ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ CỦA NHỮNG ĐỨA TRẺ SINH RA TRONG GIA ĐÌNH KHUYẾT THIẾU CHỈ CÓ MẸ

I . MỞ ĐẦU1. Tính cấp thiết của đề tài:Trong lịch sử phát triển của gia đình vừa là một đơn vị kinh tế, vừa là cái nôi đầu tiên và suốt đời nuôi dưỡng, giáo dục con người duy trì và phát triển ở họ những quan hệ tình cảm đặc biệt từ thế hệ này sang thế hệ khác. Cùng với thiết chế giáo dục, gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc xã hội hóa con người, từ con người sinh vật thành con người xã hội. Sự hình thành những chuẩn mực và định hướng giá trị tốt đẹp của gia đình không chỉ củng cố các mối quan hệ trong gia đình mà còn kiến tạo môi trường xã hội thuận lợi cho mỗi cá nhân được phát triển hài hòa và toàn diện.Một gia đình hoàn thiện, hòa thuận, hạnh phúc và mọi người cùng thương yêu, đùm bọc lẫn nhau là mơ ước của tất cả mọi người khi sinh ra và lớn lên trên cõi đời này. Tuy nhiên, cuộc sống không phải lúc nào cũng được như chúng ta mong muốn, nhất là trong điều kiện xã hội luôn thay đổi như hiện nay. Vì vậy trong xã hội, bên cạnh những gia đình hoàn thiện đầy đủ thì cũng tồn tại không ít những gia đình khuyết thiếu do nhiều nguyên nhân khác nhau như cha hoặc mẹ mất, cha hoặc mẹ ly hôn, hoặc sinh con ngoài giá thú ...Trong một đất nước vốn từ rất lâu đã mang nặng dấu ấn của Nho giáo như nước ta vai trò của người phụ nữ vốn dĩ đã không được đề cao. Nên việc những người phụ nữ ly hôn vì bất cứ lý do gì hoặc có con ngoài giá thú thường bị xã hội lên án, phê phán rất mạnh mẽ. Mà theo lẽ thường thì, bất kỳ đứa trẻ nào sinh ra trên đời này, đều cần có cả bố và mẹ. Nếu thiếu đi một trong hai người, cuộc đời của trẻ khó trở nên bình thường như bao cuộc đời khác. Vì vậy, những trẻ em ở trong các gia đình chỉ có mẹ bên cạnh sự thiếu vắng tình cảm của người cha còn bị sự kì thị của dư luận xã hội rất lớn. Và điều tất nhiên là trong hoàn cảnh như vậy, chúng không thể phát triển bình thường như bao đứa trẻ khác được.Mặt khác, những người mẹ có con ngoài giá thú hoặc sau ly hôn do mặc cảm của người phụ nữ “bỏ chồng” hoặc bị “chồng bỏ” nên dường như ít mở rộng giao lưu xã hội và thường có xu hướng bao bọc con – dường như muốn bù đắp những thiệt thòi mà nó phải gánh chịu. Đồng thời để bù đắp lại những thiệt thòi mình phải chịu, những bà mẹ này thường chờ đợi quá mức vào sự thành đạt của con cái. Điều này gây nhiều sức ép đối với trẻ, làm trẻ hoang mang.Những trẻ mồ côi nói chung và đặc biệt là những trẻ ở trong những gia đình chỉ có mẹ bên cạnh những đặc điểm tâm lý chung của trẻ em cùng lứa tuổi, còn có những đặc điểm tâm lý đặc thù về định hướng giá trị, mong muốn nguyện vọng cuộc sống, về thái độ hành vi đạo đức khác với những đứa trẻ bình thường. Những đặc điểm tâm lý riêng biệt này là tất yếu vì đó là con đẻ của các hoàn cảnh riêng biệt của chúng.Hiểu đặc điểm tâm lý riêng của các em để từ đó tổ chức hoạt động trên cơ sở tính đến sự phù hợp với đặc điểm tâm lý của các em là một việc làm rất có ý nghĩa. Đồng thời, đây cũng là con đường tốt nhất để đưa trẻ hòa nhập với cộng đồng xã hội nhằm bớt những thiệt thòi mà các em phải gánh chịu từ tuổi thơ.Xuất phát từ những lý do đó mà tôi đã chọn đề tài “Đời sống văn hoá của những đứa trẻ sinh ra trong gia đình khuyết thiếu chỉ có mẹ” làm đề tài nghiên cứu của mình.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.Ở nước ta, càng ngày càng xuất hiện nhiều đề tài nghiên cứu về gia đình với các khía cạnh của của nó, trong đó có hiện tượng ly hôn. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về những tổn thương tâm lý của trẻ trong các gia đình ly hôn và ảnh hưởng của nó tới sự phát triển nhân cách của trẻ trong các gia đình thì chưa nhiều. Đặc biệt là những trường hợp sinh con ngoài giá thú thì hầu như không có nghiên cứu nào. Ta có thể kể ra một số công trình tiêu biểu sau:TS. Văn Thị Kim Cúc (chủ biên), Những tổn thương tâm lý của thiếu niên do bố mẹ ly hôn, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội – 2003. Đây là một công trình nghiên cứu khá toàn đề cập đến nhiều mặt của hiện tượng ly hôn. Cuốn sách gồm hai phần: phần thứ nhất trình bày những vấn đề chung nhất về tình hình ly hôn trong nước cũng như trên thế giới, các đặc điểm tâm sinh lý đặc trưng của thiếu niên từ 10-17 tuổi – Đây là cơ sở để tham chiếu khi phân tích các đặc điểm phát triển tâm lý của các em có bố mẹ ly hôn. Và các tổn thương tâm lý thường gặp ở tuổi thiếu niên như tổn thương về tình cảm, cảm xúc, niềm tin, nhận thức và hành vi. Và trọng tâm của cuốn sách là phần thứ hai trình bày kết quả nghiên cứu thực tiễn về các tổn thương tâm lý của thiếu niên (ở trong độ tuổi từ 10-15 tuổi) do bố mẹ ly hôn như: ảnh hưởng của ly hôn lên đời sống nhận thức và tình cảm, tới hành vi ứng xử hàng ngày, tới sự tự đánh giá bản thân, tới việc hình thành các chiến lược đối phó với hoàn cảnh khó khăn của trẻ qua so sánh với những trẻ có bố mẹ chung sống bình thường. Cuối phần hai, các tác giả của cuốn sách trình bày hai trường hợp cụ thể về trẻ có bố mẹ ly hôn. Và cuối cùng đưa ra một số kiến nghị với các cấp có thẩm quyền, với những người làm bố, làm mẹ nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa, cân bằng tối ưu cho trẻ phải chịu hoàn cảnh bố mẹ ly hôn. G.S Gerard Poussin (Nguyễn Văn Sự dịch), Khi cha mẹ chia tay, tâm lý học gia đình, Nhà xuất bản Phụ nữ, Hà Nội – 2003. Nội