Nghiên Cứu Xây Dựng Thang Dinh Dưỡng Khoáng Trên Lá Và Bước Đầu Thử Nghiệm Bón Phân Theo Chẩn Đoán Dinh Dưỡng Cho Cà Phê Vối Kinh Doanh Tại Đăk Lăk.pdf

17 B� GIÁO D C & ĐÀO T�O TRƯ�NG Đ�I H�C NÔNG NGHI�P HÀ N�I �����������������***���������������� NGUY�N VĂN SANH NGHIÊN C!U XÂY D$NG THANG DINH DƯ%NG KHOÁNG TRÊN LÁ VÀ BƯ(C Đ)U TH* NGHI�M BÓN PHÂN THEO[.]

NGUY N VĂN SANH

NGHIÊN C!U XÂY D$NG THANG DINH DƯ%NG KHOÁNG TRÊN LÁ VÀ BƯ(C Đ)U TH* NGHI M BÓN PHÂN THEO CH.N ĐOÁN DINH DƯ%NG CHO CÀ PHÊ

V/I KINH DOANH T I DAK LAK

LU0N ÁN TI1N S2 NÔNG NGHI P

HÀ N I 2009

a

NGUY N VĂN SANH

NGHIÊN C!U XÂY D$NG THANG DINH DƯ%NG KHOÁNG TRÊN LÁ VÀ BƯ(C Đ)U TH* NGHI M BÓN PHÂN THEO CH.N ĐOÁN DINH DƯ%NG CHO CÀ PHÊ

V/I KINH DOANH T I DAK LAK

Chuyên ngành: TR>NG TR T

Mã sA : 62 62 01 01

LU0N ÁN TI1N S2 NÔNG NGHI P

NGƯ I HƯ(NG DDN KHOA H C:

1 GS TS HOÀNG MINH TFN

2 PGS TS VŨ QUANG SÁNG

HÀ N I 2009

L I CIM ƠN

Hoàn thành lu1n án TIIN SK NÔNG NGHINP này là nP l2c lQn lao cRa b8n thân ñã ñ bao tâm huy7t ñ= ñánh dTu m>t bưQc ngoUt trong s2 nghi.p gi8ng dVy và nghiên c9u khoa h?c Đ= có b8n lu1n án này tôi ñã nh1n ñư/c s2 giúp ñ!, chE dVy cRa các cTp lãnh ñVo và thZy, cô giáo Trư ng ĐVi h?c Nông nghi.p Hà N>i, Trư ng ĐVi h?c Tây Nguyên, lãnh ñVo và cán b> cRa các Công Ty, Nông Trư ng cà phê và các h> trGng cà phê tVi Dak Lak

Vì v1y, NCS xin bày t] lòng kính tr?ng và bi7t ơn sâu s_c ñ7n:

GS TS Hoàng Minh TTn, Nhà giáo ưu tú, m>t ngư i thZy mDu m2c v: ñVo ñ9c và ngh: nghi.p là tTm gương sáng trong s2 nghi.p ñào tVo và nghiên c9u khoa h?c ñã t1n tình chE dVy cho tôi trong su&t th i gian nghiên c9u hơn 10 năm trưQc tb Lu1n văn ThVc sc ñ7n Lu1n án Ti7n sc Nông nghi.p này

PGS TS Vũ Quang Sáng, B> môn Sinh lý th2c v1t, Trư ng ĐVi h?c Nông nghi.p Hà N>i, ñã t1n tình chE dVy cho NCS trong su&t th i gian làm lu1n án

T1p th= thZy, cô giáo Khoa Nông h?c, B> môn Sinh lý th2c v1t ñã tr2c ti7p ñóng góp nhi:u ý ki7n quý báu ñ= hoàn thi.n lu1n án này

Lãnh ñVo Trư ng ĐVi h?c Tây Nguyên, Khoa Nông Lâm ñã tVo ñi:u ki.n cho NCS hoàn thành lu1n án này

Lãnh ñVo, Giáo viên và nhân viên khoa Sau ĐVi h?c Trư ng ĐVi h?c Nông nghi.p Hà N>i ñã tVo ñi:u ki.n thu1n l/i cho NCS hoàn thành ñúng ti7n ñ>

Xin c8m ơn D2 Án FHE cRa Trư ng ĐVi h?c Nông nghi.p Hà N>i ñã tài tr/ m>t phZn kinh phí cho phân tích ñTt, lá cà phê cRa lu1n án

Lãnh ñVo, cán b>, công nhân viên các Công ty cà phê, Nông trư ng cà phê: Công ty cà phê Th_ng L/i, Tháng 10, 52, 721, 720, Êa Tul, Êa Pok, Êa H'Nin, Krông Ana, Nông trư ng cà phê Chư Pul,

S2 ñ>ng viên c vũ cRa bVn bè và tTm lòng r>ng ms cRa ngư i v/ yêu quý

ñã giúp tôi vư/t qua nh,ng trs ngVi ñ= ñ7n ñư/c vQi b7n b hôm nay

Nhân d@p này tôi xin c8m tV và ghi tâm nh,ng tTm lòng cao quý ñó vQi s2 thành kính sâu s_c t2 ñáy lòng

Tác gi8

NGUY N VĂN SANH

Chương 1 TLNG QUAN TÀI LI U NGHIÊN C!U 5

1.1 Vai trị cTa cây cà phê đAi vYi sZ nghi[p phát tri]n kinh t_ xã hai b Vi[t

1.1.2 Vai trị cRa cây cà phê đ&i vQi s2 phát tri=n kinh t7 xã h>i s Dak Lak 6 1.1.3 Vai trị cRa cây cà phê đ&i vQi s2 phát tri=n kinh t7 xã h>i s Vi.t Nam 7

1.2 Nhdng nghiên ceu vf đgt trhng và phân bĩn cho cà phê 9

1.2.2 Nh,ng nghiên c9u s; d<ng phân khống cho cà phê v&i 12 1.2.3 Nh,ng nghiên c9u phân bĩn h,u cơ cho cà phê v&i 25

1.3 K_t qun nghiên ceu thang dinh dưqng khống cho cà phê 29

2.2.2 Nghiên c9u ch n đốn dinh dư!ng khống qua lá cà phê v&i kinh

doanh Dak Lak

39

2.2.3 BưQc đZu th; nghi.m bĩn phân theo ch n đốn dinh dư!ng qua lá cho

cà phê v&i kinh doanh tVi Dak Lak

40

3.1 Đifu tra đánh giá tình hình sw d{ng phân bĩn cho cà phê vAi Dak Lak

3.2 Nghiên ceu ch|n đốn dinh dưqng khống qua lá cà phê vAi Dak

Lak

68

3.2.1 Th2c trVng dinh dư!ng khống trong đTt cRa các vư n cà phê v&i Dak Lak 68 3.2.2 Th2c trVng dinh dư!ng khống trong lá cRa các vư n cà phê v&i Dak Lak 71 3.2.3 Tương quan gi,a hàm lư/ng 1 s& nguyên t& hĩa h?c trong đTt vQi hàm

lư/ng cRa chúng trong lá và năng suTt cà phê v&i Dak Lak

3.3 BưYc đ~u thw nghi[m bĩn phân theo ch|n đốn dinh dưqng qua

lá cho cà phê vAi kinh doanh t€i Dak Lak

89

3.3.1 Nghiên c9u th; nghi.m thang dinh dư!ng khống trên lá đ= đi:u

chEnh lư/ng phân bĩn cho cà phê v&i kinh doanh s cơng ty cà phê

Th_ng L/i

90

3.3.2 Hi.u qu8 cRa vi.c th; nghi.m bĩn phân theo ch n đốn dinh dư!ng

k7t h/p phân h,u cơ sinh h?c cho cà phê s cơng ty cà phê Êa Pok

DANH M C CÁC KÝ HI U, CÁC CH„ VI1T T…T

Vi_t t†t Vi_t ñ~y ñT

CICO Congress of International Coffee Organization

Vi.n KHKTNL Vi.n Khoa h?c Kc thu1t Nông lâm

DANH M C H TH/NG CÁC BING, BI‡U

TT B8ng Trang

1.1 Dixn bi7n giá tr@ xuTt kh u cà phê Dak Lak (1993 2006) 7 1.2 Dixn bi7n di.n tích, năng suTt, s8n lư/ng cà phê Vi.t Nam (1980

2006)

8

1.3 Dixn bi7n tình hình xuTt kh u cà phê Vi.t Nam (1990 2006) 9

1.5 Lư/ng phân ñVm ñZu tư theo năng suTt và ñTt trGng 14 1.6 Lư/ng phân lân ñZu tư theo năng suTt và ñTt trGng 18 1.7 Lư/ng phân kali ñZu tư theo năng suTt và ñTt trGng 21 1.8 Thang dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê chè Costa Rica 33 1.9 Thang dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê v&i Compilation 34 1.10 Thang dinh dư!ng vi lư/ng trên lá cà phê v&i Compilation 34 1.11 Thang dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê chè Brazil 35 1.12 Thang dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê v&i Tây Nguyên 36 3.1 Th2c trVng s; d<ng phân bón, năng suTt cà phê cRa 3 huy.n, tEnh Dak Lak 51 3.2 T| l lư/ng phân vô cơ và năng suTt cà phê v&i Dak Lak 61 3.3 Hi.u qu8 kinh t7 cRa vi.c ñZu tư phân bón cho cà phê Dak Lak có

năng suTt > 3 tTn nhân/ha (2003)

3.6 Tương quan gi,a hàm lư/ng m>t s& nguyên t& hóa h?c trong ñTt vQi

hàm lư/ng cRa chúng trong lá cà phê v&i Dak Lak( n = 30)

76

3.7 Tương quan gi,a hàm lư/ng m>t s& nguyên t& hóa h?c trong ñTt vQi

năng suTt cà phê v&i Dak Lak ( n = 30)

77

3.8 Tương quan gi,a hàm lư/ng m>t s& nguyên t& hóa h?c trong lá vQi

năng suTt cà phê v&i Dak Lak ( n = 30)

78

3.9 Các m9c dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê v&i Dak Lak vào ñZu mùa

mưa có năng suTt > 4,1 6 tTn nhân/ha (% chTt khô)

82

3.10 Các m9c dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê v&i Dak Lak vào ñZu mùa

mưa có năng suTt < 2 tTn nhân/ha (% chTt khô)

82

3.11 Thang dinh dư!ng khoáng trên lá cà phê v&i Dak Lak vào ñZu mùa

mưa hưQng tQi dinh dư!ng t&i ưu ñ= ñVt ñư/c năng suTt tb 3 4 tTn

nhân/ha (% chTt khô)

83

3.12 T| l các nguyên t& hóa h?c trong lá và năng suTt cà phê v&i kinh

doanh Dak Lak

3.15 Tương quan các nguyên t& hóa h?c gi,a ñTt và lá cRa cà phê th;

nghi.m s công ty cà phê Th_ng L/i

DANH M C CÁC HÌNH Vˆ, Đ> TH•

TT Hình Trang

3.1 ĐG th@ radar thang dinh dư!ng khống trên lá cà phê v&i Dak Lak vào

ĐZu mùa mưa (% chTt khơ)

84

3.2 Sơ đG DRIS đ= ch n đốn dinh dư!ng cho cà phê v&i kinh doanh Dak Lak qua phân tích lá

87

3.3 ĐG th@ bi=u dixn hàm lư/ng các nguyên t& dinh dư!ng khống trong lá

cà phê Th_ng L/i trưQc th; nghi.m (%chTt khơ)

MK Đ)U

1 Tính cgp thi_t cTa đf tài

Cà phê cung cTp loVi th9c u&ng nĩng đư/c nhân loVi ưa thích, ngày nay hZu như khơng cĩ nhân dân cRa m>t Qu&c gia nào là khơng dùng cà phê Nhu cZu tiêu th< ngày m>t tăng, nên cây cà phê đư/c xác đ@nh là cây mũi nh?n trong chi7n lư/c phát tri=n kinh t7 xã h>i cRa đTt nưQc

