(Luận văn) giám sát hội đồng nhân dân thành phố quảng ngãi,về lĩnh vực tài chính ngân sách

Tại tỉnh Quảng Ngãi, cho đến thời điểm hiện nay chưa có đề tài nghiên cứu khoa học nào đề cập một cách có hệ thống, toàn diện đến hoạt động giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của

Trang 1

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ THỊ THANH NGA

GIÁM SÁT HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI VỀ LĨNH VỰC

Trang 2

LÊ THỊ THANH NGA

GIÁM SÁT HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI VỀ LĨNH VỰC

Trang 3

liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực, do tôi tự nghiên cứu và hoàn thành dưới sự hướng dẫn của PGS TS Trần Thị Diệu Oanh

Tác giả luận văn

Lê Thị Thanh Nga

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 4

Thị Diệu Oanh, người hướng dẫn khoa học đã tận tâm chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin được chân thành cảm ơn các thầy cô giáo của Học viện Hành chính Quốc gia Phân viện Tây Nguyên, đặc biệt là các thầy cô đã trực tiếp tham gia giảng dạy tôi trong quá trình học tập tại trường

Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, khoa sau Đại học, khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự, phân viện Tây Nguyên của Học viện Hành chính Quốc gia đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Lê Thị Thanh Nga

Trang 5

2.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 2

3 Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 6

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của Luận văn 7

7 Kết cấu của Luận văn: 7

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH VỀ LĨNH VỰC TÀI CHÍNH - NGÂN SÁCH 8

1.1 Khái quát chung về Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh 8

1.2 Giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 15

1.3.Các bảo đảm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 33

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH – NGÂN SÁCH 39

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 39

2.2 Tình hình giám sát của Hột đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 50

2.3 Đánh giá chung về giám sát của Hội đồng nhân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 66

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH THỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI VỀ LĨNH VỰC TÀI CHÍNH – NGÂN SÁCH 83

3.1 Quan điểm nâng cao chất lượng giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 83

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách 87

KẾT LUẬN 111

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

Trang 6

UBND Ủy ban nhân dân

Trang 7

Sơ đồ/

Sơ đồ 1.2 Phân định trách nhiệm, quyền hạn về quản lý tài chính và

Bảng 2.1 Cơ cấu kinh tế Thành phố Quảng Ngãi, giai đoạn

Bảng 2.2 Tổng hợp tình hình ban hành Nghị quyết của HĐND

thành phố Quảng Ngãi trong nhiệm kỳ 2011-2016 44

Bảng 2.3 Tổng hợp tình hình ban hành Nghị quyết của HĐND

thành phố Quảng Ngãi trong nhiệm kỳ 2016-2021 48

Trang 8

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hội đồng nhân dân có hai chức năng cơ bản là chức năng quyết định và chức năng giám sát Trong hai chức năng đó, giám sát có một vị trí, vai trò rất quan trọng bảo đảm HĐND thực sự là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện đúng nguyên tắc quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân Giám sát là hoạt động cơ bản, là chức năng quan trọng của HĐND các cấp Trong toàn bộ hoạt động của Nhà nước nhất là hoạt động kinh tế - xã hội đều được thể hiện qua hoạt động tài chính, ngân sách Tài chính, ngân sách là một trong các lĩnh vực quan trọng của đất nước, của địa phương mà HĐND có quyền và nghĩa vụ xem xét, quyết định và thực hiện quyền giám sát tối cao Đây

là lĩnh vực tổng hợp, thể hiện rõ hiệu quả kinh tế, hiệu quả sử dụng ngân sách trong các lĩnh vực của đời sống xã hội tại địa phương

Trong nhiệm kỳ nhiệm kỳ 2011-2016 và giữa nhiệm kỳ 2016 -2021, Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi đã không ngừng đổi mới hoạt động để nâng cao hiệu quả thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của pháp luật, thể hiện được vai trò cơ quan quyền lực Nhà nước tại địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân Đã quyết định đúng đắn những chủ trương, biện pháp quan trọng để xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng – an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân

Tuy nhiên, trong thực hiện nhiệm vụ quyết định và giám sát về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách vẫn còn một số khó khăn và tồn tại, chất lượng quyết định các vấn đề tài chính, dự toán NSNN và quyết toán NSĐP và giám sát tình hình chấp hành ngân sách chưa cao, chưa đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của nhân dân, của cử tri Cần có sự đổi mới cả về nhận thức, nội dung, cả

về phương pháp và đảm bảo đầy đủ các điều kiện để hoạt động thẩm tra,

Trang 9

quyết định và giám sát của HĐND về tài lĩnh vực Tài chính - Ngân sách thực chất hơn, thực quyền và đúng mức, có tác dụng thực sự Để khắc phục tình trạng nêu trên, yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay là phải nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND trong đó có giám sát về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách Xuất phát từ những yêu cầu bức xúc về lý luận và thực tiễn nêu trên,

Học viên đã chọn đề tài: “Giám sát Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách” làm luận văn

Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công

Thông qua hoạt động giám sát về Tài chính - Ngân sách để xem xét, đánh giá việc tuân thủ luật, tính hiệu quả, tính thực tiễn của các chủ trương, giải pháp, các chính sách kinh tế, tài chính - tiền tệ trong đời sống kinh tế, xã hội; tình hình chấp hành nghị quyết của HĐND, tình hình chấp hành ngân sách, chấp hành kỷ luật tài chính, kỷ luật ngân sách vì một nền kinh tế, nền tài chính lành mạnh Chỉ có trên cơ sở giám sát thường xuyên, liên tục, toàn diện thì HĐND mới có đủ căn cứ tin cậy để xem xét và phê chuẩn quyết toán ngân sách đia phương [9] Đây là việc khó, phức tạp, nhưng rất quan trọng của HĐND cơ quan đại diện thay mặt cho cử tri, chịu trách nhiệm trước cử tri trực tiếp xem xét, đánh giá và phê chuẩn kinh phí đã thu của nhân dân, vì sự phát triển lâu dài, bền vững Đó cũng là sự tín nhiệm, tin cậy và uỷ thác của nhân dân, của cử tri cho những đại biểu của họ ở cơ quan quyền lực ở địa phương [19] HĐND đã và phải thực sự tập trung công sức, trí tuệ thực hiện tốt quyền lực này vì trật tự, kỷ cương, vì sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Vì vậy học viên chọn đề tài trên phù hợp với chuyên ngành đào tạo

và phù hợp với nhiệm vụ thực tế hiện nay mà bản thân học viên đang công tác

2.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Vấn đề về tổ chức và hoạt động của HĐND nói chung và HĐND thành phố thuộc tỉnh nói riêng, trong đó có hoạt động giám sát và vấn đề nâng

Trang 10

cao chất lượng hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử ở nước ta là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành Khoa học xã hội như: Luật học, Chính trị học, Hành chính học, Lý luận và lịch sử về Nhà nước và pháp luật, vì vậy đã có rất nhiều công trình của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu xung quanh vấn đề này Trong số nhiều công trình đã công bố, có những công trình liên quan trực tiếp đến nội dung luận văn có thể kể đến là:

- Quyền giám sát của HĐND và kỷ năng giám sát cơ bản, TS Phạm Ngọc

Kỳ, NXB Tư Pháp, Hà Nội, năm 2001, có thể khẳng định quyền giám sát của HĐND và Kỷ năng giám sát của HĐND được tác giả phân tích thấu đáo, các vấn

đề nêu trong tác phẩm này có rất ích trong vấn đề nghiên cứu để vận dụng trong hoạt động của HĐND Tuy nhiên, để HĐND thực sự là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương và thể hiện được quyền giám sát và kỷ năng giám sát cơ bản là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ

- Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 4/2004; Tác giả Phan Tuấn Khải, Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân trong điều kiện hiện nay

