(Luận văn) đặc trưng thi pháp truyện ngắn dạ ngân

Trong bài viết “Chiến tranh mang gương mặt phụ nữ trong văn xuôi hậu chiến” Phê bình văn nghệ, báo Văn nghệ quân đội, tháng 3/2012 Thái Phan Vàng Anh đã có những nhận xét các lối viết c

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích của đề tài 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

4.2 Phạm vi nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Cấu trúc luận văn 7

CHƯƠNG 1: NHÀ VĂN DẠ NGÂN VÀ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VĂN CHƯƠNG 8

1.1 Nhà văn Dạ Ngân 8

1.1.1 Tác giả, tác phẩm 8

1.1.2 Truyện ngắn Dạ Ngân trong dòng chảy của truyện ngắn nữ thời kỳ đổi mới 14

1.2 Quan niệm nghệ thuật văn chương 19

1.2.1 Quan niệm về hiện thực 20

1.2.2 Quan niệm về con người 22

Tiểu kết chương 1 24

CHƯƠNG 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN

DẠ NGÂN 25

2.1 Nhân vật trong bi kịch đời tư 25

2.2 Nhân vật với khát khao hạnh phúc 40

2.3 Nhân vật tha hóa 46 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

2.4 Nhân vật tự nhận thức 54

Tiểu kết chương 2 60

CHƯƠNG 3: KHÔNG GIAN, THỜI GIAN VÀ NGÔN NGỮ

NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN DẠ NGÂN 62

3.1 Không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân 62

3.1.1 Không gian nghệ thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân 62

3.1.2 Thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân 73

3.2 Ngôn ngữ và giọng điệu trong truyện ngắn Dạ Ngân 81

3.2.1 Ngôn ngữ nghệ thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân 81

3.2.2 Giọng điệu trong truyện ngắn Dạ Ngân 90

Tiểu kết chương 3 94

KẾT LUẬN 96

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ … 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………101 PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO) luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau 1975, chiến tranh kết thúc, cùng với sự thay đổi chung của cả nước, văn học giai đoạn này có nhiều biến chuyển mới để phù hợp với nguyện vọng của nhà văn và người đọc cũng như quy luật phát triển khách quan của văn học Diện mạo văn học thời hậu chiến có sự khác biệt nhiều so với giai đoạn trước trên tất cả các lĩnh vực Văn học sau đổi mới có sự thay đổi rõ từ việc đổi mới về tư duy, đổi mới về quan niệm, đổi mới về nhận thức đến sự thay đổi cảm hứng sáng tác, hệ thống thi pháp thể loại, phương thức tiếp cận

và phong cách cá nhân Quá trình đổi mới văn học diễn ra hết sức sôi động và

đa dạng trên các thể loại: văn xuôi; thơ; kịch; lý luận phê bình; văn học dịch thuật… và đạt được nhiều thành tựu Ở thể loại văn xuôi, tập trung ở tiểu thuyết và truyện ngắn, trong đó truyện ngắn tạo được dấu ấn rõ rệt nhất Điều này hoàn toàn có thể cắt nghĩa được bởi với lợi thế nhỏ gọn và cơ động, truyện ngắn bắt nhịp một cách nhạy bén và linh hoạt với những chuyển biến của đời sống, đi sâu vào phản ánh cái hằng ngày, thể hiện ưu thế của mình một cách hiệu quả

Đội ngũ nhà văn sau năm 1975 cũng có nhiều khởi sắc Bên cạnh những cây bút tiêu biểu cho thế hệ nhà văn nam trưởng thành trong và sau chiến tranh như: Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Lê Lựu, Bảo Ninh, Sương Nguyệt Minh… thì đội ngũ nhà văn nữ cũng góp mặt ngày càng đông đảo và có ấn tượng Đó là những cây bút nữ trưởng thành từ giai đoạn chống Mĩ từng bước thay đổi cách viết như Lê Minh Khuê, Dương Thu Hương….và thế hệ mới ra đời sau này, đóng dấu ấn cá nhân bằng những tác phẩm được đông đảo bạn đọc săn đón như: Nguyễn Thị Thu Huệ, Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư… Điều này góp phần tạo luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

nên sự đa dạng trong đội ngũ sáng tác và trong phong cách nghệ thuật văn chương thời kỳ đổi mới

Trong vườn hoa văn chương phái nữ Việt Nam giai đoạn cuối thế kỉ

XX – đầu thế kỉ XXI muôn màu, nhiều kiểu dáng, nhiều hương thơm, mùi vị

ấy, chúng ta không thể không nhắc đến Dạ Ngân Nhà văn nữ đến với văn xuôi vừa sớm vừa muộn này đã có những tác phẩm đặc sắc, được độc giả đón nhận và thừa nhận tài năng văn chương Dạ Ngân thu hút người đọc qua nhiều tác phẩm và ngòi bút của nhà văn cũng đã thể nghiệm qua nhiều thể loại văn xuôi Trong đó, truyện ngắn là thể loại thành công của Dạ Ngân

Vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Đặc trưng thi pháp truyện

ngắn Dạ Ngân”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dạ Ngân là nhà văn khá thành công ở mảng truyện ngắn và đã có vị trí

ổn định trên văn đàn Các giải thưởng đã có như: Giải nhất Hội nhà văn Hà Nội, Giải thưởng Hội nhà văn, Giải nhì Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Giải nhì truyện ngắn báo Tuổi trẻ…, phần nào ghi nhận những đóng góp cho sự nghiệp văn học của Dạ Ngân Tuy nhiên, những nghiên cứu về sáng tác của

bà vẫn chưa nhiều, còn tản mạn qua các bài viết trên báo mạng, tạp chí hay được lồng ghép với các sáng tác của những nhà văn khác

+ Những bài báo, công trình nghiên cứu về truyện ngắn Dạ Ngân

Ngay từ khi tập truyện ngắn đầu tiên của Dạ Ngân “Quãng đời ấm áp” (1986) ra đời đã có nhiều ý kiến đánh giá Tác giả Nguyễn Hoàng Sơn với bài viết “Duyên văn (Dạ Ngân, Nguyễn Quang Thân – hai mươi năm tình yêu và tác phẩm)” đã có những nhận xét sâu sắc về nó: “Tôi đọc

truyện ngắn Quãng đời ấm áp của Dạ Ngân từ hồi nó mới xuất hiện trên

báo Văn nghệ Đọc mà ngạc nhiên vì một cây bút ở tít tắp một vùng quê Nam Bộ nào đó mà có được một truyện ngắn chững chạc như vậy, chững luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

chạc từ cốt truyện đến giọng điệu, câu chữ Truyện ngắn này báo hiệu một cây bút giàu nữ tính, có khả năng đi vào những tình huống phức tạp trong đời sống tinh thần của nhân vật” [42]

Nhà nghiên cứu phê bình Bùi Việt Thắng trong bài “Một lứa bên trời –

Về diện mạo và khuynh hướng phong cách truyện thế hệ 5x và 6x” (tham luận tại hội thảo Thế hệ nhà văn sau 1975, 2016) cũng có nhận xét về khuynh

hướng và phong cách sáng tác truyện ngắn của Dạ Ngân như sau: “Nói đến

một “chủ nghĩa hiện thực tâm lý” người ta hay nhắc tới truyện Con chó và vụ

ly hôn in trong tập truyện cùng tên (1990) của Dạ Ngân Những chuyện tuế

toái trong một gia đình xoay quanh nhân vật thứ ba – một con chó - và hệ lụy

là một vụ ly hôn được coi như chuyện hi hữu, “xưa nay hiếm” Truyện này khi mới in ra đã gặp không ít “xì xèo” trong dư luận độc giả và giới phê bình

Là bởi trước đó những câu chuyện như thế ít khi được/ dám kể ra vì nếu kể ra

sẽ bị quy chụp là “bôi đen” Phải thừa nhận Dạ Ngân viết truyện này rất khéo,

vì cùng với thời gian người ta thấy nó rất hợp lý sau cái vỏ bề ngoài có vẻ phi lý.” [48, tr.141] Hay khi đề cập đến vấn đề thi pháp thể loại thì ông cũng nhận xét ở cách viết của Dạ Ngân có sự cách tân hơn so với văn học giai đoạn trước Vấn đề “tiểu thuyết hóa truyện ngắn được coi là một xu hướng, một nét nổi trội trong truyện ngắn của Dạ Ngân” [48, tr.146]

Tác giả Tuy Hòa trong bài viết “Nhà văn Dạ Ngân giữa nước nguồn

xuôi mãi” đăng trên báo điện tử Sài Gòn giải phóng đã lý giải phong cách viết

văn của Dạ Ngân có sự cách tân mới lạ so với các truyện ngắn trước: “Đọc hết 264 trang “Nước nguồn xuôi mãi” tôi hơi ngớ ra một chút: nhà văn Dạ ngân đã khác! Khác từ giọng điệu chữ nghĩa cho đến nhấn nhá tình tiết của mỗi truyện ngắn Không còn một Dạ Ngân náo nức xông thẳng vào những xung đột nhân tình, mà là một Dạ Ngân xao xác thương lượng với những quan hệ xã hội “Nước nguồn xuôi mãi” nôn nao nhìn vào những góc khuất luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

chứa đựng nhiều bất an nhưng lúc nào cũng phải cố nương nhẹ đi, để khỏi tổn thương, để đỡ giày vò, để bớt ray rứt.”[67]

Trong bài viết “Chiến tranh mang gương mặt phụ nữ trong văn xuôi

hậu chiến” (Phê bình văn nghệ, báo Văn nghệ quân đội, tháng 3/2012) Thái

Phan Vàng Anh đã có những nhận xét các lối viết của một số nhà văn nữ khi viết về vấn đề người phụ nữ trong chiến tranh, và qua đó cũng nêu được những nét mới mang đến sự thành công của Dạ Ngân khi miêu tả về người phụ nữ trong chiến tranh với cái nhìn sâu và đúng hơn: “Văn học hậu chiến khẳng định con người cá nhân, nhìn sâu và đúng hơn vào phần bản năng, quan tâm đến khát vọng tự nhiên của người phụ nữ Nhiều tác phẩm đề cập đến những khao khát cháy lòng của người phụ nữ chưa hề biết đến tình yêu đã trở thành thiên cổ, hoặc bước ra từ chiến tranh, nhưng người đàn ông của họ

đã không trở về từ cuộc chiến Về vấn đề này, các nhà văn nữ đã thể hiện thành công một cách bạo liệt (…) Dạ Ngân lại trăn trở về số phận những người phụ nữ vì hoàn cảnh chiến tranh mà bị (được) làm mẹ Truyện ngắn

Trên mái nhà người phụ nữ góp thêm một tiếng nói về những vết thương

không liền miệng của chiến tranh, khi đêm đêm, nhìn lên mái nhà, với nhiều người phụ nữ, “cuộc chiến tranh vẫn chưa hề nguội lạnh” [65]

Với tập truyện ngắn Người yêu dấu và những truyện khác vừa mới ra

đời đầu năm 2017, cũng nhận được nhiều đánh giá cao của các báo giới và nhà phê bình cả nước về sự chín mùi trong việc thay đổi thi pháp viết truyện của Dạ Ngân Nhà phê bình Hoài Nam trong bài viết “Người yêu dấu và phía

sau cuộc chiến” đã có nhận xét về cách đổi mới thi pháp truyện của Dạ Ngân:

“Không chọn viết về chiến tranh theo cách viết sử thi, Dạ Ngân chọn cách viết “giải sử thi” Chỉ là những xóm nhỏ miệt vườn sông nước miền Tây, chỉ

là những bệnh viện dã chiến trên chiến trường K, chỉ là những nhân vật già trẻ trai gái dễ lẫn vào hàng triệu con người bình thường, thế nhưng chiến tranh,

từ cuộc này đến cuộc kia, vẫn cứ hiện ra với tất cả sự khốc liệt ghê gớm của luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

nó” [68]

