XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ DỰ ÁN CÔNG TÁC XÃ HỘI

Các thiết chế và chức năng chính trong nền kinh tế quốc dân: Tổ chức tài chính (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm,…): quản lý và kinh doanh tài chính Tổ chức phi tài chính (doanh nghiệp theo nghĩa rộng): sản xuất và kinh doanh hàng hóa, DV thương mại Nhà nước: thu thuế và chi công Hộ GĐ: cung cấp lao động và tiêu dùng Thiết chế phi lợi nhuận (tổ chức XHnghề nghiệp): cung cấp dịch vụ XH phi lợi nhuận Yếu tố nước ngoài: quan hệ kinh tếXH với quốc dân

BÀI 1

MỐI QUAN HỆ VỚI CÁC NHÓM TÁC NHÂN

THUỘC NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN

XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ

DỰ ÁN CÔNG TÁC XÃ HỘI

Mục đích bài học

• Hiểu được tác nhân chính khả dĩ cung cấp tài chính

cho dự án CTXH

• Hiểu được vị thế của người xây dựng dự án CTXH =

vận động tài chính để can thiệp

• Biết cách tìm hiểu lời kêu gọi dự án của nhà cung cấp tài chính cho dự án CTXH

Nghiên cứu nhu cầu

Mục tiêu xuyên suốt và mục tiêu cụ thể

Xác định nguồn lực và những trở ngại

Kế hoạch hành động của dự án

Nội dung hoạt động

Trách nhiệm

Phương tiện, DV,

trang bị

Kinh phí hoạt động

Thực hiện

Phối hợp

Lượng giá Giám sát Quản lý dự phòng

Tìm hiểu lời kêu gọi của dự án

Lịch trình Mục

tiêu

Mối quan hệ giữa các nhóm tác nhân cơ bản

liên quan đến dự án CTXH

• Các thiết chế và chức năng chính trong nền kinh tế quốc dân:

• Tổ chức tài chính (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm,…): quản lý

và kinh doanh tài chính

• Tổ chức phi tài chính (doanh nghiệp theo nghĩa rộng): sản xuất và kinh doanh hàng hóa, DV thương mại

• Nhà nước: thu thuế và chi công

• Hộ GĐ: cung cấp lao động và tiêu dùng

• Thiết chế phi lợi nhuận (tổ chức XH-nghề nghiệp): cung cấp dịch vụ

XH phi lợi nhuận

• Yếu tố nước ngoài: quan hệ kinh tế-XH với quốc dân

Mối quan hệ giữa các nhóm tác nhân cơ bản

liên quan đến dự án CTXH

Cung cấp tài chính

cộng đồng

Cá nhân/ Thiết chế (Nhà nước & yếu tố nước ngoài)

Lý tưởng của dự án

(IDEAL)

Phân tích lời kêu gọi dự án CTXH

dự án

Lời kêu gọi

dự án

Tính hợp thức (đạo đức nghề)

Tính hợp thức (đạo đức nghề)

Quan hệ giữa đơn vị cung cấp tài chính – nguồn nhân lực

có thể vận động

Quan hệ giữa đơn vị cung cấp tài chính – nguồn nhân lực

có thể vận động

Phương tiện tài chính

Phương tiện tài chính

Yêu cầu, điều kiện

Yêu cầu, điều kiện

Mục tiêu chính

Mục tiêu chính

VD1 Phân tích lời kêu gọi dự án trong CTXH cá nhân

Lời kêu gọi dự án:

• Tính hợp thức: tuân theo nguyên tắc và chuẩn mực

đạo đức CTXH với tư cách nghề trợ giúp chuyên nghiệp các đối tượng yếu thế

• Mục tiêu chính: hỗ trợ CSSK và động viên tinh thần

cụ 1 cách chuyên nghiệp

• Yêu cầu:

- CSSK cho cụ 35 giờ/tuần (kể cả cuối tuần)

