CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG
Cơ sở lý luận về bạo lực học đường
1.1.1 Các khái niệm quan trọng được sử dụng trong đề tài a) hành vi bạo lực học đường
Hành vi bạo lực học đường (BLHĐ) là việc sử dụng sức mạnh và vũ lực một cách có chủ ý nhằm gây thương tích, làm chết người hoặc phá hoại tài sản, dẫn đến tổn thương về thể chất và tâm lý cho nạn nhân trong môi trường học đường.
Hành vi bạo lực học đường (BLHĐ) được định nghĩa là việc sử dụng sức mạnh thể chất một cách cố ý nhằm gây thương tích hoặc làm chết người khác, cũng như phá hoại tài sản, dẫn đến tổn thương về thể chất và tâm lý cho nạn nhân trong môi trường học đường Thực trạng của vấn đề này đang ngày càng trở nên nghiêm trọng.
Theo từ điển tiếng Việt, "thực trạng" là một danh từ phản ánh đúng sự thật về những hành động đang diễn ra tại thời điểm hiện tại Thuật ngữ này thường được sử dụng để chỉ những vấn đề trong xã hội, đặc biệt là những hiện tượng mang tính tiêu cực hơn là tích cực.
Nhận thức là một trong ba khía cạnh cơ bản của đời sống tâm lý con người, bao gồm nhận thức, tình cảm và hành động Nó phản ánh chủ quan về thế giới khách quan trong tâm trí con người Trong quá trình hoạt động, con người cần nhận thức và hiểu biết về thực tại xung quanh cũng như về chính bản thân mình, từ đó hình thành thái độ, tình cảm và hành động.
Nhận thức, theo định nghĩa của tác giả Nguyễn Khắc Viện trong từ điển Tâm lý học, là quá trình hoặc kết quả phản ánh và tái hiện hiện thực vào tư duy, giúp con người nhận biết và hiểu biết về thế giới khách quan.
Trong bài viết này, thuật ngữ “vị thành niên” được sử dụng để chỉ nhóm học sinh trung học phổ thông từ 16 đến 18 tuổi, giai đoạn này chứng kiến nhiều thay đổi về tâm sinh lý do ảnh hưởng của tuổi dậy thì Nhóm đối tượng này không chỉ chịu tác động từ các mối quan hệ trong cuộc sống mà còn bị chi phối mạnh mẽ bởi các yếu tố xã hội Đặc biệt, học sinh ở độ tuổi này thường có tâm lý trưởng thành, thích thể hiện bản thân và khẳng định vị trí của mình trong xã hội.
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vị thành niên được xác định là lứa tuổi từ 10 đến 19 Tuy nhiên, khái niệm này chưa được thống nhất trên toàn cầu, vì mỗi quốc gia có quy định riêng về độ tuổi vị thành niên Tại Việt Nam, trẻ vị thành niên được xác định là những người dưới 18 tuổi.
Tâm lý học xã hội định nghĩa rằng thái độ là sự sẵn sàng ổn định của cá nhân để phản ứng với các tình huống, và nó có xu hướng hình thành những quy luật nhất quán trong cách xử lý của mỗi người.
Theo định nghĩa trong từ điển sinh học, thái độ được hiểu là cách thể hiện bên ngoài của cảm xúc và suy nghĩ của một người đối với công việc hoặc người khác.
Theo từ điển tiếng Việt thông dụng, thái độ được định nghĩa là biểu hiện bên ngoài của suy nghĩ và tình cảm đối với người khác, thể hiện qua nét mặt, cử chỉ, lời nói và hành động.
Các quan niệm về thái độ nhấn mạnh rằng thái độ thể hiện tình cảm và ý nghĩ của con người đối với người khác thông qua nét mặt, tình cảm và hành động Mối quan hệ giữa nhận thức và thái độ có ảnh hưởng lớn đến hành vi bạo lực học đường.
Nhận thức và thái độ đều phản ánh hiện thực khách quan, nhưng thái độ thể hiện rõ nét hơn tính chủ thể Nhận thức phản ánh các thuộc tính và mối quan hệ của thế giới, trong khi thái độ thể hiện mối quan hệ giữa các sự vật với nhu cầu và động cơ của con người Con người thường có thái độ tích cực khi đối tượng nào đó đáp ứng nhu cầu của họ, và ngược lại, thái độ tiêu cực xuất hiện khi có những yếu tố cản trở việc thỏa mãn nhu cầu.
Thái độ là những cảm xúc và suy nghĩ ảnh hưởng đến hành động của con người đối với các đối tượng mà họ nhận thức Để thể hiện thái độ đúng đắn, con người cần có nhận thức chính xác về đối tượng đó Do đó, nhận thức đúng là điều kiện tiên quyết để hình thành thái độ đúng.
Thái độ tích cực của con người đối với một đối tượng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình nhận thức Khi con người quan tâm và mong muốn hiểu biết sâu sắc về đối tượng, quá trình nhận thức sẽ diễn ra thuận lợi và hiệu quả hơn Do đó, thái độ thể hiện mối quan hệ với nhu cầu và nguyện vọng đối với đối tượng là yếu tố quyết định trong việc nâng cao khả năng nhận thức.
