Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo viên về công tác chủ nhiệm trong trường trung học quyển 2

Kĩ năng ngăn ngừa và giải quyết những xung đột trong tập thể lớp Kĩ năng tổ chức giờ sinh hoạt lớp Kĩ năng giáo dục học sinh cá biệt và HS có hành vi không mong đợi Kĩ năng xây dựng kế h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ, GIÁO VIÊN

VỀ CÔNG TÁC GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

dò nhu cầu về nội dung bồi dưỡng nâng cao năng lực cho GVCN ngay trong dịp hè năm 2011.Theo đó có13 kĩ năng được chọn ở mức độ ưu tiên hơn (đa số ý kiến cho là rất cần) đó là:

Nhóm kĩ năng giải quyết các vấn đề thuộc phạm vi công tác chủ nhiệm

Vai trò, chức năng của GVCN vừa là nhà GD vừa là nhà quản lý tập thể HS

Kĩ năng tổ chức giáo dục KNS cho HS

Kĩ năng ngăn ngừa và giải quyết những xung đột trong tập thể lớp

Kĩ năng tổ chức giờ sinh hoạt lớp

Kĩ năng giáo dục học sinh cá biệt và HS có hành vi không mong đợi

Kĩ năng xây dựng kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp ( kế hoạch năm, học kì, tháng, tuần)

Kĩ năng xử lí tình huống giáo dục

Kỹ năng tìm hiểu đặc điểm học sinh

Đặc điểm tâm lí- xã hội của HS THCS/ THPT hiện nay

Kĩ năng phối hợp với cha mẹ HS

Nhóm kĩ năng mềm

Kĩ năng lắng nghe tích cực và cảm thông

Kĩ năng kiểm soát/làm chủ cảm xúc của bản thân

Nhận thức hậu quả sự thiếu trách nhiệm của GVCN

Trên cơ sở đó, Vụ TrH và nhóm nghiên cứu ở Viện Nghiên cứu sư phạm, ĐhSPHN đãthống nhất những nội dung này được biên soạn thành: Tài liệu tập huấn và tài liệu tự đọc choGVCN

Tài liệu dành cho GVCN tự đọc này bao gồm những nội dung sau:

1 Vai trò, chức năng của GVCN

GVCN vừa là nhà GD vừa là nhà quản lý tập thể HS

Nhận thức hậu quả sự thiếu trách nhiệm của GVCN

Đặc điểm nhân cách của HS THCS/ THPT hiện nay

Kĩ năng giáo dục học sinh cá biệt và HS có hành vi không mong đợi

Kĩ năng lắng nghe tích cực và cảm thông

Kĩ năng tạo động lực học tập và hoàn thiện nhân cách cho HS

Kĩ năng quan hệ, hợp tác với phụ huynh HS

Tài liệu được sử dụng để GVCN tự học cho nên ở mỗi vấn đề chúng tôi đều xác định mục tiêu,nội dung cơ bản, câu hỏi để GVCN trả lời và tự đánh giá mức độ nắm vấn đề của bản thân.Trong phần nội dung, tùy từng vấn đề các tác giả cố gắng hướng vào trả lời 3 câu hỏi cốt lõi sau:

Vì sao phải làm việc này? Nội dung trả lời cho câu hỏi này đề cập đến những luận cứ lí luận vàthực tiễn nhằm nâng cao nhận thức cho giáo viên chủ nhiệm lớp

Làm cái gì? (Nội dung phải làm)

Làm như thế nào? ( Cách thức thực hiện)

Nội dung trả lời cho 2 câu hỏi sau nhằm nâng cao năng lực cho GVCN

Đăc biệt là nội dung tài liệu đã cập nhật những cách tiếp cận phù hợp với đổi mới tư duy “hướngvào người học” trong giáo dục hiện nay

Chắc chắn cuốn tài liệu này còn những điều chưa đáp ứng nhu cầu của GVCN Rất mongđược sự chia sẻ, góp ý của những người đọc và sử dụng

Thay mặt nhóm tác giả

Chủ biên

PGS.TS Nguyễn Thanh Bình MỤC LỤC

Nội dung Trang

1 Vai trò, chức năng của GVCN

GVCN vừa là nhà GD vừa là nhà quản lý tập thể HS

Nhận thức hậu quả sự thiếu trách nhiệm của GVCN

Đặc điểm nhân cách của HS THCS/ THPT hiện nay

Kĩ năng giáo dục học sinh cá biệt và HS có hành vi không mong đợi

Kĩ năng lắng nghe tích cực và cảm thông

Kĩ năng tạo động lực học tập và hoàn thiện nhân cách cho HS

Kĩ năng quan hệ, hợp tác với phụ huynh HS

Một số từ viết tắt

1 Ban giám hiệu BGH

11 Giáo viên chủ nhiệm GVCN

12 Giáo viên trung học GV TrH

CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM

TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG

MỤC TIÊU

Sau khi đọc xong nội dung này GVCN trình bày được:

-Vị trí, vai trò của người GVCN lớp trong trường trung học

-Chức năng và nhiệm vụ của người GV được quy định trong văn bản pháp lí và thực tiễn giáodục

-Yêu cầu về đạo đức và năng lực đối với người GVCN

NỘI DUNG

1.Phân biệt GVCN và công tác GVCN

Trong hệ thống tổ chức của các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được tổ chức để giảngdạy và giáo dục học sinh là lớp học Hình thức tổ chức dạy học, giáo dục theo lớp được hìnhthành từ thế kỉ XVI do nhà giáo dục Tiệp Khắc Comenxki đề xướng Để quản lý lớp học, nhàtrường cử ra một trong những giáo viên đang giảng dạy làm chủ nhiệm lớp Giáo viên chủ nhiệm(GVCN) được hiệu trưởng lựa chọn từ những GV có kinh nghiệm giáo dục, có uy tín trong họcsinh, được Hội đồng giáo dục nhà trường nhất trí phân công chủ nhiệm các lớp học xác định đểthực hiện mục tiêu giáo dục Như vậy khi nói đến người GVCN là đề cập đến vị trí, vai trò, chứcnăng của người làm công tác chủ nhiệm lớp, còn nói công tác chủ nhiệm lớp là đề cập đến nhữngnhiệm vụ, nội dung công việc mà người GVCN phải làm, cần làm và nên làm

2 Vị trí, vai trò của GVCN

2.1 GVCN là thành viên của tập thể sư phạm và hội đồng sư phạm, là người thay mặthiệu trưởng, hội đồng nhà trường và cha mẹ học sinh (CMHS) quản lý và chịu trách nhiệm vềchất lượng giáo dục toàn diện học sinh lớp mình phụ trách, tổ chức thực hiện chủ trương, kếhoạch của nhà trường ở lớp

Với tư cách là người đại diện cho tập thể các nhà sư phạm, giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệmtruyền đạt tới học sinh của lớp chủ nhiệm tất cả yêu cầu, kế hoạch giáo dục của nhà trường tớitập thể và từng học sinh của lớp chủ nhiệm Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm có khả năng biếnnhững chủ trương, kế hoạch đào tạo của nhà trường thành chương trình hành động của tập thểlớp và của mỗi học sinh

4Mỗi giáo viên chủ nhiệm còn là một thành viên tham mưu của Hội đồng sư phạm cótrách nhiệm phản ánh đầy đủ thông tin về lớp chủ nhiệm cũng như từng thành viên trong tập thểlớp, đề xuất các giải pháp giáo dục học sinh, giúp cán bộ quản lý, lãnh đạo nhà trường đưa ra cácđịnh hướng, giải pháp quản lý, giáo dục học sinh hiệu quả.

2.2 Đối với HS và tập thể lớp, GVCN là nhà giáo dục và là người lãnh đạo gần gũi nhất,người lãnh đạo, tổ chức, điều khiển, kiểm tra toàn diện mọi hoạt động và các mối quan hệ ứng

xử thuộc phạm vi lớp mình phụ trách dựa trên đội ngũ tự quản là cán bộ lớp, cán bộ Đoàn và tính

tự giác của mọi HS trong lớp

Giáo viên chủ nhiệm lớp còn là người tập hợp ý kiến, nguyện vọng của từng học sinh của lớpphản ánh với hiệu trưởng, với các tổ chức trong nhà trường và với các giáo viên bộ môn.Giáoviên chủ nhiệm với tư cách là đại diện cho lớp còn có trách nhiệm bảo vệ, bênh vực quyền lợimọi mặt học sinh của lớp

Ví dụ: những oan ức, sự hiểu lầm của thầy, cô giáo vì một lẽ nào đó Ai là người giúp các emgiải tỏa những băn khoăn vướng mắc trong những quan hệ như vậy, không ai tốt hơn là giáo viênchủ nhiệm

Như vậy, GVCN là cầu nối giữa hiệu trưởng (Ban giám hiệu), giữa các tổ chức trong nhàtrường, giữa các giáo viên bộ môn với tập thể học sinh Nói một cách khác, giáo viên chủ nhiệm

là người đại diện hai phía, một mặt đại điện cho Hội đồng sư phạm, mặt khác lại đại diện cho tậpthể học sinh trong quá trình thực hiện công tác chủ nhiệm lớp

GVCN là người cố vấn cho công tác đội và công tác Đoàn ở lớp chủ nhiệm

GVCN giữ vai trò là người cố vấn cho Ban chỉ huy chi đội của lớp chủ nhiệm ở trường THCS,

và là người cố vấn cho Ban chấp hành chi đoàn ở trường THPT

GVCN có thể tư vấn cho đội ngũ này về việc lập kế hoạch và tổ chức các hoạt động theo tôn chỉ,mục đich của từng tổ chức, đồng thời kết hợp với các hoạt động giáo dục trong kế hoạch của lớp

sẽ đem lại hiệu quả cao

2.4 Trong quan hệ với các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường, GVCN lànhân vật trung tâm để hình thành, phát triển nhân cách học sinh và là cầu nối giữa gia đình, nhàtrường và xã hội

GVCN vừa đưa ra những định hướng, mục tiêu phát triển, giáo dục HS vừa phải tổ chứcphối hợp với các lực lượng xã hội có liên quan nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của lớp chủnhiệm, giáo dục HS hiệu quả

Giáo viên chủ nhiệm cũng là người triển khai những yêu cầu giáo dục của nhà trường đến vớigia đình, cha mẹ học sinh, đồng thời cũng là người tiếp nhận các thông tin phản hồi từ học sinh,gia đình học sinh, các dư luận xã hội về học sinh trở lại với nhà trường để giúp lãnh đạo nhàtrường có giải pháp quản lý, phối hợp hiệu quả, đồng thời tạo lập mối liên hệ thông tin đa chiềugiữa nhà trường – gia đình học sinh – xã hội

3 Chức năng của người GVCN.

Trong lí luận GDH truyền thống công tác chủ nhiệm lớp chủ yếu được xem xét từ bìnhdiện của giáo dục học (GDH), mà ít được quan tâm phân tích từ bình diện quản lí, trong khi đóhai chức năng này bổ trợ và quy định lẫn nhau.GVCN thực hiện chức năng quản lí toàn diện tậpthể lớp để thực hiện chức năng giáo dục từng cá nhân có hiệu quả

Vì vậy, cần quan tâm tìm hiểu chức năng lãnh đạo, tổ chức, quản lí của người GVCN.Chức năng lãnh đạo và quản lí là không giống nhau Người quản lý có chức năng tổ chức thựchiện để đạt mục tiêu, còn lãnh đạo có chức năng định ra đường lối, chiến lược và phương pháphoạt động, đồng thời tác động, ảnh hưởng, động viên người bị lãnh đạo thực hiện mục đíchchung Tuy vậy, cả hai chức năng này được tích hợp hài hòa ở chủ thể quản lý là người GVCN.Người GVCN thực hiện chức năng quản lí khi là đại diện cho Hiệu trưởng, Hội đồng nhà trườngthực hiện các chủ trương, kế hoạch chung của trường, nhưng lại là người lãnh đạo khi phải xácđịnh tầm nhìn cho sự phát triển của HS trong lớp chủ nhiệm với tư cách là người đứng đầu mộttập thể lớp, đưa tập thể lớp phát triển thành một tập thể phát triển và thân thiện (chức năng nàyđược phân tích sâu ở nội dung 2 “GVCN – nhà quản lí, nhà giáo dục”)

Nhìn tổng thể, theo tác giả, chức năng của người GV chủ nhiệm lớp là lãnh đạo, tổ chức,quản lí, giáo dục tập thể lớp trên cơ sở tổ chức các hoạt động GD, các mối quan hệ GD của HStheo mục tiêu giáo dục nhân cách HS toàn diện trong tập thể phát triển và môi trường học tập

5thân thiện.