- Là cầu nối giữa BV và GĐ cụ

• Quan hệ giữa đơn vị cung tài chính – nguồn nhân

lực có thể vận động: GĐ vừa là đơn vị cung tài chính

cho DV CTXH, vừa là nguồn lực hỗ trợ chăm sóc cụ tại nhà (chăm sóc dinh dưỡng, trò chuyện, động viên,

…) sau khi được NVXH hướng dẫn, cung cấp thông tin

• Phương tiện tài chính: kinh phí GĐ chi trả cho

NVXH và BV

VD2 Phân tích lời kêu gọi dự án trong CTXH nhóm

Lời kêu gọi dự án:

• Tính hợp thức: nhóm hoạt động như một đơn vị

chính thống thuộc HT hành chính-XH của Cụm, Xã

• Mục tiêu chính: XD kế hoạch hoạt động trợ giúp

nhóm viên tìm kiếm sinh kế phù hợp, học nghề; chia

sẻ thông tin; hỗ trợ tâm lý trong nhóm

• Yêu cầu:

- Có lịch SH và ND sinh hoạt cùng các HĐ cụ thể

- Các HĐ phải tạo ra thay đổi tích cực, bền vững

• Quan hệ giữa đơn vị cung tài chính – nguồn nhân

lực có thể vận động: Xã, Cụm cung kinh phí hoạt

động nhóm và các khoản hỗ trợ, duy trì cơ sở dạy nghề, tổ chức tín dụng cho các đối tượng

• Phương tiện tài chính: Xã, Cụm cung kinh phí hoạt

động nhóm, hỗ trợ học phí học nghề, vay vốn cho nhóm viên từ HT an sinh XH của địa phương

Mục tiêu: Nhân rộng mô hình, giải

pháp sáng tạo nhằm tăng năng

lực, tạo việc làm, giảm đói nghèo,

• Có kinh nghiệm quản lý để triển khai giải pháp

VD3 Phân tích lời kêu gọi dự án PTCĐ

Phương tiện tài chính

800 triệu VND hỗ trợ không hoàn lại

Tính hợp thức

CN hoặc các tổ chức lợi nhuận hay phi

lợi nhuận, thuộc khối tư nhân và xã

hội dân sự

Quan hệ giữa đơn vị cung tài chính –

nguồn nhân lực có thể vận động: Tư

vấn quản lý DA, tài chính, kết nối dự án

với các ĐV cung cấp DV nâng cao năng

lực và các nhà, đầu tư tiềm năng…

BÀI 2

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU CÁ NHÂN, NHÓM, CỘNG ĐỒNG CẦN CAN THIỆP

Mục đích

• Tìm hiểu bối cảnh, môi trường sống của cá nhân, nhóm, cộng đồng

• Bước đầu đánh giá những thuận lợi-khó khăn, điểm

mạnh-điểm yếu của cá nhân, nhóm, cộng đồng

• Hiểu được những nguồn cung cấp thông tin cơ bản, những

công cụ thu thập thông tin phổ biến và cách sử dụng những công cụ này trong tìm hiểu cá nhân, nhóm, cộng đồng cần can thiệp

BÀI 3

TÌM HIỂU NHU CẦU TRONG XÂY

DỰNG DỰ ÁN

Mục đích bài học

• Hiểu những đặc điểm cốt lõi của các lý thuyết về nhu cầu

• Xem xét sự tương thích giữa nhu cầu của đối tượng yếu thế với nhu cầu của người cung cấp tài chính

• Nắm bắt được nhu cầu xuyên suốt tạo ra động lực tham gia dự

án của đối tượng yếu thế

• Nắm bắt được những thông tin cần thu thập về nhu cầu

• Hiểu biết các nguồn chính cung cấp thông tin về nhu cầu

• Hiểu và vận dụng phương pháp chính tìm hiểu nhu cầu

1 Khái niệm nhu cầu và đánh giá nhu cầu

• Nhu cầu = điều cần được

đáp ứng/ nguyện vọng/ lợi

ích của đối tượng = sự thiếu

hụt cần được bù đắp

• Quan điểm phát triển: Nhu

cầu = khoảng giữa tình

trạng thực tại – tình trạng

mong muốn đạt được

Đánh giá nhu cầu = tiến trình xác định và đo lường

độ vênh giữa tình trạng thực tại – tình trạng mong muốn đạt được

 Nhu cầu nào là xuyên

suốt? = Những nhu cầu nào cần được ưu tiên?