Tác giả Dương Bình Nguyễn trong bài viết “Người đàn bà mang dấu chấm thiên di” cũng có có lời nhận xét về sức bền trong sáng tác của bà: “Dạ Ngân khiến độc giả tìm thấy lại chị sau mấy tập truyện viết ở Cần thơ bền bỉ

và chân thực, cuối cùng chị đã bật lên bằng ánh sáng mới của tình yêu và những va đập tất yếu của đất thủ đô Tất cả những điều đó làm nên một Dạ Ngân khác, neo đậu lại với bạn đọc bởi sự chân thực” [69] chứ không phải vì những ý tưởng đao to búa lớn nào Tình yêu đích thực đã mang đến cho

Dạ Ngân hạnh phúc cả trong đời lẫn trong nghiệp văn chương

Nhìn chung những bài báo trên đã phần nào đề cập tới những nét tiêu biểu trong cách xây dựng truyện ngắn của Dạ Ngân từ quan niệm về con người, quan niệm hiện thực và một số thủ pháp nghệ thuật tiêu biểu mang nét đặc trưng riêng Tuy nhiên, với tám tập truyện ngắn, bốn tiểu thuyết, hai kịch bản phim và một số tản văn, sáng tác của Dạ Ngân cần có thêm những công trình nghiên cứu cụ thể để người đọc có thể hiểu và yêu thích cây bút này hơn

+ Những công trình liên quan đến đề tài

Bên cạnh những bài báo, bài nghiên cứu liên quan đến truyện ngắn của

Dạ Ngân, thì còn có một số công trình đề cập đến vấn đề thi pháp truyện ngắn

sau đổi mới, mà đặc biệt là truyện ngắn Dạ Ngân Trong công trình Những đổi

mới của văn xuôi nghệ thuật Việt Nam sau 1975, Luận án phó Tiến sĩ của

PGS Nguyễn Thị Bình, Đại học sư phạm Hà Nội, chủ yếu đi sâu nghiên cứu những tác phẩm văn học có giá trị nghệ thuật từ 1975 – 1995 Những đổi mới của văn xuôi nghệ thuật trong thời gian này về đổi mới tư duy của các nhà văn, quan niệm nghệ thuật về con người và đổi mới về thể loại ngôn ngữ

Luận văn thạc sĩ Phong cách truyện ngắn Dạ Ngân (2009) của tác giả

Hoàng Thị Kim Cúc tại Trường Đại học Vinh chủ yếu đi sâu nghiên cứu phong cách viết truyện của Dạ Ngân trên cơ sở nghiên cứu 7 tập truyện ngắn luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

xuất bản từ năm 1986 đến 2008 Nhiều cảm hứng phê phán trong các tác phẩm của Dạ Ngân, đặc biệt tác giả đi sâu phân tích nhiều ở cuốn tiểu thuyết

Gia đình bé mọn (2005)

Luận văn thạc sĩ Đặc điểm văn xuôi nghệ thuật Dạ Ngân (2011) của

tác giả Dương Thế Thuật tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đi sâu nghiên cứu những đóng góp của Dạ Ngân cả về mặt nội dung lẫn nghệ thuật trên tất cả các tác phẩm của nhà văn từ truyện ngắn đến tiểu thuyết

và tản văn

Luận văn thạc sĩ Đặc điểm truyện ngắn Dạ Ngân (2011) của tác giả

Quách Thanh Tạng tại Trường Đại học Cần Thơ nêu lên một số đặc điểm nổi

bật trong truyện Dạ Ngân, đặc biệt có những phân tích sâu sắc tác phẩm Ngày

của một đời, tiểu thuyết đầu tay

Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Dạ Ngân (2014) của tác giả Lê Thị

Mơ tại Trường Đại học quốc gia Hà Nội- Đại học Khoa học xã hội và nhân văn , người viết đi sâu vào các vấn đề như: nghệ thuật tổ chức cốt truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật, đồng thời phân tích các phương thức trần thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân thông qua các yếu tố người kể chuyện, điểm nhìn

Những công trình nghiên cứu, ý kiến của các nhà phê bình văn học đi trước là những cứ liệu khoa học, giúp chúng tôi đi sâu hơn nghiên cứu đề tài

Đặc trưng thi pháp truyện ngắn Dạ ngân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các đặc điểm nghệ thuật và biểu hiện đặc trưng của truyện ngắn Dạ Ngân

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn giới hạn vấn đề trong phạm vi 6 tập truyện ngắn của Dạ

Ngân đã được xuất bản trong giai đoạn từ sau 1986 đến nay Cụ thể là: Quảng

đời ấm áp, NXB Phụ nữ, 1986; Con chó và vụ ly hôn, NXB Phụ nữ, 1990; Nhìn từ phía khác, NXB Hà Nội, 2002; Nước nguồn xuôi mãi, NXB Phụ nữ

2008; Chưa phải ngày buồn nhất, NXB Phụ nữ 2012; Người yêu dấu và

những truyện khác, NXB Phụ nữ 2017

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc trưng của thi pháp học Bên cạnh đó còn áp dụng một số biện pháp nghiên cứu khác như:

+ Phương pháp lịch sử: được sử dụng để tiếp cận một cách hệ thống về tác giả và đời sống sáng tác; những quan niệm của tác giả về con người, về xã hội, đặc biệt là những quan niệm nghệ thuật

+ Phương pháp so sánh, đối chiếu: được sử dụng để so sánh truyện của

Dạ Ngân qua các giai đoạn; so sánh truyện ngắn Dạ Ngân với tác phẩm các nhà văn nữ cùng thời để thấy được đặc điểm riêng của nhà văn đối với văn học đương thời

+Phương pháp thống kê: Phương pháp giúp phân loại các đặc điểm nổi bật về nội dung, các kiểu nhân vật và các phương thức nghệ thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận văn bao gồm 3 chương: Chương 1: Nhà văn Dạ Ngân và quan niệm nghệ thuật văn chương Chương 2: Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Dạ Ngân

Chương 3: Không gian, thời gian và ngôn ngữ nghệ thuật trong truyện ngắn Dạ Ngân

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Chương 1 NHÀ VĂN DẠ NGÂN

VÀ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VĂN CHƯƠNG

Dạ Ngân là một trong những nhà văn nữ có sự nghiệp sáng tác ổn định

và có nhiều đóng góp cho sự phát triển của văn xuôi Việt Nam hiện nay Tìm hiểu về tác phẩm của Dạ Ngân và con đường đến với văn chương của nhà văn không chỉ để đánh giá đúng về tác phẩm mà còn để nhận thức khách quan hơn

về đời sống và giá trị văn chương nghệ thuật nói chung

1.1 Nhà văn Dạ Ngân

Nhà văn Dạ Ngân tên thật là Lê Hồng Nga sinh ngày 06 tháng 02 năm

1952 ở Cao Lãnh, Đồng Tháp Ngoài bút danh Dạ Ngân, nhà văn còn dùng các bút danh khác như Lê Long Mỹ, Dạ Hương Cuộc đời của nữ nhà văn đã

đi qua tuổi 60 này từng trải qua nhiều biến cố, nhiều sự kiện, nhưng đáng lưu

ý nhất là những năm tháng của thời kỳ bom đạn chiến tranh ở miền Nam, thời hậu chiến ở miền Bắc và duyên nợ văn chương gắn bó ngẫu nhiên mà như số phận với bà

1.1.1 Tác giả, tác phẩm

Dạ Ngân là người con của miệt vườn Nam Bộ như bà từng nói: “Cuống nhau tôi thuộc về miền đất Hậu Giang chua phèn, tôi vẫn tự hào mình gốc miệt vườn Tôi là phụ nữ miệt vườn chính cống và tôi luôn tự hào về điều

đó”[37]

Cũng như Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc, Trang Thế Hy trước đây và Nguyễn Ngọc Tư bây giờ, Dạ Ngân luôn nhấn mạnh cội nguồn, bản quán của mình nhưng sự gắn kết với quê hương mỗi người mỗi khác Tuổi thơ của Dạ Ngân được bao bọc bởi tình yêu thương của gia đình, trong đó vai trò quyết định là người cô ruột của mình – một người đàn bà góa, ở vậy để chăm đàn luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

cháu từ khi anh trai đi kháng chiến Đến khi người anh (tức cha Dạ Ngân) hy sinh trong nhà tù Côn Đảo, thì người cô ấy một mình gánh vác, lo toan tất cả

Dạ Ngân lớn lên chịu ảnh hưởng từ người cô cả tâm hồn và tính cách Vào thời đó, do làng quê thuộc vùng kháng chiến, nên gia đình Dạ Ngân cũng như nhiều nhà khác chuyển vào cứ để tham gia đánh giặc Cho dù bom đạn liên miên và điều kiện sống trong vùng sâu rất khắc nghiệt; nhưng với nhà văn, những ngày tháng ấy vẫn rất khó quên vì có nhiều kỷ niệm đẹp Tuổi thơ và tuổi thanh xuân của Dạ Ngân đã phải chứng kiến nhiều mất mát đau thương của chiến tranh, phải chứng kiến sự ra đi của những người thân yêu Đó không phải là sự trả giá tất yếu của chiến thắng hay cho sự trọn vẹn thống nhất hai miền, nhưng quả thật bên cạnh tinh thần quật khởi của người dân miền Nam tham gia kháng chiến, tinh thần yêu nước và sự hy sinh tất cả vì đất nước, Dạ Ngân cũng thấu hiểu những bi thương mà người dân phải gánh chịu cả trước, trong và sau cuộc chiến Những ngày tháng ấy dường như luôn thường trực trong kí ức và đã để lại “dấu ấn” trong các tác phẩm của nhà văn

Dạ Ngân đến với văn chương ngẫu nhiên từ thời chiến tranh nhưng cũng có thể coi đó là sự tự ý thức của chính bản thân tác giả là phải kể lại chân thực về những gì đã xảy ra và: “phải viết hay hơn, phải viết cho hay mỗi ngày để được yêu thương, khi được các thầy cô tiên đoán sẽ trở thành nhà báo hay nhà văn gì đó” [37] Những ngày ở trong cứ, vừa học vừa thực hành làm báo ở Khu 9 (U Minh), Dạ Ngân được đến thư viện của Ban Tuyên huấn Tây

Nam bộ Tại đây tác giả được tiếp xúc lần đầu với Sông Đông êm đềm, Chiến

tranh và Hòa bình, Tội ác và Trừng phạt, Bông Hồng Vàng, Những người khốn khổ, Chuông nguyện hồn ai… kể cả những tác phẩm của những nhà văn

trong nước như Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính, Huy Cận, Hoài Thanh, Nguyên Ngọc và cả Nguyễn Quang Sáng Suốt quãng thời gian đó, lúc nào chị cũng “ôm sách và ôm đèn dầu, mặc cho các chú trong luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

khu ủy bắt tắt đèn dầu để lấy sức cho hôm sau” [37]

Niềm đam mê sách khi được tiếp xúc với những tác phẩm văn chương nổi tiếng trên thế giới hồi ở khu căn cứ cùng với những trải nghiệm của thời chiến tranh đã thôi thúc Dạ Ngân ngồi vào bàn thử sức bằng thể loại truyện

ngắn và bút ký Lúc đầu, chỉ là những mẫu truyện nhỏ in trên báo Văn nghệ

nhưng được khen có chất văn học, nên nhà văn có động lực viết tiếp Tác phẩm văn chương với Dạ Ngân đầu tiên như là những suy nghĩ, cảm xúc, giải bày về cuộc sống, về những gì được chứng kiến