- Nguyễn Đăng Dung, Hội đồng nhân dân trong nhà nước pháp quyền, Nxb Tư pháp năm 2012

- Ban Kinh t ế - Ngân sách HĐND tỉnh Quảng Ngãi “ Kỷ năng giám sát Ngân sách của đại biểu HĐND các cấp” tham thuận tại Hội nghị giao ban với

Thường trực, các Ban HĐND các huyện, thành phố của tỉnh Quảng Ngãi, năm

học chính trị, Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh , năm 2010 Luận văn

Trang 11

của tác giả Vũ Hồng Bắc, Chất lượng hoạt động của Hội đồng Là luận văn chính trị học, tác giả đặt vấn đề chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh trong môi truờng dân chủ và thực hiện dân chủ ở địa phương một cách đầy đủ và toàn diện, bao gồm cả chức năng quyết định, chức năng giám sát của HĐND

và năng lực cá nhân của đại biểu HĐND cấp tỉnh

- Phạm Quang Hưng, Nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND tỉnh Hải Dương đối với quản lý hành chính về đất đai, Luận văn thạc sĩ luật, Học viện

Hành chính Quốc gia, Hồ Chí Minh, năm 2007 là Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2007 Trong Luận văn tác giả Phạm Quang Hưng, đề cập về chức năng giám sát của HĐND đối với quản lý hành chính nhà nước về đất đai, là một khía cạnh trong giám sát của HĐND

về kinh tế; Luận văn cũng đã làm rõ về mặt lý luận khái niệm năng lực thực hiện chức năng giám sát của HĐND, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực thực hiện chức năng giám sát, các tiêu chí đánh giá năng lực thực hiện chức năng giám sát của HĐND cấp tỉnh và đưa ra các giải pháp để nâng cao năng lực thực hiện chức năng giám sát của HĐND trong lĩnh vực đất đai

- Nguyễn Khắc Sơn Nam, Hoạt động giám sát của Hội đồng Nhân dân tỉnh Bình Thuận", Luận văn thạc sỹ Luật hiến pháp và Luật hành chính, Học

viện Hành chính Quốc gia, năm 2017 Luận văn tập trung nghiên cứu lý luận chung về hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh

- Lê Xuân Tương, Giám sát của HĐND huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông đối với Uỷ ban nhân dân trong lĩnh vực thu, chi Ngân sách Nhà nước

Luận văn thạc sỹ Quản lý công, Học viện Hành chính Quốc gia, năm 2017 Luận văn của tác giả Lê Xuân Tương đã phân tích và làm rõ chức năng giám sát của HĐND cấp huyện trong lĩnh vực thu – chi ngân sách, một trong lĩnh vực của tài chính – ngân sách

- Các bài nghiên cứu trên báo, tạp chí, Website…

Trang 12

Tại tỉnh Quảng Ngãi, cho đến thời điểm hiện nay chưa có đề tài nghiên cứu khoa học nào đề cập một cách có hệ thống, toàn diện đến hoạt động giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của HĐND thành phố Quảng Ngãi mà đặc biệt là hiện nay về chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND các cấp đã được thực hiện theo Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, nhiệm

vụ quyền hạn của HĐND về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách cũng đã được cụ thể trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 và các quy định về giám sát của HDND cũng được quy định cụ thể trong Luật giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 và các văn bản luật có liên quan

Như vậy, công trình của tôi nghiên cứu về hoạt động giám sát về lĩnh vực tài chính – ngân sách của HĐND thành phố trực thuộc tỉnh là quan trọng, cần thiết và không trùng lặp với bất cứ một công trình khoa học nào đã công

bố và đề tài này được xem là công trình đầu tiên nghiên cứu về hoạt động giám sát của HĐND thành phố Quảng Ngãi về lĩnh vực tài chính – ngân sách

ở địa phương tỉnh Quảng Ngãi

3 Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn 3.1 Mục đích

Trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan, mục đích của luận văn nghiên cứu hoạt động giám sát về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi, chỉ ra những bất cập, hạn chế đang tồn tại trong hoạt động giám sát và xác định những quan điểm, đề ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi nói riêng và HĐND thành phố thuộc tỉnh nói chung về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách hiện nay và những năm tiếp theo

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Để đạt được các mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động giám sát bao gồm khái niệm, đặc điểm, nội dung, hình thức, phương pháp, quy trình giám

Trang 13

sát và hiệu quả giám sát của HĐND thành phố trực thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

- Thực trạng giám sát của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi vể lĩnh vực Tài chính – Ngân sách, qua đó đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

- Xác định những quan điểm, các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng động giám sát của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động Giám sát của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi đối với UBND thành phố Quảng Ngãi về lĩnh vực tài Tài chính – Ngân sách

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động giám sát của HĐND thành phố thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi đối với UBND thành phố Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách: Giám sát tại Kỳ họp, giám sát theo Nghị quyết hàng năm, giám sát, khảo sát theo chuyên đề của Thường trực HĐND và Ban Kinh tế - Xã hội HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi nhiệm kỳ 2011-2016 và giữa nhiệm kỳ 2016-2021

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về Nhà nước kiểu mới, HĐND, chức năng giám sát của HĐND về lĩnh vực tài chính và ngân sách Ngoài phương pháp luận của triết học Mác-Lênin, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp thu thập và tài

Trang 14

liệu, phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu, tài liệu, phương pháp tổng hợp, phương pháp khảo sát thực tiễn…

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của Luận văn

- Về lý luận: Những kết quả nghiên cứu trong Luận văn góp phần bổ sung vào lý luận về năng lực giám sát của HĐND

- Về thực tiễn: Luận văn góp phần nâng cao nhận thức lý luận về năng lực giám sát, đặc biệt là giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của HĐND thành phố thuộc tỉnh, nâng cao nhận thức cho đại biểu HĐND trong hoạt động giám sát của HĐND nói chung và hoạt động giám sát về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách của HĐND thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi nói riêng Luận văn cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo, hoạt động nghiên cứu về hoạt động của HĐND hoặc những người quan tâm đến giám sát của HĐND về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

7 Kết cấu của Luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo,

Luận văn chia thành 03 chương:

- Chương 1 Cơ sở lý luận về giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

- Chương 2 Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

- Chương 3 Giải pháp nâng cao chất lượng giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách

Trang 15

1.1.1.1 Vị trí của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Thể chế chính trị nước ta là một nước “đơn nhất” các cơ quan trong bộ máy nhà nước được tổ chức như sau: Các cơ quan nhà nước ở Trung ương, gồm có cơ quan lập pháp (Quốc hội), thiết chế Chủ tịch nước, các cơ quan hành chính (Chính phủ, các Bộ, ngang bộ và trực thuộc Chính phủ), các cơ quan tư pháp (Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao) [18,tr-26]

Các cơ quan nhà nước ở địa phương căn cứ vào đặc điểm dân cư, địa

lý lãnh thổ được tổ chức ở ba cấp: tỉnh, huyện, xã Cấp tỉnh gồm: tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; cấp huyện gồm: huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; cấp xã gồm: xã, phường, thị trấn Bộ máy chính quyền nhà nước cấp tỉnh được tổ chức gồm: HĐND, UBND, Toà án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân Xét theo chiều ngang, chính quyền cấp tỉnh được tổ chức tương tự như các cơ quan nhà nước ở trung ương, HĐND cùng các cơ quan nhà nước ở cấp tỉnh cấu thành hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan tư pháp Xét theo chiều dọc, HĐND tỉnh cùng HĐND cấp huyện, cấp xã tạo thành hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương,cùng với Quốc hội tạo thành hệ thống các cơ quan dân cử, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của

Trang 16

nhân dân thực hiện quyền quyết định các chủ trương, chính sách quan trọng của địa phương nói riêng và trong phạm vi toàn quốc