2 Những lý thuyết cơ bản về nhu cầu Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow

Hai nguyên tắc chính của

thuyết:

• Nhu cầu của con người có

thể được xếp thành thứ bậc

• Nhu cầu bậc cao chỉ được

đáp ứng khi nhu cầu bậc

thấp đã được đáp ứng.

• Khi một nhu cầu nào đó chưa được đáp ứng thì nó trở thành động lực hành động Khi nhu cầu thấp hơn

đã được thoả mãn thì nhu cầu cao hơn sẽ trở thành nguồn động lực mới

• Không loại trừ khả năng tương tác giữa các cấp độ của nhu cầu

Thang nhu cầu của Maslow

Nhu cầu sinh lý, tồn tại (ăn, mặc, đi lại,…)

Nhu cầu an tòan và được bảo vệ

về thể chất (nơi ở, công việc,…)

Nhu cầu xã hội (được chấp nhận, được hiểu,…)

Nhu cầu hình ảnh bản thân

(được tôn trọng, đánh giá,…)

Nhu cầu hòan thiện bản thân

Thuyết nhu cầu của Adelfer

Thang nhu cầu của Adelfer • Cường độ nhu cầu tỉ lệ nghịch

với mức độ đáp ứng nhu cầu Nhu cầu càng được đáp ứng thì mức độ của nó càng bị giảm đi (VD những GĐ giàu có thường

có cường độ nhu cầu ăn uống thấp)

• Cường độ của nhu cầu cao hơn

tỷ lệ thuận với mức độ đáp ứng nhu cầu thấp hơn

• Việc không đáp ứng một nhu cầu cao hơn làm tăng cường độ của các nhu cầu thấp hơn, mà không làm giảm cường độ của nhu cầu cao hơn ấy

Nhu cầu tồn tại

Nhu cầu xã hội tính

Nhu cầu phát triển

Thuyết nhu cầu của Herzberg

Lý thuyết hai nhóm nhân tố:

• Nhóm nhân tố cần (nhân

tố ngoại tại): Những nhu

cầu bề mặt: điều kiện vật

hội, sự hoàn thiện bản thân,

thăng tiến nghề nghiệp-XH,

…

• Nhóm nhân tố đủ khác với nhóm nhân tố cần.

• Để kích hoạt hành động của mỗi cá nhân trong dự án, cần kích hoạt nhóm nhân tố đủ = kích hoạt động cơ thực của họ

 Các cá nhân tự nguyện tham gia các hoạt động của

dự án với ý chí thỏa mãn nhu cầu bên trong của mình

 Tính bền vững của hoạt động dự án

3 Sơ đồ nhu cầu

ĐÁNH GIÁ NHU CẦU

ưu tiên các nhu cầu

Tìm ra nhu cầu xuyên suốt

và sắp xếp thứ tự

ưu tiên các nhu cầu

Cân đối các nhu cầu & phương tiện, nguồn lực

Cân đối các nhu cầu & phương tiện, nguồn lực

4 Các biện pháp tìm hiểu nhu cầu

Đối

tượng đối tượng Dặc điểm Thông tin cần thu thập cấp thông tin Nguồn cung pháp chính Phương Công cụ

Cá

nhân -Thông tin CN

-Môi

trường, bối

cảnh sống

của TC

-Nhu cầu của CN -Những yếu tố tác động đến việc đáp ứng nhu cầu của CN

-Thân chủ -Người bảo trợ

và người có trách nhiệm (BS của trẻ tự kỷ…)