Quan niệm trên đã phản ánh sự thống nhất giữa:

Chức năng quản lí và chức năng giáo dục,

Tổ chức các hoạt động GD và các quan hệ của HS theo định hướng phát triển toàn diện nhâncách

Giáo dục tập thể và giáo dục cá nhân,

- Tập thể phát triển với môi trường học tập thân thiện [2]

4 Nhiệm vụ của GVCN

4.1.Nhiệm vụ của GV CN lớp được quy định trong các văn bản pháp lí [5].

a.Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp tổ chức giáo dục sát đốitượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của mọi học sinh

b Cộng tác chặt chẽ với gia đình học sinh, chủ động phối hợp với các giáo viên bộ môn, Đoànthanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội

có liên quan trong hoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh của lớp

c.Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kỳ và cuối năm học, đề nghị khen thưởng và kỷluật học sinh, đề nghị danh sách học sinh được lên lớp thẳng, phải kiểm tra lại, phải rèn luyệnthêm về hạnh kiểm trong kỳ nghỉ hè, phải ở lại lớp, hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ.d.Báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng

Trong 3 năm học gần đây khi thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa THPT, thì GV chủnhiệm còn có thêm nhiệm vụ: “Theo dõi tình hình tổ chức dạy và học tự chọn của lớp mình phụtrách; Theo dõi kết quả học tập tự chọn của học sinh, tổng kết, xếp loại và ghi kết quả học tậpcủa HS theo quy định” [4]

Như vậy nhiệm vụ của GV chủ nhiệm lớp được quy định trong các văn bản pháp lí của

Bộ GD & ĐT còn sơ sài mới chỉ ở khía cạnh tìm hiểu, nắm vững và tác động phù hợp đến HS( phản ánh chức năng giáo dục); phối hợp với các lực lượng giáo dục ( phản ánh chức năng tổchức, điều phối); đánh giá, hoàn thành hồ sơ HS và cung cấp thông tin phản hồi cho lãnh đạo nhàtrường ( Thực hiện chức năng quản lí)

4.2 Những công việc GVCN phải thực hiện trong thực tế

Trên thực tế, GVCN phải thực hiện rất nhiều công việc Hầu hết giáo viên cho rằng, côngtác chủ nhiệm lớp là công việc bận rộn, vừa dễ vừa khó, vừa đơn giản vừa phức tạp, là một côngviệc khó khăn vất vả và chiếm nhiều thời gian, sức lực của mỗi giáo viên Tùy theo quan niệm vềtrách nhiệm của GVCN và tâm huyết nghề nghiệp mà mỗi GVCN thực hiện công tác chủ nhiệm

ở các mức độ và theo những cách đa dạng khác nhau

Quan niệm công tác chủ nhiệm là dễ và đơn giản nếu người GVCN chỉ thực hiện cóchừng mực những công việc được quy định trong công tác chủ nhiệm lớp, lặp đi lặp lại vớinhững công việc như: làm việc theo kế hoạch chung, theo đợt phát động và tổng kết thi đua,tham dự những tiết chào cờ, tổ chức những giờ sinh hoạt lớp hàng tuần, tổ chức những buổi họpphụ huynh học sinh trong từng học kì, đôi khi gặp gỡ trao đổi với cha mẹ và HS cá biệt, đánh giá

HS, ghi sổ chủ nhiệm, sổ liên lạc, phê học bạ hay thu tiền học phí,…

Bên cạnh đó, lại có những GVCN làm những việc thấy cần phải làm vì HS với tâm huyết,tinh thần trách nhiệm cao.Những GVCN như vậy sẽ thấy công tác chủ nhiệm vô cùng khó khăn

và phức tạp, chiếm nhiều thời gian và tâm trí của họ

Khái quát những công việc mà GVCN lớp đã làm trong thực tiễn giáo dục hiện nay, bao gồm:

- Lập kế hoạch năm học dựa trên kế hoạch, nhiệm vụ giáo dục, dạy học chung của nhà trường.Trên thực tế GVCN xây dựng kế hoạch còn mang tính hình thức, hoặc duy ý chí , chưa theo quytrình khoa học, có tính đến các yếu tố mục tiêu, điều kiện… nên tính khả thi và hiệu quả còn hạnchế Do đó, nảy sinh nhu cầu từ thực tế của GVCN và các các nhà quản lý GD là cần trang bịnăng lực ( kĩ năng) xây dựng các loại kế hoạch cho GVCN

- Tìm hiểu các thông tin, phân loại học sinh lớp chủ nhiệm (hoàn cảnh gia đình, đặc điểm HS vềcác mặt học lực, đạo đức, sức khỏe …dự báo và diễn biến trong quá trình học tập, rèn luyện củahọc sinh), trong đó đặc biệt quan tâm đến học sinh là con thương binh, học sinh nghèo vượtkhó

Trên thực tế việc tìm hiểu HS và lớp chủ nhiệm cũng hết sức đa dạng Nhìn chungGVCN sử dụng phương pháp trò chuyện hoặc phiếu khai những thông tin cơ bản về gia đình HS

6Làm thế nào để hiểu đầy đủ, chính xác về HS và các yếu tố ảnh hưởng đến học tập và phát triểnnhân cách HS cũng còn đang là vấn để cần được nâng cao năng lực cho GVCN.

Tổ chức đội ngũ cán bộ tự quản và xây dựng tập thể học sinh lớp chủ nhiệm

Đội ngũ cán bộ lớp là những người trợ giúp đắc lực giúp GVCN thực hiện chức năng củamình, nhưng họ không phải là công cụ, hay cánh tay nối dài của GVCN Trong thực tế đã cónhững GVCN sử dụng đội ngũ cán bộ lớp chưa thực sự đúng mục đích, nên đã gây mâu thuẫngiữa đội ngũ tự quản với các HS khác trong lớp, đặt họ vào những tình thế khó xử Đội ngũ cán

bộ lớp là những người được GVCN bồi dưỡng năng lực tổ chức và quản lý tập thể lớp để đảmbảo sự thống nhất giữa quản lý của GVCN và tự quản của HS

Xây dựng tập thể HS phát triển và thân thiện vừa là mục đích vừa là phương tiện để giáodục nhân cách từng HS, đồng thời đưa tập thể đến trạng thái phát triển cao hơn là nhiệm vụ củaGVCN Nguyên tắc giáo dục trong tập thể bằng tập thể cần được quán triệt trong công tác chủnhiệm lớp

- Chỉ đạo, tổ chức thực hiện các nội dung, hoạt động giáo dục toàn diện (hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp theo chương trình, hoạt động sinh hoạt dưới cờ, giờ sinh hoạt lớp, hoạtđộng tư vấn trong công tác hướng nghiệp, dạy nghề…)

- Liên kết với các lực lượng giáo dục trong và ngoài trường để đảm bảo sự thống nhấttrong giáo dục học sinh và tăng cường sức mạnh đồng bộ nhằm đem lại hiệu quả

- Đánh giá kết quả giáo dục và học tập của HS lớp chủ nhiệm trong suốt quá trình cũng như khi

sơ kết, tổng kết năm học

Cách nhìn nhận và đánh giá học sinh của đa số GVCN hiện nay vẫn theo nếp cũ, đơn giản họcsinh ngoan là phải biết nghe lời Một số GVCN cũng chưa có ý thức nâng cao năng lực chủnhiệm của mình, nâng cao những hiểu biết về xã hội, hiểu biết về thế hệ trẻ mà mình đang cótrọng trách giáo dục.Từ đó dẫn đến những đánh giá về học sinh còn chưa đầy đủ, phiến diện vàthiếu khách quan.(Trích trong báo cáo hội thảo về GVCN của GV trường THPT Hưng yên).[6]

- Quản lí, giám sát việc ghi chép, bảo quản các loại hồ sơ của HS theo quy định của trường ( Sổlên lớp hàng ngày, Sổ điểm lớp (Lý lịch trích ngang của học sinh, kiểm diện, điểm số, hạnhkiểm,… ) Kế hoạch học tập của lớp theo học kỳ, năm học; Thời khoá biểu lớp (diễn biến học tậpcủa học kì và cả năm, phân công giảng dạy), sổ liên lạc, học bạ (giám sát các giáo viên ghi sổhọc bạ, GVCN viết nhận xét và xếp loại học lực, hạnh kiểm,…)

5 Các yêu cầu đối với giáo viên chủ nhiệm lớp hiện nay

5.1 Về đạo đức nghề nghiệp

Nếu như GV dạy các môn học quan tâm nhiều hơn đến kết quả nắm kiến thức và khảnăng vận dụng kiến thức đó thì người GVCN thực sự là nhà giáo dục, ảnh hưởng của họ đếnnhân cách HS đến hiệu quả giáo dục còn lớn hơn cả người Hiệu trưởng Chính vì vậy mức độphát triển nhân cách, đạo đức nghề nghiệp của người GVCN rất quan trọng, tác động của nó đếnkết quả giáo dục không thua kém gì năng lực sư phạm, vì đặc thù của nghề này là nhân cách, đạođức GV cũng trở thành phương tiện giáo dục

Những yêu cầu về nhân cách, đạo đức người GV, kể cả những điều cấm GV không được

vi phạm đã được đề cập ở nhiều văn bản pháp quy từ Luật cho đến những văn bản dưới Luật

Người GVCN tối thiểu cũng phải đảm bảo những yêu cầu về đạo đức, nhân cách đã đượcquy định trong các văn bản này Cụ thể là:

Điều 72 Nhiệm vụ của nhà giáo trong Luật giáo dục (2005) đã quy định[7]:

Giáo dục, giảng dạy theo mục tiêu, nguyên lý giáo dục, thực hiện đầy đủ và có chất lượngchương trình giáo dục

Gương mẫu thực hiện nghĩa vụ công dân, các quy định của pháp luật và điều lệ trường phổthông

Giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự của nhà giáo…

Không ngừng học tập, rèn luyện để nâng cao phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn, đổi mớiphương pháp giáo dục …

Điều này cũng tương đương với Điều 31 về Nhiệm vụ của GV trung học

Điều 70 (về những tiêu chuẩn nhà giáo phải có), Điều 72 (về nhiệm vụ của nhà giáo), Đặc biệtĐiều 75 (về các hành vi nhà giáo không được làm) đã quy định:

Nhà giáo không được có các hành vi sau đây:

7Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm hại thân thể người học.