Trại sáng tác Vũng Tàu tháng 4 năm 1982, lần đầu Dạ Ngân tham dự là dấu mốc quan trọng làm thay đổi nhận thức của nhà văn về nghề viết Tại đây,

Dạ Ngân được gặp, trò chuyện, trao đổi với nhiều tác giả đã nổi tiếng như Nguyễn Quang Thân, Nhật Tuấn, Nguyễn Mạnh Tuấn, Đào Hiếu, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Nhật Ánh, Lý Lan, Trần Thùy Mai, Đinh Thị Thu Vân… Nhà văn Nguyên Ngọc và một số nhà văn khác phụ trách trại sáng tác này Khi nghe các nhà văn lớn nói về tác giả Nobel này, tác giả Nobel kia, tác phẩm nào, tác giả nào đang được dư luận thế giới chú ý, Dạ Ngân hiểu mình còn chưa chuẩn bị gì, chưa thực sự có kiến thức nền tảng về văn hóa và nghề viết dù mình đã viết, đã sáng tác Điều may mắn là bà đã không nản chí bỏ cuộc

mà lao đầu vào “trường văn trận bút” quyết liệt hơn Sau khi bế mạc trại viết năm 1982 ấy, về lại Cần Thơ, Dạ Ngân dành gần hai năm chăm chỉ đi thư viện để đọc và thu thập thêm kiến thức Cũng trong năm 1982, truyện ngắn

Quãng đời ấm áp của Dạ Ngân đã gây được sự chú ý cho nhiều người đọc khi

xuất hiện trên tuần báo Văn nghệ của Hội nhà văn Nhiều người ngạc nhiên vì

tác giả có cách viết chững chạc, giàu nữ tính, có khả năng đi sâu vào những diễn biến phức tạp trong nội tâm nhân vật Truyện ngắn này cũng được nhà văn Nguyên Ngọc đánh giá tốt trong một lần nhà văn ghé đến miền Tây và được nhà thơ Nguyễn Bá của Hội văn nghệ tỉnh Cần Thơ mời ở lại

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Sau sự kiện dự trại viết năm 1982 và tự trang bị được một số kiến thức văn học, văn hóa, ngòi bút của Dạ Ngân dường như vững vàng, tự tin hơn

nhiều Năm 1985, truyện ngắn Con chó và vụ ly hôn ra đời Ngay lập tức, tác

phẩm được các nhà văn và dư luận quan tâm đặc biệt Các nhà nghiên cứu đánh giá cao bút lực của tác giả không phải vì dám phơi bày thẳng thắn những chuyện thầm kín, khó nói của đời sống vợ chồng, mà chính là khả năng đi sâu vào những trạng thái tâm lý tinh vi, phức tạp, khó định hình nhất của nhân vật Từ đây, bên cạnh một số nhà văn nữ trẻ được dư luận chú ý trong thập niên 90 như Nguyễn Thị Thu Huệ, Trần Thùy Mai, Lý Lan…, có thêm cái tên

Dạ Ngân Chăm chỉ, cần cù, chịu khó học hỏi, Dạ Ngân khiến nhiều người mến phục vì bà không dựa vào kinh nghiệm sống để viết, không tự hào khoe những đóng góp trong kháng chiến mà viết bằng tất cả những khao khát được viết, được chia sẻ, được sống trong không khí sáng tạo nghệ thuật cùng với mọi người Tác phẩm của Dạ Ngân chủ yếu là thể loại truyện ngắn Cũng như nhiều người, phần lớn những truyện ngắn này đều được gửi đăng trên các báo, tạp chí trước khi tập hợp và xuất bản thành sách

Dạ Ngân cũng đã thử sức với nhiều thể văn xuôi khác nhau và mỗi thể văn đều có những thành công nhất định, nhưng truyện ngắn vẫn chiếm thế mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng Sau thành công của tập truyện ngắn

Quãng đời ấm áp được xuất bản năm 1982, tập Con chó và vụ ly hôn in năm

1992 khiến vị trí, tên tuổi của nhà văn được khẳng định; Dạ Ngân viết nhanh

và tự tin hơn Năm 1993, Dạ Ngân có thêm tập Cõi nhà tiếp đó nhà văn cho ra mắt tập Truyện ngắn chọn lọc năm 1995, Nhìn về phía khác in năm 2002 và sau này là Nước nguồn xuôi mãi năm 2008 và tập Chưa phải ngày buồn nhất

in năm 2012 Nếu Nước nguồn xuôi mãi là những tháng năm buồn vui với Hà Nội thì Chưa phải ngày buồn nhất hoàn toàn thuộc về những ngày làm cư dân

mới của Sài Gòn Ngoài ra, còn có một số truyện ngắn Dạ Ngân sáng tác sau luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

này, đăng rải rác ở các báo, tạp chí văn nghệ, mãi đến năm 2017 mới tập hợp

lại và in thành tập truyện Người yêu dấu và những truyện khác, tập truyện

gồm 1 truyện dài có độ nén của 1 tiểu thuyết và 9 truyện ngắn là những lát cắt đời sống trên cái phông xã hội hậu chiến, từ sau giải phóng đến hiện đại

Có thể nói, Dạ Ngân viết khá nhiều truyện ngắn và những tác phẩm đó

đã để lại những cảm xúc, ấn tượng trong lòng bạn đọc, gợi những dư âm trong lòng người đọc về tình người, tình đời

Dạ Ngân viết tiểu thuyết từ khá sớm Năm 1989, có tác phẩm Ngày của

một đời Nhưng phải đến khi Gia đình bé mọn xuất bản lần đầu năm 2005, thì

đây được coi là “bản dập”, là máu thịt của cuộc đời Dạ Ngân Gia đình bé

mọn được xem là cuốn tiểu thuyết thành công trong sự nghiệp văn chương

của Dạ Ngân và gắn liền với tên tuổi của bà Nhắc đến Dạ Ngân, nhiều người

đọc sẽ nghĩ ngay đến Gia đình bé mọn, giống như nói đến Nam Cao là nhắc

Chí Phèo, nhớ Ngô Tất Tố là nhớ đến Tắt đèn vậy Đó là niềm hạnh phúc mà

không phải nhà văn nào cũng có được Tác phẩm Gia đình bé mọn được nhận

liền hai giải thưởng của Hội nhà văn Hà Nội (2005) và Hội nhà văn Việt Nam (2006) với số phiếu tuyệt đối Đồng thời đây cũng là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của một nhà văn nữ Việt Nam được nhà xuất bản Curbstone press dịch sang tiếng Anh, xuất bản ở Mỹ với sự chuyển ngữ của bà Rosemary Nguyễn – một người phụ nữ nói tiếng Việt giỏi nổi tiếng của nước Mĩ Tác phẩm đã gây được tiếng vang lớn đối với giới phê bình nghiên cứu văn học lúc bấy giờ

Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến cũng nhận xét: “Có thể đọc Gia đình bé mọn như

một tiểu thuyết có đề tài rộng hơn” [18]

Ngoài truyện ngắn và tiểu thuyết, Dạ Ngân còn viết truyện dài Năm

1992, bà có tác phẩm Miệt vườn xa lắm Nhà văn có nhiều tản văn và thể văn

này hợp với cách viết của bà và nhu cầu đọc của nhiều người hiện nay Với

238 tản văn được in trong năm tập: Mùa đồng đốt (2000), 100 tản mản hồn

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

quê (2007), Gánh đàn bà (2009), Phố của làng (2009), Hoa ở trong lòng

(2015), đã minh chứng rằng nhà văn không dạo chơi ngang qua tản văn Ngòi bút của Dạ Ngân đã đi cùng tản văn một chặng đường dài và đã khám phá thêm nhiều cái mới, nhiều thứ riêng từ cuộc sống mà tiểu thuyết và truyện ngắn đã chưa khai thác hết Dạ Ngân còn có tập truyện dành cho thiếu nhi là

Mẹ Mèo (1992) Đọc Mẹ Mèo sẽ thấy tâm hồn của người phụ nữ luôn trong

sáng, hồn nhiên và rộng bao la khi kết nối với thế giới trẻ thơ Dạ Ngân làm người đọc có khi liên tưởng đến nữ sĩ Xuân Quỳnh và những tập thơ viết cho trẻ con

Sự nghiệp văn chương có nhiều thành công nhưng cuộc sống riêng của

tác giả Gia đình bé mọn lại không suôn sẻ Cuộc hôn nhân đầu tiên của Dạ

Ngân không xuất phát từ tình yêu nên sau đó bà đã phải gánh chịu nhiều tổn thương, mất mát về tinh thần, tình cảm Cuộc hôn nhân thứ hai đến với Dạ Ngân ngẫu nhiên chính từ cuộc gặp gỡ định mệnh với nhà văn Nguyễn Quang Thân vào năm 1982, ở trại sáng tác của Hội nhà văn tại Vũng Tàu Lúc đó, cả hai đều đã có gia đình, Dạ Ngân vẫn còn sống với chồng và Nguyễn Quang Thân cũng đang sống với vợ con ở Hà Nội, dù cả hai đều không hạnh phúc nhưng họ vẫn bị hôn nhân ràng buộc Trong một quãng thời gian dài, Dạ Ngân đã phải gánh chịu nhiều áp lực nặng nề, bị gia tộc, con cái, cơ quan và

dư luận lên án Nhưng Dạ Ngân cũng như Nguyễn Quang Thân cuối cùng cũng vượt qua được để đến với nhau, sau hơn mười một năm trời kẻ Nam người Bắc, chỉ trao đổi qua thư từ, điện tín và thỉnh thoảng mới gặp Năm

1993, họ mới tổ chức lễ cưới, hai nhà văn được chính thức chung sống một nhà Khi ấy Dạ Ngân 41 tuổi và Nguyễn Quang Thân 58 tuổi

Cuộc đời nhà văn từng trải, có nhiều mất mát, truân chuyên nhưng cuối cùng bà cũng có những phút giây viên mãn, hạnh phúc khi sống với người mình thương và tâm đầu ý hợp Dạ Ngân coi nhà văn Nguyễn Quang Thân luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

vừa là chồng, bạn đời vừa là người thầy của mình trên con đường văn chương Bà là người sống hết mình và yêu hết mình, nhiều khi ít tính toán hơn thiệt Có lẽ vì vậy mà trong tác phẩm của Dạ Ngân, độc giả có thể nhìn thấy khá chân thực cuộc đời cay đắng sống động và yêu thương da diết của chính nhà văn

1.1.2 Truyện ngắn Dạ Ngân trong dòng chảy của truyện ngắn nữ thời kỳ đổi mới

Từ xưa đến nay, trong lực lượng những người sáng tác thì nhà văn nữ thường chiếm số ít Ở Việt Nam, sau Cách mạng tháng Tám, phụ nữ được chú

ý, được ca ngợi và được khuyến khích tham gia các hoạt động xã hội, kể cả hoạt động văn hóa văn nghệ Phương Lựu cho rằng: “Dần dần đã có thể nói đến một dòng văn học của những cây bút nữ” [25, tr.93] Bên cạnh thơ nữ vốn

có truyền thống lâu đời, các nhà văn nữ xuất hiện ngày càng nhiều hơn, đặc biệt từ thời kì đổi mới (1986) Nhà nghiên cứu nhấn mạnh: “Đây là một hiện tượng tốt đẹp, đánh dấu một phương diện phát triển của văn học thế kỉ này trên đất nước ta” [25, tr.94] Đặc biệt hơn, trong lĩnh vực truyện ngắn đã có hiện tượng các cây bút nữ áp đảo nam giới - nói như nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng là tình trạng “âm thịnh dương suy” Một số nữ nhà văn đã gây chú ý ngay khi tác phẩm ra đời như Phạm Thị Hoài, Võ Thị Hảo, Y Ban, Võ Thị Xuân Hà, Trần Thùy Mai, Nguyễn Thị Thu Huệ… Cho dù văn chương hay dở không phụ thuộc vào giới tính, nhưng thường các nhà văn nữ vẫn có những cách mô tả cuộc sống và giải thích hiện thực theo cách của họ Chính sự khác biệt này đã thu hút người đọc Nhiều nhà văn nữ đã không ngần ngại chọn lựa những đề tài khó, hướng đến những chủ đề phức tạp và rất tài năng trong nghệ thuật sử dụng câu chữ Trong vườn hoa văn chương phái nữ Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI muôn màu, nhiều kiểu dáng, nhiều hương thơm, mùi vị ấy, chúng ta không thể không nhắc đến Dạ Ngân luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Nhà văn nữ đến với văn xuôi vừa sớm vừa muộn này đã có những tác phẩm đặc sắc, ghi được dấu ấn trong lòng người đọc