Œ Dak Lak, sau ngày gi8i phĩng chE cĩ vài ngàn ha nhưng đ7n nay di.n tích

cà phê đã n đ@nh đ7n 169.345 ha vQi s8n lư/ng hàng năm đVt kho8ng 330.000 tTn nhân, kim ngVch xuTt kh u cà phê trên 300 tri.u USD, chi7m 80% kim ngVch xuTt

kh u cRa tEnh Khơng m>t ai cĩ th= phR nh1n đi:u mà cây cà phê làm đư/c: nh cà phê mà đ i s&ng cRa ngư i dân trGng cà phê tbng bưQc đư/c đ i mQi Song khơng ph8i th7 mà khơng chTp nh1n th2c t7: quy lu1t th@ trư ng chi ph&i cũng làm cho ngư i trGng cà phê ít v&n lao đao kh&n kh Rõ ràng v&n ít, đZu tư thTp, năng suTt thTp, thu nh1p kém là đi:u khơng tránh kh]i, nhưng cũng ph8i thba nh1n r5ng trên cùng m>t loVi đTt vQi cùng m>t gi&ng năng suTt cà phê ph< thu>c rTt lQn vào phân bĩn và năng l2c tay ngh: cRa ngư i qu8n lý chăm sĩc Cũng chính vì đi:u đĩ mà khơng ít nơng dân đã lVm d<ng phân bĩn làm cho dinh dư!ng cRa cây cà phê b@ mTt cân b5ng, năng suTt khơng n đ@nh, hi.u qu8 s8n xuTt khơng cao Hơn n,a, khi tVo

ra năng suTt cao thì dinh dư!ng trong đTt, trong cây cũng mTt đi rTt lQn thơng qua s8n ph m và đi:u ki.n t2 nhiên, nên cân b5ng dinh dư!ng trong cây trs nên khơng phù h/p, cZn ph8i nghiên c9u nhu cZu dinh dư!ng cRa cây theo tbng giai đoVn đ= đáp 9ng yêu cZu năng suTt cao, đ> phì đTt khơng gi8m sút mà cịn mang lVi hi.u qu8 kinh t7 n,a Đ= làm đư/c đi:u đĩ thì ph8i ki=m sốt và phát hi.n sQm nh,ng vi.c thba, thi7u các nguyên t& dinh dư!ng trong lá trưQc khi chúng th= hi.n ra tri.u ch9ng bên ngồi, cĩ th= b5ng nhi:u cách khác nhau như: phương pháp xem xét tri.u ch9ng ngoVi hình, phương pháp thí nghi.m đGng ru>ng, phương pháp ch n đốn

dinh dư!ng qua lá, vQi 2 phương pháp đZu t&n kém v1t tư, th i gian mà đ> chính xác khơng cao khi áp d<ng cho đ@a đi=m khác, nhưng vQi phương pháp ch n đốn dinh dư!ng qua lá cho phép ta xây d2ng thang dinh dư!ng khống trong lá nên cĩ th= ki=m sốt và phát hi.n vi.c thba, thi7u các nguyên t& dinh dư!ng b5ng phương pháp DRIS (Diagnosic and Recommendation Integrated System) đ= đi:u chEnh lư/ng phân cho h/p lý Đi:u thu1n l/i hơn là khi thang dinh dư!ng khống trên lá

cà phê đư/c thi7t l1p thì vi.c 9ng d<ng cĩ th= ti7n hành đGng loVt trên di.n r>ng đ= nâng cao đ> đGng đ:u và năng suTt cho cà phê là m>t yêu cZu b9c thi7t hi.n nay Trong h>i ngh@ lZn th9 8 cRa Hi.p h>i Cà phê th7 giQi 1977, Sylvain (dDn theo Nguyxn Sc Ngh@, 1982)[37] đã nhTn mVnh: ‘VTn đ: ch n đốn dinh dư!ng trên lá

cà phê là cơ ss khoa h?c đ= đưa ra cơng th9c phân bĩn h/p lý’

Œ Vi.t Nam, nghiên c9u v: vTn đ: này đã đư/c Đồn Tri.u NhVn (1984)[39], Nguyxn Tri Chiêm (1994)[9], Trương HGng và CTV (2000)[22] đUt ra nhưng vDn cịn r i rVc và chưa h th&ng

XuTt phát tb th2c tixn trên và yêu cZu cRa s8n xuTt đUt ra, đ= gĩp phZn xây d2ng cơng th9c phân bĩn h/p lý, th]a mãn t&i đa nhu cZu cRa cây trong su&t giai đoVn sinh trưsng, phát tri=n vba đ8m b8o năng suTt cao, nhưng đ> phì đTt khơng b@ gi8m sút, khơng gây ơ nhixm mơi trư ng, gi8m chí phí s8n xuTt, vba đVt hi.u qu8 kinh t7 đ= ngư i s8n xuTt cĩ lãi trong th i bu i giá c8 th@ trư ng bTp bênh, chúng tơi

ti7n hành đ: tài:“Nghiên c u xây d ng thang dinh dư ng khống trên lá và bư c

đ u th nghi!m bĩn phân theo ch&n đốn dinh dư ng cho cà phê v'i kinh doanh t(i Dak Lak”

2 M{c đích nghiên ceu

Trên cơ ss th2c trVng s; d<ng phân bĩn cho cà phê v&i kinh doanh cRa ngư i dân Dak Lak phân tích các m&i quan h cRa hàm lư/ng các nguyên t& dinh dư!ng khống trong đTt, trong lá vQi năng suTt cà phê đ= xây d2ng m>t thang dinh dư!ng các nguyên t& khống (N, P, K) trong lá cà phê v&i kinh doanh trưQc khi bĩn phân, làm cơ

ss cho vi.c đi:u chEnh lư/ng phân bĩn theo ch n đốn dinh dư!ng qua lá đ&i vQi cà phê v&i kinh doanh s Dak Lak

3 Ý nghĩa khoa h‹c và thZc tiŒn

3.1 Ý nghĩa khoa h‹c

+ K7t qu8 nghiên c9u cRa đ: tài st cung cTp các dDn li.u khoa h?c v: s2 tương quan cRa các nguyên t& khống N, P, K, Ca, Mg trong đTt, trong lá vQi năng suTt cà phê v&i và là cơ ss khoa h?c đ= đánh giá th2c trVng dinh dư!ng cRa vư n cà phê thơng qua thang hàm lư/ng các nguyên t& dinh dư!ng khống trong lá;

+ K7t qu8 nghiên c9u cRa đ: tài st là tài li.u tham kh8o cĩ giá tr@ cho vi.c gi8ng dVy và nghiên c9u khoa h?c theo hưQng bĩn phân d2a theo ch n đốn dinh dư!ng qua lá

3.2 Ý nghĩa thZc tiŒn

Thang hàm lư/ng các nguyên t& dinh dư!ng N, P, K trong lá cà phê v&i kinh doanh tVi Dak Lak là cơ ss cho vi.c nghiên c9u đ= đ: xuTt m>t bi.n pháp bĩn phân tiên ti7n cho cà phê v&i Đĩ là bĩn phân theo ch n đốn dinh dư!ng qua lá cho phép đánh giá tình hình dinh dư!ng trong lá theo tbng giai đoVn, khi7n ngư i s8n xuTt cĩ th= bĩn phân đúng lúc và sát vQi yêu cZu th2c t7 cRa cây Vba s; d<ng ti7t ki.m phân bĩn mà khơng gây ơ nhixm mơi trư ng, vba nâng cao năng suTt mà gi8m chi phí s8n xuTt khi7n cho giá thành s8n ph m hV thTp cĩ th= cVnh tranh trong n:n kinh t7 th@ trư ng th7 giQi, đGng th i đ8m b8o cho vư n cà phê n đ@nh lâu dài.VQi bĩn phân theo ch n đốn dinh dư!ng khơng b@ giQi hVn bsi khơng gian cĩ th= áp d<ng trên phVm vi r>ng trong cùng th i gian cho bTt kỳ lơ th;a nào và là đ>ng l2c thúc

đ y s8n xuTt cà phê Dak Lak phát tri=n

4 Ph€m vi nghiên ceu

Nghiên c9u này chE giQi hVn trên phVm vi cà phê v&i kinh doanh s đ> tu i

10 15 trGng trên đTt nâu đ] basalt cRa Dak Lak;

Đây là đ: tài rTt ph9c tVp và chưa đư/c quan tâm nghiên c9u s Vi.t Nam, nên nghiên c9u cRa chúng tơi chR y7u hưQng tQi vi.c đưa ra m>t thang dinh dư!ng cRa các nguyên t& N, P, K trong lá cà phê trưQc khi bĩn phân vào đZu mùa mưa đ= làm cơ ss cho các nghiên c9u 9ng d<ng theo hưQng này nên chưa đưa ra đư/c các 9ng d<ng c< th= cRa thang dinh dư!ng này Vì v1y, cZn cĩ các nghiên c9u ti7p t<c

theo hưQng này đ= cĩ th= hồn thi.n đư/c phương pháp bĩn phân theo ch n đốn dinh dư!ng qua lá;

Trong nghiên c9u cRa chúng tơi cĩ s; d<ng ch n đốn theo phương pháp DRIS (Diagnosic and Recommendation Integrated System) nhưng s m9c đ> là phát hi.n ra s2 mTt cân b5ng dinh dư!ng trong lá tb đĩ đi:u chEnh lư/ng phân và ki=m tra vi.c tích lũy dinh dư!ng sau khi bĩn phân gĩp phZn lý gi8i cho năng suTt đVt đư/c Vi.c th; nghi.m thang dinh dư!ng khống trên lá theo DRIS đ= bĩn phân cho

cà phê cũng chE bưQc đZu th2c hi.n s cơng ty cà phê Th_ng L/i, Êa Pok đVi di.n cho các vùng trGng cà phê v&i cRa Dak Lak

lá, qu8 cà phê (dDn qua Lê Song D2, 1995)[13] Ngày nay s Ethiopia và Sudan trên các cao nguyên có ñ> cao tb 1370 ñ7n 1830 m so vQi mUt bi=n vDn còn hàng ngàn

ha rbng cà phê Tb khi phát hi.n cho ñ7n nay cây cà phê ñã ñư/c con ngư i di th2c ñ7n các l<c ñ@a khác nhau, phân b& tb 150 vĩ ñ> Nam ñ7n 250 vĩ ñ> B_c, ñZu tiên cây

cà phê ñư/c ñưa ñ7n Arabia, tb ñây nó ñư/c du nh1p vào c;a ngõ giao lưu cRa các châu l<c là Th Nhĩ Kỳ rGi lZn lư/t ñ7n các châu: châu Mc, châu Á, …

Cách ñây 150 năm, nh,ng cây cà phê ñZu tiên do nh,ng cha ñVo ngư i Pháp mang tb châu Phi sang trGng s Vi.t Nam nhưng không ph8i vQi m<c ñích kinh doanh mà chE trGng làm c8nh s các nhà th : Hà Nam, Qu8ng Bình, Kon Tum,… Mãi ñ7n ñZu th7 k| 20 cà phê mQi b_t ñZu ñư/c trGng thành ñGn ñi:n có di.n tích lQn s Ngh An, Dak Lak, Lâm ĐGng

Cà phê là cây thân gP m?c t2 nhiên trong rbng, n7u ñ= chúng phát tri=n bình thư ng cây cao ñ7n 10 m Vì vùng b8n ñ@a cRa cà phê là m?c trong ñi:u ki.n sinh thái rbng sâu cao có ñ> cao tb 1370 1830 m so vQi m2c nưQc bi=n nên cà phê rTt y7u ch&ng gió, ưa ánh sáng tán xV Cà phê v&i yêu cZu lư/ng mưa tb 1.300 2.500

mm phân b& ñ:u trong năm, nhi.t ñ> thích h/p tb 22 260C, ñUc bi.t cZn m>t mùa khô hVn ng_n vào sau v< thu hoVch ñi kèm vQi nhi.t ñ> thTp là ñi:u ki.n lý tưsng cho quá trình phân hóa mZm hoa cà phê (Lê Ng?c Báu, 1994)[4]

Theo phân loVi thì cà phê thu>c b> Long Đsm (Gentianales), h? cà phê (Rubiaceae), chi cà phê (Coffea) Hi.n nay ngư i ta ñã phát hi.n có trên 100 loài cà

phê Trên cơ ss ñUc ñi=m tbng loài ñã phân cà phê làm ba gi&ng chính:

+ Cà phê chè: Coffea arabica L

+ Cà phê v&i: Coffea canephora Pierre ex Proehner var robusta (Lind ex

Willd) Chev

+ Cà phê mít: Coffea dewere Willd et Dar var excelsa Chev (Nguyxn Ti7n

Bân và C>ng s2, 1983)[6]