Nhận thức và thái độ có mối quan hệ tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau, tạo nên ý thức trọn vẹn ở mỗi người Tuy nhiên, chúng tương đối độc lập, dẫn đến mâu thuẫn trong ý thức khi nhận thức và thái độ không nhất quán Một cá nhân có thể hiểu đúng về đối tượng nhưng lại thiếu thái độ đúng đắn, hoặc ngược lại, có thái độ đúng nhưng hạn chế về nhận thức.
cơ sở và thực tiễn bạo lực học đường trong các trường THPT
1.2.1 Luật phòng chống BLHĐ tại Việt Nam Ở Việt Nam, hiện nay nhà nước đã đưa ra một số luật về phòng chống BLHĐ: Theo ”NGHỊ ĐỊNH 80/2017/NĐ-CP QUY ĐỊNH VỀ MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN, PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG”
Căn cứ Luật tổ chức Chính phủ ngày 19 tháng 6 năm 2015;
Căn cứ Luậ trẻ em ngày 05 tháng 4 năm 2016;
Căn cứ Luật giáo dục ngày 14 tháng 6 năm 2005; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật giáo dục ngày 25 tháng 11 năm 2009;
Căn cứ Luật giáo dục nghề nghiệp ngày 27 tháng 11 năm 2014;
Theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo;
Chính phủ đã ban hành Nghị định nhằm quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện, đồng thời tập trung vào việc phòng, chống bạo lực học đường Điều 6 của Luật phòng chống bạo lực học đường nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra một không gian học tập an toàn cho học sinh.
Biện pháp phòng ngừa bạo lực học đường bao gồm việc tuyên truyền và nâng cao nhận thức cho học sinh, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên giáo dục, gia đình và cộng đồng về nguy hiểm và hậu quả của bạo lực học đường, cũng như trách nhiệm phát hiện và tố giác hành vi này Cần giáo dục và trang bị kiến thức, kỹ năng phòng, chống xâm hại và bạo lực học đường, bao gồm cả bạo lực trẻ em trên môi trường mạng Công khai kế hoạch phòng, chống bạo lực học đường và các kênh tiếp nhận thông tin tố giác là rất quan trọng Ngoài ra, tổ chức kiểm tra, giám sát và xử lý thông tin liên quan đến bạo lực học đường cũng cần được thực hiện Cuối cùng, áp dụng các phương pháp giáo dục tích cực, không bạo lực đối với học sinh là một yếu tố thiết yếu trong việc ngăn ngừa bạo lực học đường.
2 Biện pháp hỗ trợ người học có nguy cơ bị bạo lực học đường: a) Phát hiện kịp thời người học có hành vi gây gổ, có nguy cơ gây bạo lực học đường, người học có nguy cơ bị bạo lực học đường; b) Đánh giá mức độ nguy cơ, hình thức bạo lực có thể xảy ra để có biện pháp ngăn chặn, hỗ trợ cụ thể; c) Thực hiện tham vấn, tư vấn cho người học có nguy cơ bị bạo lực và gây ra bạo lực nhằm ngăn chặn, loại bỏ nguy cơ xảy ra bạo lực
3 Biện pháp can thiệp khi xảy ra bạo lực học đường: a) Đánh giá sơ bộ về mức độ tổn hại của người học, đưa ra nhận định về tình trạng hiện thời của người học; b) Thực hiện ngay các biện pháp trợ giúp, chăm sóc y tế, tư vấn đối với người học bị bạo lực; theo dõi, đánh giá sự an toàn của người bị bạo lực; c) Thông báo kịp thời với gia đình người học để phối hợp xử lý; trường hợp vụ việc vượt quá khả năng giải quyết của cơ sở giáo dục thì thông báo kịp thời với cơ quan công an, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn và các cơ quan liên quan để phối hợp xử lý theo quy định của pháp luật
Thực hiện Nghị định số 80/2017/NĐ-CP ngày 17/7/2017 của Chính phủ, quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện, nhằm phòng, chống bạo lực học đường Đồng thời, áp dụng Quyết định số 1299/QĐ-TTg ngày 3/10/2018 để nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ học sinh và tạo ra một không gian học tập tích cực.
Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018 - 2025” Theo Quyết định số 5886/QĐ-BGDĐT ngày 28/12/2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình hành động phòng, chống bạo lực học đường (BLHĐ) trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên giai đoạn 2017-2021 Đặc biệt, Bộ cũng đã triển khai Kế hoạch phòng, chống BLHĐ trong năm 2019 nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường giáo dục an toàn cho học sinh.
Xác định các nhiệm vụ và giải pháp nhằm đảm bảo môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện, đồng thời phòng, chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên.
- Tổ chức triển khai thực hiện các nội dung công việc được giao bảo đảm nghiêm túc, đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả
Cần phân công trách nhiệm rõ ràng cho các đơn vị để nâng cao nhận thức và hành động của các cấp quản lý giáo dục, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh về công tác phòng, chống bạo lực học đường.
1.2.2 thực tiễn bạo lực học đường hiện nay
Bạo lực học đường đang gia tăng đáng kể trên toàn cầu, với khoảng 4-6 triệu học sinh mỗi năm bị ảnh hưởng, theo báo cáo của cơ quan phòng, chống tội phạm Liên hợp quốc Tình trạng này đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong lĩnh vực giáo dục quốc tế.
Bạo lực học đường tại Việt Nam đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, với gần 1.600 vụ học sinh đánh nhau xảy ra trong một năm học, theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo Thống kê cho thấy cứ khoảng 5.200 học sinh thì có một vụ đánh nhau, và cứ 11.000 học sinh thì có một em bị thôi học vì lý do này Những con số này phản ánh tình trạng bạo lực học đường đang gia tăng ở mọi cấp học, với hậu quả ngày càng nghiêm trọng.