Còn nhớ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, khi Phạm Thị Hoài xuất

hiện với tiểu thuyết Thiên sứ, văn đàn Việt Nam đã xôn xao dậy sóng Dĩ

nhiên, Phạm Thị Hoài có chịu ảnh hưởng của văn học Phương Tây, nhưng

không thể phủ nhận cách viết và hình tượng nhân vật trong Thiên sứ là vô

cùng mới mẻ với nhiều người đọc Nhiều năm sau, hình tượng Bé Hon trắng trong với nụ hôn thiên sứ lạc lõng giữa trần gian đen tối vẫn còn ám ảnh người đọc Thông điệp mà Phạm Thị Hoài đưa ra đã có sức vang rất xa

Truyện ngắn Bức thư gửi mẹ Âu Cơ của Y Ban cũng vậy Tác phẩm không chỉ

nói về thân phận nữ giới mà rộng hơn là số phận con người khi đối diện với thực tại, với quá khứ ràng buộc và những đổi thay trong vòng xoáy của cuộc

sống Truyện ngắn Bức thư gửi mẹ Âu Cơ của Y Ban đã được nhận giải

thưởng cuộc thi truyện ngắn của Tạp chí Văn nghệ quân đội (1989-1990) Nhưng điều quan trọng hơn là sau tác phẩm này, Y Ban đã thành một cái tên danh giá trên văn đàn Võ Thị Hảo sau một số truyện ngắn được người đọc

chú ý, tập truyện Biển cứu rỗi và tiểu thuyết Giàn thiêu đã xác nhận tài năng

và con đường vững vàng đi vào địa hạt văn chương của nhà văn Trước đó Nguyễn Thị Thu Huệ và Lý Lan cũng là những tên tuổi lừng danh Tác phẩm

Hậu thiên đường của Nguyễn Thị Thu Huệ được nhiều người đọc yêu mến và

giới nghiên cứu quan tâm Đầu thế kỷ XXI, văn xuôi Việt Nam lại chứng kiến

sự bổ sung thú vị vào đội ngũ nữ văn sĩ Chúng ta còn có Thùy Dương, Trần Thanh Hà, Phan Thị Vàng Anh, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư… Tại hải ngoại, lực lượng nữ sống và sáng tác tại nước ngoài bằng tiếng Việt thành công có Thuận, Đoàn Minh Phương, Linda Lê… Việc giao lưu, học tập thuận lợi tại nhiều nước, cũng khiến chúng ta có thêm một số nữ nhà văn trẻ tham gia viết khi đang sống ở nước ngoài hoặc về đề tài cuộc sống nước ngoài như Dương Thụy, Trang Hạ…

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Điều đáng mừng nhất là trong đội ngũ các nhà văn nữ Việt Nam đã có

sự vươn lên về chất lượng, sự khẳng định quyết liệt về phong cách nghệ thuật Xuất thân từ nhiều nơi, nhiều ngành nghề, nhiều môi trường sống, nhưng các nhà văn nữ trẻ đã tự trang bị cho mình những kiến thức văn hóa vững vàng Khả năng sáng tạo và niềm đam mê văn chương của họ không thua kém nam giới Có thể khẳng định đóng góp của các nhà văn nữ từ thời kỳ đổi mới là làm nên dòng văn học nữ mạnh mẽ về năng lượng khám phá cuộc sống, đa dạng đa sắc thái về phong cách nghệ thuật Cho dù tiếng nói của nữ giới vẫn chưa được chú ý đúng mức; bằng chứng là trong Giải thưởng Văn học ASEAN từ 1996 đến 2013, có 17 tác giả được trao nhưng chỉ có Nguyễn Ngọc Tư là nữ; thì chúng ta vẫn rất tự hào, trân trọng công lao, tài năng của các nhà văn nữ

Các nhà văn nữ không chọn riêng một mảng đề tài để sáng tác Họ cũng viết tất cả, theo sở trường, cảm hứng và sự lựa chọn của mỗi người; nhưng có lẽ đề tài hoặc nội dung, phạm vi hiện thực mà các cây bút nữ khám phá cũng có nét riêng Nhà văn Y Ban đã có lần chia sẻ rằng bà muốn tác phẩm của bà được xã hội, người đọc lắng nghe, thấu hiểu Đây có lẽ cũng là

sự mong muốn của nhiều người Các tác giả nữ thường đem vào văn chương tiếng lòng, tâm hồn khát khao được sống, được yêu thương, những trải nghiệm của bản thân và mong muốn được tự do với chính mình Dù đề tài chiến tranh, lịch sử và những xung đột, mâu thuẫn trong hiện thực vẫn được nhiều người quan tâm; nhưng đa phần các nhà văn nữ hướng cái nhìn vào cuộc sống, vào tận sự biến chuyển tinh vi trong tâm hồn mỗi người Họ không xây dựng con người tha hóa kiểu như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng đã từng viết trong giai đoạn trước 1945, nhưng họ cũng không ngần ngại phơi bày những ích kỷ, gian dối, xấu xa trong góc khuất của mỗi người Những con người của đời thường, của cuộc sống trần trụi không còn là những anh hùng của dân tộc luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

hay đại diện cho cộng đồng nữa, họ có khi xấu tốt lẫn lộn, rồng rắn trộn lẫn rất khó nhận định Các nhà văn nữ thường chú ý kiểu nhân vật phức tạp, cá tính và không đại diện cho tầng lớp nào trong xã hội Như nhân vật người

chồng trong truyện Trăng nơi đáy giếng của Trần Thùy Mai nhìn bề ngoài gia

giáo, mực thước nhưng tận bên trong là sự giả dối, ích kỷ đáng khinh Phơi bày hiện thực mà cái thực và cái ảo nhiều khi đan xen vào nhau khó tách bạch, Trần Thùy Mai cũng như nhiều nhà văn nữ đã phát hiện nó bằng sự nhạy cảm tinh vi hay còn gọi là trực giác của phụ nữ

Trong môi trường sáng tác chung và cùng là phái nữ, Dạ Ngân chắc chắn được cộng hưởng chung từ đồng nghiệp nhiều thứ như chia sẻ cảm hứng nghệ thuật, quan niệm sáng tác,… Ngay cả trong sự khác biệt của mỗi người hay những va chạm trong cách viết cũng có ích để mỗi nhà văn tìm kiếm và khẳng định được những giá trị riêng Với Dạ Ngân, phải đến khi tiểu thuyết

Gia đình bé mọn (2005) ra đời, nhà văn mới thực sự trở thành một cái tên

được “bảo chứng” về tài năng văn chương với hàng loạt những giải thưởng văn học Dạ Ngân được phân biệt với các nhà văn nữ cùng thời ở vốn sống phong phú, sức sáng tạo bền bỉ nên có thể viết liên tục nhiều tác phẩm thu hút được nhiều thành phần độc giả Nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam đã nhận định về sáng tác của Dạ Ngân: “Ở Dạ Ngân có những phẩm chất từng làm nên thế mạnh ngòi bút của Bà: sự cẩn trọng và tinh tế trong câu chữ; khả năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa mỹ văn và ngôn ngữ đời thường của người Nam Bộ;

sự sắc sảo trong phác họa nhân vật bằng một vài chi tiết đắt giá, nhanh gọn;

và sau cùng là một cái nhìn – dù với sự phê phán nhưng vẫn luôn đôn hậu” [35] Nhà văn – dịch giả Trần Thiện Đạo thì lại nhận định: “ …Một hình một bóng, trên con đường quen thuộc hơn một phần tư thế kỷ cầm bút trong Nam ngoài Bắc, tác giả đã nhè nhẹ nắm tay người đọc, “rù quến”, lôi cuốn, dẫn họ cùng rảo bước với mình từ trang đầu cho tới hết trang chót” [35] Thành công luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

càng khiến Dạ Ngân ý thức hơn về quan điểm sáng tác của mình: “Với tôi, văn chương hoàn toàn xứng đáng được coi như đạo, bởi có nói gì gì nó vẫn có

ý nghĩa cứu rỗi, hướng thiện cho con người Chính vì vậy mà nó cày lật không nương tay mặt trái của xã hội loài người và mảnh đất tâm linh của kiếp người” [55, Tr.18]

Dạ Ngân có lối viết dung dị, không cầu kỳ chữ nghĩa, không dụng công trau chuốt Cách sử dụng ngôn ngữ rất đời thường có ý thức trong việc kể chuyện và xây dựng tính cách nhân vật Truyện ngắn Dạ Ngân thường bám rễ sâu vào hiện thực đời sống với những vụn vặt của cuộc sống hằng ngày ít ai quan tâm, những thay đổi thầm lặng, những bỡ ngỡ của con người trước cuộc sống khi vừa bước ra từ cuộc chiến tàn khốc Mỗi truyện ngắn của Dạ Ngân là những mảng khác nhau về nhiều vấn đề Trong đó gia đình và bi kịch của con người - đặc biệt là người phụ nữ là vấn đề được nhà văn trăn trở nhiều Viết

về người phụ nữ, về nỗi đau của họ nhà văn chủ yếu đi vào khai thác những mẫu chuyện về cuộc sống bình dị của người phụ nữ với nỗi đau mất mát từ chiến tranh, những thăng trầm trong cuộc sống gia đình và đôi khi cũng có sự bất chấp để tìm hạnh phúc riêng cho bản thân mình Nhân vật cô Mỹ Tiệp

trong Gia đình bé mọn là một hiện tượng Có một điều ta dễ nhận thấy, bằng

sự đồng cảm của người phụ nữ nên khi viết về họ, Dạ Ngân thường chắt chiu tìm kiếm để đưa lên trang viết của mình cả những mảng sáng và những góc khuất của cuộc sống để soi rọi những giá trị nhân bản Đọc những truyện ngắn của Dạ Ngân, ta thấy có sự đồng điệu với các nhà văn nữ cùng thời như Lý Lan, Vân Trang, Ngô Thị Kim Cúc, Nguyễn Thị Thu Huệ và Nguyễn Ngọc

Tư sau này khi viết về nỗi đau của người phụ nữ, những điều tưởng như vụn vặt trong cuộc sống hằng ngày Tuy có những nét tương đồng, nhưng ở Dạ Ngân ta vẫn thấy nét nổi bật trong cách thể hiện văn phong, khi thì dịu dàng khi thì bùng cháy, đặc biệt rất tinh tế và sâu lắng Có thể ví ngòi bút của Dạ Ngân đẹp như một người phụ nữ ở lưá tuổi ba mươi, đằm thắm và chín chắn luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Bên cạnh hình tượng nhân vật nữ ta thấy hiện lên rất nhiều hình tượng nhân vật khác nhau…Mỗi nhân vật đều được nhà văn sử dụng bút pháp nghệ thuật riêng biệt để làm nổi bật lên số phận và tính cách Điều đó đánh dấu những đổi mới trong nghệ thuật viết và xây dựng nhân vật trong truyện ngắn của nhà văn Đặc biệt, trong những nhân vật đó, ta luôn thấy bóng dáng của chính tác giả: từng trải trong tình yêu, hôn nhân không hạnh phúc….Chính vì vậy, những truyện của Dạ Ngân dễ có sự đồng cảm đối với người đọc hơn