Gian lận trong tuyển sinh, thi cử, cố ý đánh giá sai kết quả học tập, rèn luyện của người học.Xuyên tạc nội dung giáo dục

Ép buộc HS học thêm để thu tiền

Năm 2008 Bộ GD ĐT còn ban hành Quy định đạo đức nhà giáo[8], trong đó:

Điều 3 Phẩm chất chính trị

1 Chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật củanhà nước; thi hành nhiệm vụ theo đúng quy định của pháp luật Không ngừng học tập, rèn luyệnnâng cao trình độ lý luận chính trị để vận dụng vào hoạt động giảng dạy, giáo dục và đáp ứngyêu cầu nhiệm vụ được giao

2 Có ý thức tổ chức kỷ luật, chấp hành nghiêm sự điều động, phân công của tổ chức, có

ý thức tập thể, phấn đấu vì lợi ích chung

3 Gương mẫu thực hiện nghĩa vụ công dân, tích cực tham gia các hoạt động chính trị, xãhội

Điều 4 Đạo đức nghề nghiệp

1 Tâm huyết với nghề nghiệp, có ý thức giữ gìn danh dự, lương tâm nhà giáo, có tinhthần đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ đồng nghiệp trong cuộc sống và trong công tác, có lòng nhân

ái, bao dung, độ lượng, đối xử hoà nhã với người học, đồng nghiệp, sẵn sàng giúp đỡ, bảo vệquyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người học, đồng nghiệp và cộng đồng

2 Tận tụy với công việc, thực hiện đúng điều lệ, quy chế, nội quy của đơn vị, nhà trường,của ngành

3 Công bằng trong giảng dạy và giáo dục, đánh giá đúng thực chất năng lực của ngườihọc, thực hành tiết kiệm, chống bệnh thành tích, chống tham nhũng, lãng phí

4 Thực hiện phê bình và tự phê bình thường xuyên, nghiêm túc, thường xuyên học tậpnâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học để hoàn thành tốt nhiệm vụ đượcgiao, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục

Điều 5 Lối sống, tác phong

1 Sống có lý tưởng, có mục đích, có ý chí vượt khó vươn lên, có tinh thần phấn đấu liên tục vớiđộng cơ trong sáng và tư duy sáng tạo; thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh

2 Có lối sống hoà nhập với cộng đồng, phù hợp với bản sắc dân tộc và thích ứng với sự tiến bộcủa xã hội, biết ủng hộ, khuyến khích những biểu hiện của lối sống văn minh, tiến bộ và phêphán những biểu hiện của lối sống lạc hậu, ích kỷ

3 Tác phong làm việc nhanh nhẹn, khẩn trương, khoa học, có thái độ văn minh, lịch sự trongquan hệ xã hội, trong giao tiếp với đồng nghiệp, với người học, giải quyết công việc khách quan,tận tình, chu đáo

4 Trang phục, trang sức khi thực hiện nhiệm vụ phải giản dị, gọn gàng, lịch sự, phù hợp vớinghề dạy học, không gây phản cảm và phân tán sự chú ý của người học

5 Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ, đấu tranh, ngăn chặn nhữnghành vi vi phạm pháp luật và các quy định nghề nghiệp Quan hệ, ứng xử đúng mực, gần gũi vớinhân dân, phụ huynh học sinh, đồng nghiệp và người học, kiên quyết đấu tranh với các hành vitrái pháp luật

6 Xây dựng gia đình văn hoá, thương yêu, quý trọng lẫn nhau, biết quan tâm đến những ngườixung quanh, thực hiện nếp sống văn hoá nơi công cộng

Điều 6 Giữ gìn, bảo vệ truyền thống đạo đức nhà giáo

1 Không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện hành vi trái pháp luật, quy chế, quy định,không gây khó khăn, phiền hà đối với người học và nhân dân

2 Không gian lận, thiếu trung thực trong học tập, nghiên cứu khoa học và thực hiện nhiệm vụgiảng dạy, giáo dục

3 Không trù dập, chèn ép và có thái độ thiên vị, phân biệt đối xử, thành kiến người học; khôngtiếp tay, bao che cho những hành vi tiêu cực trong giảng dạy, học tập, rèn luyện của người học

và đồng nghiệp

4 Không xâm phạm thân thể, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người học, đồng nghiệp, ngườikhác Không làm ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt của đồng nghiệp và người khác

5 Không tổ chức dạy thêm, học thêm trái với quy định

6 Không hút thuốc lá, uống rượu, bia trong công sở, trong trường học và nơi không được phéphoặc khi thi hành nhiệm vụ giảng dạy và tham gia các hoạt động giáo dục của nhà trường

7 Không sử dụng điện thoại di động và làm việc riêng trong các cuộc họp, trong khi lên lớp, họctập, coi thi, chấm thi

8 Không gây bè phái, cục bộ địa phương, làm mất đoàn kết trong tập thể và trong sinh hoạt tạicộng đồng

9 Không được sử dụng bục giảng làm nơi tuyên truyền, phổ biến những nội dung trái với quanđiểm, chính sách của Đảng và Nhà nước

10 Không trốn tránh trách nhiệm, thoái thác nhiệm vụ, tự ý bỏ việc, không đi muộn về sớm, bỏgiờ, bỏ buổi dạy, cắt xén, dồn ép chương trình, vi phạm quy chế chuyên môn làm ảnh hưởng đến

kỷ cương, nề nếp của nhà trường

11 Không tổ chức, tham gia các hoạt động liên quan đến tệ nạn xã hội như: cờ bạc, mại dâm, matuý, mê tín, dị đoan, không sử dụng, lưu giữ, truyền bá văn hoá phẩm đồi trụy, độc hại

5.2 GVCN cần quán triệt đường lối, chính sách, mục tiêu, nguyên lí giáo dục của Đảng, Nhà nước, đồng thời phải nắm vững quy chế, điều lệ nhà trường phổ thông, mục tiêu giáo dục của

bậc học, của khối lớp về kế hoạch, chương trình hoạt động của nhà trường trong năm học và mỗihọc kì để vận dụng vào việc tổ chức hoạt động giáo dục HS Ngoài ra, GVCN còn phải tính đếncác hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội của địa phương trong từng năm học để phối hợp tổ chứccác hoạt động lôi cuốn HS tham gia nhằm giáo dục HS, cũng như góp phần phát triển cộng đồng

5.3 Thu thập và xử lý thông tin đa dạng về lớp chủ nhiệm để xây dựng hồ sơ học sinh và lập

kế hoạch phát triển tập thể

GVCN cần tìm hiểu đặc điểm cá nhân, đặc điểm phát triển trí tuệ, xã hội, xúc cảm- tìnhcảm và thể chất của học sinh, hoàn cảnh học sinh lớp mình phụ trách để hiểu rõ đặc điểm chung

về tập thể lớp chủ nhiệm cũng như những đặc điểm riêng, nhu cầu của từng cá nhân HS Trên cơ

sở đó tìm ra những cách tiếp cận, để thiết kế nội dung và chiến lược giáo dục, phương pháp tácđộng phù hợp, cũng như khuyến khích kỉ luật tích cực và ý thức tự giáo dục ở mỗi HS Đây làmột trong những biểu hiện của quan điểm trong giáo dục “Hướng vào học sinh” hay là “ Họcsinh là trung tâm”

Để làm được việc này có hiệu quả, GVCN cần có kĩ năng sử dụng các phương pháp thuthập và xử lí thông tin đa dạng đảm bảo tính khách quan Chính vì vậy Chuẩn nghề nghiệpGVTrH đã yêu cầu GV phải có năng lực tìm hiểu đối tượng, có phương pháp thu thập và xử líthông tin thường xuyên về nhu cầu và đặc điểm của học sinh, sử dụng các thông tin thu được vàodạy học, giáo dục (Tiêu chí 6.)

Thông qua tìm hiểu thực trạng hoạt động nghề nghiệp của GV chủ nhiệm lớp ở trườngTHPT cho thấy: cách thức điều tra phổ biến là: ở khối đầu cấp (khối 10), GVCN thường xem lạihọc bạ của các học sinh ở lớp dưới, xem lại điểm tuyển sinh có trong hồ sơ học sinh Ở các lớptrên ( lớp 11,12) GVCN tìm hiểu kết quả học tập và rèn luyện của học sinh lớp dưới qua trao đổivới GVCN lớp cũ Ngoài ra, GVCN còn tìm hiểu học sinh thông qua phần tự khai của các em.GVCN đến tận nhà, tiếp xúc với cha mẹ học sinh để tìm hiểu về các em, nhìn chung hiện nay ítđược sử dụng [2] Vì vậy, GVCN cần được hướng dẫn phương pháp thu thập thông tin về HS vàhoàn cảnh gia đình một cách đầy đủ, khách quan, chính xác

5.4 Với chức năng quản lí, GVCN phải biết lập kế hoạch năm học và các kế hoạch giáo dục ngắn hạn khác để thực hiện có hiệu quả các mục tiêu giáo dục, các chủ trương, nhiệm vụ nhà trường giao cho.

Đây là nhiệm vụ trung tâm của GV chủ nhiệm lớp nhằm tổ chức có hiệu quả các hoạtđộng GD học sinh lớp chủ nhiệm Lâu nay việc lập kế hoạch còn mang tính hình thức, bây giờGVCN cần có kĩ năng lập kế hoạch khoa học hơn, trong đó các thành tố mục tiêu, nội dung,nguồn lực, biện pháp, thời gian thực hiện, kết quả dự kiến được xác định tường minh, cụ thể,đảm bảo tính khả thi Sau đó là chỉ đạo, tổ chức thực hiện kế hoạch và giám sát, đánh giá việcthực hiện những kế hoạch này Chuẩn nghề nghiệp GVTrH yêu cầu “Kế hoạch các hoạt độnggiáo dục được xây dựng thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục bảo đảm tính khảthi, phù hợp với đặc điểm học sinh, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện thực tế, thể hiện khảnăng hợp tác, cộng tác với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường” ( Tiêu chí 16)

9Chính vì vậy GVCN phải có năng lực tìm hiểu môi trường giáo dục để tính đến vừa như là điềukiện, nội dung tổ chức giáo dục ngay từ khi lập kế hoạch chủ nhiệm” Có phương pháp thu thập

và xử lí thông tin về điều kiện giáo dục trong nhà trường và tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá,

xã hội của địa phương, sử dụng các thông tin thu được vào dạy học, giáo dục” (Tiêu chí 7.Chuẩn nghề nghiệp GVTrH)

Tìm hiểu thực trạng hoạt động nghề nghiệp của GVCN cho thấy: Phần lớn GV chưa nhậnthức được ý nghĩa của việc lập kế hoạch, nên đã làm một cách hình thức, thậm chí chép lại củanhau những kế hoạch chung (năm,học kì), kể cả kế hoạch tháng [2]