-Quan sát -PV

-Điều tra bảng hỏi -Phân tích tài liệu

-ĐC quan sát

-ĐC PV -Bảng câu hỏi

-Tài liệu

Nhóm -Loại hình,

quy mô, đặc

trưng của

nhóm

-Mối quan

hệ của các

thành viên

trong nhóm

-Nhu cầu chung của nhóm

-Nhu cầu của mỗi cá nhân trong nhóm

Nhóm yếu thế &

các nhóm XH liên quan

-Quan sát -PV

-Điều tra bảng hỏi -Phân tích tài liệu -Động não -Thảo luận nhóm

-ĐC quan sát

-ĐC PV -Bảng câu hỏi

-Tài liệu -ĐC thảo luận

Cộng đồng yếu thế & dân cư liền kề

-Quan sát-PV

-Điều tra bảng hỏi

-Phân tích tài liệu

-Động não-Thảo luận nhóm

-ĐC quan sát

-ĐC PV-Bảng câu hỏi

-Tài liệu-ĐC thảo luận

-PRA

Cách thức quan sát, lắng nghe phục vụ điều tra nhu cầu

-Môi trường bên ngòai tác động tới cá nhân

-Lắng nghe và phản hồi mọi thông tin đối tượng đưa ra

-Biểu hiện của từng thành viên trong nhóm-Cách thức tương tác của các thành viên trong nhóm

-Thông tin các thành viên nhóm đưa ra

-Môi trường dân cư-Cách thức tương tác của các thành viên trong CĐ

-Cách thức tương tác của những thành viên tham gia họp dân

-Những phản hồi của

CĐ về những vấn đề quan tâm

Yêu cầu -Tạo bầu không khí

thoải mái-Quan sát mọi yếu tố chủ quan, khách quan tác động tới đối

tượng

-Quan sát tham dự nhưng không gây ảnh hưởng tới không khí vốn có trong nhóm-Dẫn dắt nhóm thảo luận về những vấn đề quan tâm, nhu cầu

-Tạo bầu không khí chia sẻ

-Khuyến khích người dân nêu ý kiến

Cách thức tiến hành một phỏng vấn sâu điều tra nhu cầu

Tiếp xúc -Chào hỏi, lựa chọn cách xưng hô

-Tạo không khí thoải mái

-Không gian an toàn, thoải mái với người được PV

-Sự cởi mởLắng nghe -Khó khăn

-Những bức xúc, quan tâm -Nguyện vọng

-Để người được PV diễn đạt thoải mái

-Bắt đầu bằng những câu hỏi mở

Trao đổi -Nhắc lại những khó khăn, hỏi sâu

về chi tiết cần quan tâm và nêu VD-Sắp xếp những vấn đề quan tâm, bức xúc theo thứ tự ưu tiên

-Tìm ra các yếu tố tác động đến nhu cầu và động cơ thúc đẩy hành động-Hiểu đúng và bước đầu sắp xếp nhu cầu theo mức độ cấp thiết

Thống nhất -Những nhu cầu chính

-Nguồn lực thực hiện

Sắp xếp nhu cầu theo thứ tự ưu tiên

Kết thúc -Động viên người có nhu cầu

-Chia tay và củng cố niềm tin của người có nhu cầu

Tăng cường niềm tin của người có nhu cầu

5 Ví dụ cách thức điều tra nhu cầu của cộng đồng

cầu ưu tiên

Thông qua cán bộ địa phương, thành viên nòng cốt của CĐ,…

Trưng cầu ý kiến (bảng hỏi, biểu quyết trực tiếp,…)

Chọn khoảng 5 nhu cầu có tần suất lựa chọn cao nhất trong CĐ

Sử dụng các bộ công cụ (bộ công cụ PRA: Ma trận, so sánh cặp đôi,…)