Ký ức và những hoài niệm về quá khứ là một mảng khác trong truyện ngắn Dạ Ngân Nhà văn muốn ký thác những tâm tình của mình vào trong trang giấy Bản sắc văn hóa Nam Bộ được tác giả đặc biệt quan tâm Bởi lẽ, mỗi nhà văn đều lớn lên từ một vùng quê, vùng văn hóa riêng biệt nên trên trang văn của họ cũng ít nhiều mang những sắc thái văn hóa của vùng đất quê hương Dạ Ngân, sinh ra và trưởng thành ở miệt vườn, vùng đất này có những đặc trưng văn hóa hết sức độc đáo và riêng biệt đã trở thành một phần quan trọng trong ý thức sáng tạo của nhà văn Thiên nhiên, con người Nam Bộ vừa

là không gian, nền cảnh của câu chuyện vừa là những thông điệp mà nhà văn muốn gửi gắm

Trong bức tranh chung của truyện ngắn Việt Nam đương đại, chỉ riêng truyện ngắn nữ đa dạng và phong phú vô kể Truyện ngắn Dạ Ngân mang đến cho tâm hồn người đọc những cảm xúc nhẹ nhàng nhưng tinh tế về những vấn

đề của cuộc sống thời chiến và hậu chiến với lối văn giàu suy nghiệm về đời sống bằng chất giọng đằm thắm và lối viết hiện đại Điều đó, tạo nên nét độc đáo riêng biệt của Dạ Ngân với các nhà văn nữ Nam Bộ nói riêng cũng như nhà văn nữ Việt Nam đương đại nói chung

1.2 Quan niệm nghệ thuật văn chương

Dạ Ngân là nhà văn có quan niệm về văn chương hết sức nghiêm túc, luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

chị tâm sự: “Văn chương, đó không chỉ là nghề như mọi nghề mà còn là con đường khổ ải cho những người đàn bà cầm bút Dù vậy, vẫn hơn, vì con đường ấy cho người ta sự cô độc tối cao, niềm tin dai dẳng và có thể khóc

cười thoải mái một mình” [56, tr.180] Tác giả của Gia đình bé mọn dường

như chưa bao giờ coi nghề văn tầm thường mà luôn coi như “đạo”, như sứ mệnh giải bày và cứu rỗi cuộc đời Có lẽ, niềm tin này đã khiến Dạ Ngân luôn bền chí, vững tin khi cầm bút

1.2.1 Quan niệm về hiện thực

Dạ Ngân sinh ra và lớn lên ở Miền Nam vào những năm cuộc chiến tranh chống Mỹ diễn ra ác liệt Những gì hằn sâu trong ký ức của nhà văn nhất chính là hiện thực chiến tranh Dạ Ngân hiểu hơn ai hết về những năm tháng hào hùng và oanh liệt ấy, sự hi sinh lớn lao và tình nghĩa của đồng bào, đồng chí, những người anh người chị đã sát cánh bên nhà văn Chiến tranh dù tàn khốc đến thế nào thì vẫn không làm nao lòng những con người có niềm tin sắt đá vào cuộc chiến của dân tộc, những con người luôn yêu thương, đùm bọc, sát cánh cùng đồng đội của mình Khi miêu tả hiện thực chiến tranh, Dạ Ngân không nặng trong việc miêu tả những chiến công lừng lẫy, những chiến thuật tài tình của quân và dân ta Dạ Ngân đi vào phản ánh tinh thần chiến đấu anh dũng, kiên cường của một dân tộc anh hùng Từ sự trải nghiệm của chính bản thân mình, nhà văn nhận thấy cuộc chiến giữa địch và ta là cuộc chiến không cân sức, nên đòi hỏi quân và dân ta phải có sự chuẩn bị chu đáo về mọi phương diện Chiến tranh tuy có mất mát đau thương, nhưng chính sự chuẩn

bị chu đáo mà hậu quả không đến nỗi quá thê lương Tinh thần chiến đấu đó được nhà văn gửi gắm qua các tập truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh

Bằng sự từng trải của bản thân, Dạ Ngân đã đưa vào trang viết của mình thực tế sống động ở những đơn vị làm công tác văn thư, in ấn Họ là những người ít được quan tâm của giới văn nghệ sĩ Công việc có thể nói là luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

khá nhẹ nhàng nhưng lại rất quan trọng Từ những nhà in dã chiến này đã cho

ra đời biết bao tờ truyền đơn, công văn kịp thời phục vụ cho kháng chiến Hiện thực cuộc sống và chiến đấu nơi đây cũng gặp vô vàn khó khăn, nguy hiểm không khác gì ngoài chiến tuyến ác liệt kia Đây có thể xem là nét mới trong quan niệm nghệ thuật về hiện thực của tác giả so các nhà giai văn đoạn trước Bởi, thông thường khi viết về chiến tranh, người cầm bút thường đi vào những chi tiết hào hùng làm nên lịch sử của dân tộc Dạ Ngân đã đi vào những mảng hiện thực ít được khai thác, ít được quan tâm nhất

Khi cuộc chiến tranh kết thúc năm 1975, đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, nhưng nhiều người đã không thể hình dung hết những thay đổi phức tạp của cuộc sống và con người sau khi bước ra khỏi cuộc chiến Cũng như nhiều nhà văn sau 1975, Dạ Ngân đã sớm có cái nhìn mới về hiện thực cuộc sống lúc bấy giờ Bản tính thẳng thắng, trung thực nên trong đời thực cũng như trên trang viết, Dạ Ngân thường chỉ ra hiện tượng tham nhũng, phê phán những lớp người có chức quyền, sớm rũ bỏ quá khứ, ích kỷ và kiêu ngạo Trong các sáng tác của mình, nhà văn không nhìn hiện thực bằng cặp mắt “xanh non”

mà mạnh dạn đi vào những góc khuất để khám phá, phản ánh Thông qua tác phẩm, Dạ Ngân đã lên tiếng phê phán cái xấu, sự tham lam tiền và quyền của nhiều người Với bà, hiện thực là cuộc sống như nó vốn có, không được che đậy, tô hồng hay né tránh vì ngại phải bóc tách khó khăn Dạ Ngân cũng như nhiều người viết sau 1975 đã nhận ra hiện thực không phải chỉ có phe ta, phe địch và hai mặt tốt xấu đơn giản, hiện thực cần được nhìn nhận phức tạp, đa diện, đa chiều Muốn vậy, nhà văn không phải chỉ cần sống với thực tế, phải trải nghiệm bản thân, mà trước hết phải học cách rèn giũa ngòi bút, phải tìm

ra nhiều cách tiếp cận hiện thực và những phương pháp khai thác hiện thực bằng nghệ thuật mới và độc đáo nhất

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

1.2.2 Quan niệm về con người

Trước 1975, quan niệm con người trong văn xuôi là con người của cộng đồng, dân tộc Các nhân vật bao giờ cũng lao động hoặc chiến đấu với tư cách đại điện ưu tú cho tập thể, chứ ít khi với tư cách cá nhân Sau 1975, đất nước bước vào thời kỳ khác Con người bị chi phối bởi nhiều mối quan hệ phức tạp của đời thường, chuyên môn và nhiều thứ khác Nếu như trước 1975, các nhà văn có xu hướng thể hiện con người theo tiêu chí giai cấp, lựa chọn nhân vật điển hình, chú trọng tính chung sao cho phù hợp với quan điểm về sự vận động tích cực và thuận chiều của cuộc sống, bỏ qua phương diện riêng tư

cá biệt của con người, thì văn xuôi sau 1975 quan tâm nhiều đến con người với

tư cách cá nhân Sự thay đổi này là tất yếu vì sự khác nhau của mỗi giai đoạn văn học cũng chính là sự thay đổi, khác nhau trong quan niệm về con người

Dạ Ngân không quan tâm khai thác riêng một kiểu, hoặc một tính cách riêng nào Các nhân vật của Dạ Ngân thường đa dạng, đủ thành phần, tính cách khác nhau trong xã hội Đó là những cán bộ kháng chiến với những mặt tốt đẹp và những điều chưa tốt đẹp; đó là những người nông dân lam lũ chân lấm tay bùn hai sương một nắng mà vẫn không thoát nghèo; đó là những nhà văn nhìn đời sắc sảo thích dịch chuyển; đó là những nhân viên thừa hành trong guồng máy chính quyền thời hậu chiến…và cả những người lính của chế độ cũ tiếp nối cuộc đời mình sau chiến tranh Tất cả những con người ấy, được nhà văn miêu tả hết sức đa dạng từ ngoại hình đến tính cách, phong thái

và cách ứng xử Nhưng, Dạ Ngân có sự quan tâm, trăn trở đặc biệt đến những người vô danh, những người ít ai biết đến, luôn gặp những trắc trở, khó khăn ngang trái cả trong và sau chiến tranh Những phận người ấy rất nhỏ bé trước cuộc đời và họ dễ bị cuộc đời lãng quên Nó như một chiếc tam bản nhỏ bé giữa dòng sông chảy xiết, như một hạt bụi giữa khoảng không gian bao la Dạ Ngân đau đáu về những thân phận đó và dành tình cảm sâu sắc khi viết về họ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Nhà văn còn chú ý nhiều đến những người phụ nữ bé mọn trong và sau chiến tranh Họ tầm thường, lam lũ, không phải anh hùng, không gây tiếng vang, nhưng họ đáng trân trọng, nâng niu đơn giản vì họ là mẹ, là vợ, là chị; là

“con người” trước chính họ, trước tiểu cộng đồng (gia đình) và đại cộng đồng (xã hội)

Như vậy, thông qua những nhân vật trong tác phẩm của Dạ Ngân, người đọc có thể nhận ra nhà văn đã có nhiều tiến bộ trong quan niệm nghệ thuật về con người Tác giả luôn trân trọng những điểm tốt đẹp của con người, chú ý khai thác, tiếp cận con người cá nhân - đời thường từ nhiều góc cạnh Nhà văn không sử dụng ngòi bút mình cho mục tiêu đấu tranh với cái xấu, mà như để khơi gợi lòng tốt, sự lương thiện, trắc ẩn Nhân vật trong tác phẩm Dạ Ngân thường đem đến một thông điệp nào đó, nhưng trước hết là sự đồng cảm, là thái độ chính trực bảo vệ cho cái yếu, sự lương thiện và tâm hồn ngay thẳng Tuy không dữ đội, đa sắc thái như nhiều cây bút khác, nhưng nhiều nhân vật của Dạ Ngân đã khẳng định được cá tính sáng tạo của nhà văn Việc không ngừng khám phá cuộc sống, phát hiện mới về con người chính là cách

để Dạ Ngân tạo cảm hứng và hòa nhịp vào dòng chảy chung của văn học đương đại Và cũng phải nói thêm rằng, những thay đổi của Dạ Ngân từ quan niệm về hiện thực đến quan niệm nghệ thuật về con người có phần chịu ảnh hưởng từ chồng bà là nhà văn Nguyễn Quang Thân Do cùng nhà, cùng nghề viết, cùng niềm đam mê sáng tác, lại thêm nhà văn Nguyễn Quang Thân nổi tiếng là người có kiến thức uyên bác, tiếp nhận rất nhạy bén các xu hướng đổi mới nghệ thuật của thế giới Nhiều năm liền, nhà văn Nguyễn Quang Thân là người đọc đầu tiên, người thẩm định tác phẩm khó tính nhất của bà Dạ Ngân

là người phụ nữ chịu thương chịu khó cả trong đời sống thường nhật lẫn trong công việc, nên bà vừa phải luôn cố gắng để không lặp lại mình và lặp lại người khác, vừa phải đổi mới nghệ thuật để tác phẩm hoàn hảo nhất có thể Đây cũng là điều đồng nghiệp trân trọng nhất ở Dạ Ngân