5.5 Xây dựng tập thể học sinh lớp chủ nhiệm

Đây là chức năng đặc trưng và cũng là yêu cầu đối với GVCN mà các giáo viên bộ mônkhông thể thay thế Để giáo dục và phát triển toàn diện từng HS, GVCN tất yếu phải xây dựng vàphát triển tập thể lớp Nhiệm vụ của người GVCN đưa tập thể lớp từ trạng thái này đến trạng tháiphát triển cao hơn.Tập thể phát triển là tập thể ở giai đoạn có tính tự quản cao, có dư luận tập thểlành mạnh, các mối quan hệ trong tập thể gắn bó và mang tính nhân văn Tập thể phát triển cũngđồng thời là môi trường học tập thân thiện, chứa đựng văn hóa của mình Trong chiều sâu vănhóa của tập thể là những giá trị, hệ thống các chuẩn mực và niềm tin của HS Biểu hiện bênngoài của văn hóa tập thể là các chuẩn mực hành vi, truyền thống, thói quen được tập thể chấpnhận làm nên bộ mặt riêng của lớp học có tác động giáo dục và phát triển từng nhân cách HS.Đóchính là văn hóa học đường Môi trường học tập thân thiện là môi trường mà HS được quan tâmmọi mặt, được đảm bảo an toàn, môi trường học tập chất lượng tốt,giúp HS phát huy hết tiềmnăng… Trong chuẩn nghề nghiệp GV đã yêu cầu GV “Tạo dựng môi trường học tập: dân chủ,thân thiện, hợp tác, cộng tác, thuận lợi, an toàn và lành mạnh” (Tiêu chí 13) Trong tập thể nhưvậy, GVCN giáo dục động cơ học tập, giá trị, hành vi tích cực, lành mạnh cho HS thuận lợi hơn

Sứ mạng của người GV trong thế kỉ XXI là phải biết khơi dậy nhu cầu học hỏi và tự hoàn thiệncủa HS

Thông qua tìm hiểu thực trạng hoạt động nghề nghiệp của GV chủ nhiệm lớp ở trườngTHPT cũng cho thấy: GV quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ lớp để thực hiện nhiệm vụ tựquảnnhưng lại chưa quan tâm đến việc xây dựng dư luận tập thể lành mạnh.Vì vậy, đa số cán bộlớp bị áp lực giữa một bên là GV và một bên là sự không đồng thuận của đa số HS trong lớp[6].Cần phải giúp GVCN nhận thức được sự thống nhất giữa xây dựng tập thể phát triển với vănhóa tổ chức của nó và xây dựng môi trường học tập thân thiện cũng như biết cách triển khainhiệm vụ này trong thực tiễn

5.6 Tổ chức các hoạt động giáo dục và các hình thức giao lưu đa dạng

Bên cạnh việc sử dụng hệ thống các mối quan hệ và các giá trị, truyền thống trong tập thể

để giáo dục HS, GVCN còn phải tổ chức giờ sinh hoạt lớp, hoạt động GD ngoài giờ lên lớp theochủ đề và các loại hình hoạt động GD đa dạng khác phù hợp với mục tiêu giáo dục của hoạt động(mục tiêu trội mà hoạt động đó có ưu thế và mục tiêu giáo dục toàn diện mà hoạt động đó cótiềm năng) Đây là một nhiệm vụ cơ bản của GVCN.Thông qua tổ chức các loại hình hoạt độngphong phú, đa dạng để giáo dục hành vi, thói quen ứng xử văn hóa cho HS về các mặt đạo đức,trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ, lao động…đồng thời, qua đó phát triển tập thể lớp và từng HS Tiêu chí

18 trong Chuẩn nghề nghiệp giáo viên TrH yêu cầu GV “Thực hiện nhiệm vụ giáo dục qua cáchoạt động giáo dục theo kế hoạch đã xây dựng” và “Thực hiện nhiệm vụ giáo dục qua các hoạtđộng trong cộng đồng như: lao động công ích, hoạt động xã hội theo kế hoạch đã xây dựng”(Tiêu chí 19) Trong xã hội hiện đại, GVCN rất cần chú trọng giáo dục những giá trị sống và kĩnăng sống (KNS) cho HS để các em có thể tránh được những rủi ro, vượt qua những thách thứctrong cuộc sống Cần phối hợp tổ chức các chủ đề giáo dục những KNS phù hợp với từng lứatuổi, vùng miền và giáo dục KNS theo tiếp cận Bốn trụ cột trong giáo dục thế kỉ XXI “ Học đểbiết, Học để làm, Học để tự khẳng định mình, Học để chung sống với mọi người”

Trên thực tế, đa số GV chủ nhiệm không thực hiện đầy đủ và thực hiện một cách hình thức cácchủ đề hoạt động ngoài giờ lên lớp

5.7 Phát hiện kịp thời và ngăn ngừa những xung đột trong lớp

Sự bất hòa và những xung đột nảy sinh là điều khó tránh trong các mối quan hệ giữa cácthành viên của tập thể Thực tiễn bạo lực học sinh trong nhà trường hiện nay đang làm mọi ngườiđều bức xúc và để lại hậu quả nặng nề về tâm lí, tinh thần học sinh Do đó GVCN cần lưu tâm

10ngăn ngừa và giải quyết kịp thời những mâu thuẫn có thể trong tập thể lớp chủ nhiệm Một tậpthể phát triển có văn hóa tổ chức, là môi trường học tập thân thiện thì mâu thuẫn sẽ được giảiquyết trên nền của sự thiện chí, tôn trọng, thừa nhận lẫn nhau

5.8 Đánh giá kết quả tu dưỡng, học tập và sự tiến bộ của HS về các mặt giáo dục Quy chế đánhgiá xếp loại học sinh THCS và THPT ban hành theo Quyết định số 40/2006/ QĐ-BGDDT ngày

05 tháng 10 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ GD và ĐT) quy định một số việc phải làm cụ thể củaGVCN về đánh giá kết quả học tập và đạo đức của HS để xếp loại mang tính quản lí hành chính.Theo quan điểm đánh giá để phát triển HS, người GVCN hiện nay cần thường xuyên thu thập và

xử lí thông tin để khích lệ HS vươn lên, hoặc điều chỉnh kịp thời những hành vi không mong đợicủa các em Ngoài yêu cầu đánh giá khách quan, công bằng, đánh giá HS còn cần hướng đếnlàm tăng lòng tự tin, muốn tự hoàn thiện của các em GVCN cần nhìn HS theo quan điểm động

và phát triển Quan trọng nhất là GVCN cần phân biệt giữa đánh giá hành vi và đánh giá nhâncách HS, tránh từ hành vi không mong đợi đơn lẻ của HS quy kết thành đặc điểm nhân cách.Chuẩn nghề nghiệp GVTrH đã yêu cầu “Đánh giá kết quả rèn luyện đạo đức của học sinh mộtcách chính xác, khách quan, công bằng và có tác dụng thúc đẩy sự phấn đấu vươn lên của họcsinh” (Tiêu chí 21)

Qua khảo sát cho thấy:Đa số GVCN chưa đi vào chiều sâu đánh giá HS, mục đích củađánh giá chỉ nhằm xếp loại, chưa quan tâm tư vấn cho HS những điểm mạnh, điểm chưa hoànthiện để HS tiếp tục phấn đấu, tu dưỡng tiếp theo

5.9 Phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường xây dựng môi trường giáo dục, tổ chức giáo dục và đánh giá học sinh

GVCN thường xuyên cần kết hợp với GV bộ môn để giáo dục HS và tổ chức hoạt động

tự học nhằm không ngừng nâng cao chất lượng học tập cho HS lớp mình.GVCN cũng phải phốihợp với tổ chức Đoàn, các tổ chức xã hội khác để GD đạo đức, nề nếp, lối sống cho học sinh; tổchức và đưa HS vào hoạt động xã hội.Đặc biệt, GVCN cần phối hợp với cha mẹ HS để xây dựngmôi trường giáo dục lành mạnh, dựa trên tình cảm, quan hệ huyết thống, tác động giáo dục đếncon, em theo mục tiêu giáo dục, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của HS Quy chế đánh giáxếp loại học sinh THCS và THPT ban hành theo Quyết định số 40/2006/ QĐ-BGDDT ngày 05tháng 10 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ GD và ĐT) cũng quy định trách nhiệm GVCN phải “Phốihợp với Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh vàBan Đại diện cha mẹ học sinh của lớp để tổ chức các hoạt động giáo dục học sinh” ( Điều 19),đồng thờiChuẩn nghề nghiệp GVTrH cũng yêu cầu GV “Phối hợp với gia đình và cộng đồngtrong hỗ trợ, giám sát việc học tập, rèn luyện, hướng nghiệp của học sinh và góp phần huy độngcác nguồn lực trong cộng đồng phát triển nhà trường” (Tiêu chí 22) GVCN phối hợp với cáclực lượng xã hội để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và tổ chức các hoạt động giáo dụcHS

Qua điều tra cho thấy: GVCNphối hợp nhiều nhất với cán bộ Đoàn trường, sau đó là với cha mẹ

HS để thông báo về tình hình học tập, hạnh kiểm của học sinh.Đôi khi GVCN có phối hợp với

GV môn học và Ban đại diện cha mẹ HS…

Theo Điều lệ nhà trường GV chủ nhiệm có quyền dự các giờ học, hoạt động giáo dụckhác của học sinh lớp, trên thực tế GVCN chưa thực hiện quyền này để hiểu và phối hợp với các

GV khác giáo dục, phát triển tập thể lớp chủ nhiệm

5.10 Cập nhật hồ sơ công tác giáo viên chủ nhiệm và hồ sơ học sinh bằng công nghệ thông tin

Bộ GD-ĐT cũng quy định về hồ sơ học sinh, sinh viên và ứng dụng công nghệ thông tintrong quản lý hồ sơ học sinh, sinh viên (Ban hành kèm theo Quyết định số 58/2007/QĐ-BGDĐTngày 12 tháng 10 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) Việc tổ chức ứng dụng vàkhai thác công nghệ thông tin trong công tác quản lí học sinh, sinh viên ở các trường là mộttrong những tiêu chuẩn xét thi đua năm học đối với các cơ sở giáo dục

Một mặt, việc cập nhật hồ sơ công tác giáo viên chủ nhiệm và hồ sơ học sinh không chỉ

là thực hiện yêu cầu từ góc độ quản lí hành chính, mặt khác cập nhật hồ sơ học sinhđể theo dõi

sự phát triển của các em và khi cần thiết có thể kịp thời can thiệp điều chỉnh Trong xã hội hiệnđại HS gặp nhiều thách thức về tâm lí, tinh thần, trong khi trong nhà trường nhìn chung chưa cóđội ngũ cán bộ thực hiện chức năng tâm lí học đường, nên GVCN cần phải thực hiện chức năng

tư vấn/ thậm chí là tham vấn để HS tự giải quyết vấn đề bằng chính nội lực của mình

6 Chức năng, nhiệm vụ của GVCN trong trường phổ thông ở một số nước[9].

6.1 Chức năng, nhiệm vụ của GVCN trong hệ thống giáo dục của Nhật và Trung quốc có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam và khá nặng.