Xem xét lại và thống nhất về nhu cầu ưu tiên được xếp hạng

Họp dân

-Có thể tổ chức nhiều buổi

-Thành phần tham gia:

• Đại diện chính quyền địa phương

• Những thành viên nòng cốt trong CĐ

• Đại diện các

hộ GĐ trong

CĐ

Ví dụ:

Thu thập phiếu ý kiến của người dân

về những nhu cầu bức xúc trong CĐ

Tổng hợp ý kiến, chọn 5 ý kiến có tần suất lặp lại cao nhất

Hướng dẫn cách bỏ phiếu chọn nhu cầu ưu tiên cho 5 nhu cầu đã lọc

Thu thập phiếu và tổng kết, xếp loại

nhu cầu ưu tiên theo thứ bậc

3 4

BÀI 4

HOẠCH ĐỊNH HOẠT ĐỘNG DỰ ÁN

Mục đích bài học

• Nắm rõ các thành tố của một dự án CTXH (phần chính và phần phụ lục)

• Hiểu cách viết một kế hoạch can thiệp

• Thông qua 3 ví dụ minh hoạ (dự án can thiệp cá nhân, can thiệp nhóm và phát triển cộng đồng), nắm được những nội dung cơ bản của hoạch định hoạt động dự án

Mục tiêu phải đo lường được Mục tiêu phải khả thi đạt được

Mục tiêu phải thực tiễn

Mục tiêu phải thực hiện trong khoảng thời gian nhất định

Mục tiêu phải thực hiện trong khoảng thời gian nhất định

Xác định các yếu tố của một mục tiêu cụ thể

Thực hiện CÁI GÌ

Thực hiện CÁI GÌ

KHI NÀO tiến hành

KHI NÀO tiến hành

TẠI SAO tiến hành

AI tiến hành

AI tiến hành

Tiến hành

Ở ĐÂU

Tiến hành

Ở ĐÂU

2 Xác định tài nguyên và những trở ngại

Các nguồn tài nguyên chính từ

đối tượng và liên quan trực

tiếp đến đối tượng:

• Tài nguyên/ trở ngại con người

• Tài nguyên/ trở ngại vật chất

• Tài nguyên/ trở ngại thiết chế

Xác định tài nguyên bao gồm:

• Các nguồn tài nguyên cần thiết

• Các nguồn tài nguyên sẵn có

• Các nguồn tài nguyên cần huy

động thêm từ bên ngòai

• Phương thức vận dung tối đa

các nguồn tài nguyên đó

Công cụ xác định tài nguyên/ trở ngại phổ biến:

• Cá nhân, nhóm: Tài liệu, ĐC phỏng vấn, ĐC thảo luận

nhóm, sơ đồ sinh thái, sơ đồ tương tác nhóm…

• Cộng đồng: Tài liệu, ĐC thảo luận nhóm, bản đồ XH, sơ đồ mặt cắt, biểu đồ Venn,…

VD sơ đồ mặt cắt phân tích tài nguyên vật chất trong PTCĐ

Nguồn: Dự án Hỗ trợ Phổ cập và đào tạo trong Nông nghiệp và Lâm nghiệp vùng cao - ETSP (Helvetas)

VD sơ đồ mặt cắt phân tích tài nguyên vật chất trong PTCĐ

Nguồn: Dự án Hỗ trợ Phổ cập và đào tạo trong Nông nghiệp và Lâm nghiệp vùng cao - ETSP (Helvetas)

VD một biểu đồ Venn xác định quan hệ của các tổ chức

với cộng đồng thôn bản trong PTCĐ

Nguồn: Dự án Hỗ trợ Phổ cập và đào tạo trong Nông nghiệp và Lâm nghiệp vùng cao - ETSP (Helvetas)

VD một biểu đồ Venn xác định quan hệ của các tổ chức

với cộng đồng thôn bản trong PTCĐ

Nguồn: Dự án Hỗ trợ Phổ cập và đào tạo trong Nông nghiệp và Lâm nghiệp vùng cao - ETSP (Helvetas)

VD sử dụng sơ đồ sinh thái trong tìm hiểu nguồn lực và trở ngại đối với TC trong dự án CTXH cá nhân/ nhóm

Trường học

Vui chơi giải trí

Y tế

Quan hệ xung đột

3 Lên kế hoạch hoạt động dự án

HĐDA được XD cần đáp ứng những tiêu chí cốt lõi gì?

