Quy Trình Trồng Và Chế Biến Cây Cà Gai Leo.docx

QUY TRÌNH TRỒNG VÀ CHẾ BIẾN CÂY CÀ GAI LEO I GIỚI THIỆU VỀ CÂY CÀ GAI LEO 1 Cà Gai leo là gì Cà gai leo là một cây thuốc nam trong dân gian được biết đến với nhiều tên gọi như cây cà gai dây, cà cườm,[.]

QUY TRÌNH TRỒNG VÀ CHẾ BIẾN CÂY

CÀ GAI LEO

I GIỚI THIỆU VỀ CÂY CÀ GAI LEO

1 Cà Gai leo là gì

Cà gai leo là một cây thuốc nam trong dân gian được biết đến với nhiều tên gọi như cây cà gai dây, cà cườm, cà lù, cà quánh,…Thân cây nhỏ nằm bò trên mặt đất hoặc thẳng đứng Lá mọc so le với nhau, có gai ở mặt trên và lông ở mặt dưới Hoa gai leo màu trắng, khi tàn sẽ cho ra quả màu đỏ mọng nước đẹp mắt Thông thường vào tháng 4 đến tháng 9 thì cây mới bắt đầu ra hoa

2 Tác dụng của cây cà gai leo

Công dụng của cà gai leo

Cà gai leo có nhiều công dụng tuyệt vời trong điều trị bệnh Dưới đây là một số tác dụng của cà gai leo đối với sức khỏe con người:

- Cà gai leo có tác dụng hỗ trợ giảm men gan, mỡ máu.

- Hỗ trợ điều trị bệnh viêm gan B, kìm hãm sự phát triển của virut viêm gan B

- Hỗ trợ điều trị bệnh sơ gan

- Giảm các triệu trứng liên quan đến bệnh gan như: Vàng da, vàng mắt, mụn nhọt

- Hỗ trợ điều trị bệnh phong thấp

- Hỗ trợ điều trị bệnh đau răng, viêm lợi, viêm chân răng

- Hỗ trợ giải rượu

Tác dụng đặc biệt mà ai cũng biết đến chính là khả năng hồi phục và bảo vệ gan của cây cà gai leo Giới đông y thường sử dụng cây thuốc này để thanh lọc và thải độc gan Trong đó hoạt chất glycoalcaloid sẽ kích thích hoạt động của hệ miễn dịch, sau đó chốn lại các virus gây bệnh viêm gan B

Một cuộc thử nghiệm lâm sàng đã cho thấy, nếu liên tục uống nước gai leo trong vòng 2 tháng thì tình trạng chán ăn, vàng da, xơ gan sẽ được cải thiện

3 Phân loại cà gai leo

Để phân biệt các loại cà gai leo thì chúng ta dựa vào 3 đặc điểm:

Dựa vào màu sắc

 Cà gai leo trắng: dây nhỏ dùng nhiều trong y học

 Cà gai leo tím: dây lớn dùng cho việc trang trí hàng rào

Dựa vào vùng miền

 Cà gai dây miền Trung: thân cây có màu nâu, khá cứng và chậm phát triển

 Cà gai dây miền Bắc và miền Nam: thường có màu xanh, nhờ điều kiện khí

hậu thuận lợi mà phát triển tươi tốt

Dựa vào đặc điểm

 Cà gai leo khô: Là loại đã được sấy khô, dễ bảo quản, thời gian sử dụng lâu

 Cà gai leo tươi: Là những cây cà gai leo tươi mới nhổ lên, chứa nhiều dinh

dưỡng

4 Nguồn mua cây giống cà gai leo ở đâu

Mua giống cây cà gai leo ở đâu uy tín, chất lượng?

Hiện nay có rất nhiều địa điểm bán giống cây hay hạt cà gai leo Tuy nhiên, cà gai leo lại có 4-5 loại ngoài tự nhiên, vì vậy để có đúng loại cây cà gai leo có thể làm thuốc thì bạn nên tìm đến những địa điểm uy tín

Khi lựa chọn mua giống cây cà gai leo có thể lựa chọn hạt giống về ươm hoặc cây con về để trồng Nếu mua cây con, bạn nên mua thời điểm tháng 2, tháng 3 để cây

có thể phát triển tốt nhất

Một số địa điểm uy tín bạn có thể mua được giống cây cà gai leo uy tín:

- cung cấp giống cây trồng trung ương: Là một trong những địa điểm đầu

ngành của cả nước về giống cây trồng Nên trung tâm giống cây trồng trung ương là một trong những lựa chọn đảm bảo cho bạn về giống cây cà gai leo luôn chuẩn chỉ nhất