Chức năng, nhiệm vụ của GVCN đều có liên quan đến tổ chức, quản lý lớp học và chịutrách nhiệm về quá trình giáo dục toàn diện HS Một số chức năng, nhiệm vụ chính của GVCNlà:

Lãnh đạo, tổ chức, quản lý lớp chủ nhiệm theo các quy định của nhà nước và nhà trường

Hướng dẫn, trợ giúp HS về mọi mặt trong học tập và đời sống tinh thần, các mối quan hệ xã hộiGiáo dục tư tưởng, đạo đức, kỉ luật cho HS

Thực hiện các chức năng tư vấn tâm lí, tình cảm nghề nghiệp cho HS

Trợ giúp BGH nhà trường trong việc thực hiện kế hoach giảng dạy và các chính sách, biện phápgiáo dục

Cùng chia sẻ trách nhiệm giáo dục HS với cha mẹ HS

Ở Nhật Bản, GVCN còn có trách nhiệm với HS trong thời gian các em không ở trongtrường, nếu HS có vấn đề gì như tai nạn, hoặc liên quan đến pháp luật, cảnh sát không chỉ liên hệvới gia đình mà còn báo cho cả GVCN

6.2 Còn ở các nước như Mỹ, Úc, GVCN hướng dẫn HS có thể nhận được sự trợ giúp, hướng

dẫn từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ duy nhất là GVCN nên công tác chủ nhiệm lớp đỡphức tạp, nhưng GVCN chủ động và linh hoạt hơn Hơn nữa sĩ số HS trong lớp ở các nước này ít(không quá 25 HS) nên GVCN có điều kiện tiếp cận cá nhân và hiểu HS thuận lợi hơn

Ở Úc GVCN cần quan tâm đảm bảo môi trường an toàn, thuận lợi cho HS học tập, đồngthời GVCN phải lập hồ sơ cá nhân của từng HS để theo dõi quá trình phát triển, tiến bộ của từng

em Ở cả Úc và Mỹ, GVCN cần phát hiện kịp thời những vấn đề, khó khăn của HS và phối hợpvới chuyên gia tư vấn, cán bộ xã hội, các đơn vị trợ giúp khác để chăm sóc sức khỏe tinh thầncho HS Do được chia sẻ trách nhiệm nên GVCN ở các nước này thường tập trung vào giám sát,quản lý lớp học, hỗ trợ chung cho các hoạt động học tập chính khóa và ngoại khóa của HS

CÂU HỎI

1 GVCN có vai trò và vị trí như thế nào?

2 GVCN có những chức năng và nhiệm vụ gì?

3 Những yêu cầu về đạo đức và năng lực đối với GVCN hiện nay?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

-Nguyễn Thanh Bình Một số vấn đề trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay.NXB ĐHSPHN.2011

-Nguyễn Thanh Bình( 2010) Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT MS.SPHN-09-465NCSP-Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở, giáo viên trung học phổ thông (Ban hành kèmtheo Thông tư số 30 /2009 /TT-BGDĐT ngày 22 tháng 10 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáodục và Đào tạo)

-Công văn số 7092/BGDĐT-GDTrH về việc Hướng dẫn dạy học tự chọn cấp THCS và THPTnăm học 2006-2007

-Điều lệ trường Trung học cơ sở, trường Trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấphọc”do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành theo Quyết định số: 07/2007/QĐ-BGD&ĐT

-Kỉ yếu hội thảo về công tác chủ nhiệm lớp do Cục nhà giáo kết hợp với Dự án THCS II tổ chứcnăm 2010

GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM - NHÀ QUẢN LÍ, NHÀ GIÁO DỤC

I MỤC TIÊU

Sau khi đọc xong nội dung này GVCN sẽ:

1 Trình bày được vai trò của người GVCN lớp trong nhà trường THCS, THPT với tư cách lànhà quản lý tập thể HS

2 Trình bày được vai trò của người GVCN lớp trong nhà trường THCS, THPT với tư cách lànhà giáo dục

3 Nhận thức rõ trách nhiệm của người GVCN và tự giác học hỏi, phát triển các năng lực vàphẩm chất cần thiết để có thể làm công tác chủ nhiệm hiệu quả

II NỘI DUNG

Giáo viên chủ nhiệm với tư cách là người quản lý tập thể HS

Giáo viên chủ nhiệm là người thay thế Hiệu trưởng quản lý toàn diện tập thể học sinhmột lớp học để triển khai các tác động giáo dục, các hoạt động giáo dục nhằm đạt được mục tiêugiáo dục Nói như vậy có nghĩa là GVCN không chỉ quản lý toàn diện tập thể lớp, mà còn quản

lý các hoạt động giáo dục toàn diện học sinh ở lớp mình Chức năng quản lý tập thể lớp củaGVCN thể hiện khác nhau ( trực tiếp hay gián tiếp) ở các giai đoạn phát triển khác nhau của tậpthể HS, khi đội ngũ tự quản đã vững vàng và tập thể đã ở giai đoạn phát triển thì vai trò quản lýtrực tiếp của GVCN chuyển dần sang quản lý gián tiếp, phát huy cao độ vai trò tự quản của độingũ cán bộ lớp, tổ và từng thành viên trong tập thể lớp

Sau đây chúng ta sẽ lần lượt nhận dạng những công việc mà GVCN thực hiện với tư cách

là nhà quản lý

Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm [1]

Với tư cách là nhà quản lý trước hết GVCN phải xây dựng kế hoạch chủ nhiệm, bao gồm lập kếhoạch năm học và các kế hoạch giáo dục ngắn hạn để thực hiện có hiệu quả các mục tiêu giáodục, các chủ trương, nhiệm vụ nhà trường giao cho, đồng thời để phát triển tập thể lớp chủnhiệm.Nếu xây dựng được kế hoạch chủ nhiệm tốt, GVCN cùng lớp sẽ xác định được rõ ràngđịnh hướng tương lai cần đạt của lớp học; đề ra được các hoạt động ưu tiên và tập trung sứcmạnh vào những ưu tiên này

Kế hoạch chủ nhiệm lớp là chương trình hành động trong tương lai của lớp chủ nhiệm,nhằm xác định một cách chính xác Tập thể lớp của chúng ta muốn đi đến đâu và cần phải làm gì,làm như thế nào để đạt được điều đó Kế hoạch chủ nhiệm của GVCN theo lớp trong suốt 3 hay

4 năm trong 1 bậc học ( THCS hay THPT) được gọi là kế hoạch chiến lược và xây dựng cho 1năm học được gọi là kế hoạch năm học Trong kế hoạch năm học có kế hoạch công tác cho từngtháng, từng tuần gọi chung là Kế hoạch tháng, Kế hoạch tuần

Bản kế hoạch có định rõ đầu vào mục tiêu (các điều kiện) và đầu ra (sản phẩm), các hoạt độngcùng với tiến độ, phân công trách nhiệm (thực hiện vào thời điểm nào? ở đâu? Do những ai thựchiện)

Trong quá trình lập kế hoạch, các câu hỏi cơ bản sau sẽ được trả lời:

Lớp chúng ta đang ở đâu?

Lớp chúng ta sẽ đi tới đâu?

Lớp chúng ta sẽ làm gì? làm như thế nào ? bằng phương tiện nào để tới được đó ?

Làm thế nào để biết lớp chúng ta đi đúng hướng và tới đích?

Dựa trên yêu cầu, nhiệm vụ năm học cùng với các chỉ tiêu mà nhà trường định hướng kếthợp với kết quả nghiên cứu, tìm hiểu đặc điểm của học sinh (cá nhân và tập thể), các điều kiện,nguồn lực ( từ trong tập thể lớp, trong trường và XHHGD từ gia đình và các lực lượng XHkhác), và quan trọng là mong muốn của tập thể lớp cùng GVCN dự kiến sẽ đạt được những mụctiêu nào mà xây dựng kế hoạch Yêu cầu về những kịch bản ( kế hoạch) phát triển của tập thể lớpmang tính khoa học, khả thi cũng như cách xây dựng những kế hoạch như vậy đã được đề cậptrong module “ Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp” thuộc tài liệu tập huấn nâng coa năng lực choGVCN

Tuy nhiên ở đây để GVCN có cái nhìn tổng quát và hệ thống về quá trình phát triển tậpthể HS cần đề cập đến đặc điểm của tập thể HS

Theo lí luận giáo dục tập thể học sinh phát triển qua 3 giai đoạn:

13Giai đoạn đang hình thành thì xây dựng tập thể là mục tiêu của GVCN và mọi thành viên tronglớp Ở giai đoạn này, quan trọng nhất là hình thành được mục tiêu chung, xây dựng đội ngũ tựquản, tổ chức các hoạt động giáo dục.

- Giai đoạn đã hình thành: Có kỉ luật và dư luận tập thể lành mạnh Từ giai đoạn này tập thể đãtrở thành phương tiện giáo dục, và giáo dục trong tập thể, thông qua tập thể trở thành nguyên tắc

tổ chức giáo dục HS Giai đoạn này tập thể lớp đã hình thành được các yếu tố của môi trườnghọc tập thân thiện

- Giai đoạn phát triển : Các mối quan hệ trong tập thể mang tính nhân văn, thực sự trở thành môitrường thân thiện đối với sự phát triển của mỗi cá nhân trong tập thể Các chuẩn mực trong quan

hệ, giá trị, truyền thống chung của tập thể - văn hóa tổ chức của tập thể …trở thành nội dung,chất liệu để giáo dục phẩm cách của từng thành viên trong đó Giai đoạn này có thể tương đươngvới tập thể có môi trường thực sự thân thiện

Theo đó khi xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp với nội dung phát triển tập thể HS, GVCNcần:

-Xác định mục tiêu chung và viễn cảnh, văn hóa của tập thể lớp

-Mục tiêu chung là yếu tố đầu tiên để đoàn kết mọi thành viên trong lớp Vì vậy, ngay từ khi mớinhận lớp chủ nhiệm GVCN cùng toàn thể lớp thảo luận để trả lời các câu hỏi:

+ Hiện tại lớp ta đang ở trạng thái/ giai đoạn phát triển nào?

+ Chúng ta sẽ phát triển lớp đạt được các mức độ nào trong thời hạn xác định (một học kì? Mộtnăm học? 3 hay 4 năm học) Vì sao?

+ Làm thế nào để chúng ta đạt được các tiêu chí trong mục tiêu phát triển đó?

Đích cuối cùng của bất kì tập thể lớp nào cũng cần phấn đấu để trở thành tập thể đoàn kết

và là môi trường thân thiện, trong đó hiện hữu các yếu tố về văn hóa tổ chức , giá trịcủa tập thểlớp

1.2 Tổ chức bộ máy tự quản

Sự trưởng thành của mỗi tập thể HS gắn liền với năng lực tự quản của tập thể đó Một tậpthể học sinh chỉ trở nên vững mạnh trước hết chọn ra được lực lượng cốt cán (gồm đội ngũ cán

bộ lớp, ban chấp hành chi đoàn, tổ trưởng…) GVCN cần có kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ cán bộ

tự quản thông qua thực hiện các nhiệm vụ, các hoạt động Các biện pháp cụ thể như sau:

Hình thành đội ngũ cán bộ tự quản trên cơ sở cơ cấu tổ chức lớp đã được thiết lập (các tổ chức

có thể là cố định, có thể là tạm thời nhưng cần thiết) để đạt được kết quả hoạt động chung, mụctiêu của tập thể Lựa chọn đội ngũ cán bộ tự quảntheo quan điểm: chọn đúng người, giao đúngviệc dựa trên sự lựa chọn dân chủ, bình đẳng, khuyến khích sự ứng cử với những cương lĩnh, kếhoạch hành động phù hợp với từng vị trí

Đảm bảo có sự phân công trách nhiệm rõ ràng, cụ thể cho từng vị trí, vai trò trách nhiệm

- Đảm bảo mỗi em nhận thức được vị trí, trách nhiệm ( nội dung công việc phải thực hiện) củamình trong cả vai trò độc lập và vai trò phối hợp theo quan hệ dọc, ngang với những vị trí kháctrong tập thể lớp trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ có mối quan hệ phụ thuộc tích cực

- Đảm bảo mỗi em được bồi dưỡng phương pháp lập kế hoạch, tổ chức công việc, ghi chép,…thông qua hướng dẫn của GVCN, phát huy tối đa sự chủ động, sáng tạo của từng em và thườngxuyên rút kinh nghiệm qua thực tiễn công việc