dung cuốn sách nói về quan hệ giữa cha mẹ và con cái khi ly hôn, tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn qua các giai đoạn cụ thể như: khi còn bú, từ 2-3 tuổi, từ 3-6 tuổi, trong thời kỳ tiềm ẩn và tuổi thiếu niên, ví trí của trẻ em mối quan hệ với gia đình. Đồng thời cũng đề xuất việc phòng ngừa những khó khăn tâm lý của trẻ xuất hiện ngay sau khi ly hôn tùy thuộc vào sự phát triển và vị trí của trẻ trong gia đình và giúp đỡ của các chuyên viên tâm lý trong từng giai đoạn ly hôn.Mai Quỳnh Nam (chủ biên), Trẻ em, gia đình và xã hội, 2004. Nội dung có nhiều bài viết về vai trò của gia đình và xã hội đối với việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em, trong đó đề cập đến những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nêu ra những khó khăn và giải pháp.Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, Mối tương quan giữa biểu tượng về uy quyền người cha và kỹ năng giải quyết xung đột trong cuộc sống đời thường ở trẻ sống vắng cha, Luận văn Thạc sĩ khoa học tâm lý, 2007. Luận văn đã chỉ ra thực trạng các biểu tượng của trẻ em về uy quyền của người cha, chỉ ra cách thức giải quyết các xung đột trong cuộc sống đời thường của trẻ em sống vắng cha, làm rõ mối quan hệ giữa biểu tượng về uy quyền của người cha và kỹ năng giải quyết xung đột trong cuộc sống đời thường của trẻ sống vắng cha ở độ tuổi 12-15 và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tạo điều kiệ thuận lợi nhất cho sự phát triển nhân cách toàn diện ở trẻ….Ngoài những tác phẩm, công trình nghiên cứu trên thì vấn đề tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn còn được đề cập qua báo, tạp chí một cách trực tiếp thành một chủ đề riêng biệt hay được nhắc đến trong các chủ đề khác có liên quan đặc biệt là ở tạp chí tâm lý học với các bài viết tiêu biểu như:- Trần Thị Minh Đức, Phân tích những biểu hiện tâm lý qua tranh vẽ của trẻ em, Tạp chí Tâm lý học số 2, 2008, tr.19-27. Dựa trên những kết quả phân tích 518 bức tranh của các em thuộc 4 trường giáo dưỡng trên cả nước, bài báo khái quát một số biểu hiện chung về nhận thức, những trải nghiệm về cuộc sống, những hoài niệm về gia đình, sự cô đơn, những mong muốn và ước mơ của các em được phóng chiếu vào tranh. - Nguyễn Thị Minh Hằng, Một số đặc điểm tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn, Tạp chí Tâm lý học số 2, 2003, tr. 27-32. Bài viết nói về đặc điểm tâm lý chung của những đứa trẻ trong các gia đình có bố mẹ ly hôn dưới góc độ lứa tuổi và giới tính. Những đặc điểm đó biểu hiện khác nhau ở các lứa tuổi khác nhau và cũng khác nhau giữa các em nam và nữ. Đồng thời cũng chỉ ra những khó khăn của trẻ trong quá trình thích ứng tâm lý - xã hội: khó khăn trong học tập, trong việc thích nghi với hoàn cảnh sống mới, khó khăn trong các mối quan hệ xã hội (đặc biệt là trong quan hệ bạn bè. Chúng cảm thấy vị thế của mình trong nhóm không còn như trước nữa. Ở các em sinh ra tâm lý mặc cảm, tự ti, ngại tiếp xúc với bạn bè, có xu hướng co mình lại hoặc chỉ thích chơi với một nhóm nhỏ hai người).- Nguyễn Thị Minh Hằng, Nghiên cứu tâm lý trẻ em có bố mẹ ly hôn bằng trắc nghiệm vẽ tranh gia đình, Tạp chí Tâm lý học số 11(104), 2007, tr. 33-40. Qua việc phân tích các bức tranh (của 99 trẻ từ 6-10 tuổi có bố mẹ ly hôn và 92 trẻ bình thường để so sánh) bài viết đã đưa ra một số kết luận và cũng là một số đặc điểm tâm lý của trẻ em có bố mẹ ly hôn như sau:+ Trẻ em trong các gia đình đó thể hiện mong ước, khát khao tình yêu thương của bố mẹ. Trẻ em có những biểu hiện thiếu hụt tình cảm đối với bố mẹ, biểu hiện ở chỗ không thích nghi tâm lý đối với sự vắng mặt của bố hoặc mẹ, hoặc cả hai người trong cuộc sống.+ Trẻ em trong các gia đình đó tồn tại hai xu hướng trong quan hệ với cha mẹ: trẻ vừa dành nhiều tình cảm cho mẹ vừa thể hiện sự khao khát tình cảm của người bố hoặc mẹ vắng mặt của mình.+ Thường bộc lộ tâm trạng buồn, u uất, mặc cảm, tự ti, có khi là ức chế.+ Có biểu hiện khó khăn trong quá trình đồng nhất hóa do sự vắng mặt lâu ngày của người bố hay mẹ cùng giới với mình.Nhìn chung các tác phẩm, các công trình nghiên cứu, các đề tài khoa học cũng như các bài viết trên các báo, tạp chí đã phần nào nghiên cứu về những đặc điểm tâm lý của trẻ em trong các gia đình khuyết thiếu. Nhìn chung các công trình đó chỉ mới đề cập đến đặc điểm tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn nói chung chứ chưa đề cập đến đặc điểm tâm lý của những trẻ em trong các gia đình có bố hoặc mẹ mất và đặc biệt là những trường hợp con ngoài giá thú. Mặt khác những công trình đó cũng chỉ mới đề cập đến đặc điểm tâm lý ở một độ tuổi nhất định mà thôi (từ 10-15 tuổi). Vì vậy nghiên cứu của tôi muốn đi sâu tìm hiểu tâm lý của trẻ trong trường hợp chỉ có mẹ.3. Phương pháp nghiên cứu*Phương pháp luận: - Hệ thống lý luận, phương pháp luận của xã hội học đại cương trong việc giải thích các sự kiện, hiện tượng xã hội . - Các lý thuyết xã hội học về xã hội hóa, về nhân cách và vai trò của gia đình trong việc hình thành nhân cách con người- Lý thuyết xã hội học gia đình- Lý thuyết tương tác biểu trưng* Phương pháp nghiên cứu cụ thể- Phương pháp nghiên cứu định lượng: thu thập và phân tích, xử lý số liệu bằng cách dùng bảng hỏi.- Phương pháp định tính:+ phỏng vấn sâu. + Sử dụng một số tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu qua tạp chí, sách báo từ trước tới nay.