Theo Hiến pháp năm 2013 tại Điều 113 quy định “Hội đồng nhân dân

là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên” [24]

Như vậy, theo quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015, thì HĐND nói chung và HĐND thành phố thuộc

tỉnh nói riêng có hai tính chất pháp lý cơ bản: “là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương” [27, tr.10] và “là cơ quan đại diện của nhân dân ở địa phương” 1.1.1.2 Chức năng của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Chức năng của HĐND được pháp luật quy định là xuất phát từ vị trí, vai trò của HĐND HĐND thực hiện những nhiệm vụ và sử dụng những quyền hạn theo phân định thẩm quyền, phân quyền, phân cấp và ủy quyền, đảm bảo sự lãnh lãnh đạo thống nhất của Trung ương đồng thời phát huy quyền chủ động sáng tạo của địa phương [19]

Chức năng quyết định

Chức năng cơ bản nhất của HĐND là căn cứ vào Hiến pháp, luật, văn

bản của cơ quan nhà nước cấp trên để ra các quyết định (dưới hình thức ban hành nghị quyết) về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND Chẳng hạn như: các vấn đề của địa phương do luật định, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND

[2, tr 18]

HĐND thành phố thuộc tỉnh, ngoài thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Điều 26 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, HĐND thành phố thuộc tỉnh còn có những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại

Điều 54 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương Chức năng giám sát

Trang 17

Giám sát là một chức năng quan trọng của HĐND Giám sát của HĐND được quy định tại Điều 87 Luật tổ chức chính quyền địa phương năm

2015 và cụ thể trong Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm

2015 HĐND thực hiện quyền giám sát của mình tại kỳ họp HĐND và trên cơ

sở hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực và các Ban của HĐND các

Tổ đại biểu HĐND và đại biểu HĐND Như vậy vị trí, vai trò và chức năng của HĐND thành phố thuộc tỉnh

là rất lớn Vấn đề đặt ra hiện nay chúng ta phải làm thế nào để HĐND thể hiện và phát huy tốt vị trí, vai trò và chức năng của HĐND trên thực tế; đảm bảo sự phối hợp, hợp tác với nhau giữa các cơ quan

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh

1.2.1.1 Khái niệm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Giám sát là một trong hai chức năng quan trọng của HĐND thành phố thuộc tỉnh, để nhận thức đúng bản chất, nội dung cũng như hình thức hoạt động giám sát của HĐND thành phố tỉnh, trước hết cần làm rõ khái niệm giám sát

Trong các công trình nghiên cứu một số tài liệu, thuật ngữ “giám sát”

được hiểu theo nhiều cách, từ nhiều góc độ khác nhau:

- Có nhiều khái niệm về giám sát, cách hiểu chung nhất, theo Từ điển

Tếng Việt, giám sát là "theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ" [8, tr.728]

Có quan niệm, giám sát mang tính quyền lực nhà nước “là sự theo dõi, quan sát hoạt động của một chủ thể quyền lực mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để bắt buộc và hướng hoat động của các tổ chức quyền lực chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, đúng quy chế nhằm giới hạn quyền lực, đảm bảo cho pháp luật được tuân thủ

nghiêm minh" [33, tr.14-15]

Trang 18

- Có quan niệm cho rằng giám sát “là việc theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không; là chức quan thời xưa trông nom, coi sóc một loại công việc nhất định”

- Có ý kiến chỉ coi giám sát là một nhóm hoặc một tổ chức để theo dõi một việc nào đấy

Theo Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, tại

khoản 1 Điều 2, khái niệm “giám sát” được giải thích “ Giám sát là việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý” [26, tr.8]

Như vậy, tuy cách diễn đạt và biểu hiện ý nghĩa của từ “giám sát” có

khác nhau, nhưng các quan niệm trên đều đề cập đến nội dung cơ bản: giám sát là việc theo dõi, xem xét và kiểm tra một chủ thể nào đó về một việc làm

đã thực hiện đúng hoặc chưa đúng những điều đã quy định để từ đó có biện pháp điều chỉnh hoặc xử lý đối với việc làm sai, nhằm đạt được những mục đích hiệu quả xác định từ trước, bảo đảm cho các quyết định thực hiện đúng

và đầy đủ

Với quan niệm về giám sát nêu trên, giám sát có những đặc điểm sau:

- Giám sát luôn gắn với một chủ thể nhất định, tức là phải trả lời được câu hỏi ai (người hoặc tổ chức nào) có quyền thực hiện việc theo dõi, xem xét, kiểm tra và đưa ra những nhận định, đánh giá về một việc làm nào đó đã được thực hiện đúng hoặc không đúng với những điều đã quy định, quyết định [9]

- Giám sát bao giờ cũng cần 2 giai đoạn: giai đoạn theo dõi, xem xét, kiểm tra và giai đoạn đánh giá, đưa ra kết luận Trong đó giai đoạn thứ nhất làcơ sở để thực hiện giai đoạn thứ hai Nếu giai đoạn theo dõi, xem xét, kiểm

cơ sở để thực hiện giai đoạn thứ hai Nếu giai đoạn theo dõi, xem xét, kiểm

Trang 19

tra làm tốt thì việc đánh giá, kết luận sẽ đúng đắn, chính xác và cuộc giám sát

sẽ có chất lượng, hiệu quả và ngược lại

- Giám sát cũng luôn gắn với một đối tượng cụ thể, tức là phải trả lời được câu hỏi giám sát ai? Giám sát việc gì? [ 18] Đặc điểm cơ bản này cho chúng ta phân biệt giữa giám sát và kiểm tra Bởi nói tới kiểm tra thì chủ thể hoạt động kiểm tra và đối tượng chịu sự tác động này có thể đồng nhất là một

Đó là trường hợp chủ thể tự kiểm tra hoạt động của mình, tức là xem xét đánh giá tình trạng tốt xấu của công việc đang làm để từ đó uốn nắn, sửa chữa Nhưng trong hoạt động giám sát thì không thể có tình trạng tự chủ thể hoạt động quan sát chính hành vi của mình mà phải là hoạt động theo dõi, thẩm tra

và xem xét của một chủ thể khác, từ đó đưa ra kết luận và xử lý

Khác với kiểm tra, thanh tra, nội dung hoạt động giám sát bao giờ cũng được báo trước cho đối tượng bị giám sát một thời gian nhất định Cũng có ý

kiến cho rằng, trong cơ chế giám sát có cả việc tự giám sát tức là “sự tự theo dõi, xem xét và kiểm tra chính mình có thực hiện đúng những điều đã quy định không” [18] Với quan niệm như vậy e rằng không đúng, không phù

hợp với bản chất của từ giám sát, bởi bên cạnh khái niệm giám sát còn có khái niệm kiểm tra

- Giám sát phải thể hiện được quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào hoạt động giám sát Nội dung của quan hệ này biểu hiện ở những quyền và nghĩa vụ của chủ thể giám sát và đối tượng chịu giám sát

- Giám sát phải được tiến hành trên những căn cứ do pháp luật quy định, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi vì nếu như thiếu những quy định này thì chủ thể giám sát không có cơ sở để thực hiện quyền giám sát và tiêu chí để đưa ra những nhận định về hoạt động của đối tượng chịu giám sát

- Giám sát là hoạt động có tính mục đích Trước hết, mục đích của giám sát là đưa ra được những nhận định chính xác của chủ thể giám sát đối với hoạt động của đối tượng chịu giám sát, từ đó có các biện pháp xử lý đối với những việc làm sai trái nhằm bảo đảm cho những quy định của pháp luật

Trang 20

được thực hiện đúng và có hiệu quả Như vậy, mục đích chung của giám sát nhà nước cũng như giám sát xã hội là đảm bảo cho sự hoạt động đúng đắn, minh bạch, liên tục của các cơ quan tổ chức, cá nhân có chức vụ quyền hạn trong bộ máy nhà nước, trên cơ sở tuân thủ thường xuyên, nghiêm chỉnh pháp luật về nghĩa vụ, chức năng và thẩm quyền của họ