- Giống cây trồng tại học viện nông nghiệp: Học viện nông nghiệp luôn là địa

chỉ không thể bỏ qua khi nhắc đến giống cây trồng Tại học viện nông nghiệp luôn cung cấp những loại cây bạn mong muốn đúng chuẩn nhất

- Trung tâm nghiên cứu và nuôi trồng giống cây Vietfarm: Vietfarm là đơn vị

cung cấp giống cây trồng được bảo trợ bởi TT Thuốc Dân Tộc, vì vậy luôn được mọi người tin tưởng và lựa chọn Tại trung tâm dược liệu Vietfarm luôn luôn cung cấp những loại hạt dược liệu, giống cây ươm trồng đúng chuẩn và chất lượng nhất

II QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRỒNG CÂY CÀ GAI LEO

1 Chọn giống cà gai leo

Khi chọn quả làm giống gieo trồng cần chọn những cây mẹ sinh trưởng khỏe mạnh, quả to già đã chín mọng Không chọn những quả màu xanh vì hạt không mẩy đạt chất lượng, độ nảy mầm kém - Phơi khô quả cà gai leo đến khi vỏ nhăn lại

và chuyển sang màu đen sau đó tách lấy hạt

Trung Tâm Giống Cây Trồng Tiên Tiến Chất Lượng Cao là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu và cung cấp cây giống cà gai leo với giá

4.000đ/cây Trung tâm đảm bảo cây giống chuẩn, sạch sâu bệnh và cam kết chất lượng đến khi cây trưởng thành Bà con cần tư vấn xin liên hệ: 0973.401.793 – 0962.209.813 - 0981.735.077 - 0971.057.088 – 0916.430.455

- Chọn giống là khâu quan trọng để cây sinh trưởng và phát triển tốt Lượng hạt giống gieo trồng từ 1,8 - 2 kg/ha

- Khi chọn quả làm giống gieo trồng cần chọn những cây mẹ sinh trưởng khỏe mạnh, quả to già đã chín mọng Không chọn những quả màu xanh vì hạt không mẩy đạt chất lượng, độ nảy mầm kém

- Phơi khô quả cà gai leo đến khi vỏ nhăn lại và chuyển sang màu đen sau đó tách lấy hạt

- Để đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất, trước khi gieo cần xử lý hạt giống trước khi gieo bằng cách ngâm nước ấm trong khoảng 4 giờ, sau đó vớt ra và ủ cát ẩm từ 3 - 4 ngày để hạt cà gai nứt nanh rồi mới đem gieo, giúp hạt phát triển nhanh hơn

- Đồng thời trong quá trình ngâm, lưu ý loại bỏ được những hạt lép, hạt thối hỏng (vì những hạt này sẽ nổi lên trên mặt nước) trước khi đem ươm vừa có độ nảy mầm cao lại tiết kiệm công sức

2 Kỹ thuật ươm bầu

* Cách ươm bầu, nhân giống được tiến hành như sau:

- Tiến hành gieo hạt: cứ 10 m2 luống đất thì gieo 1 gram hạt, số hạt này sẽ mọc lên

khoảng 12 - 13 nghìn cây con Cần rắc đều tay với số lượng vừa phải để cây con

lên đều hơn

- Sau khi gieo hạt, cần tưới nước từ 1 - 2 lần/ngày để đảm bảo độ ẩm, tùy thuộc vào

từng loại đất

- Sau 1 tuần hạt giống nảy mầm và cây con bắt đầu đâm chồi, cần tưới nước theo

hình thức phun sương nhẹ để tránh mầm bị gãy, cây con bị đổ

- Khi cây giống lớn lên nên nhổ và đưa vào trong bầu để dễ chăm sóc và vận

chuyển khi xuất vườn Bầu ươm có kích thước khoảng 7x12 cm đủ cho cây con

phát triển Khi mới trồng trong bầu, nên tưới 1 lần/ ngày, sau vài ngày bộ rễ chắc

chắn thì tưới định kỳ 2 - 3 ngày tưới 1 lần

- Ngoài phương pháp nhân giống bằng hạt, có thể áp dụng phương pháp giân cành

cây con, giâm cành bánh tẻ, giâm cành già với tỷ lệ sống của cây giống như sau:

Phương thức nhân giống Tỉ lệ nảy mầm/ cây

sống (%) Thời gian xuất vườn của cây non (ngày)