Mục lục

Họ và tên: Vũ Thị Phi Yến

Mã số sv: 08031403

Ngày sinh: 08/3/1990

Bài tiểu luận cuối kì

Gv: TS Mai Thị Kim Thanh

Đề tài:

ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ CỦA NHỮNG ĐỨA TRẺ SINH RA TRONG GIA ĐÌNH KHUYẾT THIẾU CHỈ CÓ MẸ

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Trong lịch sử phát triển của gia đình vừa là một đơn vị kinh tế, vừa là cái nôi đầu tiên và suốt đời nuôi dưỡng, giáo dục con người duy trì và phát triển ở họ những quan hệ tình cảm đặc biệt từ thế hệ này sang thế hệ khác Cùng với thiết chế giáo dục, gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc xã hội hóa con người, từ con người sinh vật thành con người xã hội Sự hình thành những chuẩn mực và định hướng giá trị tốt đẹp của gia đình không chỉ củng cố các mối quan hệ trong gia đình

mà còn kiến tạo môi trường xã hội thuận lợi cho mỗi cá nhân được phát triển hài hòa và toàn diện

Một gia đình hoàn thiện, hòa thuận, hạnh phúc và mọi người cùng thương yêu, đùm bọc lẫn nhau là mơ ước của tất cả mọi người khi sinh ra và lớn lên trên cõi đời này Tuy nhiên, cuộc sống không phải lúc nào cũng được như chúng ta mong muốn, nhất là trong điều kiện xã hội luôn thay đổi như hiện nay Vì vậy trong

xã hội, bên cạnh những gia đình hoàn thiện đầy đủ thì cũng tồn tại không ít những gia đình khuyết thiếu do nhiều nguyên nhân khác nhau như cha hoặc mẹ mất, cha hoặc mẹ ly hôn, hoặc sinh con ngoài giá thú

Trong một đất nước vốn từ rất lâu đã mang nặng dấu ấn của Nho giáo như nước ta vai trò của người phụ nữ vốn dĩ đã không được đề cao Nên việc những người phụ nữ ly hôn vì bất cứ lý do gì hoặc có con ngoài giá thú thường bị xã hội lên án, phê phán rất mạnh mẽ Mà theo lẽ thường thì, bất kỳ đứa trẻ nào sinh ra trên đời này, đều cần có cả bố và mẹ Nếu thiếu đi một trong hai người, cuộc đời của trẻ khó trở nên bình thường như bao cuộc đời khác Vì vậy, những trẻ em ở trong các gia đình chỉ có mẹ bên cạnh sự thiếu vắng tình cảm của người cha còn bị sự kì thị của dư luận xã hội rất lớn Và điều tất nhiên là trong hoàn cảnh như vậy, chúng không thể phát triển bình thường như bao đứa trẻ khác được

Mặt khác, những người mẹ có con ngoài giá thú hoặc sau ly hôn do mặc cảm của người phụ nữ “bỏ chồng” hoặc bị “chồng bỏ” nên dường như ít mở rộng giao lưu xã hội và thường có xu hướng bao bọc con – dường như muốn bù đắp những thiệt thòi mà nó phải gánh chịu Đồng thời để bù đắp lại những thiệt thòi mình phải chịu, những bà mẹ này thường chờ đợi quá mức vào sự thành đạt của con cái Điều này gây nhiều sức ép đối với trẻ, làm trẻ hoang mang.

Những trẻ mồ côi nói chung và đặc biệt là những trẻ ở trong những gia đình chỉ có mẹ bên cạnh những đặc điểm tâm lý chung của trẻ em cùng lứa tuổi, còn có những đặc điểm tâm lý đặc thù về định hướng giá trị, mong muốn nguyện vọng cuộc sống, về thái độ hành vi đạo đức khác với những đứa trẻ bình thường Những đặc điểm tâm lý riêng biệt này là tất yếu vì đó là con đẻ của các hoàn cảnh riêng biệt của chúng

Hiểu đặc điểm tâm lý riêng của các em để từ đó tổ chức hoạt động trên cơ sở tính đến sự phù hợp với đặc điểm tâm lý của các em là một việc làm rất có ý nghĩa Đồng thời, đây cũng là con đường tốt nhất để đưa trẻ hòa nhập với cộng đồng xã hội nhằm bớt những thiệt thòi mà các em phải gánh chịu từ tuổi thơ

Xuất phát từ những lý do đó mà tôi đã chọn đề tài “Đời sống văn hoá của những đứa trẻ sinh ra trong gia đình khuyết thiếu chỉ có mẹ” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Ở nước ta, càng ngày càng xuất hiện nhiều đề tài nghiên cứu về gia đình với các khía cạnh của của nó, trong đó có hiện tượng ly hôn Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về những tổn thương tâm lý của trẻ trong các gia đình ly hôn và ảnh hưởng của nó tới sự phát triển nhân cách của trẻ trong các gia đình thì chưa nhiều

Đặc biệt là những trường hợp sinh con ngoài giá thú thì hầu như không có nghiên cứu nào Ta có thể kể ra một số công trình tiêu biểu sau:

TS Văn Thị Kim Cúc (chủ biên), Những tổn thương tâm lý của thiếu niên do

bố mẹ ly hôn, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội – 2003 Đây là một công trình

nghiên cứu khá toàn đề cập đến nhiều mặt của hiện tượng ly hôn Cuốn sách gồm hai phần: phần thứ nhất trình bày những vấn đề chung nhất về tình hình ly hôn trong nước cũng như trên thế giới, các đặc điểm tâm sinh lý đặc trưng của thiếu niên từ 10-17 tuổi – Đây là cơ sở để tham chiếu khi phân tích các đặc điểm phát triển tâm lý của các em có bố mẹ ly hôn Và các tổn thương tâm lý thường gặp ở tuổi thiếu niên như tổn thương về tình cảm, cảm xúc, niềm tin, nhận thức và hành

vi Và trọng tâm của cuốn sách là phần thứ hai trình bày kết quả nghiên cứu thực tiễn về các tổn thương tâm lý của thiếu niên (ở trong độ tuổi từ 10-15 tuổi) do bố

mẹ ly hôn như: ảnh hưởng của ly hôn lên đời sống nhận thức và tình cảm, tới hành

vi ứng xử hàng ngày, tới sự tự đánh giá bản thân, tới việc hình thành các chiến lược đối phó với hoàn cảnh khó khăn của trẻ qua so sánh với những trẻ có bố mẹ chung sống bình thường Cuối phần hai, các tác giả của cuốn sách trình bày hai trường hợp

cụ thể về trẻ có bố mẹ ly hôn Và cuối cùng đưa ra một số kiến nghị với các cấp có thẩm quyền, với những người làm bố, làm mẹ nhằm đảm bảo sự phát triển hài hòa, cân bằng tối ưu cho trẻ phải chịu hoàn cảnh bố mẹ ly hôn

G.S Gerard Poussin (Nguyễn Văn Sự dịch), Khi cha mẹ chia tay, tâm lý học

gia đình, Nhà xuất bản Phụ nữ, Hà Nội – 2003 Nội dung cuốn sách nói về quan hệ giữa cha mẹ và con cái khi ly hôn, tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn qua các giai đoạn cụ thể như: khi còn bú, từ 2-3 tuổi, từ 3-6 tuổi, trong thời kỳ tiềm ẩn và tuổi thiếu niên, ví trí của trẻ em mối quan hệ với gia đình Đồng thời cũng đề xuất việc phòng ngừa những khó khăn tâm lý của trẻ xuất hiện ngay sau khi ly hôn tùy thuộc

vào sự phát triển và vị trí của trẻ trong gia đình và giúp đỡ của các chuyên viên tâm

lý trong từng giai đoạn ly hôn

Mai Quỳnh Nam (chủ biên), Trẻ em, gia đình và xã hội, 2004 Nội dung có

nhiều bài viết về vai trò của gia đình và xã hội đối với việc chăm sóc và bảo vệ trẻ

em, trong đó đề cập đến những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nêu ra những khó khăn và giải pháp

Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, Mối tương quan giữa biểu tượng về uy quyền

người cha và kỹ năng giải quyết xung đột trong cuộc sống đời thường ở trẻ sống vắng cha, Luận văn Thạc sĩ khoa học tâm lý, 2007 Luận văn đã chỉ ra thực trạng

các biểu tượng của trẻ em về uy quyền của người cha, chỉ ra cách thức giải quyết các xung đột trong cuộc sống đời thường của trẻ em sống vắng cha, làm rõ mối quan hệ giữa biểu tượng về uy quyền của người cha và kỹ năng giải quyết xung đột trong cuộc sống đời thường của trẻ sống vắng cha ở độ tuổi 12-15 và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tạo điều kiệ thuận lợi nhất cho sự phát triển nhân cách toàn diện ở trẻ…

Ngoài những tác phẩm, công trình nghiên cứu trên thì vấn đề tâm lý của trẻ

em có cha mẹ ly hôn còn được đề cập qua báo, tạp chí một cách trực tiếp thành một chủ đề riêng biệt hay được nhắc đến trong các chủ đề khác có liên quan đặc biệt là ở tạp chí tâm lý học với các bài viết tiêu biểu như:

- Trần Thị Minh Đức, Phân tích những biểu hiện tâm lý qua tranh vẽ của trẻ

em, Tạp chí Tâm lý học số 2, 2008, tr.19-27 Dựa trên những kết quả phân tích 518

bức tranh của các em thuộc 4 trường giáo dưỡng trên cả nước, bài báo khái quát một số biểu hiện chung về nhận thức, những trải nghiệm về cuộc sống, những hoài niệm về gia đình, sự cô đơn, những mong muốn và ước mơ của các em được phóng

chiếu vào tranh

- Nguyễn Thị Minh Hằng, Một số đặc điểm tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly

hôn, Tạp chí Tâm lý học số 2, 2003, tr 27-32 Bài viết nói về đặc điểm tâm lý

chung của những đứa trẻ trong các gia đình có bố mẹ ly hôn dưới góc độ lứa tuổi và giới tính Những đặc điểm đó biểu hiện khác nhau ở các lứa tuổi khác nhau và cũng khác nhau giữa các em nam và nữ Đồng thời cũng chỉ ra những khó khăn của trẻ trong quá trình thích ứng tâm lý - xã hội: khó khăn trong học tập, trong việc thích nghi với hoàn cảnh sống mới, khó khăn trong các mối quan hệ xã hội (đặc biệt là trong quan hệ bạn bè Chúng cảm thấy vị thế của mình trong nhóm không còn như trước nữa Ở các em sinh ra tâm lý mặc cảm, tự ti, ngại tiếp xúc với bạn bè, có xu hướng co mình lại hoặc chỉ thích chơi với một nhóm nhỏ hai người)

- Nguyễn Thị Minh Hằng, Nghiên cứu tâm lý trẻ em có bố mẹ ly hôn bằng

trắc nghiệm vẽ tranh gia đình, Tạp chí Tâm lý học số 11(104), 2007, tr 33-40 Qua

việc phân tích các bức tranh (của 99 trẻ từ 6-10 tuổi có bố mẹ ly hôn và 92 trẻ bình thường để so sánh) bài viết đã đưa ra một số kết luận và cũng là một số đặc điểm tâm lý của trẻ em có bố mẹ ly hôn như sau:

+ Trẻ em trong các gia đình đó thể hiện mong ước, khát khao tình yêu thương của bố mẹ Trẻ em có những biểu hiện thiếu hụt tình cảm đối với bố mẹ, biểu hiện ở chỗ không thích nghi tâm lý đối với sự vắng mặt của bố hoặc mẹ, hoặc cả hai người trong cuộc sống

+ Trẻ em trong các gia đình đó tồn tại hai xu hướng trong quan hệ với cha mẹ: trẻ vừa dành nhiều tình cảm cho mẹ vừa thể hiện sự khao khát tình cảm của người bố hoặc mẹ vắng mặt của mình