Năm 2015, đã có hơn 25.000 vụ phạm pháp hình sự liên quan đến 42.000 đối tượng, trong đó hơn 75% là thanh niên và học sinh, sinh viên Đáng lo ngại, đối tượng phạm tội ngày càng trẻ hóa và mức độ nghiêm trọng của các hành vi phạm tội, bao gồm giết người, cướp tài sản và hiếp dâm, cũng gia tăng Thực tế, nhiều vụ việc không được báo cáo, do trường học và học sinh cố gắng che giấu để bảo vệ danh tiếng Bạo lực học đường không chỉ thể hiện qua những cuộc ẩu đả mà còn bao gồm cả tấn công tinh thần, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và tư duy của những học sinh bị bạo hành.
1.2.3 các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức và thái độ của học sinh trường THPT Yên Hân về hành vi BLHĐ a) Gia đình
Mỗi cá nhân đều lớn lên trong một gia đình, nơi hình thành tiểu văn hóa riêng, dựa trên nền tảng văn hóa chung và các đặc thù riêng Tiểu văn hóa này được xây dựng từ giáo dục gia đình, truyền thống, lối sống, kinh nghiệm sống, quy tắc ứng xử và các giá trị Các thành viên trong gia đình ảnh hưởng đến nhận thức và thái độ của cá nhân Tại trường THPT Yên Hân, nhiều học sinh chịu ảnh hưởng lớn từ bạo lực gia đình, do tình trạng nghiện rượu và mâu thuẫn của cha mẹ, dẫn đến việc chấp nhận hành vi bạo lực như điều bình thường Hình thức giáo dục thô bạo và thiếu quan tâm từ cha mẹ cũng tác động tiêu cực đến nhận thức và thái độ của học sinh Vai trò của cha mẹ trong việc hình thành nhân cách con cái là rất quan trọng, do đó, gia đình có ảnh hưởng lớn đến nhận thức và thái độ của học sinh về hành vi bạo lực.
Nhóm bạn bè đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của mỗi cá nhân, bao gồm các nhóm học tập và sở thích Những mối quan hệ này không chỉ mang lại sự hỗ trợ mà còn tạo ra những kỷ niệm đáng nhớ.
Bạn bè đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức và thái độ của học sinh THPT Yên Hân về quan điểm, phong cách và lối sống Ở độ tuổi này, học sinh thường tìm kiếm sự chia sẻ và tâm sự với bạn bè về những vướng mắc và băn khoăn cá nhân Do đó, ảnh hưởng từ bạn bè có thể tác động mạnh mẽ đến hành vi của từng cá nhân.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Khái quát chung về trường THPT Yên Hân
2.1.1 Tổng Quan Về Xã Yên Hân Huyện Chợ Mới Tỉnh Bắc Kạn
Yên Hân là một xã vùng núi ở Đông Bắc Bộ, được bao quanh bởi những cánh rừng tự nhiên, chủ yếu là rừng nghèo kiệt và rừng phòng hộ Sau khi đóng cửa rừng, người dân nơi đây chủ yếu phải làm ruộng hoặc tha hương để kiếm sống Về vị trí địa lý, Yên Hân nằm ở phía bắc giáp xã Yên.
Xã Yên Hân có diện tích 26,64 km² và dân số 1.786 người vào năm 2019, với mật độ dân số đạt 67 người/km² Xã này nằm ở phía đông giáp xã Yên Cư và tỉnh Thái Nguyên, phía nam giáp xã Bình Văn, và phía tây giáp xã Bình Văn cùng xã Nông Hạ Yên Hân được chia thành 9 xóm bản, bao gồm Chà Lấu, Nà Làng, Nà Sao, và Chợ Tinh 1.
2, Nà Đon, Nà Ráo, Mộc, Thôm Chầu
2.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển của nhà trường
Trường THPT Yên Hân nằm ở Thôn Chầu xã Yên Hân Huyện Chợ Mới Tỉnh Bắc Kạn
Trường THPT Yên Hân là trường công lập được thành lập theo Quyết định số 277/QĐ-UB ngày 05 tháng 3 năm 2004 của UBND tỉnh Bắc Kạn Trường được quản lý trực tiếp bởi nhà nước, với nguồn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động chủ yếu từ ngân sách nhà nước.
Trường THPT Yên Hân là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân và con dấu riêng
Trường THPT Yên Hân hoạt động theo quy định tại Điều lệ trường trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường phổ thông nhiều cấp học, theo Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạo.
Về cơ sở vật chất:
Trường THPT Yên Hân sở hữu hệ thống cơ sở vật chất hoàn chỉnh, bao gồm 16 phòng học phục vụ cho việc dạy học một ca và hai ca Nhà trường có đầy đủ các phòng học bộ môn, kho chứa thiết bị, phòng tin học, phòng thí nghiệm, và phòng lab cho môn tiếng Anh Thư viện đạt chuẩn cùng với các phòng hành chính cũng được trang bị đầy đủ, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động giáo dục trong khuôn viên nhà trường.
Hệ thống thiết bị giảng dạy hiện tại chủ yếu bao gồm các thiết bị tối thiểu đã được cấp, nhưng do sử dụng lâu năm, nhiều thiết bị đã hỏng hóc và chưa được bổ sung đầy đủ Bên cạnh đó, việc khai thác phòng thí nghiệm thực hành còn hạn chế, dẫn đến sự thiếu hụt trong thiết bị thí nghiệm.