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Tiểu kết chương 1

Dạ Ngân là nhà văn vẫn còn đang sáng tác, nhưng sự nghiệp của bà có thể được định vị trong giai đoạn văn học sau 1975 Trong chương này, chúng tôi khảo sát về cuộc đời Dạ Ngân và đặt hành trình sáng tác của nhà văn trong dòng chảy các cây bút nữ cùng thời, để khẳng định vị trí, quan niệm nghệ thuật và một số nét riêng của bà Dạ Ngân là người cầu tiến nên luôn có sự thay đổi khi phản ánh, ghi nhận hiện thực Nếu lúc bắt đầu, khi viết về chiến tranh, Dạ Ngân có phần lãng mạn, thi vị; thì sau đó trong các tác phẩm khai thác đề tài cuộc sống đời thường (thế mạnh của nhà văn), ngòi bút bà tỏ ra rất nhạy bén, sắc sảo, quyết liệt Dù đã từng tham gia kháng chiến, nhưng Dạ Ngân không coi nghề viết là nơi thể hiện bản thân Nhà văn biết cộng niềm đam mê được viết vào nhiệm vụ khó nhọc tự học, tự tích lũy tri thức để xây dựng nền tảng chuyên môn và đường đi vững vàng trong sự nghiệp Với những gì nhà văn đã viết và niềm tin nghiêm túc, nhất quán vào con người, vào giá trị của ngòi bút, Dạ Ngân xứng đáng là một trong những nhà văn nữ tiêu biểu của giai đoạn văn học sau 1975

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Chương 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN DẠ NGÂN

Nhân vật có vai trò đặc biệt quan trọng trong tác phẩm Từ điển thuật

ngữ văn học cho rằng: “Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả

trong các tác phẩm văn học Nhân vật văn học thường có tên riêng (Tấm Cám, Chị Dậu, anh Pha), cũng có thể không có tên riêng như “thằng bán tơ”, “một

mụ nào” trong Truyện Kiều” [16, tr.162] Nhân vật văn học vừa chịu sự quy định chung của ý thức thẩm mĩ và quan niệm nghệ thuật về con người thời đại vừa mang đậm dấu ấn sáng tạo của nhà văn

Khảo sát truyện ngắn Dạ Ngân, chúng tôi thấy thế giới nhân vật trong sáng tác của nhà văn tương đối đa dạng Người đọc có thể đã gặp ở đó rất nhiều gương mặt với các vai trò xã hội và tính cách khác nhau Dựa vào đặc điểm thi pháp, có thể chia thế giới nhân vật trong truyện ngắn Dạ Ngân thành các kiểu sau: nhân vật trong bi kịch đời tư, nhân vật khát khao hạnh phúc, nhân vật tự nhận thức, nhân vật tha hóa

2.1 Nhân vật trong bi kịch đời tư

Từ điển Thuật ngữ văn học cho rằng: Bi kịch là “một thể loại kịch,

thường được coi như là đối lập với hài kịch” [16, tr.18] Trong tác phẩm văn học, bi kịch “phản ánh không phải bằng tự sự mà bằng hành động của nhân vật chính, mối xung đột không thể điều hòa được giữa cái thiện và cái ác, cái cao cả và cái thấp hèn…diễn ra trong một tình huống cực kỳ căng thẳng mà nhân vật thường chỉ thoát ra khỏi nó bằng cái chết bi thảm gây nên những suy

tư và xúc động mạnh mẽ đối với công chúng” [16, tr.18] Từ đặc trưng của một thể loại, trong văn học, bi kịch còn được dùng như một tính từ chỉ tính chất, đặc điểm bi thảm, đau thương của nhân vật, của hiện thực (nhân vật bi kịch, cuộc đời bi kịch, số phận bi kịch…) Văn học Việt Nam giai đoạn từ sau luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

1986 đã có nhiều đổi mới trong quan niệm về con người Các nhà văn thường

đi sâu khai thác những mất mát, bi thương của con người, đề cập đến những xung đột phức tạp trong thế giới nội tâm, xây dựng con người trong mối quan

hệ với hiện thực đa dạng và phức tạp hơn Bằng sự khám phá ấy, con người trong văn học được thể hiện khách quan và đa diện, đa sắc thái hơn, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận ngày càng cao của người đọc

Vì nhân vật là nơi thể hiện tập trung nhất tư tưởng và quan điểm nghệ thuật, tài năng của nhà văn, nên nhân vật thành công thường gắn liền với tên tuổi tác giả Một nhân vật có số phận kịch tính, bi thương vẫn thường tạo cảm

xúc mạnh hay sự đồng cảm nơi người đọc Ví dụ tác phẩm Đoạn trường tân

thanh dựa vào Kim Vân Kiều truyện nhưng khi nói đến tác phẩm người ta

nghĩ ngay đến số phận bi kịch của nhân vật Thúy Kiều và tài năng của Nguyễn Du Các nhà văn khi xây dựng nhân vật với những mâu thẫn đan xen hay số phận bi kịch thường hướng đến mục tiêu lý giải, cắt nghĩa hiện thực hơn là phản ánh, ghi nhận hiện thực đơn giản Khảo sát truyện ngắn Dạ Ngân, chúng tôi thống kê thấy nhà văn có đề cập đến con người với những bi kịch đời tư khác nhau, trong đó nhiều nhất là nhân vật nữ Thống kê 60 truyện ngắn của Dạ Ngân, thì thấy có đến hơn 40 truyện (tỷ lệ 2/3) có nhân vật nữ chính

Tình cảm vợ chồng, cuộc sống gia đình là đề tài được nhà văn dành nhiều tâm huyết và có nhiều cảm hứng khám phá nhất Dạ Ngân cũng như nhiều cây bút khác nhận ra sau chiến tranh, cuộc sống đời thường có nhiều mối quan hệ phức tạp hơn cuộc sống thời chiến và người phụ nữ vẫn là những người chịu nhiều thiệt thòi nhất Chiến tranh đã qua, nhưng nỗi đau chiến tranh vẫn còn âm ỉ trong lòng của những người vợ, người mẹ, những con người dù không trực tiếp chiến đấu nhưng lại phải chịu quá nhiều tổn thương

Niềm trong truyện Dù phải sống ít hơn có thể xem là nạn nhân của chiến

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

tranh Nhân vật Niềm được Dạ Ngân miêu tả: “chị già đi và gầy hơn xưa nhưng người vẫn còn tròn trặn uyển chuyển Nhìn toàn bộ, ở chị toát ra dáng

vẻ cao quý của người phụ nữ có tuổi mà vẫn trinh nguyên” [30, tr.41] Chữ

“trinh nguyên” trong câu văn miêu tả của Dạ Ngân vừa thể hiện vẻ đẹp hình dáng, phong thái bên ngoài của nhân vật, vừa ngụ ý một tâm sự chua chát về người phụ nữ lớn tuổi mà chưa được làm mẹ Trong truyện, Dạ Ngân sử dụng nghệ thuật trần thuật khách thể, nhà văn như hóa thân vào nhân vật người vợ (Niềm) để giải bày “tiếng lòng” của nhân vật Đó là thái độ “không bàng hoàng” khi biết chồng trở về sau hơn hai mươi năm với tấm hình người đàn

bà khác trong hành trang Là cách xử sự để tránh sự khó xử cho Thịnh khi đề nghị làm bạn: “chị bảo: mình coi nhau như bạn được rồi” [30, tr.47] Là những cảm xúc của người đàn bà trổi dậy trong chị khi hai người sống với nhau và cả cảm giác hy vọng đến tuyệt vọng được làm mẹ của chị: “từng ngày, từng tháng, chị lắng nghe sự thay đổi của cơ thể mình với niềm hy vọng ngày càng mãnh liệt như bị cơn khát sa mạc giày vò Từ khi người đàn bà trong chị bị đánh thức, chị mới có tâm trạng đó Nhưng cái cơ thể quá thì của chị vẫn làm ngơ trước niềm hi vọng đau đớn của chị” [30, tr.47] Chọn cho mình điểm nhìn như thế, Dạ Ngân đã cho người đọc thấu hiểu đồng cảm, chia

sẻ với những bi kịch mà người phụ nữ phải oằn mình gánh chịu sự nghiệt ngã của hai chữ chiến tranh: người mất chồng, kẻ mất cha và cả những người đàn

bà chưa một lần được làm vợ, làm mẹ Trong con người Niềm còn là sự giằng

xé nội tâm, khi vừa có ý định xin con nuôi nhưng rồi lại vụt tắt khi có suy nghĩ sẽ nhận nuôi hai đứa con chồng Rồi, chị lại nghĩ đến người phụ nữ kia, chị ta sẽ ra sao? Bằng tấm lòng cảm thông, trách nhiệm và để tránh sự khó xử cho Thịnh, chị đã mạnh dạn đề xuất với anh, muốn đưa những đứa con riêng luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

của anh vào Nam chăm sóc, sau đó là mời người phụ nữ kia vào luôn cùng các con riêng của anh Việc đưa ra quyết định như vây, đối với chị thật là đau đớn, nhưng điều đó cũng không đau bằng việc chị bất chợt bắt gặp hình ảnh giữa chồng và người vợ vui đùa trong giây phút đoàn tụ: “Niềm ngoái nhìn chiếc xe sau Họ ngồi lên, bối rối, sung sướng, chiếc va ly dựng dưới chân như đôi trẻ vừa vượt qua bao trắc trở mới được có nhau và đang bắt đầu một chặng đường đầy thú vị” [30, tr.46] Hành động “ngoái nhìn” đó của Niềm diễn tả nỗi đau trong lòng chị, nỗi đau nhường chồng cho người phụ nữ khác Nỗi đau chồng chất nỗi đau khi chị tiếp tục “nhường” giường của mình để

“đêm nay, chị trở thành khách trong ngôi nhà của chính mình” [30, tr.47] Chúng ta dễ nhận thấy sự hi sinh của Niềm giống nhân vật Hạnh trong truyện

ngắn Trăng nơi đáy giếng của Trần Thùy Mai Khác với Trần Thùy Mai, cái

hay của Dạ Ngân là bà không để nhân vật “chết” trong bi kịch mà tìm lối thoát cho họ Sự hi sinh cao cả của Niềm được gia đình riêng của chồng đền đáp bằng tình yêu thương, trân trọng, trong đó những đứa con của anh coi chị như má ruột Đây có thể coi là bi kịch được tạo nên bởi chiến tranh nhưng nó lại được hóa giải bởi chính trái tim nhân hậu của con người Người phụ nữ đó

đã biết sống, biết cho, biết yêu và nhận được hạnh phúc dù không trọn vẹn

Truyện Con chó và vụ ly hôn là một tác phẩm xuất sắc của Dạ Ngân

Khi mới ra đời, truyện đã gây nhiều tranh cãi trong dư luận khi lần đầu tiên những vấn đề khó nói, tế nhị trong cuộc sống vợ chồng lại được một nhà văn

nữ thể hiện sâu sắc Trong truyện, Dạ Ngân đã không ngần ngại đi vào những chỗ cần chôn giấu của đời sống bản năng, nhu cầu tình dục nhưng đồng thời

đề cao khát vọng tâm hồn và chỉ ra những đau khổ trong cuộc sống gia đình không lối thoát của nhân vật Đoan Nhân vật Đoan trong truyện được Dạ Ngân miêu tả thông qua cảm nhận của bà chánh án Đoan là một người vừa có luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

vẻ đẹp buồn khổ vừa mạnh mẽ và trong sáng:

“Chị khá trẻ so với chồng, chỉ khoảng ba mươi tuổi, đôi mắt màu nâu buồn buồn do nhiều ngày mất ngủ và nhẫn nhịn, đôi mắt với cái nhìn thẳng thắn, trong veo, không có vẻ gì lẳng lơ, nó làm nên giá trị và

sự quyến rũ của gương mặt đó Cái nhân trung vừa dài vừa sâu như một cái rãnh cẩn thận của người tạo ra nó Và đôi môi nho nhỏ cong cong kiên quyết Chị mặc sơ mi màu măng chín, cái cổ thanh thanh vươn trên màu vải đằm thắm, cao quý như cái bông hoa lài” [30, tr.9]

Đọc truyện, ít ai quên được ánh mắt của Đoan Đôi mắt ấy thể hiện nội tâm bi kịch của người vợ tinh tế, nhiều cảm xúc mà phải sống với một người chồng thô kệch và tàn bạo Đôi mắt ấy chứa đựng niềm đau khổ mỗi khi chứng kiến, chịu đựng những tật xấu của người chồng vũ phu: “Mắt chị dừng ở khuỷu tay săn chắc, ở sợi tĩnh mạch nổi vằn vèo dưới lớp da nâu ửng đỏ, biểu hiện của trạng thái phẫn nộ trong anh” [30, tr.8] Với việc miêu tả chi tiết, khiến nhân vật Đoan dễ tạo ấn tượng cho người đọc

Bên cạnh nghệ thuật miêu tả nhân vật một cách gián tiếp, Dạ Ngân đứng ở vị trí khách quan để quan sát câu chuyện xoay quanh cuộc đời và bi kịch của nhân vật Đoan Từ góc nhìn này, Dạ Ngân có thể nắm bắt nhiều khía cạnh của hành vi, suy nghĩ cũng như cách ứng xử của Đoan:

“Chị nằm ráng, lơ mơ nghe tiếng chó sủa nhặng nhị ngoài sân Chắc bọn “ruồi nhặng” lại bu vào con Mực và “chàng” Vàng ra sức đánh đuổi chúng Nhà cửa tịnh không, con gái còn ở đằng lớp mẫu giáo, hàng xóm có vẻ yên ắng, có gì mà Nhiêu gọi thúc bách vậy? Đoan ngồi dậy lấy tay chùi nước mắt và ra với chồng Trước mắt chị là cảnh hứng tình của bọn chó ghẻ trước tình yêu của con Mực và con Vàng, như chị từng nhìn thấy

- Gì vậy? –Chị hỏi thờ ơ Mặt Nhiêu sường sượng, hất hàm cho chị thấy cảnh trước sân rồi luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

đóng cửa lại ngay Chị cảm thấy rất rõ một cái gì đó mà mình phải chịu đựng ( ) Chị không chỉ thấy “bị dùng” mà còn thấy bị làm nhục (…) Chị còn cảm thấy bị xúc phạm, thê thảm vì hành động của chồng không xuất phát từ nhu cầu của hai người mà từ sự khêu gợi súc vật” [30, tr.19]

Nhà văn đã tinh tế khi chọn điểm nhìn có thể quan sát và tái hiện lại toàn bộ biến động tâm lý của nhân vật Đoan: “bị dùng”, “bị xúc phạm”, “bị làm nhục” Chính sự hứng tình của Nhiêu đã làm Đoan tổn thương, không còn cảm giác ân ái vợ chồng mà thay vào đó là cảm giác bị chiếm đoạt, một “sự khêu gợi súc vật” Cuộc sống vợ chồng giữa Đoan và Nhiêu thật sự có nhiều vết rạn, nhưng tất cả chỉ là chuyện cảm xúc, cảm giác Những điều này thật khó giải bày nhất là nói trước tòa: “Đoan cảm thấy không đủ lời để diễn đạt hành trình của những cảm giác, nguyên nhân đưa đẩy chị đến quyết định xa chồng” [30, tr.10] Với lối trần thuật này, thế giới nội tâm của nhân vật Đoan hiện lên rõ nét với nhiều cung bậc cảm xúc, người đọc cảm nhận nỗi đau tinh thần mà người phụ nữ như Đoan và nhiều người khác phải chịu đựng Trong truyện, chúng ta cũng không thể không nhắc tới một thủ pháp nghệ thuật xây dựng kết cấu theo dòng ý thức và kỹ thuật lồng ghép truyện Từ diễn biến tại phiên tòa, mạch truyện đã dẫn dắt người đọc đến đoạn kể về con chó, ngay từ lúc nó mới được xin về Để rồi truyện không kết thúc lại bằng một phiên tòa

mà kết thúc bằng những chi tiết tạo ấn tượng rất mạnh đến người đọc, qua đó càng làm rõ bi kịch của nhân vật Đoan:

“Khi chị về đến nhà, con gái chị lại lập cập mách:

- Ba rủ mấy chú ở chỗ ba tới làm thịt con Mực rồi Ba đập đầu nó bằng búa Con thấy nó ngó ba y như lúc má giơ roi đánh con Rồi con không dám dòm, con trốn dưới gầm giường mình ngủ Con nghe chú Hành hỏi ba: Vú chó ăn ngon như vú heo nái hôn?

Đoan ngồi phịch xuống đất” [30, tr.25]

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Chữ “ngồi phịch” rất thực, tả hành động của nhân vật Đoan cho thấy sự thảng thốt, bất lực trước cái chết con chó và sự đứt đoạn, tuyệt vọng với người chồng Một nỗi đau không thành lời chỉ biết buông xuôi Việc kết thúc

mở trong truyện ngắn trên, thể hiện tài năng xử lý nhân vật của nhà văn và chứa đựng tư tưởng nghệ thuật mà Dạ Ngân muốn gửi gắm

Truyện ngắn Cái ban công trống Dạ Ngân sử dụng phương thức kết

cấu dòng ý thức và kĩ thuật lồng ghép truyện để làm rõ nỗi đau của từng thành viên trong gia đình Truyện được mở đầu bằng sự gặp gỡ của nhân vật “Tôi” (người phụ nữ gốc miệt vườn) với Hoành (người anh nuôi) Mạch truyện lại dẫn dắt về tình tiết, Biên - vợ Hoành té lầu chết từ một cái ban công trống, không có thanh chắn như mọi cái ban công thông thường khác Rồi truyện lại dẫn đến các sự kiện khác: Tung, đứa con trai của hai vợ chồng vào bộ đội từ năm 18 tuổi Chiến tranh đã chẳng chừa một ai, Tung đã sớm trở thành thương binh khi tuổi đời còn quá trẻ:

“Thằng Tung ngồi xe lăn, nó nhập vào đám người cùng cảnh lượn phố, vô định qua ngày, rồi đòi lên Trại an dưỡng chứ nhất quyết không chịu về nhà…Ít lâu sau nó trốn nhà, xuống tàu đò ra chợ huyện rồi biến mất ở đâu đó cho dù anh Hoành bới hết các nơi lên cũng không tìm thấy Mãi mới tìm ra một mảnh giấy nó nhét trong áo gối nó hay nằm, nó nói nó muốn giải thoát cho nó, cho mọi người, đừng có tìm kiếm mất công.” [33, tr.209]

Chính sự không tìm ra tung tích của đứa con trai thương binh, đã là nỗi đau lớn trong lòng hai vợ chồng Hoành Nỗi đau khổ ấy thường trực trong gia đình, để họ thường cắn cấn nhau Đến kết cuộc đau buồn của gia đình họ là Biên té ban công chết Cái ban công không có thanh chắn và dang dở như chính cuộc đời của con trai họ Kết thúc truyện trở về với hiện tại, với nỗi đau mãi mãi khó phai của nhân vật Hoành Với sự đồng cảm và thấu hiểu sâu sắc luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Dạ Ngân đã đi vào từng hoàn cảnh, từng số phận của nhân vật để sẵn sàng bênh vực, bảo vệ và che chở họ Trong cuộc sống, bi kịch không chỉ của riêng người phụ nữ, mà đôi khi nam giới cũng được bà cảm thông và chia sẻ

Trong truyện Tóc dài mấy lạng, cả nhân vật chính xưng em và nhân vật

nữ mua tóc đều có mái tóc đẹp Truyện chỉ quanh quẩn nói về tiếng rao mua tóc và chuyện mua, bán tóc nhưng phía sau hai người phụ nữ ấy không chỉ là hai mái tóc mà còn là hai số phận khác nhau Mái tóc trở thành chứng nhân cho tình yêu, tình đời Người thì đau khổ chạy trốn số phận dù rất yêu mái tóc thật dày, thật mượt, đã từng làm người khác “đổ nhào”, nhưng lại muốn cắt

bỏ như một cách đoạn tuyệt với quá khứ, để mạnh dạn chấp nhận số phận khác Ngược lại, cô mua tóc, dù người chồng yêu vợ kiên quyết muốn giữ tóc nhưng trước nhận xét của nhiều người: “làm nghề tóc dạo mà tóc mình vẫn dài thòn vậy” [33, tr.230] lại quyết định cắt tóc và cắt tóc đơn giản chỉ để mưu sinh Chỉ đơn giản là tả mái tóc, nhưng từ tóc lại gợi ý liên tưởng đến nhiều suy tư thấm đẫm triết lý nhân sinh Đâu là vẻ đẹp vẫn luôn được ca ngợi của người phụ nữ và đâu là chỗ dựa an toàn bền vững mà người phụ nữ cần có Cuộc đời luôn đổi thay, mái tóc cũng dễ đổi thay, cuộc đời con người cũng vậy, hạnh phúc đó rồi đau khổ đó

Bên cạnh nghệ thuật đặc tả chi tiết mái tóc, Dạ Ngân còn sử dụng thời gian nghệ thuật để khắc họa bi kịch của nhân vật chính xưng em Dạ Ngân đặt nhân vật của mình vào sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại Hạnh phúc của quá khứ, cái thời “sinh viên cơ cực của chúng mình, em nhớ những giây phút thanh bình khi em a tòng với anh rằng mình sống theo kiểu chồng đi làm vợ cơm ngon canh ngọt và có thể cúi xuống tháo giày cho chồng khi cần” [33, tr.235-236] Còn hiện tại, chị cảm thấy “uất hận tất cả, từ anh” [33, tr.236] Nghệ thuật xây dựng tình huống để diễn tả nội tâm của nhân vật xưng em, một lần nữa được nhà văn sử dụng như một thủ pháp nghệ thuật “đắc dụng” luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Giữa trưa hè Hà Nội, một tiếng rao, vâng, chỉ một tiếng rao thôi nhưng sao nó thê thiết biết mấy: “ai tóc dài bán….đ…ơ…i !” [33, tr.227] Để nhân vật trong truyện thốt lên với lòng mình: “Em nhìn quanh cố đợi, em đợi một người chưa quen biết, em đợi một thân phận chắc chắn là dân tỉnh lẻ trôi nổi,

em đợi để hỏi cái nghề vô hại nhưng thê thiết, rợn người” [33, tr.227] Tình huống ở đây được tạo nên bởi tiếng rao, tình huống ấy chưa hẳn là bi kịch, nhưng thật sự nó có sức lay động đến trái tim con người, nhất là với những ai nhạy cảm, dễ xúc động trước nghịch cảnh đời người Bởi mua tóc thật, tóc dài quả là một nghề mới