Tóm lại, thuật ngữ “giám sát” nếu hiểu theo nghĩa chung thì phạm vi

áp dụng của nó rất rộng, muốn có một khái niệm cụ thể thì hoạt động giám sát bao giờ cũng gắn với một chủ thể xác định chẳng hạn như giám sát của Quốc hội, giám sát của HĐND, giám sát của nhân dân

Căn cứ vào các yếu tố cấu trúc của khái niệm giám sát, căn cứ vào những quy định của Hiến pháp, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật giám của Quốc hội và HĐND và các văn bản pháp luật khác, hoạt động giám

sát của HĐND thành phố thuộc tỉnh được hiểu như sau: Giám sát của HĐND thành phố thuộc tỉnh là tổng thể các hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và các đại biểu HĐND nhằm theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của các cơ quan tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên cũng như Nghị quyết của HĐND thành phố thuộc tỉnh; từ đó đưa ra các kết luận và phương án xử lý phù hợp để khắc phục những tồn tại, hạn chế, phát huy mọi tiềm năng, xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không ngừng cải thiện đời sống vật chất

và tinh thần của nhân dân địa phương

1.1.2.2 Đặc điểm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Một là, về chủ thể giám sát

Theo quy định tại Điều 57, Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003,

giám sát của HĐND bao gồm “giám sát của HĐND tại kỳ họp, giám sát của Thường trực HĐND, giám sát của các Ban của HĐND và giám sát của đại

biểu HĐND” [23, tr 44]

Trang 21

Như vậy, chủ thể thực hiện hoạt động giám sát của HĐND theo Luật

Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 bao gồm: HĐND (một tập thể các đại biểu HĐND tại kỳ họp), Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, đại biểu HĐND thành phố thuộc tỉnh Tuy nhiên, theo quy định của Luật Tổ chức Chính quyền địa phương; Luật giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015,

thì chủ thể giám sát bao gồm “Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân”[26, tr 8]

Như vậy, so với Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 và Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 mở rộng chủ thể tham gia giám sát khi quy định thêm Tổ đại biểu HĐND và các đại biểu HĐND là chủ thể tham gia hoạt động giám sát của HĐND

Hai là, đối tượng giám sát

Theo quy định của Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 và Luật

Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 cũng như Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, đối tượng giám sát của HĐND rất phong phú và đa dạng bao gồm tất cả các cơ quan nhà nước, đơn vị kinh tế, tổ chức

xã hội, đơn vị vũ trang Nhân dân và mọi công dân ở địa phương Cụ thể gồm: Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND cùng cấp; chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND, các thành viên khác của UBND, thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc UBND, Viện trưởng VKSND, Chánh án TAND cùng cấp; các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, xã hội, đơn vị vũ trang Nhân dân và công dân

ở địa phương

Hiện nay, pháp luật không phân cấp giám sát giữa HĐND các cấp, điều

đó không có nghĩa là HĐND mỗi cấp thực hiện thẩm quyền giám sát như nhau đối với mọi hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát Đối tượng, phạm

vi, mức độ giám sát của HĐND phụ thuộc vào vị trí, vai trò và sự phân cấp,

Trang 22

tính chất và mối quan hệ giữa HĐND với đối tượng chịu sự giám sát Chẳng hạn, cùng một đối tượng là UBND thành phố thuộc tỉnh nhưng HĐND tỉnh giám sát việc triển khai thực hiện nghị quyết của HĐND tỉnh, nhưng HĐND thành phố giám sát toàn diện UBND thành phố dưới góc độ cơ quan chấp hành của mình Cũng như vậy, xét về mối quan hệ chấp hành của cơ quan này với HĐND mà phạm vi, mức độ giám sát của HĐND bao trùm mọi hoạt động của UBND Nhưng với TAND, VKSND thì hoạt động giám sát của HĐND chủ yếu ở việc xem xét tính pháp chế của các bản án đã được giải quyết và sự phối hợp của Tòa án, Viện kiểm sát với địa phương trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của địa phương

Ba là, nội dung giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Hoạt động giám sát của HĐND được tiến hành thường xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định [4, tr.20] Về nhiệm vụ quyền hạn của HĐND thành phố thuộc tỉnh bao trùm trên các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, y tế, xã hội, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, khoa học, công nghệ, tài nguyên và môi trường, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo, thi hành pháp luật; quy hoạch phát triển đô thị, xây dựng chính quyền địa phương … Như vậy, nội dung giám sát của HĐND thành phố thuộc tỉnh rất rộng, bao quát toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội

1.2 Giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

NSNN là một phạm trù kinh tế và là một phạm trù lịch sử Là phạm trù kinh tế nó phản ánh các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể trong việc tạo lập, phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính tập trung quan trọng của quốc gia Ngân sách nhà nước gắn liền với nhà nước và quyền lực nhà nước [36]

Trang 23

Có thể hiểu một cách khái quát, NSNN xét ở thể tĩnh và hình thức biểu hiện bên ngoài là toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền của nhà nước đã được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định nào đó, phổ biến cho một năm hoặc một số năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước; Xét ở thể động và trong suốt một quá trình, NSNN là khâu cơ bản, chủ đạo của tài chính nhà nước, được nhà nước sử dụng để động viên phân phối một bộ phận nguồn lực

xã hội dưới dạng tiền tệ về cho nhà nước để đảm bảo điều kiện vật chất nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước và phục vụ thực hiện

chức năng, nhiệm vụ kinh tế – xã hội mà nhà nước phải gánh vác Luật NSNN

năm 2015 có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách năm 2017; Luật NSNN năm

2002 và cả Luật NSNN năm 1996, đều quy định: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước” [28,tr.10]

Ngân sách nhà nước chỉ là một “mắt khâu” trong toàn bộ hệ thống tài

chính quốc gia nhưng nó lại là quỹ tài chính tập trung lớn nhất của mỗi quốc gia, nó phản ánh đầy đủ và toàn diện các khoản thu, chi ngân sách của khu vực Nhà nước, được cơ quan có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước [32]

Luật NSNN năm 2015 quy định hệ thống NSNN có 2 cấp, gồm “ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phương” [28, tr.13]

Như vậy, theo quy định hiện hành thì là NSĐP “là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương” [28, tr.10]

Như vậy, theo quy định hiện hành thì là NSĐP bao gồm:

Trang 24

- Ngân sách tỉnh, bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh;

- Ngân sách huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện), bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách của các xã, phường, thị trấn;

- Ngân sách các xã, phường thị trấn ( gọi chung là ngân sách cấp xã) [6]

Hệ thống NSNN Việt Nam có đặc điểm “lồng ghép” được mô tả trong

sơ đồ dưới Xem Sơ đồ 1.1

Sơ đồ1.1 Hệ thống Ngân sách Việt Nam

Nguồn: Nguyễn Minh Tân-Phó Vụ Trưởng Vụ TC-NS, VPQH

NSNN là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia, là công cụ

để Nhà nước thực hiện kiểm soát và cân đối ngân sách đảm bảo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Thông qua NSNN các nguồn tài chính tập trung vào Nhà nước qua các hình thức: thu thuế, lệ phí, phí…sẽ được

NSNN

NSTW (Bộ A,

Bộ B…)

NSĐP (Tỉnh + Huyện + Xã)

Trang 25

Nhà nước sử dụng để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình trên cơ

+ Dự toán thu NSĐP, bao gồm các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%, phần NSĐP được hưởng từ các khoản thu phân chia theo tỷ

lệ phần trăm (%), thu bổ sung từ ngân sách cấp trên;