1.1.2 Vai trò cTa cây cà phê ñAi vYi sZ phát tri]n kinh t_ • xã hai b Dak Lak

Cây cà phê ñóng vai trò ñUc bi.t quan tr?ng trong s2 nghi.p phát tri=n kinh t7 xã h>i cRa tEnh Dak Lak Sau ngày gi8i phóng theo th&ng kê cRa Ty Nông Nghi.p Dak Lak (nay là Ss Nông Nghi.p & Phát tri=n Nông thôn Dak Lak) chE có vài ngàn

ha cà phê cRa các chR ñGn ñi:n ngư i Pháp và m>t ít cRa nhân dân ñ= lVi vQi năng suTt bình quân 7 8 tV nhân/ha, s8n lư/ng không ñáng k= (Phan Qua,1997)[43], [53] Nhưng cho ñ7n nay, sau 30 năm s8n xuTt và kinh doanh di.n tích cà phê cRa Dak Lak ñã n ñ@nh ñ7n 169.345 ha, năng suTt bình quân kho8ng 2 tTn nhân/ha vQi s8n lư/ng hàng năm ñVt kho8ng 330.000 tTn nhân Vì v1y, mà trong 13 năm qua (1993 2006) s8n lư/ng cà phê xuTt kh u tăng 3,8 lZn [10], [11], [54], [61], song do ngư i s8n xuTt không tuân thR nghiêm ngoUt quy trình ch7 bi7n và giá c8 th@ trư ng bi7n ñ>ng nên giá tr@ xuTt kh u thTt thư ng: năm cao nhTt (1995) bán ñư/c tQi 2200 USD/tTn nhưng năm thTp nhTt (2001) chE bán ñư/c có 396 USD/tTn; tính trung bình trong 13 năm giá cà phê ñVt 1206 USD/tTn Kim ngVch xuTt kh u năm 2006 ñVt 346 tri.u USD tăng 4,4 lZn so vQi năm 1993 Vì th7, kim ngVch xuTt kh u cRa cà phê chi7m ñ7n 80% kim ngVch xuTt kh u cRa tEnh Dak Lak (b8ng 1.1)

Bnng 1.1 DiŒn bi_n giá trŽ xugt kh|u cà phê Dak Lak (1993 • 2006)

Năm S8n lư/ng cà phê xuTt

kh u (1000 tTn)

Giá tr@ xuTt kh u bình quân (USD/tTn)

1.1.3 Vai trò cTa cây cà phê ñAi vYi sZ phát tri]n kinh t_ • xã hai b Vi[t Nam

Th1p niên 90 cRa th7 k| trưQc, cà phê Vi.t Nam phát tri=n vQi t&c ñ> chóng mUt c8 v: di.n tích lDn s8n lư/ng Trong giai ñoVn ñZu, cà phê do các Nông trư ng qu&c doanh trGng, sau ñó do nhân dân trGng chi7m tQi 80% di.n tích cà phê c8 nưQc, thu hút kho8ng 300.000 h> gia ñình vQi trên 600.000 lao ñ>ng thư ng xuyên, vào mùa thu hoVch s& lao ñ>ng cZn huy ñ>ng lên tQi 800.000 ngư i nghĩa là s& lao ñ>ng cRa ngành cà phê chi7m tQi 1,83% t ng lao ñ>ng cRa c8 nưQc và chi7m 2,93%

t ng s& lao ñ>ng nông nghi.p PhZn lQn di.n tích cà phê là do nhân dân trGng nên không theo quy hoVch nào mà ph< thu>c khá lQn vào giá c8 cRa th@ trư ng dDn tQi h1u qu8 là quy hoVch không ñGng b>, cơ cTu gi&ng chưa h/p lý, t1p trung quá lQn

vào gi&ng cà phê v&i mà chưa quan tâm ms r>ng các gi&ng cà phê chè, cà phê mít Công ngh ch7 bi7n còn y7u kém, cà phê nhân dân sau khi thu hoVch chR y7u chE ñư/c phơi khô Đ7n năm 2006 di.n tích cà phê c8 nưQc ñã có trên 522.300 ha, gTp trên 23 lZn, năng suTt bình quân 16 tV/ha, gTp 2 lZn, ñVt s8n lư/ng hơn 800.000 tTn, tăng gTp 107 lZn so vQi năm 1980 Kim ngVch xuTt kh u năm 2006 ñã lên ñ7n trên

900 tri.u USD, góp phZn ñáng k= vào thu nh1p cRa c8 nưQc (b8ng 1.2, 1.3)

Bnng 1.2 DiŒn bi_n di[n tích, năng sugt, snn lưtng cà phê Vi[t Nam

(1980 • 2006)

(tV nhân/ha)

S8n lư/ng (1000 TTn nhân) Gieo trGng Cho thu hoVch

9,2 23,4 61,9 99,9 99,9 157,5 174,4 205,8 330,8 417,0 473,0 492,0 489,0 499,2 512,1 508,6

8,4 8,8 14,9 18,0 21,8 20,3 24,1 19,9 14,7 19,2 17,8 15,8 15,8 16,0 16,0 16,2

7,7 20,5 92,0 180,0 218,1 320,1 420,5 409,3 486,8 802,5 840,4 776,4 771,0 798,7 819,4 824,0 NguGn: Niên giám T ng c<c th&ng kê 2007, [53], [54], [61]

Bnng 1.3 DiŒn bi_n tình hình xugt kh|u cà phê cTa Vi[t Nam

(1990 • 2006)

Năm S8n lư/ng xuTt kh u

(1000 tTn)

Giá tr@ xuTt kh u (USD /tTn)

810 2.411 1.817 1.175 1.254 1.213

1.2 Nhdng nghiên ceu vf ñgt trhng và phân bón cho cà phê

1.2.1 Nhdng nghiên ceu vf ñgt trhng cà phê

Nhi:u công trình nghiên c9u cho r5ng cà phê có th= trGng trên nhi:u loVi ñTt phát tri=n trên các loVi ñá m™ khác nhau: ñá basalt, ñá granit, ñá vôi, ñá phi7n sét, (Bheemaiah,1992[81], Bernhard Rothfos, B R.,1970 [79], Raju, T., Thomas, M R., Ganesh, K.A., 1982 [96], Đoàn Tri.u NhVn, 1990 [40], Coste, R., 1992 [84]) Th2c t7 cho thTy cà phê là loVi “cây quý t>c” nên trGng trên các loVi ñTt khác nhau cho hi.u qRa khác nhau khá rõ Tuy cà phê có th= trGng trên các loVi ñTt khác nhau nhưng t&t nhTt vDn là ñTt nâu ñ] basalt (Rhodic Ferralsols) (Hoàng Thanh Ti.m, Đoàn Tri.u NhVn, Phan Qu&c SRng (1999)[60]) Trương HGng (1999) [20] cho r5ng

cà phê có th= trGng trên ñTt xám gneiss (Ferralic Acrisols) vQi lư/ng ñZu tư gTp hai lZn nhưng năng suTt và hi.u qu8 ñZu tư luôn thTp hơn so vQi ñTt nâu ñ] (Rhodic Ferralsols) Bsi trên ñTt xám do thành phZn cơ giQi cát nhi:u, tZng ñTt m]ng, lư/ng mùn thTp, kh8 năng gi, nưQc kém, nhi.t ñ> trong ñTt thay ñ i bTt thư ng nên hoVt ñ>ng sinh h?c trong ñTt không thu1n l/i, kh8 năng khoáng hóa mVnh có th= ñ7n > 2% chTt h,u cơ mPi năm lVi b@ r;a trôi thư ng xuyên nên lư/ng mùn thTp, kh8 năng

gi, chTt mZu thTp Ngư/c lVi ñTt nâu ñ] do thành phZn cơ giQi tb sét ñ7n sét nUng

có kh8 năng gi, ñư/c nưQc, gi, ñư/c dinh dư!ng, k7t cTu viên tơi x&p, tiêu thoát nưQc t&t (ñây là ñUc tính ưu vi.t mà chE có ñTt nâu ñ] basalt mQi có), trao ñ i khí t&t giúp cho hô hTp x8y ra thu1n l/i, nhi.t ñ> thay ñ i ch1m, tZng ñTt dày, lư/ng mùn cao, kho d2 tr, dinh dư!ng lQn nên ñTt nâu ñ] rTt thích h/p cho phát tri=n cây công nghi.p dài ngày như cà phê, ca cao, cao su,

V: ñ@a hình, cà phê thích h/p vQi vùng ñTt cao có ñ> d&c thTp tb 30 80, song

s nh,ng vùng ñTt cao và ñ> d&c lQn cà phê vDn trGng ñư/c nhưng s8n xuTt kinh doanh gUp nhi:u khó khăn Khi trGng cà phê trên ñTt d&c, nhTt là ñ&i vQi vùng nhi.t ñQi nóng m, mưa nhi:u và t1p trung gây xói mòn nghiêm tr?ng nên trGng cà phê ph8i theo ñư ng ñGng m9c, trGng cây che bóng tVm th i hoUc vĩnh vixn cũng ph8i theo ñư ng ñGng m9c ñ= phân tán dòng ch8y, hVn ch7 kh8 năng xói mòn ñ7n m9c thTp nhTt Nh,ng nghiên c9u gZn ñây ñ:u cho r5ng n7u ñ> d&c tăng lên 4 lZn, t&c ñ> dòng ch8y tăng lên 2 lZn thì v1t chTt b@ cu&n trôi tăng lên 64 lZn K7t qu8 nghiên c9u cRa TrVm nghiên c9u ñTt Tây Nguyên cho thTy trên ñTt trGng có ñ> d&c 50 80

và lư/ng mưa 1.905 mm/năm, th8m th2c bì là rbng tái sinh thì lư/ng ñTt b@ r;a trôi hàng năm là 12,4 tTn/ha/năm, s vư n cà phê 2 năm tu i tán lá chưa khép kín lư/ng ñTt b@ r;a trôi lên tQi 69,2 tTn/ha/năm, nhưng s vư n cà phê 18 năm tu i tán lá ñã khép kín, lư/ng ñTt b@ r;a trôi chE còn 14,4 tTn/ha/năm Trung bình hàng năm trên 1

ha ñTt b@ mTt ñi 171 kg N, 19 kg P2O5, 337,5 kg K2O và 1125 kg chTt h,u cơ (Lương Đ9c Loan, Trình Công Tư, Bùi TuTn, 1997)[31] Lý tính ñTt khi ñã xu&ng cTp thì vi.c c8i tVo khó hơn so vQi c8i tVo hoá tính ñTt và cũng 8nh hưsng mVnh hơn ñ7n sinh trưsng cà phê Vì v1y mà yêu cZu ñTt t&t ñ= trGng cà phê ph8i là: tZng canh

tác dày trên 1m, ñ> x&p xung quanh 64%, dung tr?ng 0,9 g/cm3, t| tr?ng 2,65 g/cm3, gi, và tiêu thoát nưQc t&t (Quy trình kc thu1t trGng cà phê, 1987)[28] Các chE tiêu này s các loVi ñTt khác rTt khó ñVt ñư/c nhưng vQi ñTt nâu ñ] basalt thì hoàn toàn ñáp 9ng ñư/c Trong s& các chE tiêu hóa tính thì hàm lư/ng mùn là chE tiêu quan tr?ng nhTt ñ&i vQi ñTt trGng cà phê, bsi mùn chính là kho d2 tr, dinh dư!ng, nơi phân phát th9c ăn tb ña lư/ng ñ7n vi lư/ng cho cây trGng, ñ8m b8o dinh dư!ng cho cây trong su&t giai ñoVn sinh trưsng, phát tri=n Ngoài ra, mùn còn ñi:u hòa ch7 ñ> nhi.t, ch7 ñ> nưQc trong ñTt, cung cTp các chTt kích thích, các chTt kháng sinh, nâng cao ñ> ñ.m, làm gi8m tác hVi cRa ñ> chua giúp cây sinh trưsng t&t, ch&ng ch@u ñư/c b.nh Hàm lư/ng N có tương quan khá chUt vQi lư/ng mùn trong ñTt, hi7m khi nào tìm thTy hàm lư/ng N ít trên ñTt giàu mùn Do v1y, N cũng

là chE tiêu bi=u hi.n khá rõ v: kh8 năng sinh trưsng cRa cây Wrigley, G.(1988) [99] cho r5ng cà phê ưa ñTt giàu mùn, giàu dinh dư!ng, ñ> chua thTp, t ng lư/ng P2O5 ít quan tr?ng nhưng lVi là y7u t& cZn thi7t ñUc bi.t cho giai ñoVn ra hoa Cà phê là cây lTy hVt nên yêu cZu lư/ng kali khá cao, nhưng Trình Công Tư (1996) [65] ñã làm th2c nghi.m bón tăng kali gTp 3 lZn so vQi quy trình, k7t qu8 cho thTy năng suTt cà phê không tăng so vQi lư/ng phân theo quy trình mà s ñây có hi.n tư/ng lãng phí kali Anonymous (1991) [73], Krishna Murthy Rao (1985) [92] cũng ñã ñưa ra m>t s& chE tiêu ñTt trGng cà phê như sau:

TZng ñTt pHKCl Mùn% N% C/N P2O5% K2O% > 70cm 4,5 5,5 > 2 0,15 0,20 12 0,10 0,15 0,10 0,15 Theo Nguyxn Sc Ngh@ (1982) [37] tiêu chu n ñTt trGng ñư/c cà phê cho năng suTt bình thư ng ph8i n5m trong giQi hVn sau: N% = 0,15 0,20%, P2O5% = 0,08 0,10%, K2O% = 0,10 0,15%, hàm lư/ng mùn t&i thi=u là 2% Theo Willson, K.C (1987) [98] cà phê có th= m?c ñư/c trên ñTt có pHKCl bi7n ñ>ng tb 4 8 và cũng mang lVi hi.u qu8 kinh t7 cao trong kho8ng pH ñó Theo Nguyxn Sc Ngh@ (1982) [37], Ngô Văn Hoàng (1964) [16], Coste, R (1992) [84] cà phê phát tri=n t&t trên ñTt có pH = 4,5 5,0; n7u chua qúa các nguyên t& vi lư/ng tan mVnh gây ñ>c Nguyxn T; Siêm, Thái Phiên (1998)[51] khi nghiên c9u ñTt nâu ñ] basalt ñ:u nh1n

ñ@nh: "ñTt nâu ñ] có ph8n 9ng chua và chua toàn phDu di.n ngay c8 ñTt dưQi tán rbng, th= hi.n quy lu1t chung cRa ñTt nhi.t ñQi"

Lương Đ9c Loan (1996)[29] gZn 20 năm theo ñu i nghiên c9u 9ng d<ng vùng ñTt Tây Nguyên cũng nh1n ñ@nh: "ñTt nâu ñ] basalt là m>t loVi ñTt có nhi:u ti:m năng có th= trGng ñư/c nhi:u loVi cây trGng cho năng suTt cao nhưng cũng có mUt hVn ch7 là ñTt có ph8n 9ng chua, nghèo lân và kali dx tiêu"

"Trong s& 125 tri.u ha ñTt có kh8 năng canh tác nh nưQc tr i, còn lVi kho8ng 100 tri.u ha n5m trong vùng nhi.t ñQi m cRa Đông Nam Á PhZn lQn nh,ng di.n tích này là ñTt d&c, chua nhi.t ñQi Đ= tăng cư ng c8i thi.n ñ> phì ñTt rõ ràng là không có con ñư ng nào dx dàng hơn là bón vôi và lân cho cây ñ1u ñP phR ñTt, làm giàu dinh dư!ng b5ng con ñư ng sinh h?c, ñGng th i ngăn ngba tình trVng xói mòn, ñóng váng, nén chUt, " (Ernst, W Mutert 1997)[85]

Vi.n nghiên c9u cà phê (nay là Vi.n Khoa h?c Kc thu1t Nông Lâm nghi.p Tây Nguyên) ñã ñưa ra b8ng phân cTp m>t s& chE tiêu ñTt trGng cà phê Dak Lak (b8ng 1.4)

Bnng 1.4 Bnng phân cgp ñgt trhng cà phê Dak Lak

> 15

2,5 3,5 0,12 0,20

4 6

10 15

< 2,5 < 0,12 < 4

< 10

1.2.2 Nhdng nghiên ceu sw d{ng phân khoáng cho cây cà phê vAi

1.2.2.1 S d0ng phân ñ(m cho cà phê v'i

Nitơ là nguyên t& rTt quan tr?ng ñ&i vQi sinh trưsng, phát tri=n cRa cây cà phê Nitơ có trong thành phZn cRa phân t; di.p l<c, trong thành phZn cRa protein, trong axít nucleic Đây là nh,ng thành phZn cơ b8n cTu tVo nên t7 bào, tVo nên b> máy quang h/p Nitơ có mUt trong chTt kích thích sinh trưsng (auxin, cytokinin) nên phân ñVm có kh8 năng kích thích sinh trưsng thân, cành, lá, tVo nên b> khung

tán giúp cho quá trình quang h/p mVnh, tVo nên chTt h,u cơ tích luc vào hVt, tăng năng suTt cà phê HZu h7t các tác gi8 ñ:u cho r5ng phân ñVm có tác d<ng tăng năng suTt thông qua các chE tiêu như: kh&i lư/ng nhân, kích thưQc hVt và tE l hVt/qu8 Coste, R (1992) [84] nh1n ñ@nh trong s& các nguyên t& cZn thi7t cho cây thì N là thành phZn tr>i nhTt trong cây cà phê De Geus, J.G (1973) [90] cho r5ng hàng năm 1

ha cà phê sau thu hoVch ñã lTy ñi ít nhTt là 135 kg N tb ñTt N là nguyên t& c2c kỳ quan tr?ng ñ&i vQi quá trình sinh trưsng dinh dư!ng cũng như sinh trưsng sinh th2c:

cà phê ki7n thi7t cơ b8n cZn nhi:u N và P, cà phê kinh doanh cZn nhi:u N và K Benac, R (1967) [77] cho r5ng N là y7u t& hVn ch7 năng suTt cà phê vùng Bamoun thu>c Cameroon và Benac cũng là ngư i chE rõ s2 khác bi.t cRa hai loVi phân urea và sunfat amonium (SA) khi bón trên ñTt thi7u lưu huỳnh Trên ñTt nâu ñ] basalt (Rhodic Ferralsols) v&n nghèo lưu huỳnh th= hi.n khá rõ trên cà phê ki7n thi7t cơ b8n, ñUc bi.t ñZu mùa mưa, b.nh bVc lá do thi7u lưu huỳnh xuTt hi.n khá ph bi7n, nhưng chE cZn b sung sunfat amonium (NH4)2SO4 thì b.nh bVc lá ñư/c ch,a kh]i vì trong SA có ñ7n 27% SO4 (Vũ H,u Yêm, 1995)[70] M>t s& tác gi8 c8nh báo r5ng bón phân SA liên t<c vQi s& lư/ng lQn cho cà phê có th= st làm chua ñTt (Tôn N, TuTn Nam, 1999)[36] Cũng theo Tôn N, TuTn Nam (1993)[33] thì phân ñVm sunfat bón thay th7 cho phân ñVm urea s nh,ng năm ñZu có th= c8i thi.n ñư/c năng suTt

vư n cây, kích thưQc và kh&i lư/ng hVt lQn hơn Đi:u này có ý nghĩa lQn ñ&i vQi nưQc ta bsi lt cà phê Vi.t Nam hZu như xuTt kh u thô là chính, nên kích c! hVt st quy7t ñ@nh tính thương mVi cRa cà phê Song n7u bón thay th7 hoàn toàn và liên t<c phân urea b5ng phân SA thì nguy cơ làm chua ñTt là không tránh kh]i

Theo Martin, J R.(1988)[95], bón phân ñVm sunfat gây chua ñTt và trong chbng m2c nào ñó 8nh hưsng xTu ñ7n sinh trưsng cà phê chè s th i kỳ ki7n thi7t cơ b8n

Malavolta, E.(1990)[94] khi nghiên c9u s& lZn và li:u lư/ng bón phân ñVm

ñã cho k7t qu8 như sau: N7u công th9c không bón phân là 100% thì khi bón 200 kg

N trong 1 lZn làm năng suTt tăng 115%, nhưng n7u chia làm 2 lZn bón, năng suTt tăng 150%, chia làm 4 lZn bón, năng suTt tăng ñ7n 200% Đi:u này cho thTy n7u

cung cTp phân ñVm k@p th i và ñúng lúc thì làm tăng năng suTt rõ r.t và hi.u qu8 cRa ñZu tư cao, giá thành s8n ph m hV thTp, s8n xuTt có lãi

Lương Đ9c Loan (1996) [29] khi t ng k7t tb hơn 50 thí nghi.m chính quy v: cây cà phê trGng trên ñTt nâu ñ] basalt cRa Dak Lak cho r5ng bón ñVm tb 45 135

kg N/ha làm tăng 25% s& cUp cành và tăng 16% kh&i lư/ng rx

Căn c9 vào loVi ñTt, tính chTt ñTt, ñ@a hình cũng như năng suTt cRa vư n cây tùy thu>c vào loVi cà phê và trình ñ> canh tác cRa ngư i dân mà Nguyxn Xuân Trư ng, Lê Văn Nghĩa, Lê Qu&c Phong, Nguyxn Đăng Nghĩa (2000)[63] ñ: ngh@ nông dân có th= áp d<ng lư/ng phân ñVm bón cho cà phê v&i kinh doanh trên m>t

ha trong m>t năm (b8ng 1.5)

Bnng 1.5 Lưtng phân ñ€m ñ~u tư theo năng sugt và lo€i ñgt

(tTn nhân/ha)

Lư/ng phân ñVm (kg/ha/năm) Rhodic Ferralsols

Œ vùng Buôn Ma Thu>t (Dak Lak), ñ= ñVt năng suTt 2 3 tTn nhân/ha cZn bón 340 382 kg N Œ vùng Êa Kar (Dak Lak) ñ= ñVt năng suTt 2 tTn nhân/ha cZn bón 200 220 kg N Œ vùng Dak Uy (Gia Lai) ñ= ñVt năng suTt tb 1,0 1,6 tTn nhân/ha cZn bón 200 220 kg N

Trên n:n 150 kg P2O5 + 300 kg K2O/ha, bón tăng phân ñVm tb 0 300 kg N/ha có tác d<ng làm tăng s& cUp lá/cành, tăng kh&i lư/ng qu8 và tăng năng suTt cà phê nhân, n7u bón trên 300 kg N/ha thì trong nhi:u trư ng h/p ñã x8y ra kh8 năng

tăng m9c đ> r<ng qu8 và t| l nhixm r.p, cu&i cùng là năng suTt gi8m Trên n:n 300

kg N + 300 kg K2O, bĩn phân lân tb 0 200 kg P2O5/ha cĩ tác d<ng làm tăng s& cUp lá/cành, làm gi8m t| l nhixm r.p xanh, cành khơ, m9c đ> r<ng qu8 nên tăng năng suTt, nhưng hi.u qu8 và năng suTt cao nhTt s m9c 150 kg P2O5/ha; trên m9c đĩ năng suTt cĩ tăng nhưng khơng ch_c ch_n Trên n:n 300 kg N + 150 kg P2O5, bĩn kali tb 0 400 kg K2O/ha thì c8 năng suTt lDn hi.u qu8 kinh t7 đ:u tăng tb 0 300 kg

K2O; vư/t qua m9c đĩ, hi.u suTt đZu tư b_t đZu gi8m Dùng phân bĩn làm tăng năng suTt cà phê, nhưng bĩn phân theo k7t qu8 cRa thí nghi.m đGng ru>ng chE d2a vào t| l chTt dinh dư!ng trong đTt khơng cho k7t qu8 ch_c ch_n s nh,ng vùng tương t2, nên Y Ka Nin H’Drơk đ: ngh@ cZn ph8i nghiên c9u ch n đốn dinh dư!ng qua lá đ= đ: xuTt quy trình bĩn phân h/p lý cho cà phê và áp d<ng r>ng rãi cho s8n xuTt, (Y Ka Nin H’Drơk, 2002)[72]

Trình Cơng Tư (1996)[65] th2c hi.n thí nghi.m trên n:n 100 kg P2O5 + 200

kg K2O bĩn phân đVm tăng tb 200 lên 300 và 400 kg N/ha cho cà phê v&i kinh doanh tVi Dak Lak, thì năng suTt thu đư/c 1,93; 2,12 và 1,86 tTn nhân /ha, trong trư ng h/p này tăng N gTp 2 lZn nhưng năng suTt khơng tăng mà cịn gi8m cho thTy tính cân đ&i th= hi.n khá rõ, n7u khơng thi7t l1p cân đ&i dinh dư!ng thì năng suTt thTp hi.u qu8 kinh t7 kém

Rõ ràng, n7u khơng ph8i đTt nâu đ] thì vi.c đZu tư phân khống tương đ&i cao nhưng năng suTt khơng bao gi đVt như năng suTt cRa cà phê trGng trên đTt nâu đ] Đĩ chính là đUc tính ưu vi.t cRa đTt nâu đ] mà khơng m>t loVi đTt nào cĩ th= so sánh đư/c