3 Đặc điểm sinh thái của cây cà gai leo

Cà gai leo là cây ưa sáng, có khả năng chịu hạn cao, cây không chịu được ngập

úng Cà gai leo thích nghi trên nhiều loại khí hậu, nhiều loại đất: Đất phù xa, đất

pha cát, đất ba gian Cả ba miền Bắc, Trung Nam đều trồng được cây thuốc này

Cây phát triển nhanh, tái sinh bằng hạt, là cây sống lâu năm trồng 1 lần có thể thu

hái trong nhiều năm do vậy khâu chăm sóc không quá vất vả

4 Chọn vùng trồng và đất trồng cây cà gai leo

- Cây cà gai leo ưa khí hậu nhiệt đới ở nước ta Vì vậy có thể trồng cà gai leo phổ

biến ở tất cả các vùng trên cả nước Tuy nhiên là cây có bộ rễ ăn cạn, có khả năng

chịu hạn không chịu úng Nên lưu ý không trồng cà gai leo ở các vùng đất trũng,

ngập nước

- Chuẩn bị đất trồng cà gai leo: Trước khi trồng đất cần được làm nhuyễn, tới xốp,

sẻ rãnh và lên luống rộng 70 cm, rãnh sâu 30 cm, trồng hàng đơn

- Trong quá trình làm đất kết hợp bón lót với liều lượng tính cho 1 ha: 10 tấn phân chuồng hoai mục + 3 tấn phân vi sinh + 200 kg vôi bột

5 Mùa vụ gieo trồng cây cà gai leo

- Thời điểm gieo, ươm hạt thích hợp: từ tháng 1 đến tháng 2 dương lịch

- Thời điểm thích hợp để trồng cây là trong vụ Xuân - Hè, thích hợp nhất là từ tháng 2 đến tháng 3 dương lịch

- Đối với Miền Bắc nên trồng vào mùa xuân là lúc tiết trời ấm mát, có mưa xuân giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt Ở Miền Nam nên trong vào đầu mùa mưa, lúc này thời tiết mát mẻ nên cây non sẽ không phải chịu tác động mạnh từ ánh sáng mặt trời

6 Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ca gai leo ngoài ruộng sản xuất

* Kỹ thuật trồng cây cà gai leo

- Cây cao khoảng 15 cm thì phải mang đi trồng ngay, nếu cao quá cây sẽ không phát triển tốt được, có thể bị còi cọc lại

- Mật độ thích hợp: Hàng cách hàng 50 × 50 cm, cây cách cây 50 × 50 cm Có thể

để khoảng cách hàng là 50 x 40cm

- Khi trồng: bóc nhẹ nhàng túi bầu, đặt cây ở chính giữa hố và lấp đất chặt ở gốc Sau khi trồng cần tưới nước ngay để tránh rút nước

* Kỹ thuật tưới nước cho cây cà gai leo: Quá trình sinh trưởng và phát triển của

cây vào mùa hè nên cần tưới nước thường xuyên để cây sinh trưởng và phát triển tốt, đặc biệt là từ khi ra quả cho đến khi chín Tưới nước theo kiểu nhỏ giọt chạy dọc theo từng luống để nước vào trừng tiếp cây, tránh lãng phí và không bị úng rễ

* Kỹ thuật bón phân cho cây cà gai leo:

- Lượng phân bón tính cho 1 ha: Phân chuồng hoai mục 8 – 10 tấn + Phân vi sinh 3 tấn + Đạm ure 600 – 700 kg + Phân NPK tổng hợp 700 – 800 kg

- Bón lót cho cây trồng bằng phân vi sinh hoặc phân chuồng, không nên sử dụng phân hóa học đặc biệt là phân ure Tỉ lệ phân bón lót như sau: 1 ha bón phân chuồng 10 tấn, 3 tấn phân vi sinh và 200kg vôi bột

- Bón thúc chia làm 3 lần bón:

+ Lần 1 sau trồng 7 - 10 ngày: Bón 140 - 180 kg đạm urê

+ Lần 2 sau trồng 20 - 25 ngày: Bón 300 - 400kg phân NPK và 250 - 300 kg đạm urê

+ Lần 3 sau trồng 35 ngày: Bón lượng phân còn lại

* Kỹ thuật chăm sóc cây cà gai leo:

- Một năm tiến hành xới gốc 2 - 3 lần Sau mỗi lần thu hoạch, cần tiến hành chăm sóc, bón phân và giữ ẩm cho cây ngay để tiếp tục thu hoạch sau 60 ngày