+ Dự toán chi NSĐP, bao gồm chi ngân sách cấp mình và chi ngân sách địa phương cấp dưới, chi tiết theo chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ lãi, chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính, dự phòng ngân sách + Trong chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên có mức chi cụ thể cho các lĩnh vực giáo dục - đào tạo và dạy nghề, khoa học và công nghệ; + Tổng mức vay của NSĐP, bao gồm vay để bù đắp bội chi ngân sách địa phương và vay để trả nợ gốc của NSĐP

- Quyết định phân bổ dự toán ngân sách cấp mình:

+ Tổng số; chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên theo từng lĩnh vực; chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương; dự phòng ngân sách;

+ Dự toán chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên của từng cơ quan, đơn vị thuộc cấp mình theo từng lĩnh vực;

+ Mức bổ sung cho ngân sách từng địa phương cấp dưới trực tiếp, gồm

bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu

Trang 26

- Phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương

- Quyết định các chủ trương, biện pháp để triển khai thực hiện ngân sách địa phương

- Quyết định điều chỉnh dự toán NSĐP trong trường hợp cần thiết

- Giám sát việc thực hiện ngân sách đã được HĐND quyết định

- Bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật về Tài chính - Ngân sách của UBND, Chủ tịch UBND cùng cấp và HĐND cấp dưới trực tiếp trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường

vụ Quốc hội và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên

- Quyết định danh mục các chương trình, dự án thuộc kế hoạch đầu tư trung hạn nguồn NSNN của ngân sách cấp mình; quyết định chương trình, dự

án đầu tư quan trọng của địa phương được đầu tư từ nguồn vốn NSNN Phân định trách nhiệm, quyền hạn quyền hạn về quản lý tài chính và NSĐP Xem

Sơ đồ 1.2

Trang 27

Sơ đồ 1.2 Phân định trách nhiệm, quyền hạn về quản lý Tài chính và Ngân sách địa phương

Nguồn: [ 38]

HĐND đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình thực hiện Chu trình ngân sách ở địa phương

Chu trình ngân sách ở địa phương gồm ba khâu cơ bản sau:

Một là, lập dự toán thu ngân sách bao gồm dự toán thu ngân sách trên

địa bàn, thu ngân sách địa phương và dự toán chi ngân sách địa phương để trình kỳ họp HĐND quyết định

Hai là tổ chức thực hiện dự toán ngân sách đã được phê duyệt được gọi

là chấp hành dự toán ngân sách và điều hành ngân sách

Ba là, quyết toán ngân sách Trong cả ba khâu của chu trình ngân sách,

vai trò của HĐND các cấp rất quan trọng Quyết định và giám sát ngân sách

là một trong những hoạt động cơ bản đảm bảo cho HĐND thực sự là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phươngg, làm HĐND có thực quyền hơn

Uỷ ban nhân dân Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉn

Kỳ họp HĐND

Báo cáo Thẩm tra Biên bản

kỳ họp

Nghị Quyết

Trang 28

HĐND có chức năng quyết định và giám sát đối với mọi hoạt động kinh tế - xã hội của địa phương Về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách, HĐND thành phố thuộc tỉnh có chức năng quyết định và giám sát các hoạt động Tài chính – Ngân sách ở địa phương

Giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của HĐND thành phố thuộc tỉnh là việc HĐND thành phố thuộc tỉnh thực hiện quyền giám sát đối với các vấn đề trong lĩnh vực Tài chính – Ngân sách đã được pháp luật và Nghị quyết của HĐND thành phố thuộc tỉnh quyết định trên cơ sở theo dõi, kiểm tra thông qua hệ thống thông tin, báo cáo để đánh giá về thực trạng ngân sách địa phương, việc tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành về quản lý ngân sách nhà nước, hiệu quả của quản lý ngân sách nhà nước ở địa phương và đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện các chính sách, cơ chế, phương thức quản lý, điều hành ngân sách địa phương một cách phù hợp và

có hiệu quả

Giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh có đặc điểm sau:

Một là, giám sát Tài chính – Ngân sách của HĐND được thực hiện dựa

vào quyền lực nhà nước đối với mọi lĩnh vực và hoạt động của các cơ quan, đơn vị có sử dụng ngân sách nhà nước

Hai là, giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của HĐND dựa trên

cơ sở của Luật ngân sách nhà nước, các quy định liên quan và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách nhà nước quy định

Ba là, giám sát về lĩnh vực Tài chính - Ngân sách nhà nước của HĐND

mang tính toàn diện, định hướng đối với những vấn đề về quản lý và điều hành ngân sách nhà nước được cử tri quan tâm

Bốn là, giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách của HĐND nhằm

phát hiện và xử lý những vấn đề nảy sinh trong quản lý và sử dụng ngân sách; xem xét và đánh giá về trách nhiệm pháp lý đối với những đối tượng bị giám

Trang 29

sát; xem xét, đánh giá hiệu quả của việc sử dụng Tài chính – Ngân sách đối với sự phát triển Kinh tế -Xã hội của địa phương

1.2.2 Mục đích giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

Giám sát ngân sách của HĐND là căn cứ và điều kiện để HĐND thực hiện quyền quyết định về ngân sách ở địa phương Quyền quyết định ngân sách địa phương được thực hiện tại các kỳ họp HĐND, trên cơ sở nghe báo cáo của UBND về các nội dung trên, qua ý kiến thẩm tra của Ban Kinh tế -

Xã hội của HĐND, qua chất vấn và trả lời chất vấn về các vấn đề có liên quan Song, các đại biểu HĐND khó có thể có được ý kiến chính xác về các nội dung chỉ qua báo cáo tại kỳ họp, mà phải là sự tích lũy các thông tin, nắm bắt được tình hình thực tế qua một quá trình theo dõi, giám sát và đánh giá các hoạt động Tài chính – Ngân sách ở địa phương để có thể quyết định một cách đúng đắn

Thứ nhất, về nội dung, tìm hiểu xem liệu các quyết định dự toán ngân

sách của HĐND có được thực hiện phù hợp với các mục tiêu được đề ra hay không Trọng tâm của hoạt động giám sát sẽ là các kết quả của việc thực hiện,

kể cả những kết quả mong đợi hoặc không mong đợi Câu hỏi cần được trả lời

ở đây là: các quyết định tài chính – ngân sách có đạt được những gì mà HĐND mong muốn hay không?

Thứ hai, về pháp lý, để chống lại sự độc đoán và không công bằng

trong quản lý và sử dụng tài chính nhà nước Trong trường hợp này, trọng tâm

sẽ là câu hỏi các nguyên tắc pháp quyền và các quy trình, thủ tục quản lý, cấp phát và sử dụng tài chính nhà nước được đề ra có được tuân thủ hay không? Câu hỏi cần trả lời ở đây là: các quyết định của HĐND về ngân sách có được thực thi một cách bình đẳng, công bằng và theo các quy trình, thủ tục đã được pháp luật quy định hay không?

Trang 30

Thứ ba, về kinh tế, để chống lại sự lãng phí, sự gian dối và bảo đảm

tính hiệu quả trong sử dụng ngân quỹ nhà nước Trọng tâm của hoạt động giám sát sẽ là hiệu quả của việc tiêu tiền: Liệu các quyết định của HĐND có được thực thi theo cách có hiệu quả so với chi phí bỏ ra hay không?