- Có 01 nhà Nội trú: Tổng 30 phòng (15 phòng cho học sinh, 15 phòng cho giáo viên), có bếp nấu ăn cho học sinh ở nội trú, có khu vệ sinh riêng biệt
2.1.3 Cơ cấu tổ chức của nhà trường
Trường THPT Yên Hân có cơ cấu tổ chức gồm:
1 Chi bộ Đảng: Chi bộ trực thuộc huyện ủy Chợ Mới gồm 20 Đảng viên, có Ban chi ủy gồm 01 bí thư, 01 phó Bí thư, 01 chi ủy viên
- Đ/c Hoàng Văn Cường - Bí thư Chi bộ
- Đ/c Bế Mạnh Hùng - Phó Bí thư Chi bộ
- Đ/c Ma Thị Danh - Chi ủy viên
2 Ban Giám hiệu: Gồm 03 đồng chí trong đó 01 đồng chí Hiệu trưởng, 02 đồng chí phó Hiệu trưởng
- Đ/c Hoàng Văn Cường - Hiệu trưởng
- Đ/c Bế Mạnh Hùng - Phó Hiệu trưởng
- Đ/c Lường Thị Dung – Phó Hiệu Trưởng
3 Công đoàn trường: Có 37 đoàn viên gồm 01 chủ tịch và 01 phó chủ tịch
- Đ/c Lục Quốc Khánh - Chủ tịch Công đoàn
- Đ/c Trần Cán - Phó chủ tịch Công đoàn
4 Đoàn thanh niên gồm 05 chi đoàn trong đó 01 chi đoàn giáo viên, 04 chi đoàn học sinh
- Đ/c Ma Văn Chiến - Bí thư đoàn trường
- Đ/c Triệu Xuân Tình - Phó Bí thư đoàn trường
5 Trường có 05 tổ trong đó 04 tổ chuyên môn (02 tổ chuyên môn THPT,
02 tổ chuyên môn THCS) và 01 tổ văn phòng
- Đ/c Lục Quốc Khánh - Tổ trưởng chuyên môn tổ Tự nhiên THPT
- Đ/c Lường Thị Dung – Phó hiệu trưởng kiêm tổ trưởng chuyên môn tổ
- Đ/c Trần Cán - Tổ trưởng chuyên môn tổ Xã hội THCS
- Đ/c Dương Hữu Tuấn - Tổ trưởng chuyên môn tổ Tự nhiên THCS
- Đ/c Hoàng Thị Tuyền – Tổ trưởng tổ văn phòng
2.1.4 Đặc điểm đội ngũ giáo viên và học sinh của nhà trường
Trong những năm gần đây, mặc dù đời sống xã hội còn nhiều khó khăn, nhưng nhờ các chính sách của nhà nước, cơ hội học tập và giảng dạy của học sinh và giáo viên ngày càng được cải thiện Người dân chủ yếu là nông dân, nhưng với sự phát triển của giao thông và thông tin đại chúng, dân trí cũng ngày càng cao Họ đã tiếp thu nhiều kiến thức áp dụng vào cuộc sống như chăn nuôi, trồng trọt và kinh doanh, giúp cải thiện thu nhập và điều kiện sống Tuy nhiên, nhiều phụ huynh phải đi làm xa, dẫn đến việc các em thiếu thốn tình cảm từ cha mẹ khi phải sống với ông bà.
Trường THPT Yên Hân hàng năm thu hút khoảng 200 học sinh, với đội ngũ giáo viên có trình độ đại học và cao đẳng Nhà trường được trang bị đầy đủ các thiết bị dạy học, đảm bảo chất lượng giáo dục tốt nhất cho học sinh.
Thực trạng bạo lực học đường tại trường THPT Yên Hân
2.2.1 Số lượng và đối tượng bạo lực học đường
Bạo lực học đường xuất hiện dưới nhiều hình thức, bao gồm bạo lực tinh thần, ngôn ngữ và thân thể, thường xảy ra giữa các học sinh hoặc giữa thầy và trò Trong nghiên cứu này, tôi sẽ tập trung vào bạo lực học đường giữa các học sinh với nhau.
Biểu đồ 2.1: Số học sinh chứng kiến hành vi BLHĐ
Qua khảo sát tại trường THPT Yên Hân, tôi nhận thấy tình hình bạo lực học đường (BLHĐ) đang diễn ra với nhiều hình thức khác nhau Trường THPT Yên Hân là một trong số ít trường cấp 3, thu hút học sinh từ các xã lân cận, dẫn đến sự đa dạng về địa phương và dân tộc Khoảng 92,3% học sinh cho biết đã chứng kiến BLHĐ, cho thấy tình trạng này đang tồn tại và gây ra tâm lý hoang mang, lo sợ cho các em Nhiều học sinh bày tỏ sự quan tâm và lo lắng trước thực trạng bạo lực đang diễn ra tại trường.
Trong số 92,3% học sinh đã chứng kiến bạo lực học đường (BLHĐ), tôi đã tổ chức phỏng vấn họ với câu hỏi liệu họ đã thấy BLHĐ xảy ra ở trường chưa Kết quả phỏng vấn cho thấy nhiều em đã có trải nghiệm thực tế về vấn đề này.
HS T.H.P lớp 11b chia sẻ: “có anh ạ, nhưng em đôi lúc mới thấy à vì họ
92.3 7.7 thực trạng BLHĐ có chứng kiến không chứng kiến hay hẹn nhau sau những buổi học em cũng ít gặp”
Nhiều học sinh lớp 10a chia sẻ rằng, xích mích trên mạng xã hội như Zalo và Facebook thường dẫn đến việc các bạn tìm gặp nhau để gây gổ và đánh nhau Thậm chí, có những trường hợp đánh hội đồng khiến các em cảm thấy rất sợ hãi.