- Ngoài ra, thường xuyên nhổ cỏ dại Sau mỗi đợt mưa to cần tháo nước ngay ở rãnh để tránh bị ngập úng rễ

- Trong quá trình chăm sóc, nếu thấy cây có biểu hiện còi cọc và chết thì nhỏ bỏ mang tiêu hủy và bổ sung cây mới ngay

- Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, cà gai leo có thể thu hoạch sau 4 tháng trồng

7 Biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại cây cà gai leo

- Cây cà gai leo sinh trưởng và phát triển tốt, ít bị sâu bệnh nên công đoạn chăm bón đơn giản, tiết kiệm thời gian Tuy nhiên cần để ý các loại sâu bệnh hại lá như sâu đo, sâu róm, sâu đục thân… Các loại sâu này thường gây hại chủ yếu vào thời

kỳ cây còn nhỏ

- Nếu mật độ sâu ít, có thể bắt bằng tay Nhưng trồng trên diện tích rộng lớn, mật

độ cao, có thể dùng thuốc để phun phòng trừ sâu bệnh hại như: Catex 1.8EC, 3.6EC; Shepatin 50EC…, chế phẩm sinh học từ vi khuẩn Bacillus thuringiensis:

V-BT 16000WP, Biocin 16WP,…

8 Kỹ thuật thu hoạch cây cà gai leo

- Cây cà gai leo nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật sau 2 tháng cây sẽ cho ra hoa và bắt đầu đậu quả Đến tháng thứ 5, tháng thứ 6 có thể tỉa thưa một phần thân lá để có

đủ ánh sáng chiếu đến rễ giúp cây quang hợp

- Từ tháng thứ 7, quả cà gai leo bắt đầu chín, bà con tiến hành cắt cây cách phần gốc khoảng 15 – 20 cm thu toàn bộ thân, lá và quả Cây sẽ tiếp tục phát triển ở mùa

vụ tiếp theo

III KỸ THUẬT BẢO QUẢN VÀ CHẾ BIẾN CÂY CÀ GAI LEO

1 Cách bảo quản cây cà gai leo

Cách bảo quản cây cà gai leo

Như các bạn đã biết nước ta là nước nằm trong khu vực nhiệt đới ẩm gió mùa và diện tích đồi núi lớn hơn diện tích đồng bằng chính vì những điều kiện như vậy mà nước ta có hệ động thực vật vô cùng phong phú phân bố chủ yếu tại các vùng miền núi trong đó có rất nhiều cây thảo dược rất tốt có thể chữa được các bệnh mà trong đông y đang sử dụng ví dụ như cây xạ đen hỗ trợ chữa các bệnh ung thư và cây cà gai leo hỗ trợ chữa bệnh gan…và còn rất nhiều cây thuốc quý khác

Từ xa xưa khi mà nền y học nước nhà chưa phát triển các cụ đã tìm ra những bài thuốc trị bệnh rất hiệu quả từ những cây thuốc trên rừng, trên núi trong đó là bài thuốc từ thảo dược rừng núi cà gai leo hỗ trợ điều trị gan Cho đến nay đã được đông y sử dụng và kết hợp thêm một số vị thuốc khác để điều trị bệnh hiệu quả hơn

Cây cà gai leo còn có một số tên gọi khác như cà vạnh, cà quýnh, cà lù, gai cườm.

nó có tên khoa học là “solanum hainanense – hance solanacea”

Các bạn có thể nhận biết nó qua một số đặc điểm như sau: ca gai là cây thuộc dạng

thân leo, thân nhỏ có nhiều gai, có nhiều cành phân thành nhiều nhánh, bò dưới đất hoặc leo vào những bụi cây khác, hoa có màu tím nhạt, quả khi chín có màu đỏ hình cầu trong rất bắt mắt…cây được phân bố hầu như khắp cả nước nhưng tập chung chủ yếu ở một số tỉnh như Hòa Bình, Sơn La, Vĩnh Phúc…

Tác dụng của cây cà gai leo là gì? Theo đông y thì cây cà gai rất hữu hiệu trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh về gan, bên cạnh đó cây cà gai leo hỗ trợ chữa rắn cắn, viêm họng, đau nhức xương khớp…theo nghiên cứu trong cà gai có chứa một số chất có tác dụng ngăn ngừa virut xâm nhập vào cơ thể, có tác dụng đào thải chất độc ra khỏi gan, làm mát gan, giải độc gan…

Chúng ta không thể phủ nhận những công dụng tuyệt vời mà thảo dược trên mang lại nhưng rất nhiều người có thắc mắc đó là cây này được chế biến và bảo quản như thế nào thì tốt nhất?