- Đảm bảo luân phiên vai trò tự quản của HS sao cho nhiều HS có cơ hội thể hiện khả năng vàrèn luyện kĩ năng quản lí, gương mẫu đối với các bạn, đồng thời qua đó HS nào cũng được trảinghiệm đầy đủ các vị thế Đây cũng chính là một biện pháp hình thành, giáo dục kỉ luật tích cựccho HS

Sau đây là ví dụ phân công trách nhiệm cho từng vị trí trong bộ máy tự quản[6]:

Lớp trưởng là người chịu sự điều hành, quản lý trực tiếp của GVCN lớp Chịu tráchnhiệm trước GVCN điều hành, quản lý toàn bộ các hoạt động của lớp và từng thành viên tronglớp, cụ thể:

+ Tổ chức, quản lý lớp thực hiện các nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo quy định của nhà trường.+ Theo dõi, đôn đốc lớp chấp hành đầy đủ và nghiêm chỉnh quy chế, quy định, nội quy về họctập và sinh hoạt của nhà trường Xây dựng và thực hiện nề nếp tự quản trong HS

+ Tổ chức, động viên giúp đỡ những HS gặp khó khăn trong học tập, rèn luyện và đời sống.+ Chủ trì các cuộc họp lớp để đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, bình xét học bổng, đề nghị thi

14đua khen thưởng đối với tập thể và cá nhân HS trong lớp Cụ thể là : Quản lý 15 phút đầu giờ,theo dõi chung các hoạt động của lớp, tổng hợp kết quả thi đua và điều hành tiết sinh hoạt cuốituần

Lớp phó phụ trách học tập: Theo dõi nề nếp học tập chung và tổng hợp để đánh giá hoạtđộng học tập vào tiết sinh hoạt cuối tuần

Lớp phó phụ trách lao động: Phân công, theo dõi, đôn đốc công tác lao động, vệ sinh lớp

và khu vực, phân công chăm sóc công trình măng non, tổng hợp để đánh giá vào tiết sinh hoạtcuối tuần

Lớp phó phụ trách Văn - Thể: Theo dõi, đôn đốc các hoạt động văn nghệ, thế dục giữagiờ, tổng hợp để đánh giá vào tiết sinh hoạt cuối tuần

Tổ trưởng: Điều hành các hoạt động của tổ theo sự phân công của lớp trưởng, lớp phó.Theo dõi điểm của các bạn qua phiếu điểm, ký và trả phiếu điểm vào thứ 7 và thu vào thứ 2 hàngtuần

Tổ phó: Kết hợp cùng tổ trưởng đôn đốc các hoạt động của tổ, điều hành tổ khi tổ trưởngvắng

Bàn trưởng: Kiểm tra sách, vở, đồ dùng học tập, trang phục học sinh của bàn

Nhiệm vụ đội cờ đỏ: Theo dõi kiểm tra, đánh giá, giữ trật tự, kỉ luật, thực hiện nội quycủa lớp và tổ, báo cáo kết quả hang tuần, tháng cho lớp trưởng và báo cáo trước lớp

- Các cán sự chức năng như cán sự môn học thì có nhiệm vụ liên hệ với GV bộ môn, đề đạtnguyện vọng của lớp, xin ý kiến GV bộ môn…nhằm giúp lớp học bộ môn có hiệu quả; còn cán

sự vệ sinh chịu trách nhiệm kiểm tra đôn đốc vệ sinh lớp và cá nhân, vệ sinh môi trường hàngngày, cán sự tài chính chịu trách nhiệm thu giữ quỹ lớp, quản lí chi tiêu cho các hoạt động chungcủa lớp, cán sự văn nghệ chăm lo phong trào văn nghệ cho lớp, cán sự thể thao đôn đốc thể dụcgiữa giờ, chăm lo phong trào thể thao…

Thư kí lớp: Bảo quản, ghi chép nhật kí, nghị quyết, biên bản họp lớp… [5]

Như vậy, mỗi học sinh trong lớp đều có thể tham gia làm cán sự lớp từ lớp trưởng đếnbàn trưởng, trong thời gian 1,5 đến 2 tháng, sau đó lại đổi nhiệm vụ ở các vị trí khác Với các vịtrí từ lớp trưởng đến bàn trưởng trong 1 năm học GVCN có thể đảo vị trí từ 4 đến 5 lần và tất cảcác học sinh trong lớp đều được tham gia làm cán sự lớp đến 3 lần ở những vị trí khác nhau Saumỗi lần đảo nhiệm vụ của các em ở các vị trí cán sự lớp khác nhau, sao cho học sinh nhút nhátcũng có cơ hội đảm nhiệm các công việc đơn giản như bàn trưởng để các em tự tin và tiếp tụcthực hiện nhiệm vụ ở mức cao hơn GVCN cùng cả lớp đánh giá việc thực hiện chức trách nhiệm

vụ của từng em và rút kinh nghiệm, qua đó các em biết chia sẻ, học tập lẫn nhau, và tinh thần tậpthể, đoàn kết, thân thiện được nâng cao GVCN nên khuyến khích mỗi học sinh phát huy sángtạo, cách điều hành riêng khi thực hiện nhiệm vụ của mình để đảm bảo hiệu quả

Để ban cán sự lớp có thể theo dõi chặt chẽ các mặt hoạt động của học sinh trong lớp,GVCN cần chuẩn bị cho ban cán sự lớp một số sổ sách với các tiêu chí cần thiết cho từng chứcdanh để các em có thể ghi chép những công việc diễn ra hàng ngày và báo cáo cho GVCN vàocuối tuần

Trong giai đoạn đầu hình thành tập thể GVCN cần thường xuyên đối thoại với đội ngũcốt cán Cứ mỗi cuối tuần, giáo viên chủ nhiệm lại tổ chức một cuộc “đối thoại nóng” với cán bộlớp, vừa để nắm được một cách cụ thể chi tiết hơn tình hình của từng học sinh trên lớp, đánh giá

và rút kinh nghiệm để điều chỉnh kịp thời, vừa tạo cơ hội để các cán bộ lớp thể hiện tâm tưnguyện vọng …

GVCN là người cố vấn và bồi dưỡng hỗ trợ đội ngũ tự quản, giúp các em phân tích, đánhgiá, khái quát hóa kinh nghiệm hoạt động tự quản, khắc phục khó khăn, xây dựng và giữ gìn uytín GVCN không được khoán trắng cho đội ngũ tự quản, hoặc biến đội ngũ cán bộ tự quản thànhcông cụ quản lý lớp, tạo ra sự đối lập giữa đội ngũ tự quản với các thành viên khác trong tập thể

Kinh nghiệm thực tế của một số GVCN thể hiện trong báo cáo kinh nghiệm về công tácchủ nhiệm cho thấy: họ đã có thể phân cấp quản lý cho đội ngũ cán bộ lớp những trách nhiệm tolớn như sau[3].:

+ Tổ chức cho lớp tham gia đầy đủ các phong trào của các đoàn thể và nhà trường tổ chức.+ Giải quyết những vướng mắc tồn tại, những việc phát sinh khác của lớp, giữ vững đoàn kết nội

bộ trong lớp

15+ Thường xuyên liên hệ phối hợp với giáo viên giảng dạy các môn học đối với lớp để nắm tìnhhình học tập, rèn luyện của các bạn trong lớp.

+ Báo cáo kịp thời với giáo viên chủ nhiệm về tình hình chung cũng như việc bất thường củalớp, đề xuất các giải pháp xử lý

Nếu đội ngũ cán bộ lớp đảm nhiệm được những trách nhiệm này thì có thể thấy GVCNchỉ giữ vai trò cố vấn, quản lý gián tiếp tập thể lớp mà thôi GVCN quản lý thông qua chức năng

cố vấn hoạt động tự quản của HS: Phát huy sự tham gia và quyền Ra quyết định cho HS Lúc nàyGVCN không trực tiếp tham gia điều khiển công việc của lớp mà ủy quyền cho đội ngũ cán bộlớp, tổ tự quản và tổ chức mọi hoạt động của HS

Bằng cách đó GVCN đã đào tạo được kĩ năng quản lý cho HS ngay từ khi các em đanghọc phổ thông và sẽ là hành trang rất hữu ích cho các em bước vào đời

Thực hiện chức năng tổ chức, quản lý những GVCN có kinh nghiệm còn quan tâm đếnviệc lập sơ đồ tổ chức lớp học, mà cụ thể hơn là bố trí và luân chuyển vị trí ngồi học của cácthành viên trong tập thể lớp Việc phân công chỗ ngồi và luân chuyển vị trí ngồi học cũng là mộtcông việc rất quan trọng tạo điều kiện thuận lợi từng HS trong lớp học tập và cho đội ngũ cán bộlớp, tổ tự quản kỉ luật lớp học, đồng thời góp phần xây dựng quan hệ giúp đỡ, gắn bó với nhaugiữa HS trong lớp học GVCN cần linh hoạt bố trí để : HS yếu kém, chậm tiến ngồi trước; HSkhá giỏi ngồi sau HS thấp ngồi bàn trước, cao bàn sau; HS mắt yếu ngồi gần bảng Ban cán sựngồi đan xen ở giữa, trước và sau Trong một học kì GVCN cần điều chỉnh đổi luân phiên từ 2đến 3 lần Mỗi lần thay đổi là một lần thiết lập lại sơ đồ lớp để trên bàn giáo viên để giáo viên bộmôn kết hợp tổ chức hoạt động trong mỗi tiết dạy cho phù hợp Những em trong Ban cán sự lớpngồi sau có thể quản lí, theo dõi, nhắc nhở các bạn khác trong các giờ học Những em học sinhyếu kém ngồi đầu sẽ được giáo viên bộ môn quan tâm theo dõi và giúp đỡ kịp thời, như thế mỗi

em sẽ có cơ hội thể hiện mình bằng cách từ bỏ thói quen thụ động, trông chờ, ỷ lại trong học tập

1.3 Giáo viên chủ nhiệm thực hiện chức năng quản lý qua vai trò là người tổ chức triển khai kế

hoạch chủ nhiệm bao gồm các loại kế hoạch, trong đó quan trọng nhất là thiết kế và tổ chức,quản lý, điều phốicác hoạt động giáo dục đa dạng như: Hoạt động ngoài giờ lên lớp theo chủ đề,hoạt động văn nghệ, sinh hoạt trại, sinh hoạt dã ngoại, sinh hoạt từ thiện, tham gia các phongtrào tình thương, tìm hiểu về quê hương - đất nước, về lịch sử - văn hóa…( Cách thức tổ chức sẽ

đề cập cụ thể ở phần GVCN là nhà GD) Khi tổ chức các hoạt động này, GVCN thể hiện tất cảchức năng quản lý từ khâu:thiết kế - lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động GD chođến khâu kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