+ Thường bộc lộ tâm trạng buồn, u uất, mặc cảm, tự ti, có khi là ức chế

+ Có biểu hiện khó khăn trong quá trình đồng nhất hóa do sự vắng mặt lâu ngày của người bố hay mẹ cùng giới với mình

Nhìn chung các tác phẩm, các công trình nghiên cứu, các đề tài khoa học cũng như các bài viết trên các báo, tạp chí đã phần nào nghiên cứu về những đặc điểm tâm lý của trẻ em trong các gia đình khuyết thiếu Nhìn chung các công trình

đó chỉ mới đề cập đến đặc điểm tâm lý của trẻ em có cha mẹ ly hôn nói chung chứ chưa đề cập đến đặc điểm tâm lý của những trẻ em trong các gia đình có bố hoặc

mẹ mất và đặc biệt là những trường hợp con ngoài giá thú Mặt khác những công trình đó cũng chỉ mới đề cập đến đặc điểm tâm lý ở một độ tuổi nhất định mà thôi (từ 10-15 tuổi) Vì vậy nghiên cứu của tôi muốn đi sâu tìm hiểu tâm lý của trẻ trong trường hợp chỉ có mẹ

3 Phương pháp nghiên cứu

- Lý thuyết xã hội học gia đình

- Lý thuyết tương tác biểu trưng

* Phương pháp nghiên cứu cụ thể

- Phương pháp nghiên cứu định lượng: thu thập và phân tích, xử lý số liệu bằng cách dùng bảng hỏi

- Phương pháp định tính:+ phỏng vấn sâu

+ Sử dụng một số tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu qua tạp chí, sách báo từ trước tới nay

II NỘI DUNG CHÍNH

Chương 1: Cơ sở lý luận.

1.1 Một số định nghĩa, khái niệm cơ bản:

Gia đình: Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau

bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và hoặc quan hệ giáo dục

Gia đình khuyết thiếu: là gia đình không hoàn thiện,chỉ có cha hoặc mẹ hặc

thiếu cả hai

Dư luận xã hội: Thuật ngữ này được nhà văn ,nhà hoạt động nhà nước người

Anh J.Solsbery sử dụng lần đầu tiên vào thế kỉ 12 Tuy nhiên, chính Rousseau mới được coi là người đầu tiên sử dụng nó vào năm 1744 theo nghĩa hiện đại khi ông là

bộ Trưởng Bộ ngoại giao Pháp Trong tiếng Việt, thuật ngữ Dư luận xã hội còn được gọi theo những cách khác bằng những thuật ngữ tương đương như công luận,

dư luận công chúng, ý kiến công luận, ý kiến quần chúng…Thuật ngữ này sử dụng nhiều trong đời sống xã hội, trên các phương tiện truyền thông đại chúng, và trong một số ngành khoa học cũng như chính trị học, triết học và trong tâm lý học xã hội… Tuy nhiên, cho dù được sử dụng khá phổ biến, nhưng khái niệm này lại không có nội dung xác định, không có một ý nghĩa thống nhất Chính vì vậy, có những trường hợp cả hai nhóm ủng hộ và phản đối một vấn đề gì đấy thì được nói rằng Dư luận xã hội đứng về phía họ Nói cách khác, trong nhiều lĩnh vực, người ta

sử dụng khái niệm Dư luận xã hội như một thói quen, mà không có định nghĩa cụ thể về nó

Hiểu một cách chung nhất Dư luận xã hội chính là ý kiến còn lại sau quá trình thảo luận, trao đổi trong xã hội Nói cách khác, nó là kết quả của quá trình thảo luận xã hội Quá trình thảo luận dài hay ngắn và theo hình thức nào tùy theo

bối cảnh chắnh trị - kinh tế - xã hội và đặc điểm văn hoá và tắnh thuần nhất của mỗi quốc gia.

Trong giới hạn của bài tiểu luận này tôi xin được sử dụng khái niệm dư luận theo nghĩa là các phán xét của xã hội về một hiện tượng nào đó, mà cụ thể là hiện tượng trẻ trong gia đình chỉ có mẹ

Kỳ thị: là một quá trình làm giảm giá trị của một cá nhân dưới mắt của người khác Trong một nền văn hóa hoặc một bối cảnh nào đó, một số đặt tắnh nhất định bị người khác để ý và coi là đáng xấu hổ hoặc đáng bị coi thường Khi kỳ thị được thể hiện hành động thì đó là phân biệt đối xử

1.2 Các lý thuyết sử dụng trong đề tài

- Xã hội học gia đình: là một nhánh của xã hội học chuyên biệt; xã hội học gia đình là bộ môn khoa học nghiên cứu sự sinh ra, phát triển và sự hoạt động của gia đình như là một trong những hạt nhân đầu tiên của xã hội trong các điều kiện văn hóa, kinh tế - xã hội cụ thể, cũng như nghiên cứu về cơ cấu của chức năng gia đình trong xã hội; là một bộ môn xã hội học nghiên cứu về gia đình với tư cách

là một thiết chế xã hội và một nhóm nhỏ

- Tâm lý học đám đông là thuyết của Gustave Le Bon đýợc viết nãm 1895

Với Công xã Paris mà ông trực tiếp nếm trải, và cách mạng Pháp năm 1789 và 1848

mà ông hết sức chăm chú nghiên cứu, nhận thức trên đây của ông có sự chuyển động lớn: trong thời hiện đại xuất hiện một yếu tố còn quan trọng hơn cả bản chất

di truyền vừa nói, đó là ĐÁM ĐÔNG, SỨC MẠNH CỦA ĐÁM ĐÔNG, nó làm lung lay cả bản chất di truyền nọ, chồng lên đó và đôi khi khác biệt sâu sắc với bản chất ấy, chi phối cả những chuyển động lịch sử lớn lẫn hành vi của từng cá nhân ông cho rằng Ộnhà bác học nghiên cứu những hiện tượng xã hội phải luôn nhớ rằng bên cạnh giá trị lý thuyết, những hiện tượng này còn có giá trị thực tiến, và đứng về

