủ đề Trong đó, phải hướng vào các nội dung như: Hoạt động sinh hoạt theo thời gian, định kỳ hay chủ điểm, phải tìm ra ưu, khuyết điểm của các vấn đề để cùng trao đổi, chia

sẻ, rút kinh nghiệm Ngoài ra, Hiệu trưởng phải thường xuyên kiểm tra, chỉ đạo, tạo điều kiện tốt nhất về mọi mặt để công tác sinh hoạt tổ chuyên môn đạt hiệu quả Bên cạnh đó, TTCM cần nắm bắt tốt các chủ trương, chính sách liên quan, xây dựng được kế hoạch đúng với thực tế công việc của tổ, nhóm chuyên môn do mình phụ trách (trường hợp là tổ ghép, TTCM cần bố trí, sắp xếp, chỉ đạo điều hành giữa các nhóm CM một cách khoa học, hợp lý, tránh hiện tượng các ý kiến không thống nhất trong các buổi sinh hoạt chuyên môn)

1.4.4 Quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ

Tổ trưởng chuyên môn xác định các nội dung sinh hoạt chuyên môn, nhằm bồi dưỡng và nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ cho các thành viên trong

tổ đối với các môn học mà tổ phụ trách Ngoài ra, TTCM đề xuất kế hoạch với Hiệu trưởng cử giáo viên đi đào tạo để nâng cao chuẩn giáo viên Hàng năm, thông qua công tác Bồi dưỡng thường xuyên tiến hành kiểm tra, đánh giá giáo viên, sàng lọc, lựa chọn đề xuất các danh hiệu thi đua, tạo động lực thúc đẩy trong công tác bồi dưỡng năng lực, chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên

Trang 36

Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên là vấn đề quan trọng,

có ý nghĩa lâu dài Đặc biệt trong xu thế hội nhập hiện nay, khi khoa học, kỹ thuật, CNTT phát triển thì việc nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ lại cấp thiết hơn bao giờ hết Trong đó, đổi mới tư duy, nhận thức, kỹ năng sư phạm là then chốt, đồng thời công tác tự bồi dưỡng cũng phải thường xuyên được quan tâm

1.4.5 Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá, đổi mới phương pháp dạy học

Kiểm tra, đánh giá các hoạt động tổ chuyên môn là nhiệm vụ của Hiệu trưởng, CBQL, nhằm tạo điều kiện động viên để các tổ chuyên môn thực hiện tốt nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục

Trong công tác kiểm tra, đánh giá cần tránh tình trạng giao khoán, qua loa đại khái Sau khi kiểm tra nhất thiết phải đánh giá, xếp loại, rút kinh nghiệm, đồng thời kịp thời động viên, khen thưởng hoặc kiểm điểm, kỷ luật Quá trình dạy học trong nhà trường hiện đang tồn tại mâu thuẫn một bên là khối lượng tri thức ngày càng tăng lên, phức tạp hơn với thời lượng học tập có hạn, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh để từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tất yếu trong các nhà trường

Khi nói đến vai trò kiểm tra đánh giá trong giáo dục G.K.Killer (1977)

đã khẳng định: “Thay đổi một chương trình hoặc kỹ thuật giảng dạy mà

không thay đổi hệ thống đánh giá, chắc chắn là chẳng đi đến đâu Thay đổi

hệ thống đánh giá mà không thay đổi chương trình giảng dạy, có thể có một tác động đến bản chất việc học tập và chất lượng học tập lớn hơn là làm một sửa đổi chương trình mà không làm thay đổi gì cách đánh giá” [12]

Hồ Chí Minh từng nói: “Không có kiểm tra, giám sát thì coi như không

Trang 37

có lãnh đạo” bởi theo Người: “Có kiểm tra mới huy động được tinh thần tích cực và lực lượng to tát của nhân dân, mới biết rõ năng lực và khuyết điểm của cán bộ, mới sửa chữa và giúp đỡ kịp thời” [13]

Người cũng khẳng định: “…không phải ngày nào cũng kiểm tra, nhưng

thường thường kiểm tra để giúp họ rút kinh nghiệm sửa chữa khuyết điểm, phát triển ưu điểm” [14]

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải đổi mới cách tiếp cận các thành

tố của quá trình dạy học, trong đó chú trọng đến các biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học dựa theo lý thuyết quản lý sự thay đổi

Quản lý sự thay đổi thực chất là kế hoạch hóa và chỉ đạo triển khai sự thay đổi để đạt được mục tiêu đề ra Quản lý đổi mới phương pháp dạy học trong trường trung học dựa theo quản lý sự thay đổi thường trải qua ba giai đoạn

Giai đoạn chuẩn bị đổi mới phương pháp dạy học: Là giai đoạn chuẩn

bị tâm thế cho mọi thành viên sẵn sàng và có đủ khả năng để thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học: Về thái độ, kiến thức, kỹ năng tạo động cơ thay đổi và tạo cảm giác an toàn để họ sẵn sàng cho thay đổi Chuẩn bị các điều kiện tối thiểu để triển khai đổi mới phương pháp dạy học