1.2.3 Nội dung giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

HĐND thành phố thuộc tỉnh thực hiện việc giám sát các hoạt động Tài

Tài chính – Ngân sách ở địa phương trên các nội dung sau:

Thứ nhất, giám sát dự toán ngân sách nhà nước ở địa phương của

thành phố thuộc tỉnh:

- Thẩm tra xem xét NSĐP có được xây dựng theo những căn cứ pháp

lý theo quy định hay không: Thể hiện ở việc dự toán có nhất quán với những văn bản: Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương hàng năm; Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính; Quyết định Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về giao nhiệm vụ thu chi ngân sách; Quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài chính về giao chỉ tiêu hướng dẫn thu, chi ngân sách năm Định mức phân

bổ ngân sách địa phương; Quyết định giao dự toán NSĐP của UBND tỉnh, Các chính sách thu chi ngân sách được cấp có thẩm quyền ban hành ảnh hưởng đến dự toán thu, chi NSNN trên địa bàn; Chế độ thu phí, lệ phí và chế

độ chi tiêu đặc thù của địa phương do HĐND tỉnh ban hành theo phân cấp

- Thẩm tra và giám sát dự toán thu NSĐP: Đánh giá dự toán thu có phù hợp với tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế của địa phương hay không,

có phù hợp với định hướng và hướng dẫn của Trung ương; đánh giá kết quả thực hiện thu ngân sách năm hiện hành và các yếu tố có ảnh hưởng đến năm

kế hoạch; xem xét đánh giá về dự kiến các nguồn thu giảm đi và nguyên nhân; đánh giá cơ cấu thu NSĐP và tính hợp lý của cơ cấu đó; xem xét và

Trang 31

phân tích các khoản thu chuyển nguồn từ năm trước sang năm kế hoạch… Từ

đó nhận xét xem dự toán thu ngân sách

- Thẩm tra và giám sát dự toán chi NSĐP, tập trung các các nội dung: Bảo đảm sự phù hợp giữa dự toán chi với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, so sánh với kết quả thực hiện chi ngân sách của năm hiện hành và một số năm liền kề; Xem xét cơ cấu chi ngân sách có phù hợp với

yêu cầu và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm kế hoạch không (Chi đầu

tư phát triển, chi thường xuyên, chi giáo dục – đào tạo, chi quản lý hành chính, chi y tế, chi đảm bảm xã hội, các khoản thi thường xuyên khác); Chất

vấn UBND thành phố về những nội dung chi tăng thêm hoặc giảm đi, nguyên nhân và yêu cầu bảo đảm tính hiệu quả của các khoản chi này

Thứ hai, giám sát việc phân bổ ngân sách địa phương giữa các cấp

chính quyền địa phương

- Giám sát căn cứ phân bổ NSĐP cho các lĩnh vực hoạt động: Hoạt động giám sát đối với căn cứ phân bổ NSĐP tập trung vào tính hợp lý của các định mức phân bổ giữa các cấp chính quyền (căn cứ, cơ sở xác định số bổ sung cân đối ngân sách cho cấp xã đối với năm đầu thời kỳ ổn định) và cơ cấu phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực

- Giám sát phân bổ ngân sách cấp thành phố: Phân bổ ngân sách cấp thành phố chỉ gồm ngân sách của các đơn vị trực thuộc thành phố và sổ bổ sung từ ngân sách cấp thành phố cho ngân sách cấp xã, phường Giám sát theo các nội dung: phân bổ dự toán chi ngân sách có tuân thủ định mức phân

bổ ngân sách, có tương ứng với nhiệm vụ được giao không; xem xét tổng mức

dự toán chi ngân sách so với thực hiện năm trước (tăng, giảm, nguyên nhân);

sổ bổ sung cân đối cho ngân sách cấp dưới có đúng theo quy định của Luật ngân sách nhà nước không

- Giám sát việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cho các cấp NSĐP: tập trung vào việc đánh giá thực trạng phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ

Trang 32

chi giữa các cấp chính quyền căn cứ vào Luật ngân sách nhà nước và Nghị quyết của HĐND thành phố thuộc tỉnh

Thứ ba, giám sát việc chấp hành ngân sách và điều hành ngân sách

- Giám sát quá trình chấp hành dự toán thu ngân sách: Giám sát việc tổ chức các khoản thu nộp ngân sách của hệ thống kho bạc nhà nước Đối chiếu nhiệm vụ thu NSĐP với Nghị quyết HĐND đã quyết định đầu năm; Kiểm tra tính đầy đủ và hợp lý của các khoản thu NSĐP so với dự toán…

- Giám sát việc chấp hành dự toán và điều hành chi NSĐP: xem xét các khoản chi ngân sách có chấp hành đúng tiêu chuẩn, chế độ, định mức chi tiêu do các cơ quan có thẩm quyền ban hành không; hiệu quả kinh tế - xã hội của các khoản chi ngân sách…

- Giám sát việc sử dụng dự phòng ngân sách: xem xét tỉnh đã trích lập

dự phòng ngân sách theo đúng quy định chưa, số kinh phí dự phòng có đúng

từ 2 – 5% chi ngân sách cấp mình không; việc sử dụng dự phòng ngân sách

có đúng nội dung và thẩm quyền không

- Giám sát việc trích lập và sử dụng Quỹ dự trữ tài chính: Xem xét việc trích lập quỹ được hình thành từ các nguồn theo quy định không; việc sử dụng

có đúng nội dung và thẩm quyền không…

- Giám sát việc điều chỉnh dự toán ngân sách; việc sử dụng khoản thưởng thu vượt dự toán ngân sách; việc sử dụng nguồn tăng thu ngân sách; việc sử dụng các khoản bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương, tỉnh NSĐP

Thứ tư, Giám sát việc phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương

Quyết toán NSĐP là việc đánh giá, tổng hợp tình hình và xác định kết quả thực hiện dự toán NSNN đã được HĐND quyết định

- Giám sát tình hợp pháp và độ tin cậy của báo cáo quyết toán: Số liệu quyết toán phải chính xác, trung thu, đầy đủ; số liệu quyết toán chi NSĐP không được vượt quá có quyết toán thu NSĐP; nội dung quyết toán phải đúng

Trang 33

với nội dung các chỉ tiêu trong dự toán ngân sách được HĐND thành phố quyết định…

- Giám sát quyết toán thu NSĐP; quyết toán chi NSĐP và xem xét kết NSĐP

1.2.4 Hình thức, phương pháp, quy trình giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

- Giám sát theo chuyên đề: là hình thức giám sát chuyên sâu về những chuyên đề cụ thể hoặc về những vấn đề nhạy cảm, bức xúc, có quan hệ đến đông đảo nhân dân… để giúp HĐND nhận xét, đánh giá sâu hơn về những chủ đề mà nhân dân địa phương đang quan tâm, chẳng hạn vấn đề đầu tư dàn trải và thất thoát lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản của thành phố, vấn đề

hỗ trợ phát triển kinh tế -xã hội ở địa phương…

- Giám sát đột xuất: HĐND thực hiện hình thức giám sát này khi có dấu hiệu quản lý và điều hành ngân sách nhà nước trái với Luật ngân sách nhà nước và vi phạm các chế độ, tiên chuẩn, định mức chi tiêu, hoặc có dấu hiệu tham nhũng, thất thoát… Việc giám sát đột xuất được thực hiện theo Đoàn giám sát hoặc theo từng tổ đại biểu HĐND

1.2.4.2 Phương pháp giám sát

- Nghe, xem xét và thảo luận các báo cáo Tài chính – Ngân sách: Tại

kỳ họp, HĐND nghe báo cáo về dự toán NSNN ở địa phương và dự toán

Trang 34

NSĐP, phương án phân bổ NSĐP, nghe báo cáo thẩm tra dự toán NSNN của Ban Kinh tế - Xã hội về dự toán ngân sách, báo cáo quyết toán NSĐP HĐND cũng xem xét các báo cáo Tài chính – Ngân sách khác như Báo cáo tình hình thực hiện dự toán NSNN năm hiện hành; Báo cáo tình hình đầu tư

và sử dụng vốn NSĐP của các công trình, dự án xây dựng cơ bản quan trọng, trọng điểm của địa phương