1.4 Giám sát, thu thập thông tin thường xuyên về lớp chủ nhiệm

Chức năng quản lý của giáo viên chủ nhiệm còn thể hiện là người quản lý, theo dõi, đônđốc và nắm bắt kịp thời mọi thông tin có liên quan đến lớp chủ nhiệm (thậm chí còn phải thườngxuyên lưu tâm đến việc kiểm tra phòng học, cần thang cửa sổ, bàn ghế, những vật dụng trongphòng học có đảm bảo an toàn không? đã được vệ sinh sạch sẽ chưa, cây hoa trong lớp đã đượcchăm sóc chưa, bàn ghế đã được lau dọn bảo quản chưa? ) Trong những tuần đầu tiên của nămhọc GVCN luôn có mặt ở lớp chủ nhiệm vào đầu giờ học 10 -15 phút để xem xét tình hình lớp,phải bám lớp trong các hoạt động tập thể như chào cờ, lao động hay các hoạt động ngoại khóakhác Giáo viên chủ nhiệm nắm bắt tình hình diễn biến của học sinh từng ngày qua đội ngũ tựquản của lớp, giáo viên bộ môn, qua sổ ghi đầu bài, sổ trực của Đoàn, Đội, cờ đỏ, tổ giám thịphụ trách theo dõi về trật tự kỉ luật của học sinh trong nhà trường … để kịp thời động viên, biểudương những mặt tốt của học sinh, nhắc nhở học sinh vi phạm nội quy nhà trường và giải quyếtkịp thời những vấn đề nảy sinh, hoặc phản ánh nhu cầu, tâm tư nguyện vọng của lớp lên hiệutrưởng nhà trường, với giáo viên bộ môn và các lực lượng khác trong nhà trường, gia đình, xãhội

1.5 Đánh giá

Đánh giá là một trong các chức năng của quản lý Nhiệm vụ GVCN đánh giá kết quả họctập và rèn luyện của HS lớp chủ nhiệm đã được quy định trong Điều lệ nhà trường Tuy nhiêncần hiểu việc đánh giá của GVCN không chỉ sau mỗi học kì hay năm học, mà bao gồm cả đánhgiá thường xuyên trong suốt quá trình HS học tập và tu dưỡng

Đánh giá kết quả cuối cùng sau mỗi học kì, hay kết thúc năm học đã có những văn bảnhướng dẫn của các cấp quản lý giáo dục, nhưng đánh giá quá trình lại do GVCN và tập thể lớp

16quyết định Vì vậy, GVCN và lớp cần phải xây dựng tiêu chí đánh giá sao cho vừa đo đượcđúng bản chất cái cần đo, đồng thời đảm bảo tính khách quan, công bằng trong đánh giá sự tiến

bộ của từng HS cũng như phong trào chung, hay sự phát triển của tập thể

Phương thức đánh giá đảm bảo sự tham gia tự đánh giá của HS theo cơ chế hàng tuầndựa vào tiêu chí đã được thống nhất các tổ đánh giá xếp loại hàng tuần, lớp trưởng tổng hợp tìnhhình từ các tổ trưởng và lớp phó sau đó báo cáo cho GVCN và tập thể lớp GVCN là người tổngkết, nhận xét chung và biểu dương các thành tích đạt được đồng thời rút kinh nghiệm những điềucòn tồn tại qua từng tuần,tháng, học kì và cả năm học

Một nội dung rất quan trọng trong đánh giá là: GVCN cùng tập thể HS xác định xem saumỗi chặng đường trong năm học tập thể lớp đã đạt đến trình độ phát triển nào dựa trên các tiêuchí: Các giá trị, truyền thống mà lớp đã có; Mức độ tự quản của HS, tính chất các mối quan hệgiữa các thành viên trong tập thể, tác động của dư luận tập thể/ ảnh hưởng giáo dục của tập thểđối với từng thành viên trong đó…để xem có đạt được mục tiêu đã đặt ra trong kế hoạch haykhông? Nếu không thì cần điều chỉnh gì hay có những biện pháp khắc phục nào?

Cập nhật hồ sơ công tác giáo viên chủ nhiệm và hồ sơ học sinh không chỉ là thực hiệnyêu cầu từ góc độ quản lí hành chính, mặt khác cập nhật hồ sơ học sinhđể theo dõi sự phát triểncủa các em và khi cần thiết có thể kịp thời can thiệp điều chỉnh

Vai trò quản lý của GVCN còn thể hiện ở vai trò cố vấn cho BCH chi đoàn Đoàn, BCHchi Đội trong lớp chủ nhiệm GVCN là người lĩnh hội các chủ trương, kế hoạch công tác, phongtrào của nhà trường và các đoàn thể trong trường, đồng thời cũng là người đồng chí của đoànviên HS, người phụ trách đội viên…nên hội tụ những hiểu biết, kinh nghiệm và tư cách làm cốvấn cho các tổ chức chính trị trong đơn vị lớp

Vai trò cố vấn thể hiện không chỉ ở khâu lựa chọn đội ngũ cán bộ như Ban chấp hành chiđoàn, hay Ban chỉ huy chi đội, mà còn trong việc tổ chức các hoạt động và lồng ghép, phối hợpcác nội dung hoạt động của Đoàn, Đội với nội dung giáo dục của lớp như thế nào để đạt hiệu quảgiáo dục cao nhất, để cùng đạt mục tiêu chung của tập thể lớp

Vai trò cố vấn của GVCN cần được thể hiện đúng nghĩa không can thiệp thô bạo, mà đểcác em tự quyết Ví dụ, GVCN tham mưu để đề cử được những ứng viên có năng lực thúc đẩycác phong trào Đoàn, Đội và tập thể lớp phát triển, nhưng đội ngũ cán bộ của các tổ chức nàycần để cho đại hội tự bầu ra theo nguyên tắc tập trung, dân chủ

Ngoài ra, GVCN còn phải nắm bắt thông tin, cập nhật mọi công tác do trường, Đoànthanh niên đề ra để nhắc nhở, đôn đốc học sinh trong lớp thực hiện kịp thời

Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, cũng như khai tháctiềm năng của các lực lượng này vào việc thực hiện mục tiêu chung của tập thể lớp cũng là mộtkhía cạnh thể hiện vai trò quản lý của GVCN Muốn vậy, giáo viên chủ nhiệm cần phải nắmchắc về đặc điểm tình hình của lớp để có cách tổ chức, quản lý, điều phối các hoạt động

Từ những phân tích trên cho thấy GVCN phải thực hiện vai trò quản lý lớp chủ nhiệmvới các nhiệm vụ đa dạng và phức tạp Trách nhiệm quản lý của GVCN còn đòi hỏi đảm bảo antoàn cho HS trong mọi hoạt động do lớp tổ chức.Sự kiện sau đây là một minh chứng cho sự phứctạp và rủi ro trong quản lý lớp chủ nhiệm, đồng thời cũng là bài học kinh nghiệm cho GVCN

Buổi chia tay đẫm máu của nhóm học sinh 12

5 học sinh lớp 12A11 trường PTTH Nam Kỳ Khởi Nghĩa phải nhập viện vì những vếtthương khá nặng sau khi bị bảo vệ trung tâm thương mại Lotte Mart 940 Lê Đại Hành(P.15,Q.11,TP.HCM) hành hung dã man vào tối 30/5

Tiệc chia tay đầy bạo lực

Phóng viên có mặt tại khoa cấp cứu Bệnh viện Trưng Vương ghi nhận 5 học sinh này gồmcác em: Trần Hoàng Ân, Nguyễn Quốc Vinh, Võ Thị Kim Hiền, Lâm Chí Minh và Nguyễn VănTrường Trong đó nặng nhất là Trần Hoàng Ân bị đánh vỡ kính cận móp trán, sưng mắt và nôn

ra máu

Tiếp xúc với nhà giáo Trần Thị Kim Dung, giáo viên chủ nhiệm lớp 12A11, bà cho biết, lúc17h30 bà và một đồng nghiệp đã tổ chức họp lớp để các em chia tay nhau nhân dịp hè Còn haingày nữa (ngày 1/6) là các em thi tốt nghiệp hoàn tất chương trình 12 năm học

Có tất cả 41 học sinh tham gia, thuê trọn một sảnh tại lầu 5 của trung tâm thương mại

17Lotte Mart Do bận việc phải về sớm nhưng đến 19h30 thì bà nhận được tin các em bị bảo vệđánh đã tức tốc đến ngay bệnh viện.

Tìm hiểu vụ việc, em Nguyễn Trung Hiếu Nghĩa thuật lại, sau khi dự tiệc xong toàn bộ

41 học sinh ra thang cuốn để ra về Tại khu vực thang cuốn lầu 5, các học sinh cười nói lớn tiếng

và cùng nhau hô vang “12A11 không sợ khó, 12A11 thi là đậu” đã bị bảo vệ nhắc nhở khôngđược làm ồn

Tuy nhiên, sau khi xuống đến tầng 3 thì thang cuốn ngừng hoạt động, gần 20 bảo vệtrang bị công cụ hỗ trợ trong đó có dùi cui và roi điện xuất hiện Các bảo vệ lớn tiếng chửi các

em bằng những ngôn ngữ không được lịch sự và các em phản ứng

Thế là một cuộc rượt đuổi xảy ra Các em học sinh chạy xuống tầng hầm để lấy xe đã bị dồn vàohành lang và tại đây các bảo vệ đã dùng những gì có trong tay đánh vào học sinh Một số chạyđược đã bị rượt theo đánh đập dã man gây chấn thương nghiêm trọng

Em Lâm Chí Minh được bác sĩ điều trị Nguyễn Khánh Nho xác định: chấn thương sưng nề vùngmũi, chấn thương đầu, mặt

Sự việc chỉ chấm dứt khi công an phường 15 xuất hiện Có 2 bảo vệ và nhiều học sinh được công

an mời về phường để lấy lời khai, đồng thời chuyển các học sinh bị thương đến cấp cứu tại bệnhviện

Bình chân như vại

Gần 100 người là phụ huynh và học sinh đã có mặt trước trụ sở công an phường Tại đây chúngtôi được hai học sinh vừa xuất viện do chấn thương chưa nghiêm trọng là Lâm Chí Minh vàNguyễn Văn Trường cho xem những vết thương trên người

Em Trường vạch áo, một vết bầm trên lưng được em mô tả đã bị bảo vệ dùng cán vá (váxúc cát) đánh mạnh vào lưng Em Minh thì mang những vết trầy xước ở cổ và vùng mặt do bịđánh bằng mũ bảo hiểm, roi điện và dùi cui

Nhiều phụ huynh đã bày tỏ sự bức xúc trước hành động thô bạo của bảo vệ trung tâmthương mại Lotte Mart Ông Huỳnh Thành, phụ huynh em Huỳnh Vĩnh Phước đề nghị chínhquyền phải giải quyết vấn đề một cách rốt ráo

Ông nói, chỉ còn 2 ngày nữa là các cháu thi tốt nghiệp cuối cấp vậy mà các bảo vệ đã nhẫntâm gây cho các cháu những thương tích nghiêm trọng Ông cũng đề nghị cần phải làm rõ nhưnghành vị xâm phạm thân thể mà các bảo vệ đã hành xử với các cháu học sinh

Một phụ huynh bức xúc: “Việc bảo vệ đánh khách hàng một lần nữa chứng minh cungcách thiếu nghiêm túc của Lotte Mart Chúng tôi yêu cầu ban giám đốc của trung tâm thươngmại này phải có động thái tích cực và tỏ ra hiểu biết để xứng tầm với một đơn vị kinh doanh cótầm cỡ quốc tế”

Một phụ huynh khác nói, các cháu có khuyết điểm thì bảo vệ có thể nhắc nhở bằng lờinói hoặc một vài cử chỉ mang tính răn đe hơn là đánh đập

Đến 22h30, phụ huynh và học sinh vẫn còn khá đông trước trụ sở công an phường Tại bệnhviện, thân nhân các em học sinh đang nằm viện tỏ ra rất lo lắng Làm sao các em có thể đếntrường thi với những vết thương trên người

“Chắc chắn sẽ có một số em không thể dự thi được 12 năm học các em mong đến ngàythi tốt nghiệp nhưng không thể mang những vết thương vào phòng thi Vậy mà nhiều giờ sau khi

sự cố xảy ra chúng tôi vẫn chưa thấy một đại diện nào của Ban giám đốc Lotte Mart xuất hiện”

-cô giáo Dung bức xúc nói

Nguồn Theo VietNamNet Thứ ba, ngày 31 tháng 5 năm 2011

Giáo viên chủ nhiệm với tư cách là nhà giáo dục

Với tư cách là nhà giáo dục, GVCN cần phải:

2.1.Phát triển tập thể HS thành môi trường lớp học thân thiện

Vì sao cần xây dựng tập thể HS thành môi trường học tập thân thiện?