• Đây là những tiêu chí quốc tế đã được chuẩn hóa

• Tư duy kinh doanh tốt cần hiểu theo nghĩa rộng: coi trọng tính bền vững (sau khi dự án kết thúc, hoạt động và hiệu quả được duy trì bền vững như thế nào?)

 Xu hướng hiện nay: phát triển doanh

nghiệp XH/tổ chức xã hội

Hoạt động

dự án

Hoạt động

Kinh nghiệm quản lý

Tác động đến môi trường (TN – XH)

Tác động đến môi trường (TN – XH)

Mô hình tài chính tốt

Mô hình tài chính tốt

Phân tích

rủi ro

Phân tích

rủi ro

Các bước lên kế hoạch hoạt động dự án

Xác định các hoạt động Xây dựng lịch trình các hoạt động

Chuẩn bị kinh phí Lượng định phương tiện, thiết bị, dịch vụ cần có

Lượng định nhân lực và phân công trách nhiệm

thực hiện các hoạt động

Lượng định nhân lực và phân công trách nhiệm

thực hiện các hoạt động

Mẫu xây dựng đề xuất dự án điển hình

Chương trình “Mầm nhân ái 2” năm 2009

A Mô tả dự án

1 Tiền đề xây dựng dự án (Tính cấp thiết của dự án)

2 Đối tượng hưởng lợi (trực tiếp và gián tiếp) của dự án

3 Mục đích của dự án

4 Mục tiêu cụ thể của dự án

5 Địa điểm tiến hành dự án

6 Thời gian thực hiện dự án

7 Hoạt động của dự án

8 Rủi ro của dự án

9 Tính bền vững của dự án

trách nhiệm

Ngân sách Ghi chú

Giai đoạn 1/ Mục tiêu 1: …

VD xây dựng kế hoạch can thiệp trong dự án PTCĐ

“Xây dựng và triển khai Website cho người khiếm thị

(NKT) - tamhonvietnam.net”

1 Tiền đề XD dự án

• Số lượng NKT khá lớn

• NKT có nhu cầu cao về tiếp cận văn hóa, tri thức, hòa nhập CĐ

• Bên cạnh phương tiện thông tin truyền thống, internet đang trở thành công cụ mới cho NKT

• Các website hiện nay vẫn khó tiếp cận đối với NKT

  Cần có một website dành riêng và dễ tiếp cận với NKT

2 Đối tượng hưởng lợi trực tiếp và gián tiếp

• ĐTHL trực tiếp: NKT và những người có vấn đề về mắt

• ĐTHL gián tiếp: CĐ (TNV, doanh nghiệp tài trợ muốn quảng bá hình ảnh, CĐ nói chung, )

3 Mục tiêu của dự án

● Mục tiêu tổng quát/ mục tiêu xuyên suốt: xây dựng và triển khai

website Tamhonvietnam.net nhằm tạo ra một mạng thông tin XH cho

CĐ người khiếm thị (NKT) và tòan XH nhằm thúc đẩy việc chia sẻ thông tin và phát triển tri thức

● Những mục tiêu cụ thể

• Mục tiêu 1:

- XD một website dễ tiếp cận với NKT, dần phát triển thành cổng

thông tin lớn nhất của người khiếm thị VN, góp phần kết nối NKT với CĐ.

- Cuối tháng 12/2009, triển khai thử nghiệm website lên host với

domain là http:// tamhonvietnam net nhằm tiếp nhận các ý kiến đóng góp của những người khiếm thị và cộng đồng TNV trên khắp Việt