phương diện tiến hoá của các nền văn minh, thì chỉ riêng giá trị thực tiễn là có tầm quan trọng nào đóẦỢVới một thái độ như vậy, ông chỉ ra rằng đám đông bao giờ cũng vô thức, dù là bất cứ đám đông nào, dù đó là đám đông cao sang và bác học nhất, như đám đông nghị viện chẳng hạn; dù những cá nhân hợp thành nó là như thế nào, là nông dân, người bình thường, người vô học, hay là nhà trắ thức, nhà khoa học, nhà bác học, nhà chắnh trị tinh tườngẦ, khi đã tham gia vào đám đông, chuyển thành đám đông thì lập tức tắnh cách hay trắ tuệ của từng cá nhân trong đó hoàn toàn biến đổi, họ hành động hoàn toàn theo những quy luật khác; và Gustave Le Bon không ngần ngại chỉ ra rằng Ộhọ xử sự như người nguyên thuỷ, không còn khả năng suy nghĩ, suy luận, mà chỉ cảm nhận bằng hình ảnh, bằng liên kết các ý tưởng; họ rất thất thường, có thể đi từ trạng thái nhiệt tình cuồng loạn đến ngây dại ngớ ngẩn nhất; họ cần một người thủ lĩnh, người cầm đầu, kẽ có thể dắt dẫn họ và cho bản năng của họ một ý nghĩaẦỢ Tức nói cách khác, trong thời hiện đại, với đám đông như là nhân tố chi phối chủ yếu, những bản năng nguyên thuỷ đang bừng thức dậy,

và hãy coi chừng, chắnh nó đang dắt dẫn lịch sử!

- Hành động xã hội là hành vi mà chủ thể gắn cho một ý nghĩa chủ quan

nhất định Trong ngành xã hội học, hành động xã hội (tiếng Anh: Social actions) là một hình thức hoặc cách thức giải quyết các mâu thuẫn hay các vấn đề xã hội Hành động xã hội đýợc tạo ra bởi các phong trào xã hội, các tổ chức, các đảng pháichắnh trị, v.v Thực chất, hành động xã hội là sự trao đổi trực tiếp giữa các cá nhân với nhau cũng nhý các khuôn mẫu quan hệ đã đýợc cấu trúc hóa bên trên các nhóm, tổ chức, thiết chế và xã hội Một thực tế có thể quan sát đýợc trong mọi tình huống cá nhân và công cộng hàng ngày là hành động xã hội của con ngýời diễn ra theo những quy tắc nhất định và trong những hình thái nhất định, những quy tắc và hình thái này có một sứ bất biến týõng đối Hành động xã hội là cốt lõi của mối quan

hệ giữa con ngýời với xã hội, đồng thời là cõ sở của đời sống xã hội của con ngýời Hành động xã hội mang một ý nghĩa bao trùm tổng thể các mối quan hệ xã hội

- Thuyết gán nhãn: Lý thuyết gán nhãn hiệu (tiếng Anh: Labeling Theory) là một lý thuyết xã hội học nghiên cứu hành vi ứng xử của con người theo phương pháp phân tích tương tác biểu tượng qua đó khẳng định hành vi tuân thủ hay lệch lạc của một người là do kết quả của quá trình người khác xác định hay gán nhãn hiệu Lý thuyết này nhấn mạnh đến tính tương đối trong việc đánh giá hành vi lệch lạc, cùng một hành vi có thể định nghĩa khác nhau trong các tình huống khác nhau Người đưa ra những quan điểm và phân tích có tính chất nền móng cho lý thuyết gán nhãn hiệu là nhà xã hội học nổi tiếng ngườiMỹGeorge Herbert Mead (1863 - 1931) Người đã có công định hình và phổ biến lý thuyết gán nhãn hiệu là nhà xã

hội học người Mỹ Howard Becker (1928) Lý thuyết gán nhãn hiệu đã cho thấy nguồn gốc của sự lệch lạc trong phản ứng của người khác, nó cũng đưa ra lý giải thuyết phục cho việc một hành vi ở người này bị xem là lệch lạc trong khi hành vi tương tự ở người khác thì lại không Thông qua sự phát triển của các ý niệm lệch lạc sơ cấp, lệch lạc thứ cấp, vết nhơ và lệch lạc chuyên nghiệp, thuyết này đã chứng minh rằng nhãn hiệu lệch lạc có thể kết hợp vào sự tự nhận thức bản thân của người mang nhãn hiệu đến mức độ có khả năng dẫn đến sự lệch lạc tiếp theo

Chương 2: Khái quát về gia đình khuyết thiếu

1. Khái niệm “Gia đình khuyết thiếu”:

Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và hoặc quan hệ giáo dục

“Gia đình khuyết thiếu”: là gia đình không hoàn thiện,chỉ có cha hoặc mẹ hoặc thiếu cả hai

Gia đình khuyết thiếu vốn là một hiện tượng đặc biệt của xã hội, mà trong đó khó khăn nhất vẫn là những gia đình khuyết thiếu cha Những đứa trẻ sinh ra trong

các gia đình đó, chúng không chỉ mất đi một chỗ dựa tình cảm còn phải chịu những

dư luận từ xã hội Bản thân chúng sẽ chịu những tác động khác nhau và phải tìm cho mình những cách thích nghi khác nhau

2. Phân loại:

Trong các trường hợp khuyết thiếu cha, tôi xin được chia làm ba loại dựa trên tiêu chí các nguyên nhân dẫn tới gia đình thiếu đi một thành viên mà cụ thể là người cha:

+ Gia đình khuyết thiếu cha do cha mất: Đây là những gia đình mà hai bên

nam nữ (chủ yếu) là tự nguyện đến với nhau thông qua quan hệ hôn nhân và được pháp luật thừa nhận

Chúng ta đều biết sinh tử là quy luật của tự nhiên mà không một ai, không một gia đình nào có thể thay đổi được Một gia đình hoàn thiện, mọi người sống hòa thuận, hạnh phúc, quan tâm giúp đỡ lẫn nhau là mong ước của mọi người con nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau mà các gia đình đó có thể thiếu đi bố, mẹ hoặc cả hai Dù thiếu đi một trong hai người thì cuộc đời của trẻ cũng không thể bình thường như bao cuộc đời khác Trong trường hợp này tôi chỉ xét trường hợp cha mất Đây là một thực tế rất đau lòng dù không muốn nhưng mỗi thành viên, mỗi gia đình cũng như xã hội đều phải thừa nhận Và nó cũng đã có những ảnh hưởng không nhỏ đến những đặc điểm tâm lý của mỗi thành viên trong gia đình đó đặc biệt là đối với những đứa con khi mà chúng mất đi một chỗ dựa vững chắc nhất