HS L.V.L lớp 12b chia sẻ: “em có biết đâu, em làm gì biết đánh nhau ai đụng tới em là em đánh lại à”
Hành vi BLHĐ tại trường THPT Yên Hân đang gia tăng nghiêm trọng, khó kiểm soát Để hiểu rõ hơn về tình trạng này, tôi đã tiến hành điều tra số lượng BLHĐ xảy ra từ năm 2018 đến kỳ I năm 2021.
Bảng 2.1 Số lượng vụ BLHĐ tại trường THPT Yên Hân
Số HS tham gia BLHĐ
Số Học sinh bị kỷ luật Hình thức kỷ luật
- Phê bình trước hội đồng kỳ luật
- Phê bình trước hội đồng kỳ luật
- Đình chỉ học 1 tuần và gặp phụ huynh
- Phê bình trước hội đồng kỷ luật
Theo điều tra từ bảng 2.1, trong năm học 2018 – 2019, trường THPT Yên Hân ghi nhận 5 vụ bạo lực học đường (BLHĐ), dẫn đến việc 6 học sinh bị kỷ luật với hình thức phê bình trước hội đồng kỷ luật và đình chỉ học 1 tuần Sang năm học 2019 – 2020, số vụ BLHĐ tại trường đã tăng lên 7 vụ, với 7 học sinh cũng bị kỷ luật tương tự.
Trong học kỳ I năm học 2020 – 2021, tổng số vụ bạo lực học đường (BLHĐ) ghi nhận là 5 vụ, trong đó 3 học sinh đã bị nhà trường xử lý kỷ luật nặng với hình thức yêu cầu gặp phụ huynh và đình chỉ học 1 tuần.
Từ những số liệu mà tôi đã thu thập được tại trường THPT Yên Hân về số lượng vụ BLHĐ diễn ra trong 3 năm học từ 2018 – 2021 cho thấy:
Số lượng vụ BLHĐ diễn ra tại trường THPT Yên Hân có chiều hướng ngày càng gia tăng
Số học sinh tham gia cũng như bị kỷ luật tăng theo năm học
Trường TPHT Yên có tổng cộng 182 học sinh, với trung bình 6 vụ bạo lực học đường (BLHĐ) xảy ra mỗi năm, theo bảng 2.1 Con số này cho thấy tình trạng bạo lực trong trường học là rất cao, mặc dù chỉ là những vụ đã được phát giác Nhiều vụ bạo lực khác có thể vẫn chưa được báo cáo do học sinh lo sợ bị trả thù.
Chỉ riêng học kỳ I năm học 2020 – 2021 đã xảy ra 5 vụ BLHĐ con số này là rất cao
Dựa trên số liệu về số lượng vụ bạo lực học đường (BLHĐ) tại trường THPT Yên Hân, tôi đã tiến hành khảo sát để tìm hiểu về hình thức BLHĐ đang diễn ra tại trường Kết quả thu được cho thấy
Bảng 2.2: Hình thức BLHĐ của học sinh trường THPT Yên Hân
Thỉnh thoảng Hiếm khi Chưa bao giờ
1 Đánh nhau, tổ chức đánh nhau 12.2 52.5 2.8 32,5
3 Xúc phạm bằng lời nói ( chửi bới , sỉ nhục ) 25.9 26,6 35.3 12.2
4 Trấn lột tiền bạc, tài sản 0 1 3,8 95,2
5 Vẽ bậy lên quần áo bạn 2.1 4.2 46.8 46.9
6 Trêu chọc dưới hình thức xô đẩy, ngáng chân, túm tóc 10 19.3 36.1 34.6
7 Đe dọa bằng ám hiểu (
8 Chế giễu, bình phẩm hình dáng
9 Nhục mạ bạn bè trên Internet 3.8 6,2 37.8 52.2
Khi tôi đặt câu hỏi phỏng vấn sâu về các hình thức BLHĐ tại trường, tôi nhận được nhiều câu trả lời khác nhau từ các em.
Theo HS M.Đ.T, hầu hết các bạn, cả nam lẫn nữ, thường có những xích mích trên Facebook hoặc Zalo Để giải quyết, họ thường hẹn gặp nhau để nói chuyện, và đôi khi dẫn đến việc đánh nhau.
HS T.T.N cho biết: “Mình nhận thấy các bạn thường xuyên xảy ra xích mích hoặc hiểu lầm trong chuyện tình cảm, như việc một bạn nữ hay một bạn nam nào đó thường gọi điện để dọa dẫm hoặc thách thức nhau.”
Theo bảng 2.2, hình thức bạo lực học đường (BLHĐ) tại trường THPT Yên Hân rất đa dạng, bao gồm cả bạo lực thể xác và tinh thần Kết quả khảo sát cho thấy, hình thức BL phổ biến nhất là nói xấu bạn bè, chiếm 48.8% Tiếp theo là xúc phạm bằng lời nói (chửi bới, sỉ nhục) với tỷ lệ 25.9% Hình thức đe dọa bằng ám hiệu (lườm, nhìn ác ý) chiếm 20.3%, trong khi bạo lực thể xác (đánh nhau, tổ chức đánh nhau) chiếm 12.2%.
Các hình thức bạo lực học đường ban đầu thường chỉ là những hành vi như nói xấu, chêu chọc và chế giễu bạn bè Tuy nhiên, những hành vi này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, bao gồm đánh nhau và tổ chức các cuộc ẩu đả.
Theo nghiên cứu, hình thức bạo lực học đường (BL) tại trường THPT Yên Hân rất phổ biến và nguy hiểm, với các hình thức chính bao gồm đánh nhau và tổ chức đánh nhau Mặc dù tần suất xảy ra chỉ chiếm 12,2%, nhưng mức độ thi thoảng lại chiếm tới 52,5%.