V: s& lZn bĩn trong năm đ= đVt đư/c năng suTt cao cũng cĩ nhi:u ý ki7n khác nhau: Trương HGng (1997) [20] cho r5ng bĩn 4 lZn trong năm (1 lZn vào mùa khơ và 3 lZn trong mùa mưa) cho năng suTt cao nhTt Vũ Cao Thái và nnk (1999) [57] cũng cho r5ng bĩn đVm 4 lZn trong năm theo tE l đZu mùa mưa 25 30%, gi,a mùa mưa 30 35%, cu&i mùa mưa 25 30%, đZu mùa khơ 5 15% Như v1y, cĩ th= thTy cĩ 1 lZn bĩn phân đVm vào mùa khơ giúp cây sinh trưsng, phát tri=n t&t Nhưng thơng thư ng vào mùa khơ s Tây Nguyên luơn x8y ra tình trVng khơ hVn thi7u nưQc

nghiêm tr?ng thì bón phân ñVm vào lúc nào khi ñTt không ñR m ? Hơn n,a, v: mUt sinh lý thì cà phê v&i yêu cZu ph8i có kho8ng th i gian khô hVn ít nhTt là 2 tháng sau thu hoVch ñ= cây phân hóa mZm hoa Vì v1y, l2a ch?n th i ñi=m bón phân ñVm vào mùa khô là m>t vTn ñ: khá hTp dDn, làm sao cây cà phê vba phân hóa mZm hoa vba sinh trưsng kh]e ñ= tVo cành d2 tr, cho năm sau, vì cà phê v&i không ra hoa trên ñ&t cũ nên cành d2 tr, là y7u t& cơ b8n cTu thành năng suTt cho năm sau

1.2.2.2 S d0ng phân lân cho cà phê v'i

P ñóng vai trò quan tr?ng trong ñ i s&ng t7 bào cRa th2c v1t P là thành phZn cRa phospholipit h/p chTt quan tr?ng cTu tVo nên h th&ng màng sinh h?c P là thành phZn nòng c&t cRa chTt nucleoprotein, trong ñó nó liên k7t chUt cht vQi N Vì v1y, khi cây tăng trưsng hình thành nhi:u t7 bào mQi, mô mQi ph8i có thêm nhi:u nucleoprotein nên cây cZn c8 N và P Nh,ng h/p chTt ph9c tVp tham gia vào quá trình hô hTp và quang h/p ñ:u có ch9a P, (Võ Minh Kha, 1995)[23] P xúc ti7n vi.c

ra rx giúp cây hút khoáng, ñUc bi.t P rTt nhVy c8m vQi cà phê con nhTt là giai ñoVn ki7n thi7t cơ b8n Cây cà phê hoVt ñ>ng là nh các h/p chTt cao năng: ADP, ATP, ñ:u ch9a P giúp cây hút nưQc, khoáng và trao ñ i v1n chuy=n nguyên li.u lên lá ñ= tham gia vào quá trình sinh t ng h/p protein, axít nucleic, gluxít, lipit P có mUt trong các enzyme oxy hóa kh; quan tr?ng trong cây như NAD, NADP, FAD, Thi7u P cây hút N vào b@ tích lũy trong lá s dVng N khoáng nhi:u chưa chuy=n thành dVng N protein ñư/c và ñó chính là môi trư ng dinh dư!ng thu1n l/i cho vi.c phát tri=n cRa nhi:u loVi nTm b.nh (Lê Văn Căn, 1985) [7] Thi7u P cây cà phê phát tri=n kém, còi c?c, ch1m lQn, lá c9ng, màu s_c t&i lVi, thân m]ng, rx kém phát tri=n

ĐUc bi.t thi7u P cây th< phTn, th< tinh kém, hVt lép, hoa qu8 hay r<ng sQm

PhZn lQn phân lân s nưQc ta s8n xuTt tb nguGn nguyên li.u Apatit loVi 1 có hàm lư/ng > 33% P2O5 dùng ñ= s8n xuTt phân lân supe, loVi 2 có tb 26 33% P2O5

dùng ñ= s8n xuTt phân lân nung ch8y Trong quá trình s8n xuTt phân lân nung ch8y

có tr>n thêm chTt dDn nhi.t CaO và SiO2 nên phân lân nung ch8y phát huy khá t&t trên ñTt chua Theo chương trình ñi:u tra t ng h/p h sinh thái cà phê (PhVm Quang Anh, 1984) [1] ñ&i vQi cà phê hZu h7t ñ:u trGng trên ñTt chua có pHKCl = 4,5 5,5

Phân lân có tác d<ng kích thích s2 ra rx nên trong quá trình chi7t, giâm cành, ngư i

ta thư ng tr>n bZu ñTt vQi phân lân giúp cành chi7t, cành giâm nhanh chóng ra rx Đ&i vQi cà phê s giai ñoVn vư n ươm phân lân ñã ñư/c 9ng d<ng nhi:u và cho k7t qu8 rõ r.t De Geus, J G.(1983) [12] cho r5ng cà phê còn non ph8n 9ng mVnh ñ&i vQi P, khi thi7u P, rx sinh trưsng ch1m, hóa gP không ñZy ñR Giai ñoVn cà phê thành th<c ph8n 9ng không rõ ñ&i vQi P, song nó ñUc bi.t quan tr?ng ñ&i vQi s2 hình thành qu8 và hVt cà phê Phan Th@ HGng ĐVo (1986) [14] khi ti7n hành thí nghi.m tr>n 2% lân Văn Đi=n vào bZu ñTt ươm cà phê cho k7t qu8 cây cà phê con giai ñoVn

vư n ươm sau 5 tháng có kh&i lư/ng chTt khô cRa b> rx non tăng 95% và phZn thân

lá trên mUt ñTt tăng 60% so vQi ñ&i ch9ng không bón lân Khi trGng mQi cà phê, bón lót phân h,u cơ tr>n vQi 100% lư/ng phân lân ngay tb ñZu là m>t bi.n pháp t&i ưu nhTt vba gi8m s& công bón phân mà còn tăng hi.u l2c cRa phân lân và phân h,u cơ n,a Theo Lương Đ9c Loan (1996) [29] bón phân lân cho cà phê trên ñTt nâu ñ] basalt có n:n h,u cơ cao cũng làm tăng hi.u l2c cRa lân, tăng h s& s; d<ng cRa phân lân và làm gi8m lư/ng phân ñVm ñ= tVo ra 1 tTn s8n ph m Trên n:n ñTt có bón

15 tTn phân chuGng thì bón phân lân làm tăng năng suTt 13,3%, h s& s; d<ng phân lân là 23,8% và ti7t ki.m 24,8 kg N ñ= tVo ra 1 tTn cà phê nhân

Nguyxn Kh8 Hòa (1995) [15] khi nghiên c9u hi.u l2c cRa phân lân cho cà phê chè PhR Quỳ Ngh An cho r5ng phân lân có kh8 năng làm cà phê tăng trưsng mVnh và tVo năng suTt rõ r.t, bón lân càng cao thì năng suTt càng tăng và năng suTt ñVt cao nhTt khi bón lân lên tQi 200 kg P2O5/ha, tăng năng suTt 143% so vQi m9c không bón Ngư/c lVi m>t s& tác gi8 khác: Lê HGng L@ch, Lương Đ9c Loan (1997)[24], Lê HGng L@ch (1997)[25] cho r5ng không ph8i phân lân không có hi.u l2c hay hi.u l2c thTp ñ&i vQi cà phê trên ñTt nâu ñ] basalt mà vTn ñ: là vi.c s; d<ng chúng có cân ñ&i vQi ñVm và kali hay không? K7t qu8 nghiên c9u cRa Vi.n nghiên c9u cà phê cho r5ng nhu cZu phân lân ñ&i vQi cà phê kinh doanh không cao và hi.u qu8 nhi:u khi không rõ r.t trên ñTt nâu ñ] basalt Tôn N, TuTn Nam (1993) [32] khi nghiên c9u t h/p NPK cho thTy m9c lân cao 200 kg P2O5/ha ch¡ng nh,ng không làm tăng năng suTt mà còn có 8nh hưsng ngư/c lVi Trương HGng, Tôn N,

TuTn Nam và CTV (1996) [19] cho r5ng bón lân s các m9c 75, 150, 225 kg P2O5/ha năng suTt ñVt ñư/c lZn lư/t tb 2,12; 2,17 ñ7n 2,20 tTn nhân/ha nhưng s2 khác bi.t này không có ý nghĩa v: mUt th&ng kê Trong khi ñó theo ñi:u tra cRa Lê Ng?c Báu (2001) [5] trên các vư n cà phê có năng suTt cao > 5 tTn nhân/ha thì lân ñư/c bón dao ñ>ng tb 30 ñ7n 295 kg P2O5/ha, bình quân là 96 kg P2O5/ha và n7u so vQi quy trình ñư/c B> Nông nghi.p & Phát tri=n Nông thôn ban hành (1987)[28] (150 kg P2O5/ha) thì lư/ng phân lân thTp hơn nhi:u nhưng vDn ñVt ñư/c năng suTt cao Trương HGng, Tôn N, TuTn Nam và CTV (1996) [19] cho r5ng: "Lư/ng phân lân bón cho cà phê thay ñ i trong phVm vi r>ng tb 42 → 180 kg P2O5/ha nhưng năng suTt thì không thay

ñ i mTy và không ph< thu>c vào lư/ng phân lân bón vào vì h s& s; d<ng gi,a lân có s¢n trong ñTt là 17,7 quá cao so vQi h s& s; d<ng phân lân bón vào (2,3) Lân chE tham gia 8,2% vào cTu thành năng suTt trong khi ñó t h/p NK tham gia ñ7n 69,7% cTu thành năng suTt" Ngư/c lVi Lương Đ9c Loan và Lê HGng L@ch (1996)[30] cho r5ng: "Trong tTt c8 các trư ng h/p bón phân lân nung ch8y ñ:u làm tăng năng suTt cà phê nhân tb 5 41% so vQi không bón lân Trên n:n N và kali cao mu&n ñVt năng suTt cao ph8i bón lân cao mQi có hi.u qu8 Bón 100 kg P2O5/ha b>i thu 2,2 tV nhân/ha trong khi bón 200 kg P2O5/ha b>i thu 8,2 tV nhân/ha cùng trên n:n 300 kg N + 300 kg K2O" Theo Nguyxn Xuân Trư ng, Lê Văn Nghĩa, Lê Qu&c Phong, Nguyxn Đăng Nghĩa (2000) [63] thì lư/ng phân lân ñư/c bón cho cà phê v&i tùy theo loVi ñTt và năng suTt ñVt ñư/c mà ñ: ngh@ bón phân lân như sau (b8ng 1.6)

Bnng 1.6 Lưtng phân lân ñ~u tư theo năng sugt và ñgt trhng

(tTn nhân/ha)

Lư/ng phân lân (kg/ha/năm) Rhodic Ferralsols

2 4

180 200

200 220

V: s& lZn bón hZu h7t các tác gi8 ñ:u th&ng nhTt là bón lân chE bón m>t lZn cùng vQi phân h,u cơ vào ñZu mùa mưa cho hi.u qu8 cao nhTt bsi phân lân là loVi phân ch1m tan và hi.u l2c có th= kéo dài trong nhi:u tháng mQi có tác d<ng Phan Qu&c SRng (1996) [55] cho r5ng: nên bón k7t h/p phân h,u cơ cùng m>t ñ/t vQi lZn bón phân hóa h?c, ñUc bi.t là phân lân cùng tr>n vQi phân h,u cơ Không nên bón phân lân quá mu>n bsi vì n7u bón phân xong gUp th i kỳ khô hVn ngay thì không phát huy ñư/c hi.u l2c cRa phân bón Phan Qu&c SRng ñ: ngh@ bón phân lân như sau: 40% vào tháng 6 7 và 60% vào tháng 10 11 Rõ ràng, vQi ñUc tính ch1m tan cRa phân lân và khí h1u th i ti7t Tây Nguyên bón 60% lân vào tháng 10 11 là không h/p lý vì tháng 11 s Tây Nguyên là tháng b_t ñZu mùa khô hVn