Giai đoạn thực hiện đổi mới phương pháp dạy học:Tiến hành thay đổi

theo một lộ trình xác đáng (phù hợp với điều kiện, nguồn lực và mức độ phát triển của nhà trường cũng như trong một bối cảnh cụ thể liên quan trực tiếp đến nhà trường) với lưu ý việc tạo động lực và giảm sự phản ứng khi thực hiện thay đổi Đánh giá kết quả thực hiện thay đổi (có thể đánh giá theo từng giai đoạn) và điều chỉnh nếu thấy cần thiết Thực chất đây là giai đoạn triển khai kế hoạch đã được lập

Trang 38

Giai đoạn phát triển bền vững kết quả đổi mới phương pháp dạy học:

Xóa bỏ các rào cản, hỗ trợ thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học Tìm các biện pháp duy trì “cái thay đổi” đã đạt được để nhà trường phát triển bền vững với những “cái mới” đã hình thành, tức là duy trì “cái mới” đã đạt được

1.4.6 Đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỷ luật

Đánh giá, xếp loại là công việc quan trọng sau mỗi kỳ học, năm học Bởi lẽ nó phản ánh quá trình công tác, phấn đấu của mỗi giáo viên TTCM cần căn cứ vào kế hoạch tổ, sự phân công nhiệm vụ của nhà trường, tổ CM; kết quả kiểm tra nội bộ; công tác giáo dục khác; các văn bản pháp quy Tổ trưởng CM tiến hành dự kiến đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỷ luật giáo viên; trên nguyên tắc công bằng, khách quan, công khai, dân chủ và

thiện chí; tránh tình trạng cục bộ, hoặc cào bằng thành tích

1.4.7 Hỗ trợ các điều kiện để tổ chuyên môn thực hiện nhiệm vụ

Tổ chuyên môn trong nhà trường có thực hiện tốt nhiệm vụ giảng dạy

và giáo dục hay không phụ thuộc vào việc hỗ trợ, tạo điều kiện hoạt động của Hiệu trưởng Vì vậy, Hiệu trưởng cần tiến hành các hoạt động sau để hỗ trợ các tổ chuyên môn trong việc thực hiện nhiệm vụ

- Phổ biến, quán triệt đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật nhà nước, nội quy của ngành, địa phương để TCM, GV hiểu và cùng thực hiện Cung cấp các văn bản quy phạm pháp quy về tổ chức và hoạt động của TCM cho TTCM và GV

- Có quy chế làm việc cụ thể, rõ ràng giữa Hiệu trưởng và TTCM để nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc

- Tạo điều kiện thuận lợi trong công tác phối hợp giữa TCM với các tổ chức, đoàn thể

- Trang bị đầy đủ về cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ dạy học

- Có chế độ đãi ngộ, khuyến khích phù hợp, tạo động lực cho TCM, GV

Trang 39

1.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở TRƯỜNG THPT

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT là một hoạt động bao gồm nhiều nội dung, vấn đề Để hoạt động này thực sự hiệu quả, chất lượng, người Hiệu trưởng trường THPT cần nắm vững các phương thức quản lý, tổ chức, hoạt động của tổ chuyên môn Đặc biệt là những yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng, các yếu tố ảnh hưởng bao gồm:

- Chất lượng đội ngũ tổ trưởng CM

- Việc triển khai, thực hiện các văn bản chỉ đạo

- Việc thực hiện nội dung, chương trình, kế hoạch hoạt động

- Công tác phân công, phân nhiệm

- Công tác chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, giám sát

- Công tác thi đua, khen thưởng, kỷ luật Tất cả các yếu tố trên ảnh hưởng, chi phối đến toàn bộ hoạt động quản

lý tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường THPT Để đạt được hiệu quả cao trong công tác quản lý, Hiệu trưởng cần kết hợp hài hòa các yếu tố và biện pháp trong quản lý giáo dục

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản

lý đến khách thể quản lý, để công tác quản lý đạt hiệu quả cao chủ thể quản lý cần nắm vững các biện pháp quản lý nhằm làm cho tổ chức hoạt động đúng mục tiêu đã đề ra Trong nhà trường quản lý hoạt động tổ chuyên môn là nhiệm vụ quan trọng, bởi tổ chuyên môn có vai trò như một bộ máy, tổ chức thu nhỏ mà trong đó TTCM, tổ phó CM là cầu nối giúp sức đắc lực cho Hiệu

Trang 40

trưởng Phát huy hết vai trò, trách nhiệm của đội ngũ này sẽ có những thuận lợi lớn trong công tác quản lý giáo dục Vì vậy, đây là công tác trọng tâm trong hoạt động quản lý giáo dục của người Hiệu trưởng

Tiêu đề	Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông huyện Đắk Song tỉnh Đắk Nông
Tác giả	Cù Tuấn Khanh
Người hướng dẫn	PGS.TS. Trần Xuân Bách
Trường học	Trường Đại học Quy Nhơn
Chuyên ngành	Quản lý giáo dục
Thể loại	Luận văn
Năm xuất bản	2019
Thành phố	Bình Định

Định dạng
Số trang	117
Dung lượng	1,31 MB