Hoạt động phòng chống bạo lực tại trường THPT Yên Hân
Nhằm nâng cao nhận thức và giáo dục lòng nhân ái trong học sinh, nhà trường tổ chức các hội thi ứng xử và tọa đàm để giúp học sinh hiểu rõ về vấn nạn bạo lực học đường Qua đó, các em được khuyến khích xây dựng tình bạn đẹp và nói không với bạo lực, góp phần phát triển năng lực và hoàn thiện nhân cách, lối sống văn hóa trong môi trường học đường.
- đối với bản thân các em học sinh
Nhà trường cam kết nâng cao nhận thức và ý thức của học sinh về hành động bạo lực và hậu quả của nó Cần tổ chức các nhóm bạn đồng hành trong lớp để tăng cường sự hiểu biết và hỗ trợ lẫn nhau trong học tập Đối với những học sinh có cá tính mạnh, cần phối hợp với gia đình và nhà trường để hướng dẫn và lôi kéo các em tham gia vào các hoạt động lớp, tạo sân chơi giúp các em tránh cảm giác nhàm chán và phân biệt đối xử Tổ chức nhiều sân chơi bổ ích sẽ tạo ra sự gần gũi và yêu thương, đồng thời ngăn chặn sự thờ ơ trước các hành động bạo lực.
Trong các buổi họp phụ huynh, các thầy cô luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhìn nhận lại cách giáo dục con trẻ trong một số gia đình Chúng ta thường chỉ chú trọng đến kết quả học tập mà bỏ qua cảm xúc và hành vi của trẻ với bạn bè Thay vì chỉ cung cấp cho con cái một cuộc sống vật chất đầy đủ, cha mẹ nên trở thành những người bạn đồng hành trong hành trình phát triển của trẻ Việc tạo ra một môi trường quá cứng nhắc có thể dẫn đến tâm lý ỷ lại và hưởng thụ Do đó, cần có thái độ phê phán đối với những hành vi thô bạo và áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc để làm gương cho người khác.
Nhà trường chủ động trao đổi thông tin với gia đình và chính quyền địa phương để quản lý và giáo dục học sinh hiệu quả Giáo viên cần nắm bắt tình hình tư tưởng của học sinh, ngăn chặn hành vi tiêu cực và bạo lực Với phương châm "phòng" là chính, nhà trường chú trọng dạy các môn giáo dục công dân, đạo đức và kỹ năng sống, tạo môi trường sư phạm thân thiện, giúp học sinh có nhận thức đúng đắn và hành động đẹp, biết yêu thương lẫn nhau.
Nhà trường tích cực hợp tác với các lực lượng liên quan để phát động phong trào quần chúng đấu tranh chống lại các hành vi bạo lực học đường (BLHĐ) Mọi hành vi BLHĐ xảy ra sẽ được các lực lượng chức năng kịp thời ngăn chặn và thông báo cho học sinh, gia đình để có biện pháp giải quyết, từ đó góp phần hạn chế hậu quả tiêu cực.
- đối với chính quyền địa phương
Cấp ủy, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể cần thống nhất lãnh đạo và nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc phòng ngừa tình hình bạo lực gia đình Việc chủ động vận động quần chúng và tăng cường tuyên truyền tại khu dân cư là rất quan trọng Khi phát hiện mâu thuẫn, cần kịp thời ngăn chặn để tránh những hậu quả xấu xảy ra.
2.4 Giải pháp góp phần giảm tình trạng bạo lực học đường tại trường THPT Yên Hân
Trước tình hình bạo lực học đường (BLHĐ) đang gia tăng trong học sinh, việc tìm ra biện pháp phòng tránh và ngăn chặn hành vi bạo lực trong trường học là rất cần thiết Để giải quyết vấn đề này, tôi đã tham khảo câu hỏi 28 trong phiếu điều tra (xem phụ lục 01) và thu được những kết quả đáng chú ý.
Bảng 2.9: Các biện pháp để phòng tránh và ngăn chặn hành vi BL trong nhà trường
Các biện pháp Đồng ý Đồng ý một phần Không đồng ý
3 Tổ chức câu lạc bộ, các buổi ngoại khoá về kỹ năng sống 53 44.1 32 26.6 35 29.1
4 Nâng cao nhận thức của phụ huynh và HS về BLHĐ 52 43.3 36 30 32 26.6
5 Tạo bầu không khí thân thiện trong nhà trường 56 46.6 39 32.5 25 20.8
6 Giám sát và quản lý HS bằng các kênh khác nhau 32 26.6 39 32.5 49 40.8
7 Can thiệp kịp thời khi có hiện tượng BLHĐ xảy ra 55 45.8 27 22.5 38 31.6
Kết quả từ bảng 2.9 cho thấy đa số học sinh đồng ý với các biện pháp phòng tránh và ngăn chặn hành vi bạo lực (BL) trong trường học Để đạt được điều này, cần tạo ra một bầu không khí thân thiện và đoàn kết, khuyến khích sự giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và cuộc sống Việc giám sát và quản lý học sinh là cần thiết, và khi xảy ra hành vi BL, cần có biện pháp xử lý nghiêm khắc và can thiệp kịp thời để giúp các em nhận thức rõ hậu quả của hành vi này Tổ chức các hoạt động về kỹ năng sống cũng rất quan trọng, giúp học sinh có thêm kinh nghiệm trong ứng xử và giao tiếp Các biện pháp này được học sinh đồng tình, trong đó, 52,5% đồng ý với việc giúp đỡ tư vấn và kỷ luật nghiêm khắc là những hình thức hiệu quả để hạn chế hành vi BL trong trường học.