Những gia đình này cha mất có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như: có thể là do tai nạn, ốm đau, bệnh tật, bỏ đi không rõ lý do nhưng không ly hôn vì vậy trên danh nghĩa thì đứa con vẫn có cả bố và mẹ nhưng trên thực tế thì chỉ sống với

mẹ và cũng có trường hợp là do tự tử

Trong những gia đình này dù người cha mất vì nguyên nhân nào đi chăng nữa thì cũng gây ra những ảnh hưởng nhất định đến những thành viên trong gia đình, họ hàng và đặc biệt là những đứa trẻ đã từng sinh ra và lớn lên dưới mái ấm gia đình

đó Nhìn chung, trong tất cả những trường hợp đó khi người cha không còn nữa thì tất cả những đứa con đều chịu sự thiếu thốn về tình cảm cũng như sự dạy dỗ của người cha Tuy nhiên trong từng hoàn cảnh cụ thể thì mỗi trẻ một sẽ có những những biểu hiện tâm lý, thái độ tình cảm cũng như những hành động khác nhau

Với những đứa trẻ trong các gia đình mà cha mất vì lý do tai nạn, ốm đau, bệnh tật thì trẻ ít bị tổn thương hơn Thông thường, trong trường hợp này trẻ đã có

cả một quá trình để chuẩn bị tâm lý cho sự thiếu đi tình cảm của người cha nên ít ảnh hưởng đến tâm lý hơn và thời gian ảnh hưởng cũng không kéo dài lắm Tuy nhiên cũng có sự khác nhau giữa những trẻ đó

Có những đứa trẻ bề ngoài thì tỏ ra lãnh đạm, lầm lì, ít nói, ngại tiếp xúc với mọi người hơn, thường cố che giấu tình cảm của mình để tránh sự thương hại của mọi người Trong mọi hành động của mình chúng thường tỏ ra tự lập, quyết đoán không muốn nhờ vào sự giúp đỡ của những người xung quanh Nhưng trong thâm tâm thì cảm thấy đau khổ, dằn vặt hơn Vì có những điều mà khi sống cùng nhau chúng ta không nhận ra và chỉ khi có sự chia ly, mất mát thì mới nhận ra những ý nghĩa đích thực của nó Chính vì vậy, có nhiều đứa trẻ đã cảm thấy đau khổ hơn vì trước đó đã làm cho cha mẹ mình không vui, phải bận tâm và không hài lòng Đó có thể chỉ là những hành động cử chỉ rất bình thường không đến mức gây ra những hậu quả nghiêm trọng như có lần không nghe lời cha mẹ, phàn nàn về những điều mà bố

mẹ dặn mình quá nhiều điều…

+ Gia đình khuyết thiếu cha do cha mẹ ly hôn: Khái niệm ly hôn có quan hệ

chặt chẽ với khái niệm kết hôn: ly hôn là hệ quả không mong đợi của kết hôn Kết

hôn có nghĩa là lấy nhau làm vợ chồng hay chúng ta có thể hiểu theo một cách khác: hôn nhân là quá trình xác lập mối quan hệ, một liên minh dựa trên cơ sở tự nguyện Ly hôn là “vợ chồng bỏ nhau khi tòa án cho phép hủy cuộc hôn nhân đã được pháp luật công nhận” là quá trình chấm dứt mối quan hệ, sự liên minh Nếu kết hôn dựa trên cơ sở tự nguyện thì ly hôn cũng dựa trên sự tự nguyện và thuận tình từ hai phía

Vậy có thể hiểu ly hôn có nghĩa là cặp vợ chồng bỏ nhau hợp pháp sau thời gian chung sống

Hiện nay tình trạng ly hôn ở trong nước và trên thế giới ngày càng gia tăng chủ yếu do hai nhóm nguyên nhân khách quan và chủ quan Về chủ quan đó là tình trạng sức khỏe, kinh tế, công việc, nhận thức và các quan điểm của các cá nhân về vấn đề hôn nhân và ly hôn Về nguyên nhân khách quan đó là những tác động của môi trường sinh sống và làm việc, các chính sách, điều kiện của pháp luật lên sự bền vững của hôn nhân Hai nhóm nguyên nhân này có thể bổ sung cho nhau trong việc lý giải những cuộc ly hôn khác nhau đang diễn ra hàng ngày xung quanh ta

Thực trạng ly hôn diễn ra ngày càng tăng để lại những hậu quả xã hội, bản thân gia đình ly hôn và ảnh hưởng tới sự giáo dục và phát triển của con cái của những gia đình đó

Đối với cha mẹ - những đối tượng trực tiếp của ly hôn có thể ly hôn là một giải pháp tốt nhất đối với họ nhưng cũng dẫn tới những khủng hoảng như phải thích nghi với cuộc sống thiếu vợ hoặc chồng thậm chí thiếu cả con cái, niềm tin về cuộc sống hôn nhân gia đình suy giảm

Đối với con cái - đối tượng chịu tổn thương lớn nhất sống trong những gia đình ly hôn, trẻ mất cảm giác an toàn, tình thương bị chia sẻ, niềm tin bị tổn thương, cảm xúc bị tác động Nhiều đứa trẻ nảy sinh tâm lý tự ti, sống khép kín, dễ phát sinh

một số bệnh xã hội như stress, trầm cảm; hoặc là cách sống buông thả, bất cần đời,

xu hướng trở thành những người xấu, tội phạm xã hội là trường hợp không thiếu trong xã hội hiện nay Cũng không thể nói rằng, tất cả những đứa trẻ lớn lên trong gia đình có bố mẹ ly hôn đều hư hỏng, sống trong trạng thái tâm lý tổn thương,… tùy thuộc vào sự quan tâm giáo dục từ cha mẹ, gia đình và xã hội, cùng với nhận thức từ bản thân mình, các em vẫn có thể phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần như bao đứa trẻ khác

Như vậy từ người lớn đến trẻ em, tác động của ly hôn tới đời sống tình cảm

là không nhỏ, và những điều kiện để cho sự phát triển bình thường đã bị xáo trộn làm cho cái tôi của trẻ chưa kịp trưởng thành đã vấp phải những trở ngại

Trẻ em, thanh thiếu niên là độ tuổi đang trong quá trình hình thành nhân cách cần phải được giáo dục chặt chẽ, cần sự yêu thương chăm sóc từ cả cha lẫn mẹ Những đứa trẻ trong gia đình ly hôn, ngoài việc phải biết học hành chúng còn phải chịu những tác động trái chiều từ gia đình và xã hội Tùy vào nhận thức, bản lĩnh của từng đứa trẻ mà sự hình thành và phát triển nhân cách của chúng khác nhau