1.2.2.3 S d0ng phân kali cho cà phê v'i

MUc dù kali là m>t trong ba nguyên t& mà cây trGng cZn vQi s& lư/ng nhi:u nhTt nhưng nghiên c9u v: kali còn rTt ít bsi kali rTt linh ñ>ng Kali không tham gia vào cTu tVo thành phZn cTu trúc hay h/p chTt h,u cơ cRa th2c v1t, nhưng kali cZn thi7t trong hZu h7t các ti7n trình thi7t y7u nh5m gi, v,ng ñ i s&ng cRa cây trGng HoVt ñ>ng quang h/p và hô hTp x8y ra là do ti7n trình hoVt ñ>ng cRa các enzyme Kali lVi ñóng vai trò then ch&t trong s2 hoVt hóa hơn 60 enzyme trong cây Nh có tính di ñ>ng cao nên kali có ch9c năng v1n chuy=n các s8n ph m quang h/p v: cơ quan tích lũy như qu8, hVt, thân, cR, (Vũ H,u Yêm, 1995)[70] Do v1y, kali làm tăng năng suTt, ph m chTt nông s8n, tăng ñ> lQn cRa hVt và gi8m r<ng qu8 do thi7u dinh dư!ng (Công Doãn S_t, PhVm Th@ Đoàn, Võ Đình Long, 1995) [49] Kali làm tăng áp suTt th m thTu nh v1y tăng kh8 năng hút nưQc cRa rx, ñi:u khi=n hoVt ñ>ng cRa khí kh ng giúp cây quang h/p ñư/c c8 trong ñi:u ki.n thi7u nưQc Kali ñóng vai trò quan tr?ng trong s2 phân chia t7 bào Do tác ñ>ng ñ7n quá trình quang h/p

và hô hTp nên kali 8nh hưsng ñ7n vi.c trao ñ i N và protein Kali làm tăng lư/ng nưQc liên k7t trong t7 bào, ñi:u hòa s2 xâm nh1p CO2 và thoát hơi nưQc nên kali có tác d<ng giúp cây cà phê ch&ng lVi ñi:u ki.n kh_c nghi.t như khô hVn, giá lVnh Kali tăng cư ng tVo bó mVch, ñ> dài, s& lư/ng, b: dày cRa giác mô nên ch&ng ñư/c ñ ngã Khi thi7u kali vi.c v1n chuy=n và tích lũy hydrat cacbon gi8m, N khoáng

không chuy=n thành N protein nên s8n ph m kém ng?t Thi7u kali cây không th= s; d<ng nưQc và các dư!ng chTt khác tb ñTt hay tb phân m>t cách h,u hi.u Khi thi7u kali, lá cây thư ng b@ u&n cong rR rư/i, lá khô dZn tb ngoài rìa d?c theo mép vào gân lá, cây ch1m phát tri=n, qu8 chín ch1m, ph m chTt nông s8n kém, hVt nh] Đ= tăng trưsng mVnh và kh]e cây cZn hTp thu m>t lư/ng lQn kali nhưng kali

là m>t dư!ng chTt di ñ>ng khá mVnh trong cây cũng như trong ñTt Kali tham gia vào hZu h7t n7u không mu&n nói là tTt c8 các ti7n trình sinh h?c trong cây mà không trs thành m>t phZn cRa m>t h/p chTt h,u cơ (Công Doãn S_t, PhVm Th@ Đoàn, Võ Đình Long, 1995)[49] Kali có tác d<ng ñi:u chEnh m?i quá trình trao ñ i chTt và các hoVt ñ>ng sinh lý ñGng th i có tác d<ng ñi:u chEnh ñUc tính lý, hóa h?c cRa keo nguyên sinh chTt Kali giúp cho cây ti7n hành quang h/p bình thư ng, ñ y mVnh s2

di chuy=n hydrat cacbon tb lá sang các b> ph1n, do ñó kali làm tăng cư ng hoVt ñ>ng quang h/p cRa lá (Lê Văn Căn, 1978) [8]

Theo De Geus, J.G (1973) [90], cây cà phê cZn nhi:u kali ñUc bi.t là th i kỳ phát tri=n phình to cRa qu8 và chín Œ giai ñoVn này, kali trong lá có th= gi8m ñáng k= nên bón kali thư ng ñư/c ti7n hành vào ñZu mùa mưa, chia làm 2 hay nhi:u lZn Hàng năm 1 ha cà phê sinh trưsng bình thư ng cũng lTy ñi ít nhTt là 145 kg K2O Theo Forestier, F (1969) [89], thi7u kali thư ng xuTt hi.n trên lá già tb lá th9 3, 4 trs vào mà không xuTt hi.n trên lá non N7u thi7u kali trZm tr?ng thì qu8 r<ng nhi:u, cành m8nh kh8nh dx khô và ch7t Lư/ng kali vba ph8i tb 150 300 kg

K2O/ha st n ñ@nh năng suTt cà phê kho8ng 3 4 tTn nhân/ha Trong các m&i tương tác thì tương tác N K là chUt cht nhTt

Trình Công Tư, Lương Đ9c Loan, Thái Phiên (1996) [66] cho r5ng phân kali hZu như ít có 8nh hưsng ñ7n sinh trưsng cRa cà phê th i kỳ ki7n thi7t cơ b8n Khi tăng lư/ng kali tb 25 75 kg K2O/ha trên n:n N và P thay ñ i thì các chE tiêu như: chi:u cao cây, ñư ng kính tán, chu vi g&c, s& cUp cành, kh&i lư/ng rx, ñ:u thay

ñ i không ñáng k=

Trình Công Tư (1996) [65] khi theo dõi tE l cây b@ sâu ñ<c thân và r.p v8y xanh tTn công trên cà phê cho thTy bón kali tb 25 75 kg K2O/ha có th= gi8m tE l cây b@ sâu ñ<c thân tb 3,4% xu&ng 0,6% và cây b@ r.p v8y xanh gi8m tb 5,9% xu&ng 1,8%

Tuy nhiên, ñ&i vQi cà phê kinh doanh kali lVi có tác d<ng mVnh ñ7n sinh trưsng và năng suTt Lê Ng?c Báu (1997)[4] khi ñi:u tra trên các nông h> s8n xuTt cà phê có năng suTt bình quân > 5 tTn nhân/ha s các tEnh Tây Nguyên (Gia Lai, Dak Lak, Kon Tum) cho r5ng m9c bón kali mà ngư i dân thư ng s; d<ng là khá cao tb

400 500 kg K2O/ha gTp 2 ñ7n 2,5 lZn so vQi quy trình (quy trình bón 200 kg

K2O/ha) M>t s& thí nghi.m khác ñư/c th2c hi.n s Tây Nguyên khi bón kali tăng gTp

2 ñ7n 3 lZn so vQi quy trình thì năng suTt không còn tương quan thu1n vQi lư/ng bón kali n,a, nhưng cũng không 8nh hưsng ñ7n sinh trưsng, phát tri=n cRa cây cà phê Nguyxn Xuân Trư ng, Lê Văn Nghĩa, Lê Qu&c Phong, Nguyxn Đăng Nghĩa (2000) [63] ñ: ngh@ m9c bón kali cho cà phê v&i trên các chân ñTt và năng suTt ñVt ñư/c như sau (b8ng 1.7)

Bnng 1.7 Lưtng phân kali ñ~u tư theo năng sugt và ñgt trhng

(tTn nhân/ha)

Lư/ng phân kali (kg/ha/năm) Rhodic Ferralsols

và 5 10% vào ñZu mùa khô Theo Trương HGng, Tôn N, TuTn Nam và CTV (1996) [19] bón 4 lZn trong năm vào các tháng 3, 5, 8, 11, cho năng suTt cao nhTt và khác bi.t có ý nghĩa vQi bón 3 lZn nhưng không khác bi.t vQi bón 5 lZn Phan Qu&c

SRng (1996) [55] cho r5ng mPi năm có th= bón tb 3 4 lZn N7u bón 3 lZn trong năm thì st s; d<ng lư/ng phân s mPi lZn vào các th i gian như sau: 30% vào tháng

3 4, 40% vào tháng 6 7 và 30% vào tháng 10 11 Tb trưQc ñ7n nay có nhi:u ý ki7n thba nh1n bón ñVm vào mùa khô giúp cây sinh trưsng mVnh tVo cành d2 tr, cho năm sau Nhưng bón kali vào mùa khô thì hZu như chưa thTy có ý ki7n nào Rng h> Hơn n,a, mùa khô s Tây Nguyên ñ&i vQi cà phê là giai ñoVn phân hóa mZm hoa

và hình thành qu8 nhưng s2 phát tri=n qu8 s giai ñoVn này rTt ch1m Theo Phan Văn Tân (2001) [56] giai ñoVn này g?i là giai ñoVn “ñZu ñinh”, nhu cZu kali chưa cao nên chưa cZn b sung kali vào lúc này

1.2.2.4 S d0ng phân h3n h4p NPK cho cà phê v'i

Rõ ràng bón phân hPn h/p NPK nghĩa là cùng lúc cung cTp ít nhTt 3 nguyên t& ña lư/ng cZn thi7t cho ñ i s&ng cây trGng Đ&i vQi cà phê ñư/c m.nh danh là

“cây quý t>c” ñòi h]i dinh dư!ng cao thì bón phân hPn h/p NPK càng có ý nghĩa v: mUt dinh dư!ng nhưng ñGng th i gi8m s& công bón phân ñơn riêng rt khá lQn Tuy nhiên, ưu ñi=m cRa cây cà phê cũng như cây công nghi.p dài ngày khác là th i kỳ kinh doanh kéo dài vài ba ch<c năm nên có th= xây d2ng công th9c NPK thích h/p cho cây trên tbng loVi ñTt Khi nghiên c9u cân ñ&i NPK vQi năng suTt và ph m chTt

cà phê Trình Công Tư (2000) [67] cho r5ng trên n:n PK (P1 = 100, P2 = 150, P3 =

200 kg P2O5/ha; K1 = 200, K2 = 300, K3 = 400 kg K2O/ha) bón ñVm tb 200 ñ7n 400

kg N/ha có làm thay ñ i năng suTt cà phê khá rõ, tương quan gi,a các nguyên t& cho thTy bón N cao trên n:n P và kali cao mQi làm tăng năng suTt cà phê ñư/c Còn trên n:n P và K thTp có bón tăng N cũng không làm thay ñ i năng suTt cà phê Đ&i vQi thí nghi.m này năng suTt cRa công th9c P3 K3 tăng 1,5 tTn nhân/ha so vQi công th9c

P1 K1 Tôn N, TuTn Nam (1993) [32] ti7n hành cân ñ&i P trên n:n NK (N0 = 0, N1 =

150, N2 = 300 kg N/ha; K0 = 0, K1 = 150, K2 = 300 kg K2O/ha) và k7t qu8 cho thTy trên n:n N0K0 có bón lân tăng tb 0 ñ7n 200 kg P2O5/ha nhưng năng suTt không có s2 khác bi.t có ý nghĩa gi,a các nghi.m th9c, th1m chí s m9c lân cao nhTt 200 kg

P2O5/ha còn làm gi8m năng suTt so vQi không bón và bón 100 kg P2O5/ha Nhưng khi thay ñ i n:n NK tăng lên thì năng suTt lVi tăng lên rõ r.t và ñVt cao nhTt s n:n

N2K2 = 3,37 tTn nhân/ha tăng 2,13 tTn nhân/ha so vQi n:n N0K0 Như v1y, không ph8i phân lân không có tác d<ng trong vi.c nâng cao năng suTt cà phê mà vTn ñ: là ph&i h/p cân ñ&i gi,a 3 y7u t& NPK Trên n:n N0K0 dù có tăng P cũng không tăng năng suTt nhưng trên n:n N2K2 tăng P ñ:u làm tăng năng suTt khá rõ tb 3,16 lên 3,69 tTn nhân/ha

Khi nghiên c9u các thành phZn dinh dư!ng trong lá cà phê v&i, Trương HGng (1999) [20] cho r5ng gi,a các nguyên t& N, P, K trong lá có tác ñ>ng tương h vQi nhau nhưng gi,a các nguyên t& K, Ca, Mg lVi có tác ñ>ng ñ&i kháng Do v1y, cZn tìm hi=u cân ñ&i kali trên n:n NP Khi nghiên c9u v: vTn ñ: này, Trình Công Tư (1996) [65] ti7n hành thí nghi.m bón kali tb 200, 300, 400 kg K2O/ha trên n:n NP (N1 = 200, N2 = 300, N3 = 400 kg N/ha; P1 = 100, P2 = 150, P3 = 200 kg P2O5/ha) cũng như N và P2O5 trên n:n cRa 2 y7u t& còn lVi thTp thì ñ:u không phát huy hi.u l2c cRa K, th1m chí bón K m9c cao còn làm gi8m năng suTt Nhưng khi tăng n:n cho cân ñ&i vQi m9c tăng cRa K thì năng suTt ñã thay ñ i khá rõ và tăng cao khi tăng K s m9c cao nhTt N7u tăng m9c N và P2O5 cao mà không tăng kali st làm gi8m năng suTt thTy rõ