Tạo bầu không khí thân thiện trong trường học là rất quan trọng, với 46.6% ý kiến đồng tình Việc can thiệp kịp thời khi có hiện tượng bạo lực học đường (BLHD) cũng được nhấn mạnh, chiếm 45.8% Ngoài ra, tổ chức các câu lạc bộ và hoạt động ngoại khóa về kỹ năng sống (44.1%) giúp nâng cao nhận thức của phụ huynh về vấn đề BLHD (43.3%) Cuối cùng, giám sát và quản lý học sinh qua các kênh khác nhau là cần thiết để đảm bảo an toàn cho môi trường học tập.
Học sinh trong độ tuổi chuyển tiếp từ trẻ con sang người lớn thường trải qua nhiều biến động về thể chất và tính cách, dẫn đến nhu cầu khẳng định bản thân và sống độc lập Điều này khiến một số học sinh không muốn bị kiểm soát trong các hoạt động của mình Để hiểu rõ hơn về quan điểm của học sinh về các biện pháp phòng tránh và ngăn chặn bạo lực trong trường học, tôi sẽ trình bày thêm thông tin tại biểu đồ 2.3.
Biểu đồ 2.3: Các biện pháp để phòng tránh và ngăn chặn hành vi BL trong nhà trường
Giúp đỡ, tư vấn Kỉ luật nghiêm khắc
Tạo bầu không khí thân thiện trong nhà trường Can thiệp kịp thời khi có hiện tượng BLHĐ xảy ra
Tổ chức câu lạc bộ, các buổi ngoại khoá về kỹ năng sống Nâng cao nhận thức của phụ huynh và HS về BLHĐ
Để phòng ngừa và ngăn chặn hành vi BLHĐ giữa học sinh, tôi đã tiến hành giám sát và quản lý học sinh thông qua các kênh khác nhau Cụ thể, tôi đã sử dụng câu hỏi 21 trong phiếu điều tra với 72 phụ huynh, và kết quả thu được được trình bày trong bảng 2.9.
Bảng 2.10: Các biện pháp của gia đình để phòng tránh và ngăn chặn hành vi BL
Phụ huynh HS Đồng ý Đồng ý một phần
1 Quan tâm, giúp đỡ và chia sẻ với con như người bạn
2 Nắm bắt lịch học, thời khoá biểu của con SL 18 13 5
3 Hướng dẫn con các kỹ năng sống cần thiết SL 20 12 4
4 Tìm hiểu nắm bắt thông tin về bạn bè và quan hệ của con
5 Tạo bầu không khí an toàn, đầm ấm, tình cảm trong
6 Động viên, khích lệ, phê bình con SL 21 12 3
7 Giám sát và quản lý con cái bằng nhiều kênh
8 Phối kết hợp chặt chẽ với lớp, trường và xã hội…
9 Can thiệp kịp thời khi con có khúc mắc SL 23 9 4
Kết quả cho thấy rằng việc xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường là rất quan trọng, với 66,6% ý kiến cho rằng cần phối hợp chặt chẽ với lớp, trường và xã hội Ngoài ra, 63,8% cho rằng can thiệp kịp thời khi con gặp khó khăn là cần thiết Việc động viên, khích lệ và phê bình con cũng được 58,3% người tham gia nhấn mạnh Hướng dẫn con các kỹ năng cần thiết chiếm 55,5%, trong khi tạo bầu không khí an toàn và ấm áp trong gia đình được 52,7% người đồng tình Việc nắm bắt lịch học và thời khóa biểu của con là quan trọng với 50%, và 47,2% cho rằng cần tìm hiểu thông tin về bạn bè và mối quan hệ của con Cuối cùng, 44,4% cho rằng cần quan tâm, giúp đỡ và chia sẻ với con như một người bạn, trong khi 36,1% nhấn mạnh việc giám sát và quản lý con cái qua nhiều kênh.
Kết quả các biện pháp của gia đình để phòng tránh và ngăn chặn hành vi
BL của con được thể hiện rõ hơn tại biểu đồ 2.4
Biểu đồ 2.4: Các biện pháp của gia đình để phòng tránh và ngăn chặn hành vi BL
Kết quả cho thấy hầu hết các em học sinh đều học xa nhà và phải tự lập, vì vậy phụ huynh rất mong muốn hướng dẫn con em mình.
Quan tâm, giúp đỡ và chia sẻ với con như người bạn
Nắm bắt lịch học, thời khoá biểu của con
Hướng dẫn con các kỹ năng sống cần thiết
Tìm hiểu nắm bắt thông tin về bạn bè và quan hệ của con
Tạo bầu không khí an toàn, đầm ấm, tình cảm trong Động viên, khích lệ, phê bình con
Giám sát và quản lý con cái bằng nhiều kênh
Phối kết hợp chặt chẽ với lớp, trường và xã hội…
Can thiệp kịp thời khi con có khúc mắc
Giải pháp góp phần giảm tình trạng bạo lực học đường tại trường THPT Yên Hân
Dựa trên kết quả từ phiếu điều tra của học sinh và phụ huynh về các biện pháp phòng tránh và ngăn chặn hành vi bạo lực học đường, nhóm tôi đã hợp tác với nhà trường để thực nghiệm một số biện pháp hiệu quả.