Nhân vật Thuyên trong Người thương mến, cũng chịu chung bi kịch về hạnh phúc gia đình Với nhân vật Đoan trong Con chó và vụ ly hôn, Dạ Ngân

xây dựng người phụ nữ mạnh mẽ, muốn giải thoát chính bản thân mình khi phải sống với người chồng thô kệch, cứng nhắc, thậm chí có phần tàn nhẫn Ở Thuyên, ta cũng thấy sự sự nổi loạn muốn thoát khỏi người chồng “như một

cỗ máy” qua việc “yêu” Nghĩa – người bạn của Thuyên Nhưng cuối cùng tình yêu không thành, vì muốn níu kéo hạnh phúc gia đình, không muốn những đứa con không có cha Chị lại quay về chấp nhận sống với người chồng giống như “một cỗ máy với những nguyên tắc cơ khí đáng gờm đã không cho nàng cơ hội thoát ra” [33, tr.93] Để rồi bi kịch lại nối bi kịch trong một vòng luẩn quẩn, những đứa con được sinh ra không xuất phát từ sự yêu thương mà chỉ là để níu kéo trong vô vọng

Nhân vật Tâm trong truyện Cõi nhà, cũng là nạn nhân của cuộc sống

không tình yêu Gia đình Tâm li tan, chị cùng hai đứa nhỏ ra ở phòng tập thể của cơ quan với muôn nỗi khó khăn vất vả Còn anh chồng, có ngay cô vợ bé,

ở ngay trong ngồi nhà lẽ ra phải dành cho những đứa con của mình Điều để người đọc quan tâm không chỉ có nỗi khổ của người vợ, mà là trách nhiệm của anh chồng đối với con Làm sao lại có một ông bố vì lý do cá nhân mà từ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

chối cả những trách nhiệm tối thiểu của một người làm cha, đến nỗi đứa con phải nài nỉ mẹ thuyết phục ba Việc đó khiến Tâm xót xa đến mức phải thốt lên than trách trời, vì ai lại phải chờ người khác nói thì mới chịu thương, chịu cưu mang con mình Miêu tả sự đổ vỡ của những gia đình như gia đình Tâm,

Dạ Ngân ít nhiều muốn cảnh tỉnh đến sự cảm thông và chia sẻ mọi khó khăn trong đời sống vợ chồng Tránh trường hợp bất đồng quan điểm sống dẫn đến việc ly hôn ảnh hưởng đến các thành viên khác trong gia đình

Tình yêu với những bi kịch trong truyện ngắn Dạ Ngân còn được biểu hiện ở nhiều sắc thái khác nhau trong các truyện ngắn khác như: sự ngưỡng

mộ, tôn thờ người yêu nhưng không thể đến với nhau trong Thầy tôi; sự hi sinh cả bản thân mình để có tiền chạy chọt cho chồng như người vợ trong Kẻ

yêu chồng; tình cảm dành trọn cho nhau giữa Thanh và Tâm nhưng họ không

thể là của nhau mãi mãi trong Thi vị cuộc đời; sự mong đợi, khát khao một

tình yêu chẳng bao giờ nguôi và chẳng bao giờ thực hiện được của Bạch trong

Trinh nữ muộn…

Giai đoạn trước 1945-1975, do ra đời trong hoàn cảnh chiến tranh, văn học không có điều kiện đi quá sâu vào những nỗi buồn, những mất mát, hi sinh hoặc những số phận riêng tư Bi kịch cá nhân, số phận con người cá nhân

có được đề cập rồi cũng phải nén lại Tất cả vì mục đích chung, tinh thần chung của cộng đồng của dân tộc Thời hậu chiến, các nhà văn có một khoảng lùi nhất định để nhìn nhận lại cuộc chiến khốc liệt của dân tộc, để thấy được những mất mát mà chiến tranh để lại quá to lớn Bước ra từ chiến trường đau khổ ấy, hơn ai hết, Dạ Ngân thấu hiểu nỗi đau mà người phụ nữ phải chịu do chiến tranh gây ra Không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng những người

mẹ, người vợ, người phụ nữ có người yêu trên chiến trường đều có chung một nỗi đau mất mát về tinh thần: biết bao người phụ nữ mãi mãi phải xa chồng

(Năm Gấm và Tư Tầm trong Gặp ở giáp nước, năm người đàn bà trong Nhà

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

không có đàn ông, Hai mật trong Trên mái nhà người phụ nữ ) Họ có tình

yêu trong sáng nhưng khi bước ra khỏi cuộc chiến, khó khăn về vật chất khiến

họ tàn úa thảm hại (Tư Tím trong Hôm ấy trời đẹp lắm, Nhi trong Sống với

nhớ thương)… Từng ấy cũng đủ khiến người đọc băn khoăn, trăn trở

Hai Mật trong truyện ngắn Trên mái nhà người phụ nữ cũng mang nỗi

đau chung ấy Ba lần đứng trước cơ hội có gia đình, một mái ấm gia đình bình

dị, đơn sơ giống như bao người phụ nữ bình thường khác Điều tưởng chừng như đơn giản ấy lại vượt quá tầm tay của chị Bão tố chiến tranh đã ba lần cướp mất những người đàn ông thân yêu của chị Họ ra trận và không bao giờ trở về Chỉ có người phụ nữ vò võ hằng đêm “hay mở mắt nhìn thao láo” lên mái nhà chông chênh, ở đó, “đêm đêm cuộc chiến tranh vẫn chưa hề nguôi lạnh” [30, tr.38] Đôi mắt ấy đích thực không phải biểu thị cho con người, mà

đó là một nhân vật, một chứng nhân im lặng của thời chiến vẫn đi theo vào thời bình với những ám ảnh, day dứt khôn nguôi Ánh mắt “nhìn thao láo” hằng đêm ấy soi chiếu vào những góc khuất quá khứ và nhận ra những vết thương chiến tranh chưa thể lành

Với truyện Gặp ở giáp nước, Dạ Ngân lại miêu tả một bi kịch khác mà

chiến tranh gây ra cho những người phụ nữ có chồng đi lính nhưng đều chết trận “lần lượt hai người ấy bặt thư, thay vào là hai cái giấy báo tử” [33, tr.147] Hai người phụ nữ Năm Gấm và Tư Tầm họ sống nương tựa vào nhau trong cuộc sống buồn tẻ Trong một buổi chạng vạng đi kiếm cá để làm mắm

ở vùng U Minh, hai người phụ nữ đã gặp nạn, chiếc võ lãi bị lật úp giữa giáp nước vào lúc mặt trời đã biến hẳn đi, khiến họ không thể nào xoay xở được đành kêu cứu: “La làng đi Gấm, tụi mình la làng để người ta nghe mà tiếp chớ” [33, tr.150] Hành động “la làng” cho thấy sự bất lực của hai người phụ

nữ trước những khó khăn trong cuộc sống Họ không có người đàn ông để nương tựa Trong tình huống này sự xuất hiện và giúp đỡ của nhân vật Bảy luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Tháo giống như một phép màu với Năm Gấm và Tư Tầm Để rồi, sự cố ở giáp nước đã làm cho chuyến đi của hai người ngắn lại và không còn hào hứng nữa, và “nhiều năm rồi họ không rủ nhau đi làm mắm nữa” [33, tr.156] Trong truyện, bên cạnh nghệ thuật tạo tình huống tài tình, nhà văn đã sử dụng thủ pháp đồng hiện thời gian, với hình thức này, dòng tâm tư, quá khứ, hiện tại và tương lai đều xuất hiện cùng một lúc, không bị ngăn cách, liên tục như một dòng chảy Nhờ cách tổ chức thời gian đồng hiện mà nhân vật Năm Gấm và

Tư Tầm tự bộc lộ con người bên trong của chính mình Quá khứ và hiện tại, hôm qua và hôm nay luôn sống trong con người hai nhân vật này Để khi họ nhớ lại chuyện ở giáp nước, và nghĩ nếu như không có người bạn kia thì có lẽ mình cũng đã nên đôi với người đàn ông ở giáp nước đó rồi: “Năm Gấm thì giấu biệt bạn chuyện người đàn ông đã một lần tìm đến và mình đã khóc để từ chối ông ta như thế nào Tư Tầm cũng không bao giờ dám nói thật ý nghĩa với bạn rằng, giá không có cô bạn chí cốt là Năm Gấm thì cái bến có cây bần lật nghiêng ấy có thể là cái bến cuối đời tốt đẹp của chị, có thể lắm chứ” [33, tr.157] Hai người phụ nữ bất hạnh khi chồng của họ cùng chết trận, nhưng còn bất hạnh hơn khi không ai dám để người kia lại và đi tìm hạnh phúc của riêng mình Đó là trách nhiệm hay là tình người vẫn là câu hỏi mà nhà văn muốn mỗi người đọc có cách nhìn nhận riêng

Dạ Ngân sử dụng mô típ “góa phụ” Mô típ “Góa phụ” trở thành một

mô típ nổi trội trong truyện ngắn viết về chiến tranh… Những chân dung “hòn vọng phu” thời hiện đại đã cho chúng ta nhận dạng thêm một chiến trường không kém phần ác liệt dù ở đó không hề có tiếng súng mà trong cuộc chiến đâu đó bản thân người phụ nữ vừa là “địch” là “ta”, vừa là “tham mưu” cũng

vừa là “tác chiến”…[22, tr.69] Với mô típ trên, trong Nhà không có đàn ông

Dạ Ngân lại viết về một nghịch cảnh đau đớn và nghiệt ngã khác mà chiến tranh để lại cho đại gia đình gồm năm người phụ nữ của ba thế hệ sống âm luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

thầm dưới một mái nhà Họ đều có điểm chung là những bà “góa”, người thì không chồng, kẻ thì chồng mất sớm, chồng hi sinh ngoài mặt trận Ấn tượng nhất vẫn là nỗi đau của hai chị em Hai Thảo và Út Thơm, hai cô gái trẻ, bước qua cuộc chiến với nỗi đau âm ỉ của đời người Nếu Út Thơm, chị ở góa từ rất sớm, hồi mới hai mươi tuổi, ngay hôm đất nước hòa bình, thì Hai Thảo “cũng

có một anh bộ đội trên bàn thờ nhưng bất hạnh hơn cô em là không kịp sanh với chồng một đứa con, mỗi khi nhớ lại mối tình tức tưởi của mình, chị cũng nhớ được số lần hai người gần nhau mà chị có thể đếm trên đầu ngón tay” [30, tr.123] Như rất nhiều người phụ nữ trên đất nước này, bước ra khỏi cuộc chiến với nỗi đau nhức vì sự mất mát quá lớn Dạ Ngân đã nhạy cảm với nỗi đau của người trong cuộc, cho nên mỗi trang viết, mỗi nhân vật là sự thổ lộ, giãi bày nỗi lòng và khát vọng tình yêu hạnh phúc của con người

Cuộc mưu sinh thời hậu chiến đã đặt những con người chân yếu tay mềm trước thử thách mới cũng không kém phần nghiệt ngã Cạnh đó, nền kinh tế thị trường cũng là một thứ thuốc thử về năng lực và nhân phẩm của

con người Trong Điều khác trước, Dạ Ngân không đề cập đến những mất

mát tổn thương mà chiến tranh để lại mà xem quá khứ chiến tranh như liều thuốc để thử nhân cách con người: sự nghèo túng hiện tại của gia đình nhân vật “Tôi” đã khiến anh chồng (Tên Tịnh) từ lâu đã có “sự ganh tị ngấm ngầm,

sự mặc cảm nghèo túng và nỗi buồn âm ỉ” [29, tr.142] với gia đình Hoa (cô bạn trong thời chiến cùng anh và vợ); lại khiến cả hai vợ chồng đều cảm thấy không còn nhu cầu đến với nhau, cảm thấy chán nhau “bất mãn vì sự bất lực của mỗi người đối với nền kinh tế gia đình” [29, tr.142] Tịnh quyết định hâm nóng lại tình yêu giữa hai vợ chồng anh Đó là sau chuyến đi dài ngày, Tình trở về và mang theo những kỉ niệm thời chiến, nó giúp hai người hàn gắn lại, không còn những xích mích tủn mủn như ngày hôm qua Cả hai cùng nhớ về những con người và mảnh đất cách đây bảy năm đã cưu mang và tổ chức đám luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si