- Chất vấn và trả lời chất vấn: Đại biểu HĐND thực hiện quyền chất vấn trong thời gian kỳ họp HĐND hoặc trong thời gian giữa hai kỳ họp Người bị chất vấn phải trả lời về những vấn đề mà đại biểu chất vấn quan tâm Có hai hình thức chất vấn: chất vấn bằng câu hỏi viết và câu hỏi miệng

Có các hình thức trả lời như sau: trả lời bằng văn bản cho từng đại biểu, từng đoàn đại biểu HĐND, hoặc trả lời chung trong phiên họp HĐND HĐND cần xem xét và đánh giá các vấn đề đựợc chất vấn đã được trả lời chất vấn

- Tổ chức các Đoàn giám sát chung và giám sát theo chuyên đề: HĐND

và các Ban của HĐND tổ chức Đoàn giám sát chung và giám sát theo chuyên

đề về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách theo chương trình, kế hoạch giám sát đã được phê duyệt nhằm khảo sát thực tế tại các cơ sở được giám sát, gặp gỡ và trao đổi với các đối tượng có liên quan đến nội dung giám sát, nghiên cứu và xem xét các tài liệu, sổ sách, chứng từ, báo cáo cần thiết, từ đó có đủ căn cứ

và bằng chứng để kết luận về nội dung được giám sát và đưa ra các kiến nghị cần thiết nhằm xử lý các vi phạm, kịp thời khắc phục các yếu kém trong quản

lý NSĐP

Ngoài ra, tổ chức nghiên cứu, lập báo cáo giám sát Trên cơ sở thực tế hoạt động Tài chính – Ngân sách ở địa phương, HĐND và các đại biểu HĐND xem xét tính phù hợp của hoạt động NSĐP với các văn bản quy phạm pháp luật về NSNN (như Luật ngân sách nhà nước, Luật thuế…) và các chế

độ, tiêu chuẩn, định mức chi NSNN Phương thức giám sát này bảo đảm tính hợp pháp của hoạt động NSNN

Trang 35

Để đảm bảo giám sát có hiệu quả, các đại biểu HĐND phải nắm được các văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền Qua nghiên cứu, phân tích, đánh giá, các Đoàn giám sát phải lập báo cáo giám sát hoặc có các kiến nghị kịp thời tại kỳ họp của HĐND Xem xét, xử lý các kiến nghị, tố cáo đối với công tác quản lý Tài chính – Ngân sách ở địa phương Khi phát hiện các vi phạm, HĐND có các cảnh báo cần thiết, chấn chỉnh các sai sót và vi phạm để đảm bảo kỷ luật tài chính

1.2.4.3 Quy trình giám sát

Quy trình giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách gồm 4 bước:

- Bước 1: Chuẩn bị + Thông tin, nội dung, đối tượng, địa bàn đến giám sát + Xây dựng Kế hoạch giám sát: Thời gian, yêu cầu, lực lượng, xây dựng đề cương báo cáo giám sát để các đơn vị báo cáo theo đề cương

+ Quyết định thành lập Đoàn giám sát; phổ biến kế hoạch giám sát đến các thành viên Đoàn giám sát và đối tượng giám sát

- Bước 2: Triển khai hoạt động + Xem xét, đánh giá báo cáo của đối tượng giám sát + Chất vấn, nghe giải trình

+ Đi thực tế cơ sở, kể cả tiếp xúc cử tri

- Bước 3: Kết luận và kiến nghị + Xây dựng báo cáo kết quả giám sát, thống nhất về kết luận, kiến nghị + Trao đổi với đối tượng giám sát

- Bước 4: Đôn đốc giải quyết kiến nghị sau giám sát + Theo dõi giải quyết của UBND các cấp, các ngành + Bám sát các kiến nghị để đôn đốc xử lý

1.2.5 Hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

Trang 36

1.2.5.1 Khái niệm hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

Trong điều kiện hiện nay, xác định hiệu quả giám sát của một chủ thể

cụ thể là việc làm không đơn giản cả về mặt lý luận và thực tiễn Đề cập đến

vấn đề này PGS, TS Võ Khánh Vinh nhận định: “Xác định hiệu quả giám sát

là một nhiệm vụ phức tạp và đầy khó khăn, các cơ quan thực tiễn thường xuyên thực hiện nghĩa vụ đó và đưa ra nhiều tài liệu phong phú cho tư duy lý luận về vấn đề hiệu quả giám sát” [39,tr.96] Đến nay khái niệm chung về

hiệu quả giám sát cũng như các tiêu chuẩn, các chỉ số và phương pháp xác định nó hầu như chưa được nghiên cứu trong sách báo pháp lý và chính trị ở

nước ta, tuy rằng đó là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng Thuật ngữ “hiệu

quả” là một khái niệm rất phức tạp được sử dụng cho nhiều ngành, nhiều lĩnh

vực, đặc biệt về lĩnh vực kinh tế và hành chính cả ở tầm vĩ mô và vi mô Theo

các nhà ngôn ngữ học, khái niệm “hiệu quả” được hiểu là “Kết quả như yêu cầu của việc làm mang lại”[38] Nhưng theo từ điển Lepetit Lasousse định nghĩa "Hiệu quả là kết quả đạt được trong việc thực hiện một nhiệm vụ nhất định" [37,tr.57]

Trong khi đó các nhà quản lý hành chính lại cho rằng: Hiệu quả là mục tiêu chủ yếu của khoa học hành chính, là sự so sánh giữa các chi phí đầu vào với các giá trị của đầu ra, sự tăng tối đa lợi nhuận và tối thiểu chi phí, là mối tương quan giữa sử dụng nguồn lực và tỷ lệ đầu ra – đầu vào [38] Như vậy,

xác định hiệu quả một hoạt động kinh tế thường cho chúng ta những con số chính xác và cụ thể, nhưng đối với bất kỳ hoạt động xã hội nào nói chung và hoạt động giám sát nói riêng, để tính được hiệu quả đạt được rất khó khăn và phức tạp Bởi hoạt động này chủ yếu mang tính chất định tính chứ không phải định lượng Do đó, cách tính hiệu quả của một hoạt động xã hội tốt nhất chúng ta phải vận dụng phương pháp tính hiệu quả kinh tế (tất nhiên chỉ tương đối)

Trang 37

Trong một số trường hợp cụ thể, chỉ số so sánh này có thể lượng hóa một cách cụ thể (định lượng) Ví dụ: Khi đánh giá hiệu quả đầu tư trong sản xuất kinh doanh, hiệu quả cao hay thấp được đánh giá định lượng cụ thể, chính xác bằng cách so sánh chi phí đầu tư và kết quả thu về trên một đơn vị tiền tệ xác định Nhưng một số trường hợp khác, chỉ số này khó có thể lượng hóa bằng những con số cụ thể đánh giá có tính chất định tính

Khi nghiên cứu về hiệu quả giám sát của HĐND, có một điểm đặc biệt cần phải xét nó trong mối quan hệ với hiệu lực giám sát của HĐND Hiệu quả cao hay thấp phụ thuộc vào việc HĐND thực hiện chức năng giám sát của mình theo quy định của pháp luật đến đâu cũng như những kết luận kiến nghị từ hoạt động giám sát có được các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện nghiêm chỉnh hay không Để đảm bảo hiệu lực, hoạt động giám sát cần phải

có chất lượng, nghĩa là phải đưa ra những kết luận đề xuất đúng đắn Trong mối quan hệ giữa chất lượng và hiệu lực giám sát thì chất lượng giám sát là tiền đề bảo đảm hiệu lực, nhưng để đảm bảo hiệu lực giám sát còn cần sự tự giác chấp hành nghiêm chỉnh của các chủ thể bị giám sát đối với các kết luận,