2.4.1 Đi sâu sát, nắm bắt phân loại đối tượng học sinh vi phạmbạo lực học đường
Khảo sát và phân tích các vụ việc học sinh vi phạm liên quan đến bạo lực học đường là cần thiết để xác định đối tượng và áp dụng các giải pháp hiệu quả Trong bối cảnh này, nhà quản lý đóng vai trò như những chiến sĩ công an trong việc điều tra và xử lý các vấn đề này.
Từ khảo sát tìm hiểu các vụ việc liên quan đến bạo lực học đường tôi rút rađược đặc điểm của đối tượng học sinh này như sau:
Nhiều học sinh gặp khó khăn trong học tập thường xuất phát từ việc thiếu sự quan tâm và chăm sóc từ gia đình, đặc biệt là từ bố mẹ Những em này thường có hoàn cảnh gia đình đặc biệt như bố mẹ ly hôn, tái hôn, hoặc là trẻ mồ côi sống cùng ông bà hoặc người thân.
- Là học sinh ảnh hưởng Game Online
- Học sinh yêu đương quá sớm, chưa nhận thức sâu sắc về tình yêu một cách đầy đủ và đúng đắn
- Những học sinh thuộc đối tượng này chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương trong công tác giáo dục
2.4.2 Tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật để học sinhnhận thức sâu sắc về hậu quả khôn lường nạn bạo lực học đường
Bạo lực học đường là hành vi cố ý sử dụng vũ lực hoặc quyền lực giữa học sinh và giáo viên, gây tổn thương cho nhau hoặc cho người khác Hành vi này có thể bao gồm bạo lực thể xác, tinh thần, tình dục, ngôn ngữ, và bắt ép tài chính, tất cả đều gây ra tổn thương về thể chất hoặc tinh thần cho nạn nhân.
Bạo lực học đường gây ra hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả thể xác lẫn tinh thần của học sinh Những thương tích nhẹ có thể xảy ra, nhưng nhiều vụ bạo lực để lại di chứng tâm lý nặng nề Đặc biệt, có những trường hợp bạo lực đã cướp đi mạng sống của những em học sinh còn rất trẻ Tất cả những hậu quả này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động trực tiếp đến quá trình học tập và tương lai của các em.
Bạo lực học đường đã tạo ra nỗi lo lắng thường trực cho gia đình về sự an toàn và tương lai của con cái.
Môi trường học đường hiện nay đang trở nên căng thẳng và đầy nỗi sợ hãi, khiến cho sự bất an bao trùm Sự thân thiện trong trường học đang bị suy giảm, và tình trạng bạo lực học đường không chỉ ảnh hưởng đến danh dự mà còn tác động tiêu cực đến thành tích của nhà trường.
Hành vi bạo lực học đường không chỉ ảnh hưởng đến truyền thống văn hóa đạo đức xã hội mà còn làm lu mờ các giá trị phép tắc và lễ nghĩa trong trường học Những vụ bạo lực này tạo ra một môi trường xã hội thiếu lành mạnh, ảnh hưởng đến an ninh trật tự và đời sống văn hóa của quốc gia Do đó, công tác tuyên truyền và giáo dục về bạo lực học đường cần được thực hiện nghiêm túc và thường xuyên trong các nhà trường.
Hình thức tuyên truyền cần phải đa dạng và chọn lọc, bao gồm những câu chuyện cảm động về gia đình học sinh bị ảnh hưởng bởi bạo lực học đường, các bộ phim có hình ảnh sinh động, buổi tọa đàm giữa học sinh, và những cuộc nói chuyện thời sự về vấn đề này Ngoài ra, những câu chuyện ân hận từ những học sinh đã từng gây ra bạo lực cũng là một phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức.
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một hoạt động quan trọng, giúp các em nhận thức sâu sắc về pháp luật và phát triển khả năng ứng xử, đối phó với những tình huống bất ngờ trong cuộc sống.
Công tác tuyên truyền phải thường xuyên, liên tục theo phương châm
"Mưa dầm thấm lâu" nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuyên truyền thông qua các buổi sinh hoạt chào cờ, hoạt động ngoài giờ lên lớp và các sinh hoạt tập thể của Đoàn cùng tổ chuyên môn Những hoạt động này giúp củng cố kiến thức và giá trị cho học sinh một cách bền vững.
Trong các buổi sinh hoạt, giáo viên chú trọng lắng nghe ý kiến của học sinh để hiểu rõ hơn về tâm lý và cảm xúc của các em.
2.4.3 Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh, chính quyền địa phươngtrong ngăn chặn nạn bạo lực học đường a Phối hợp với phụ huynh học sinh:
Trong một trường học, việc phối hợp giữa các đoàn thể trong nhà trường và các lực lượng bên ngoài, đặc biệt là cha mẹ học sinh, là rất quan trọng Cha mẹ học sinh đóng vai trò là cầu nối giữa thông tin của nhà trường và xã hội, giúp tăng cường sự liên kết và hỗ trợ trong quá trình giáo dục.
Phụ huynh không chỉ hỗ trợ nhà trường về vật chất và tài chính mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo Thiếu sự hỗ trợ này, các trường sẽ gặp nhiều khó khăn Tại trường chúng tôi, phụ huynh được xem như cánh tay phải trong hành trình giáo dục, và nhà trường đã thực hiện các biện pháp phối hợp tích cực nhằm giảm thiểu bạo lực học đường.
Nhà trường thường xuyên tổ chức tọa đàm với phụ huynh để thảo luận về các chủ đề quan trọng như giáo dục tình yêu, tình bạn, kỹ năng ứng xử của học sinh, phòng chống bạo lực học đường và thực hiện an toàn giao thông.