Như v1y, có th= thTy bón phân hPn h/p là vô cùng có l/i nhưng không ph8i m9c ñ> nào cũng ñư/c mà phân hPn h/p bón cho cà phê ph8i ñVt t| l thích h/p mQi ñem lVi năng suTt cao Theo Phan Qu&c SRng (1996) [55] bón phân NPK theo t| l 1 : 0,75 : 1 là thích h/p nhTt cho cà phê v&i Nhưng Trình Công Tư (1996) [64] lVi cho r5ng t| l 1 : 0,5 : 1 là thích h/p hơn c8 Theo k7t qu8 9ng d<ng bón phân cRa Trương HGng, Tôn N, TuTn Nam và CTV (1996)[19] cho thTy bón phân b8o ñ8m theo li:u lư/ng và t| l thích h/p thì năng suTt ñVt ñư/c tương ñ&i cao và có hi.u qu8 kinh t7 lQn, trong s& 6 ñi=m 9ng d<ng bón phân cho cà phê cRa 2 tEnh Dak Lak và Kon Tum có các t| l N : P : K là: 1: 0,3 : 0,83; 1: 0,3 : 0,91; 1: 0,4 : 1,05; 1: 0,4 : 1; 1: 0,68 : 0,57 và 1: 0,6 : 0,6 thì năng suTt bi7n ñ>ng tb 1,74 ñ7n 3,80 tTn nhân/ha, trong ñó bón phân theo t| l 1: 0,68 : 0,57 ñVt năng suTt thTp nhTt 1,74 tTn nhân/ha nhưng bón phân theo t| l 1: 0,3 : 0,91 ñVt năng suTt cao nhTt 3,80 tTn

nhân/ha Phan Kim HGng Phúc (2000) [42] cho r5ng cây cà phê cZn dùng lư/ng N

và K gTp ba lZn so vQi lư/ng P nên phân hPn h/p NPK t ng h/p ph8i ñư/c s8n xuTt theo t| l 1 : 0,3 : 1 là h/p lý hơn c8 Vì v1y, có th= xem t| l 1: 0,3 : 1 cRa N : P : K

là thích h/p cho cà phê v&i kinh doanh tVi Dak Lak

1.2.2.5 S d0ng phân trung, vi lư4ng cho cà phê v'i

Vì yêu cZu cRa cây trGng cũng như cà phê ñ&i vQi các nguyên t& trung, vi lư/ng không cao nên khi phát hi.n ra s2 thi7u h<t chúng thì b sung vào st có hi.u l2c t9c th i Cũng chính vì yêu cZu không cao ñó ñôi khi b sung quá thba dDn tQi tình trVng ng> ñ>c ñ&i vQi cây hoUc c8n trs s2 hút dinh dư!ng khác Tôn N, TuTn Nam (1996) [34] khi nghiên c9u tri.u ch9ng bi7n dVng lá non cRa cà phê v&i cho thTy: tri.u ch9ng này xuTt hi.n không ph8i chE trên vư n có ch7 ñ> chăm sóc kém

mà còn xuTt hi.n ngay trên vư n có ch7 ñ> chăm sóc t&t, bón ñZy ñR NPK Sau 2 năm x; lý vQi các công th9c bón borax 20 kg/ha, bón ZnSO4 20kg /ha, bón ZnSO4 + borax 20 kg/ha, phun ZnSO4 0,4%, phun boric axít 0,3%, phun nutrazin 0,4% vQi công th9c ñ&i ch9ng không x; lý K7t qu8 cho thTy công th9c phun ZnSO4 0,4% có t| l cây b@ b.nh thTp nhTt 3,57%, công th9c phun nutrazin cũng có t| l b.nh tương ñ&i thTp 8,92%, trong khi ñó các công th9c bón vào ñTt ñ:u ñVt hi.u qu8 thTp, bi7n ñ>ng tb 17,85 ñ7n 33,14% cây có lá bi7n dVng

Phan Qu&c SRng (1996) [55] cho r5ng t| l phân ñVm cZn dùng ít nhTt là 1/3

s dVng phân sunfat ñVm ñ= tăng lư/ng lưu huỳnh b sung vào trong ñTt nh5m kh_c ph<c hi.n tư/ng bVc lá cRa cà phê Bón phân sunfat ñVm nên ti7n hành vào ñZu v<

mà không bón vào ñ/t cu&i vì st làm cho th i gian qu8 chín kéo dài thêm

Hoàng Thanh Ti.m (1990) [59] khi nghiên c9u hi.n tư/ng bVc lá trên cà phê v&i Nông Trư ng Vi.t Đ9c III cho r5ng bVc lá là do s2 thi7u h<t nguyên t& lưu huỳnh N7u bón (NH4)2SO4 tr2c ti7p vào g&c hoUc hòa tan phân (NH4)2SO4 phun qua lá thay cho phân urea ñ:u có th= kh_c ph<c ñư/c b.nh bVc lá, trong ñó phun qua

lá t] ra có hi.u l2c nhanh hơn so vQi bón tr2c ti7p vào g&c

Canxi trong ñTt ngoài tác d<ng như m>t nguyên t& dinh dư!ng nó còn ñi:u hòa ph8n 9ng cRa ñTt giúp cho vi sinh v1t hoVt ñ>ng thu1n l/i t ng h/p và phân gi8i

chTt h,u cơ, tăng cư ng hút lân Nhi:u tác gi8 khi nghiên c9u v: đTt trGng cà phê đ:u đ: ngh@ bĩn vơi theo đ@nh kỳ đ= duy trì ph8n 9ng cRa đTt, tăng đ> b:n cRa đồn lVp ĐUc bi.t vQi vùng Tây Nguyên nên bĩn tb 700 1000 kg CaO/ha theo chu kỳ 3 năm 1 lZn

Đ&i vQi magiê cho đ7n nay chưa cĩ cơng trình nào trong nưQc cơng b& là cà phê v&i cĩ hi.n tư/ng thi7u magiê nên k7t qu8 nghiên c9u v: magiê cũng như hi.u qu8 cRa bĩn phân magiê chưa đư/c thơng báo đZy đR

1.2.3 Nhdng nghiên ceu phân bĩn hdu cơ cho cà phê vAi

1.2.3.1 Hi!u qu; c<a phân chu=ng đ'i v i cà phê v'i Dak Lak

K7t qu8 nghiên c9u cà phê s th i kỳ vư n ươm cRa Vi.n nghiên c9u cà phê cho thTy vi.c bĩn lĩt phân chuGng vào bZu đTt khơng nh,ng c8i tVo lý, hĩa tính đTt

mà cịn gi8m đ> chua, tăng cư ng hoVt đ>ng vi sinh v1t háo khí, cung cTp thêm cho cây m>t lư/ng đVm dx tiêu, m>t lư/ng oxy quan tr?ng đ= hơ hTp và phân gi8i nh,ng h/p chTt h,u cơ ph9c tVp khĩ tan thành nh,ng h/p chTt h,u cơ đơn gi8n dx tan đGng th i cung cTp thêm m>t s& các nguyên t& đa lư/ng, vi lư/ng đ= cho cây sinh trưsng t&t và rút ng_n th i gian trong vư n ươm (Phan Th@ HGng ĐVo, 1986)[14] Theo Phan Qu&c SRng (1996) [55] khi trGng mQi, mPi h& bĩn tb 10 20 kg phân chuGng t&t, n7u thi7u phân chuGng thì ph8i cĩ tb 10 20 kg phân h,u cơ đem tr>n lDn vQi 0,3 kg phân lân nung ch8y hay super lân đem lTp R s trong h& trưQc khi trGng cà phê tb 1 2 tháng rTt t&t cho s2 sinh trưsng cRa cây con ChTt h,u cơ đ&i vQi cà phê cĩ tZm quan tr?ng đUc bi.t, vì th7 n7u lư/ng phân chuGng khơng đR thì ph8i tìm m?i bi.n pháp đ= cung cTp nguGn chTt h,u cơ cho lơ trGng cà phê như: trGng xen cây đ1u đP, cây phân xanh trong lơ cà phê đ= lTy nguyên li.u tR g&c và ép xanh TR g&c t&t cũng là m>t bi.n pháp tích c2c đ= duy trì và tăng thêm chTt h,u cơ cho tbng h& cà phê Quá trình phân gi8i và chuy=n hĩa chTt h,u cơ s trong đTt trGng

cà phê cũng làm tăng quá trình chuy=n hĩa tb P2O5 khĩ tiêu thành P2O5 dx tiêu cĩ l/i cho yêu cZu dinh dư!ng khống cRa cây cà phê

Trong t ng s& 36 h> đi:u tra s 3 tEnh Tây Nguyên: Dak Lak, Gia Lai và Kon Tum cĩ năng suTt bình quân là 5,15 tTn nhân/ha, Lê Ng?c Báu (1996)[3] tìm thTy

cĩ đ7n 50% s& vư n bĩn phân chuGng s m9c bình quân 15 20 tTn/ha vQi chu kỳ bĩn 2 năm m>t lZn, năng suTt cà phê cĩ cao đ:u do n:n t8ng phân chuGng cao hi7m khi tìm thTy năng suTt cRa vư n cà phê cao mà chE cĩ bĩn phân hĩa h?c Theo Vũ H,u Yêm (1995) [70] sau khi vùi phân chuGng vào đTt thư ng mùn hĩa m>t phZn

và tác d<ng như m>t s8n ph m hình thành trong quá trình lên men, nh hi.u 9ng kh&i lư/ng mà làm n đ@nh đư/c cTu trúc đTt

Đ&i vQi cây trGng cZn cĩ rx ăn sâu đUc bi.t là cây cà phê, cao su thì tính chTt v1t lý cRa đTt đĩng vai trị quan tr?ng hơn tính chTt hĩa h?c Khi nh,ng tính chTt v1t lý đTt s<t gi8m mVnh thì khơng th= cĩ vư n cây đVt năng suTt cao theo mong mu&n cho dù cĩ bĩn đZy đR phân hĩa h?c Khi lư/ng h,u cơ cRa đTt b@ s<t gi8m thì nh,ng tính chTt v1t lý đTt như: ch7 đ> m, đ> x&p, cTu trúc, đồn lVp, cTp hVt cĩ giá tr@ nơng h?c và các hoVt tính sinh h?c đTt đ:u s<t gi8m theo Theo Lương Đ9c Loan (1996) [29] thì bĩn 13 tTn phân chuGng/ha đã làm tăng lư/ng P2O5 dx tiêu tb 3,8 mg/100 g đTt lên 8,5 mg/100g đTt Tác d<ng này cĩ ý nghĩa h7t s9c quan tr?ng vì b8n chTt đTt nâu đ] là đTt chua cĩ nhi:u Fe3+, Al3+ di đ>ng nhi:u nên luơn c& đ@nh

P2O5 s dVng dx tiêu thành dVng P2O5 khĩ tan, Fe, Al(OH)2 H2PO4 ↓ k7t tRa, câycà phê khơng s; d<ng đư/c (Lê Văn Căn, 1978)[8] Vì v1y, n7u bĩn phân lân nhi:u, nhTt là bĩn theo phương pháp bĩn vãi trên mUt st tVo đi:u ki.n cho lân ti7p xúc vQi đTt càng nhi:u càng dx b@ c& đ@nh nên hi.u l2c phân lân thư ng thTp là do nguyên nhân này

T ng k7t hơn 50 thí nghi.m chính quy Lương Đ9c Loan (1996) [29] cho thTy

cĩ đ7n 90 98% trư ng h/p bĩn phân h,u cơ cho cà phê (bao gGm phân chuGng, phân xanh hoang dVi, ) đ:u cho b>i thu cao Trong đĩ cĩ tQi 51% trư ng h/p bĩn phân chuGng cho b>i thu tb 150 300% năng suTt cà phê ĐUc bi.t là gi8m t| l r<ng qu8 khá rõ tb 19,7% (khơng bĩn h,u cơ) xu&ng 4,5% (cĩ bĩn 20 tTn phân chuGng)

Trình Cơng Tư (1996) [65] cho r5ng bĩn phân h,u cơ ngồi vi.c cung cTp cho cây cà phê nhi:u chTt dinh dư!ng rTt quý cịn cĩ tác d<ng tăng cư ng hi.u qu8 phân đVm trên cơ ss đĩ giúp cho cây cà phê sinh trưsng kh]e, phát sinh nhi:u cành h,u hi.u, làm gi8m đáng k= t| l r<ng qu8 và nâng cao năng suTt m>t cách rõ r.t

Trên n:n khơng cĩ bĩn phân h,u cơ dù cĩ đZu tư phân khống cao 400 kg N 200

kg P2O5 400kg K2O/ha cũng khơng th= đVt đư/c năng suTt 2,5 tTn nhân/ha Song chE cZn b sung 5 tTn phân chuGng/ha vi.c đVt đư/c m<c tiêu năng suTt nĩi trên là rTt dx dàng ngay c8 đ&i vQi m9c phân khống thTp hơn 300kg N 150kg P2O5 200kg K2O/ha Tương t2 năng suTt cà phê nh8y v?t trên 3 tTn nhân/ha khi cĩ s2 gia tăng bĩn phân khống trên n:n 10 tTn phân chuGng/ha Như v1y, bĩn cân đ&i h,u cơ khống khơng nh,ng cĩ tác d<ng nâng cao năng suTt cà phê mà cịn cĩ tác d<ng gi8m thTp đáng k= lư/ng phân khống cZn thi7t đ= tVo ra m>t đơn v@ s8n ph m Hi.u l2c cRa phân khống tăng lên khá rõ khi cĩ bĩn phân h,u cơ đZy đR