đề xuất đúng đắn rút ra từ hoạt động giám sát Đồng thời cần có các biện pháp

xử lý đối với các chủ thể không chấp hành nghiêm các kết luận đề xuất đó Một khi chất lượng và hiệu lực giám sát được đảm bảo thì đương nhiên hiệu quả hoạt động giám sát sẽ tốt hơn

Như vậy, giữa hiệu lực và hiệu quả giám sát có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Muốn đạt được hiệu quả giám sát thì trước hết, thì HĐND phải thực hiện đúng chức năng giám sát như luật định và đảm bảo cho các kiến nghị, đề xuất của mình được thực hiện nghiêm túc Tuy nhiên ví tính hiệu quả hoạt động giám sát của một chủ thể, bên cạnh đảm bảo về mặt hiệu lực, phải tính

toán những đầu tư, chi phí (thời gian, vật chất, nguồn lực lao động…) cần

phải ở mức tối ưu

Trang 38

Từ sự phân tích trên hiệu quả sát của HĐND nói chung và hiệu quả giám sát về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách được hiểu như sau: Hiệu quả giám sát của HĐND là hiệu lực thi hành các kiến nghị của hoạt động giám sát, đem lại kết quả phù hợp với mục đích giám sát, với những chi phí hợp lý về thời gian, trí lực, vật lực, nguồn lực lao động… cho hoạt động giám sát

1.2.4.2 Tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

Để đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND cần có những tiêu chí nhất định, mỗi tiêu chí đựợc xem là một căn cứ để xác định hiệu quả giám sát trên một phương diện khác nhau Vì vậy, để đánh giá đúng hiệu quả giám sát cần xác định các tiêu chí cần thiết:

Một là, tình hình kinh tế - xã hội sau khi có hoạt động giám sát so với

trước khi có hoạt động giám sát

Đây là tiêu chí đầu tiên cần phải xem xét bởi tất cả các hoạt động của

cơ quan, tổ chức mục đích cuối cùng nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương ngày càng phát triển Đồng thời, thông qua giám sát, HĐND không những chỉ có quyền kiến nghị với UBND, với các ngành có liên quan mà có thể kiến nghị với Trung ương về việc đưa ra những chủ trương, chính sách cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của địa phương Do vậy, muốn biết hoạt động giám sát của HĐND có mang lại hiệu quả hay không, chúng ta phải

có những biện pháp so sánh tình hình kinh tế - xã hội của địa phương sau khi

có hoạt động giám sát với trước khi có hoạt động giám sát Nếu sau chương trình giám sát hàng năm của HĐND, tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn có những chuyển biến tích cực, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, thì điều đó cho thấy, hoạt động giám sát của HĐND đã mang lại hiệu quả và ngược lại

Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế – xã hội địa phương trong thực tế hoàn toàn không chỉ do tác động của HĐND mà còn là sự tác động tổng hợp

Trang 39

của nhiều yếu tố quan trọng khác Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND theo tiêu chí này cũng ở mức độ tương đối

Hai là, mức độ đạt được mục đích yêu cầu giám sát

Cũng giống như hoạt động giám sát chung, khi tiến hành giám sát về lĩnh vực ngân sách, HĐND phải xác định đúng mục đích của hoạt động giám sát được thể hiện ở nhiều cấp độ phạm vi khác nhau Ở cấp độ chung, mục đích của việc giám sát là việc bảo đảm cho sự hoạt động đúng đắn, minh bạch, liên tục của từng cơ quan, tổ chức trong bộ máy Nhà nước nói chung, trên cơ sở tuân thủ thường xuyên, nghiêm chỉnh các quy định về nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn của từng đơn vị theo luật định Ở cấp độ thứ hai, tùy thuộc vào chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng đối tượng bị giám sát, HĐND đề ra những mục đích giám sát cụ thể khác nhau Hoạt động giám sát

về lĩnh vực này còn bảo đảm công khai, minh bạch ngân sách nhằm tạo điều kiện cho công tác kiểm tra, kiểm soát và giám sát của các cơ quan chức năng

Ba là, Các kết quả đạt được do tác động của hoạt động giám sát

Một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND là phải căn cứ vào kết quả thực tế do tác động giám sát mang lại Muốn vậy, kết thúc mỗi cuộc giám sát, HĐND phải xác định được các kết quả trong cuộc giám sát đó Chẳng hạn, nếu giám sát lĩnh vực cơ bản thì phải ngăn chặn được vấn đề thất thoát vốn nhà nước, nếu giám sát vấn đề thu thuế thì phải đánh giá được số phần trăm thất thu, thất nộp và doanh số mức thu cho ngân sách nhà nước phải được tăng lên… Làm tốt được điều đó là một trong những yếu tố quan trọng đẩy lùi tính hình thức trong hoạt động giám sát của HĐND Rõ ràng đây là một tiêu chí phức tạp, vì kết quả thực tế do giám sát của HĐND mang lại nhiều khi không những thể hiện bằng yếu tố định lượng mà còn cả yếu tố định tính Giám sát về lĩnh vực tài chính – ngân sách góp phần phòng chống tham nhũng, tiêu cực, thất thoát, lãng phí thông qua việc yêu cầu các đơn vị sử dụng NSNN thực hiện đúng chế độ, định mức, tiêu

Trang 40

chuẩn pháp luật đã quy định, khuyến khích sử dụng nguồn lực nhà nước đạt kết quả cao, tăng cường kỷ luật tài chính, ngân sách

Bốn là, Kết quả đạt được so với chi phí bỏ ra

“Hiệu quả chính là chỉ số so sánh giữa kết quả thu về với chi phí bỏ ra”, vì vậy, khi đánh giá hiệu quả phải tính đến những chi phí để đạt được kết quả đó Chi phí bao gồm: chi phí về vật chất, tinh thần cũng như số lượng người tham gia, thời gian tiến hành… Tất cả những phí tổn cho việc giám sát đều cần ở mức thấp nhưng phải đủ đảm bảo cho các chủ thể giám sát phát huy tốt vai trò, nhiệm vụ và năng lực của mình để đạt được những kết quả ở mức cao nhất Điều này có nghĩa là, phải biết tiết kiệm và phải biết lựa chọn những phương pháp ít tốn kém để đạt được mục đích đề ra Mặc dù vậy, giám sát là một hoạt động chủ yếu mang tính xã hội nên để tính kết quả thu về với chi phí

bỏ ra là điều rất khó khăn, phức tạp Bởi yếu tố vừa định lượng, vừa định tính không chỉ thể hiện trong kết quả thu về mà ngay cả trong đầu tư, chi phí bỏ ra Cho nên, khi căn cứ vào tiêu chí này để đánh giá hiệu quả giám sát thì cũng chỉ tính toán ở mức độ tương đối Vấn đề quan trọng phải biết được đặc thù của công tác giám sát đề vận dụng cho phù hợp

Trong hoạt động giám sát, tính kinh tế liên quan chặt chẽ với tính xã hội Có những cuộc giám sát nếu tính dưới góc độ kinh tế thì không mang lại lợi ích thiết thức nhưng dưới góc độ xã hội lại mang lại hiệu quả rất lớn Một

số lĩnh vực nếu được giám sát đến cùng và triệt để không những góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, mà còn có tác dụng to lớn trong việc chấn chỉnh các vấn đề chính trị - xã hội chung Vì vậy, khi căn

cứ vào tiêu chí kinh phí để xem xét hiệu quả giám sát của HĐND, phải xem xét cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội của công tác giám sát

1.3.Các bảo đảm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách

Tiêu đề	Giám sát Hội đồng Nhân dân Thành phố Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
Tác giả	Lê Thị Thanh Nga
Người hướng dẫn	PGS. TS Trần Thị Diệu Oanh
Trường học	Học viện Hành chính Quốc gia
Chuyên ngành	Quản lý Công
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2018
Thành phố	Đăk Lăk

Định dạng
Số trang	123
Dung lượng	882,63 KB