Người cha trong gia đình là người có ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thành nhân cách, tâm sinh lý của những đứa con trong gia đình Khi ly hôn, những đứa bé còn quá nhỏ thì thường theo mẹ, lớn hơn một chút thì dựa vào điều kiện của cha hoặc mẹ mà theo cha hoặc mẹ (phần lớn là theo mẹ), lớn hơn thì đứa trẻ có thể tự lựa chọn theo cha hoặc mẹ Tùy vào tình cảm của đứa con với cha mẹ mà sau khi cha mẹ ly hôn thì chúng sẽ lựa chọn theo cha hoặc mẹ Trong bài nghiên cứu này, tôi chỉ xét đến trường hợp, sau khi ly hôn đứa trẻ được ở với mẹ

Với vấn đề ly hôn có nhiều nguyên nhân để từ đó nảy sinh thái độ, tình cảm

và ứng xử của những đứa con trong quá trình phát triển thể chất và tinh thần của chúng

- Thứ nhất: Ly hôn do hai người nhận thấy không hợp, cuộc sống hôn nhân

còn tiếp tục sẽ dẫn đến bế tắc, họ coi ly hôn là giải thoát Trường hợp này thường mang đến ở trẻ tâm lý tự nhận lỗi về mình, chúng cho rằng mình

đã làm gì sai thì bố mẹ mới không cần đến mình nữa, nhưng đa phần chúng không có nhu cầu muốn chia sẻ Vì vậy, chúng có thể sống tự ti, khép kín, mang trong mình cảm giác có lỗi, Hoặc, cũng là do bố mẹ ly hôn vì không hợp nhau nhưng đứa con không hiểu hoàn cảnh của bố mẹ,

nó nảy sinh tâm lý uất ức, sinh ra tâm lý phản kháng, chống đối, sống buông thả với ý nghĩ làm cho bố mẹ mình phải ân hận, phải đau đớn vì đã không cho mình một mái ấm hạnh phúc như chúng bạn, chúng khiến cho

bố mẹ vừa cảm thấy đau đớn, có lỗi và cũng cảm thấy bất lực Ở Bản 1

Tân Văn – Kim Sơn – Bảo Yên – Lào Cai, bạn Nguyễn Văn Khánh và em

gái bạn là Nguyễn Thị Kim Ngân cùng sống với mẹ, năm nay bạn đã 22 tuổi, đang học trường trung cấp nghề đường sắt, em Ngân đang học cấp 3

ở gần nhà Bố mẹ bạn ly hôn do không hợp nhau, nhiều mâu thuẫn gia đình không được giải quyết Sau thời gian ly hôn, dù bố mẹ vẫn hết sức quan tâm, cùng nhau hợp tác chăm sóc, giáo dục con cái Tuy nhiên, vì sự hẫng hụt về tình cảm nên người cha rất chiều bạn Khánh, thường xuyên cho tiền khiến bạn dần trở nên đòi hỏi ngày càng nhiều, dần trở nên ăn chơi, đua đòi Nếu những yêu cầu không được cha mẹ đáp ứng, bạn tỏ ra hỗn láo, lời nói và hành động vi phạm khuôn phép của một người con với cha mẹ, sau dần xa ngã và hư hỏng

- Thứ hai: Ly hôn do cha hoặc mẹ ngoại tình Điều này tác động đến tâm lý

đứa trẻ - chúng sẽ nghiêng tình cảm nhiều hơn về người bị tổn thương và thường có thái độ chống đối đối với người còn lại Trong trường hợp thứ hai này, một vấn đề cần nói đến, nếu là người ngoại tình là cha, sau cuộc

ly hôn, đứa trẻ vẫn sống với mẹ, nhận được sự giáo dục tốt của người mẹ,

chúng có thể vẫn hoàn thiện hành vi, tư cách, đạo đức và trí lực một cách bình thường như những đứa trẻ khác Nhưng trong trường hợp, người ngoại tình là mẹ, sau ly hôn, đứa trẻ ở với mẹ thì tâm lý của chúng lại khác Thông thường chúng có tâm lý coi thường, thiếu tôn trọng người mẹ

và thương người cha nhiều hơn, Nhiều trường hợp do mẹ ly hôn, đứa con mà nhất là con gái thường có hai chiều hướng hoặc là sống hoàn thiện mình, hành động và ứng xử đúng, có phẩm chất đạo đức, Nhưng ngược lại, cũng không ít những trường hợp đứa con sống buông thả, bất cần, lao theo vòng xoáy cuộc đời, trở thành những người xấu, hoặc một số trở thành tội phạm xã hội

- Thứ ba: ly hôn do sức ép của dòng tộc họ nội khi mà vấn đề trọng nam

khinh nữ, coi trọng con trai vẫn còn tồn tại trong một số gia đình Trường hợp này, thường cha mẹ vẫn còn tình cảm với nhau nhưng vì sức ép đó, họ buộc lòng phải đi tới ly hôn và thường thì đứa con gái sẽ ở với mẹ Ở đây, đứa trẻ đó vẫn giữ thái độ tôn trọng với cha mẹ chúng, vẫn ứng xử tốt với cộng đồng nhưng với gia đình họ nội thì thái độ của chúng thường là căm ghét, không tôn trọng Ngoài ra, cũng nằm trong nội dung này còn ly hôn

do bản thân người bố mang nặng tư tưởng về người con trai nối dõi theo

tư tưởng: “Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” mà hai vợ chồng không có

con trai nên người chồng đi ngoại tình để có con trai Nếu đứa con gái hiểu được cho cha mình và có sự dung hòa của người mẹ, đứa trẻ vẫn có thể giữ lòng tôn trọng với người cha, nhưng ngược lại khi đứa trẻ đó không hiểu, cộng với những lời nói mạt sát, cay độc từ người mẹ dành cho người cha của đứa bé thì sẽ khiến đứa bé sẽ có những phản ứng tiêu cực đối với người cha, dù cho người cha đó có quan tâm và lo lắng cho chúng

- Thứ tư: Ly hôn do vấn đề bạo lực gia đình Thông thường, bạo lực gia

đình thường đến từ người chồng Người chồng đó có thể do rượu chè, cờ