1.2.3.2 Vai trị và hi!u qu; c<a phân xanh và tàn dư th c v@t đ'i v i cà phê v'i

Khi nghiên c9u t1p đồn cây phân xanh, cây đ1u đP đ= b sung lư/ng h,u cơ vào lơ cà phê, Tơn N, TuTn Nam (1996) [35] k7t lu1n trGng xen muGng hoa vàng là m>t kc thu1t b_t bu>c s các vư n cà phê trGng mQi và ki7n thi7t cơ b8n

Lương Đ9c Loan (1996) [29] ti7n hành nghiên c9u bĩn phân h,u cơ cho cây

cà phê cĩ ti7n hành bĩn phân xanh, cho thTy cĩ đ7n 90 98% trư ng h/p bĩn phân h,u cơ cho cà phê (bao gGm phân chuGng, phân xanh hoang dVi, ) đ:u cho b>i thu cao Trong đĩ cĩ tQi 51% trư ng h/p bĩn phân chuGng cho b>i thu tb 150 300% và 53% trư ng h/p bĩn phân xanh b>i thu tb 100 250% Trên đTt nâu đ] basalt vQi n:n: 150 kg N 100 kg P2O5 250 kg K2O/ha bĩn phân chuGng, thân lá lVc và muGng hoa vàng đ:u cho b>i thu cao

Nghiên c9u v: vTn đ: này Lương Đ9c Loan (1996) [29] đã cĩ k7t lu1n: "bTt

kỳ loVi h,u cơ nào vùi vào đTt cũng đ:u làm tăng các tính chTt v1t lý và hĩa h?c đTt, đUc bi.t là các chTt dx tiêu đư/c gi8i phĩng nhi:u hơn Lư/ng bĩn càng nhi:u càng t&t, phân h,u cơ vba là đi:u ki.n vba là phương ti.n đ= đi:u khi=n đ> phì nhiêu th2c t7 cRa đTt Tìm m?i cách đ= b sung h,u cơ cho đTt trGng cà phê là m>t bi.n pháp qu8n lý đTt khơng th= thi7u đư/c trong vi.c thâm canh cà phê"

Lê Ng?c Báu (1996)[3] khi đi:u tra trên 36 h> cĩ năng suTt cao cRa các tEnh Dak Lak, Gia Lai, Kon Tum cho thTy phân chuGng s; d<ng khá ph bi7n s nh,ng

h> này trung bình bón 15 20 tTn/ha bón cách năm st cho hi.u l2c cao nhTt, không nh,ng cung cTp dinh dư!ng cho cây cà phê mà còn tăng hi.u l2c cRa phân khoáng Khi vùi tàn dư h,u cơ vào g&c cà phê trên n:n:150 kg N 100 kg P2O5 200

kg K2O/ha s ñ> tu i th9 6 ñã làm gi8m t| l r<ng qu8 và tăng năng suTt cà phê ñáng k=, n7u vùi 20 tTn thân cây lVc hay 20 tTn thân muGng hoa vàng thì làm tăng tb 161% ñ7n 180% năng suTt qu8 tươi so vQi không bón phân h,u cơ, t| l r<ng qu8 gi8m ñáng k= tb 19,7% xu&ng còn 3,7% (Lương Đ9c Loan, 1996) [29]

K7t qu8 ñi:u tra cRa Lê Ng?c Báu (1996) [3] v: các h> s8n xuTt gi]i cho thTy

có trên 50% s& vư n ñư/c ép xanh các tàn dư th2c v1t có s¢n trên lô hoUc ñưa tb nơi khác ñ7n, ñi:u ñó cho thTy ngư i nông dân ñã thTy rõ vai trò cRa phân xanh Bi.n pháp này không nh,ng có tác d<ng c8i thi.n ñư/c tính chTt v1t lý cRa ñTt, tăng kh8 năng hoVt ñ>ng cRa b> rx, tăng kh8 năng gi, m mà còn có tác d<ng nâng cao năng suTt rõ r.t K7t qu8 nghiên c9u cRa Vi.n Khoa h?c Kc thu1t Nông Lâm Tây Nguyên cũng cho thTy: bi.n pháp ñào rãnh ép xanh các tàn dư th2c v1t trên lô ñã có tác d<ng làm tăng năng suTt tb 20 30% so vQi ñ&i ch9ng và các chE tiêu v: lý hóa tính cRa ñTt ñ:u ñư/c c8i thi.n rõ r.t, m9c ñ> tích lũy ñ:u trên 5%, ñGng th i có tác d<ng tiêu di.t kén sâu b.nh hVi cho cà phê Đây là m>t khâu kc thu1t không khó mà bTt kỳ ngư i nông dân nào cũng làm ñư/c

HG Công Tr2c, PhVm Quang Hà (2004) [62] cho bi7t vi.c c_t tEa tVo hình cà phê hàng năm cho tb 3997 ñ7n 5537 kg chTt khô/ha N7u tr8 lVi cho ñTt phZn sinh kh&i này cũng có nghĩa là cung cTp cho ñTt tb 52,4 94,1 kg N; 3,1 5 kg P; 23,6 45,4 kg K; 15,6 23,3kg Ca và 10,8 17,7 kg Mg/ha Do ñó, không t1n d<ng nguGn sinh kh&i này coi như hàng năm chúng ta ñã mTt ñi 159 kg urê, 61,8 kg lân Văn Đi=n và 69 kg KCl/ha

Theo Lê HGng L@ch, Trình Công Tư (2005) [26], hi.u qu8 cRa các m9c bón phân ñVm và tàn dư h,u cơ ñ7n năng suTt cà phê th= hi.n khá rõ ĐTt không bón tàn

dư h,u cơ dù bón ñR 200 kg N cũng khó ñVt ñư/c 2,5 tTn nhân/ha Trong khi ñó, vQi n:n 5 tTn tàn dư h,u cơ chE cZn bón 150 kg N cũng ñVt ñư/c gZn 3,0 tTn nhân/ha, tăng 23,65%, còn bón 10 tTn tàn dư h,u cơ cho năng suTt > 3,5 tTn nhân/ha

s c8 hai m9c đVm 150 N và 200 N VQi đTt khơng bĩn tàn dư h,u cơ, cây chE s; d<ng đư/c 37% s& đVm bĩn vào, vQi đTt cĩ bĩn tàn dư h,u cơ, h s& s; d<ng phân đVm luơn > 46% T1n d<ng nguGn tàn dư h,u cơ hàng năm s¢n cĩ trên lơ vùi tr8 lVi cho đTt làm tăng s2 phát tri=n cRa b> rx cà phê, gi8m m9c đ> r<ng qu8, gi8m tE l tươi/nhân và tăng năng suTt cà phê nhân tb 29 80%

1.2.3.3 Hi!u qu; c<a phân hAu cơ vi sinh đ'i v i cà phê v'i Dak Lak

TVi Nơng trư ng PhưQc Sơn, bĩn lân h,u cơ vi sinh tb 500 1000 kg/ha khơng thTy cĩ s2 khác bi.t gì v: năng suTt so vQi bĩn 500 kg lân Văn Đi=n Nhưng tVi Nơng trư ng 715 A cũng lư/ng phân như trên, năng suTt lVi cĩ phZn tăng lên s nghi.m th9c bĩn 800 kg lân h,u cơ vi sinh/ha, tăng 11,3% so vQi đ&i ch9ng bĩn

500 kg lân Văn Đi=n/ha (Trương HGng, Tơn N, TuTn Nam, 1996) [18]

Trương HGng, Tơn N, TuTn Nam (1996) [18] cũng ti7n hành thí nghi.m hi.u l2c cRa phân sinh hĩa h,u cơ biomix tVi 2 đ@a đi=m Vi.n nghiên c9u cà phê Êa Kmat và Nơng trư ng cà phê Vi.t Đ9c K7t qu8 cho thTy bĩn phân biomix cho cà phê cĩ ph8n 9ng chưa rõ ràng, năng suTt cĩ tăng nhưng chưa cĩ ý nghĩa v: mUt th&ng kê so vQi đ&i ch9ng bĩn phân khống TVi Vi.n nghiên c9u cà phê, bĩn 1500

kg biomix/ha năng suTt gi8m so vQi đ&i ch9ng, đ7n khi tăng lên 2000 kg biomix thì năng suTt mQi tăng 10% Œ Nơng trư ng cà phê Vi.t Đ9c, bĩn biomix tb 1500

2000 kg/ha năng suTt chE tăng tb 1,9 đ7n 4,6% so vQi đ&i ch9ng nhưng s2 khác bi.t này khơng cĩ ý nghĩa v: mUt th&ng kê

1.3 K_t qun nghiên ceu thang dinh dưqng khống cho cà phê

1.3.1 Trên th_ giYi

Trong các lZn H>i ngh@ Th như!ng Qu&c t7 (World Congress of Soil Science WCSS) và H>i ngh@ hi.p h>i cà phê th7 giQi (Congress of International Coffee Organization CICO) đã cĩ nhi:u lZn nh_c đ7n phương pháp ch n đốn dinh dư!ng trên cây như m>t bi.n pháp h,u hi.u đ= tăng năng suTt cây trGng và đZu tư

cĩ hi.u qu8 nguGn phân bĩn

Nghiên c9u v: vTn đ: này các nhà khoa h?c trên th7 giQi đã giúp cho cây cà phê cRa nưQc mình tăng năng suTt đáng k= như: Cooil s Hawaii, 1954 (dDn qua

Đồn Tri.u NhVn, 1984[39]), Chaverri s Costa Rica, 1957 (dDn qua Đồn Tri.u NhVn, 1984 [39]), Loue s Cơte d’Ivoire (1958)[93], Forestier s C>ng hịa Trung Phi (1962)[87], Benac s Cameroon (1967) [77], Borget và c>ng s2 s C>ng Hịa Trung Phi (1969)[80], Malavolta s Brazil (1990)[94]

Nam Ning, 1903 (dDn qua Đồn Tri.u NhVn, 1984 [39]) là ngư i đZu tiên s; d<ng phương pháp phân tích lá chè và xây d2ng nh,ng y7u t& cZn thi7t đ= b sung dinh dư!ng cho cây chè nh5m nâng cao năng suTt và ph m chTt chè Tb đĩ đ7n nay phương pháp này đã áp d<ng cho hZu h7t các loVi cây trGng như: cam, thu&c lá, cao

su, cà phê, và nĩ mang lVi hi.u qu8 vơ cùng to lQn mà lVi ít t&n kém hơn các phương pháp khác

Cooil và nh,ng ngư i c>ng s2, 1954 (dDn qua Đồn Tri.u NhVn,1984 [39]) s Hawaii ti7n hành phân tích lá cà phê và đưa ra thang chu n v: nhu cZu dinh dư!ng cho cây cà phê d2a trên cơ ss phân tích cUp lá th9 3 Khi cĩ thang chu n dinh dư!ng, vi.c áp d<ng k7t qu8 này đ= bĩn phân cho cà phê trên phVm vi c8 đ8o nên năng suTt cà phê Hawaii tăng lên rõ r.t và th2c s2 trs thành nơi cĩ năng suTt cà phê cao nhTt th7 giQi

Năm 1957, Chaverri s Costa Rica (dDn qua Đồn Tri.u NhVn,1984 [39]) cũng ti7n hành phân tích lá cà phê chè và xây d2ng đư/c m9c đ> thba, thích h/p, thi7u dinh dư!ng cho cà phê chè s nưQc này Theo Chaverri hàm lư/ng N thích h/p trong lá đZu mùa mưa là 3,0%, vư/t quá giQi hVn này đư/c xem là thba N Hàm lư/ng P trong lá bi7n thiên tb 0,12 đ7n 0,14% là thích h/p, giQi hVn trên và dưQi cRa m9c thích h/p là bi=u hi.n thba và thi7u P trong lá V: kali, Chaverri cho r5ng hàm lư/ng tb 1,5 đ7n 2,5% đư/c xem là m9c đ> thích h/p nhTt cho cà phê s Costa Rica V: can xi, hàm lư/ng thích h/p lQn hơn 1,5% Như v1y, cĩ th= thTy tb nh,ng năm

50 cRa th7 k| trưQc mà Chaverri s Costa Rica đã cĩ nh,ng ch n đốn khá chính xác v: nhu cZu dinh dư!ng khống cRa cà phê nên đã cĩ nh,ng đ: ngh@ h,u ích giúp cho Costa Rica nâng cao năng suTt cà phê vQi m9c đZu tư h/p lý

Năm 1958, Loue, A s Ivory Coast [93] đưa ra giá tr@ dinh dư!ng khống s cUp lá th9 3 và nh1n xét khá th1n tr?ng v: dinh dư!ng khống cà phê như sau: Hàm