Cây cà gai được trồng và thu hái quanh năm khi cây đã được đủ thời gian thu

hoạch thường thu hoạch vào mùa hạ vì khi đó trời có nắng thuận tiện cho việc phơi khô cây, lưu ý không nên làm khô cây bằng cách sấy khô vì sẽ làm mất tác dụng của thuốc mà nên phơi khô bằng ánh nắng tự nhiên Sau khi thu hoạch cây về chúng ta nhặt hết những lá khô rơm rác mắc vào cây sau đó chặt ngắn cây ra khoảng từ 3-4cm sau đó đem ra phơi nắng đến khi nào cây khô hẳn thì đem cây cho vào túi bóng kín để bảo quản, lưu ý khi sử dụng cây để uống thỉnh thoảng chúng ta nên đem cây ra phơi lại để đảm bảo cây không bị mốc trên đây chúng tôi đã giới thiệu cho các bạn hiểu thêm và cây cà gai leo và cũng như quy trình thu hái và bảo quản cây cho đảm bảo chất lượng tốt nhất chúng tôi khuyên các bạn nên làm theo hướng dẫn để có thể đặt được chất lượng tốt nhất chúng tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các quý vị đã luôn tin tưởng cũng như luôn đồng hành, chia sẻ những ý kiến

vô cùng quý giá với chúng tôi trong suốt thời gian qua

2.Thu hái và chế biến

Cà gai leo là cây dược liệu tự nhiên, được biết đến với nhiều công dụng quý đối với sức khỏe cong người Cây cà gai leo phát triển mạnh từ tháng 2 đến tháng 10 Vậy việc thu hái và chế biến cà gai leo như thế nào để đạt năng suất và hiệu quả sử dụng cao nhất

Cà gai leo là loại thảo dược thuộc họ cà, sinh trưởng và phát triển tự nhiên ở nhiều vùng khác nhau trên đất nước ta Cà gai leo phân bố nhiều ở các tỉnh miền Bắc và miền Trung Trên thế giới cà gai leo cũng được tìm thấy ở Campuchia và Trung Quốc

Cà gai leo được gọi với tên khoa học là Hance Solanaceae, là loại cây thuộc họ cà

Y học cổ truyền thường gọi với các tên Cà Quýnh, Cà Lù, Cà gai dây Cà gai leo sống leo bám trên các cây khác hoặc bò trên mặt đất Các nhánh của cây có thể leo dài tới 6m

Thân cà gai leo nhẵn, hóa gỗ, khi cây phát triển phân thành nhiều nhánh nhỏ, trên các nhánh và cành có nhiều gai Lá cà gai leo mọc so le nhau, phiến lá rộng, viền lá uốn lượn Lá có màu xanh lục, một mặt đậm, một mặt nhạt Mặt đậm có nhiều gân

nổi trên bè mặt, mặt dưới màu nhạt hơn, có lông mịn và nhiều gai Lá hình bầu dục hoặc thuôn dài

Cà gai leo là thảo dược tự nhiên, có vị the mát, có tính ấm Do đó cà gai leo rất được ưa chuộng trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh về gan như: Viêm gan, xơ gan, vàng mắt, vàng da hay viêm gan B

 bệnh gan như: Vàng da, vàng mắt, mụn nhọt

 Hỗ trợ điều trị bệnh phong thấp

 Hỗ trợ điều trị bệnh đau răng, viêm lợi, viêm chân răng

 Hỗ trợ giải rượu

Thời điểm cà gai leo có hàm lượng dược tính cao nhất là khi cây cà được 5 đến 6 tháng tuổi Vào thời điểm đó cà có hoa và ra quả màu xanh Người ta thường cắt cành, lá, thân để chế biến làm thuốc Sau khi thu hoạch lần 1 khoảng 3 tháng có thể thu hoạch cà lần hai Đó là thời điểm thích hợp để thu hái cà gai leo đem chế biến

và sử dụng

Cách đơn giản nhất để chế biến cà gai leo là cắt ngắn, phơi khô, sao vàng để làm thuốc Nhiều nơi cũng chế biến cà gai leo thành dạng trà túi lọc hoặc dạng cao để dùng hàng ngày.

* Lưu ý: Hiệu quả trong hỗ trợ điều trị bênh của cà gai leo phụ thuộc vào cơ địa mỗi người.

Chúc các bạn thành công !