GVCN được giao chịu trách nhiệm về kết quả giáo dục của cả lớp, như vậy đương nhiênGVCN phải tổ chức tác động giáo dục đến tất cả HS của lớp trong tính chỉnh thể của nó

Hơn nữa, muốn giáo dục học sinh trong lớp GVCN không thể giáo dục riêng rẽ từng HS,

mà phải tổ chức xây dựng lớp thành một tập thể đoàn kết, thân thiện, biết tự quản lý các nhiệm

vụ của tập thể lớp, để từ đó tập thể tác động đến từng cá nhân Chính vì vậy giáo dục trong tậpthể, thông qua tập thể, bằng tập thể và phương pháp tác động song song đã trở thành một nguyêntắc tổ chức giáo dục trong lí luận giáo dục Một tập thể phát triển là môi trường lí tưởng để HShọc tập và phát triển nhân cách

Trong các nghiên cứu về giáo dục hiện nay cho thấy môi trường học tập, giáo dục trởthành một yếu tố đảm bảo chất lượng Môi trường học tập thân thiện trong đó các mối quan hệ/tương tác giữa GV-HS và giữa HS với nhau tuân thủ các nguyên tắc dân chủ, tôn trọng quyền vànhu cầu… có không khí thân thiện nhằm tạo ra môi trường cảm thông, chia sẻ, hợp tác trong lớphọc là yếu tố không thể thiếu để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học, giáo dục

Mô hình trường học thân thiện với các thành tố: hòa nhập, bình đẳng, hoan nghênh vàchào đón, tôn trọng tất cả HS không có sự phân biệt về giới tính, thể chất , trí tuệ, tâm lí, hoàncảnh xuất thân và những đặc điểm khác Môi trường học tập thân thiện còn là môi trường học tập

an toàn, gần gũi, yêu thương, tôn trọng, không phân biệt đối xử với tất cả HS thuộc các thànhphần xã hội tôn giáo khác nhau GV đáp ứng nhu cầu đa dạng của HS trong học tập và cách ứng

xử đối với các em Mối quan hệ giữa GV và HS dựa trên sự hiểu biết lẫn nhau, giúp đỡ và đồngcảm; đảm bảo sự tham gia, có chương trình học tập chất lượng và phù hợp đang được thựcnghiệm ở hơn 40 quốc gia trên thế giới và Việt Nam cũng đang phát động phong trào xây dựngtrường học thân thiện

Theo đó nội dung xây dựng tập thể và môi trường học tập thân thiện bao gồm[1].:

Xây dựng văn hóa và truyền thống của lớp

Văn hóa lớp học được hiểu là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành viứng xử, đặc trưng của một lớp học, tạo nên sự khác biệt với các lớp học khác, một phong cáchriêng để mỗi khi nhắc về lớp mình, mọi thành viên đều có thể nhớ được và tự hào về truyềnthống, phong cách đặc trưng của lớp mình Như vậy, văn hóa của một tập thể lớp liên quan đếntoàn bộ đời sống vật chất, tinh thần của lớp học Nó biểu hiện trước hết ở tầm nhìn, sứ mạng,triết lí, mục tiêu, các giá trị, phong cách quản lí lớp, bầu không khí tâm lí trong lớp học, thểhiện thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử, được xem là tốtđẹp và được mỗi thành viên trong lớp học chấp nhận và trở thành truyền thống mà mọi ngườitrong lớp đều trân trọng giữ gìn, để mỗi khi nhắc về lớp mình, mọi thành viên đều có thể nhớđược và tự hào về truyền thống, phong cách đặc trưng

Vì vậy, ngay từ đầu năm học GVCN cùng mọi thành viên trong lớp cần xác định cụ thểcác vấn đề như:

Các giá trị chung của tập thể lớp?

Truyền thống nào của lớp học cần tạo dựng, giữ gìn và phát huy ?

Các mối quan hệ trong tập thể lớp phải như thế nào ?

Hiện tượng tiêu cực nào trong quan hệ cần xóa bỏ, hiện tượng nào cần ủng hộ, khuyến khích? Các viễn cảnh của tập thể lớp cần đạt được?

Lôi cuốn sự tham gia của HS trong việc xây dựng nội quy lớp học

Nội quy, nề nếp kỷ luật là những điều rất cần thiết để giáo dục, nuôi dưỡng, và bảo đảm sự pháttriển lành mạnh, an toàn cho HS em Chính vì vậy, việc thiết lập nội quy, quy tắc ứng xử tronglớp học là rất quan trọng

Nội quy, nề nếp một mặt cũng phản ánh văn hóa, truyền thống của tập thể lớp, mặt khác là cơ sởcho HS hiểu xem những hành vi nào là phù hợp, những hành vi nào là không phù hợp và đâu làgiới hạn không được vượt qua

Việc lôi cuốn HS tham gia vào quá trình ra quyết định trong lớp học có ý nghĩa quan trọng.Sựtham gia của HS là một nét đặc trưng của môi trường học tập thân thiện Đồng thời, nếu HSđược tham gia xây dựng nội quy thì các em mới tự giác thực hiện chính những điều mình tựnguyện đặt ra, mà không bị cảm giác bị áp đặt

Cách thực hiện

Căn cứ vào Điều lệ và nội quy của nhà trường, nhiệm vụ năm học, GVCN yêu cầu HSquán triệt và có thể bổ sung thêm những giá trị , chuẩn mực khác tạo nên văn hóa riêng của tậpthể lớp Điều này lại có mối quan hệ mật thiết với tầm nhìn, viễn cảnh, mục tiêu đặt ra trong kếhoạch phát triển tập thể lớp Các bước tổ chức xây dựng nội quy lớp học với sự tham gia của mọi

HS có thể được tổ chức như sau:

19Bước 1: GVCN nêu vấn đề, các tổ thảo luận các câu hỏi:

Em mong muốn lớp mình trở nên như thế nào?

Em mong muốn gì ở GV và bạn bè?

Để đạt được những điều mong đợi đó mỗi người nên làm gì? Không nên làm gì?

Bước 2: Làm việc chung toàn lớp

Yêu cầu các tổ trình bày ý kiến của mình trước lớp

GV cùng cả lớp dựa trên ý kiến của các tổ thảo luận xây dựng, thống nhất nội quy của lớp

GV cùng cả lớp tiếp tục thảo luận về chế độ khen thưởng, kỉ luật đối với những hành vi đángkhen và đáng chê trên cơ sở các câu hỏi sau:

Ai sẽ giám sát việc thực hiện nội quy lớp học?

Điều gì sẽ cản trở việc thực hiện nội quy lớp học? Mỗi người cần phải vượt qua những tháchthức, thói quen nào? Liệu có thể vượt qua hoặc thay đổi không ?

Nếu vi phạm nội quy thì sẽ xử lí như thế nào? Nếu thực hiện tốt nội quy thì sẽ được khen thưởngnhư thế nào?

Bước 3: Viết nội quy lớp học bằng chữ đẹp, khổ lớn, trang trí bắt mắt và treo Nội quy lớp học ở

vị trí ai cũng có thể đọc được

Có thể bổ sung thêm kế hoạch xây dựng những hành vi tốt và loại bỏ những hành vi không tốtbằng cách sử dụng những phiếu màu ghi những việc nên làm ( màu xanh) , không nên làm ( màuđỏ).và dán lên tờ giấy khổ to Hàng tuần , hàng tháng có thể rà soát xem có thể loại trừ nhữngviệc đã thực hiện tốt ( ví dụ không còn hiện tượng đi học muộn nữa thì có thể bỏ quy định này và

bổ sung quy định về những vấn đề mới nảy sinh)

Khích lệ mọi thành viên trong lớp suy nghĩ về trách nhiệm của bản thân và hành động vì

sự phát triển của tập thể lớp

Sau khi đã cùng các thành viên trong lớp xác định mục tiêu, viễn cảnh, tầm nhìn cũng như vănhóa tổ chức của lớp mà thể hiện tập trung nhất ở nội quy lớp học, GVCN cần khích lệ mọi thànhviên suy nghĩ xem mình có thể làm gì để cùng với các bạn trong lớp, cô giáo xây dựng được tậpthể như mong muốn Cần xây dựng những cam kết tập thể ( tổ) và cá nhân nhưng phải xuất phát

từ nhận thức sâu sắc và ý chí quyết tâm của các em, tránh hình thức Có thể thông qua một buổithảo luận theo chủ đề về “trách nhiệm của học sinh lớp …” với các bước cụ thể như sau:

GVCN cùng HS điểm lại những nội dung cơ bản trong mục tiêu, nội quy, chuẩn mực, giátrị, truyền thống của lớp

Từng thành viên (HS và GVCN) suy nghĩ xem mình có thể làm được gì để góp phần đạt đượcmục tiêu, duy trì và củng cố các giá trị , truyền thống, đảm bảo nội quy của lớp…tạo ra môitrường học tập thân thiện, tập thể lí tưởng Đồng thời từng HS viết ra lời hứa những điều mình cóthể làm để tạo ra môi trường tập thể như mong đợi Trong khi HS viết, GV cũng lập danh mụcnhững việc mình cần làm, những rào cản cần khắc phục…

Thảo luận việc làm theo lời hứa dễ hay khó? Bằng cách nào mỗi HS trong lớp có thể giúpmình và bạn giữ lời hứa? Sau khi cân nhắc cẩn thận chốt lại những việc có thể làm là khả thi.Từng người đưa ra lời hứa trước lớp, những lời hứa này được treo ở vị trí ai cũng có thể thấy

Hàng tuần, hàng tháng xem xét việc thực hiện lời hứa Cố gắng tìm ra những mặt tíchcực, tiến bộ dù rất nhỏ để động viên khen ngợi

Chú ý điều chỉnh danh mục những lời hứa dựa trên những kết quả đạt được

Xây dựng dư luận tập thể lành mạnh

Thái độ, hành vi của con người được điều chỉnh bằng hai yếu tố: yếu tố bên ngoài là dưluận xã hội (hay dư luận tập thể) và yếu tố bên trong là ý thức về sự tất yếu phải hành động theochuẩn mực xã hội, là lương tâm, trách nhiêm của từng cá nhân Khi con người có ý thức tự giác,trình độ phát triển đạo đức, pháp luật cao thì có thể tự kiểm soát hành vi của mình bằng lươngtâm, trách nhiệm, dù có người nhìn thấy hay không nhìn thấy họ đều hành động phù hợp vớichuẩn mực xã hội Còn những người ý thức tự giác chưa thật cao thì hành vi của họ có phù hợpvới chuẩn mực của xã hội hay không còn phụ thuộc vào yếu tố kiểm soát bên ngoài là dư luận xãhội, hay dư luận tập thể - nơi mà họ là một thành viên

Chính vì vậy, để có thể giáo dục từng HS thông qua tập thể và bằng tập thể thì GVCNcần rất quan tâm đến việc xây dựng dư luận tập thể lành mạnh Dư luận tập thể lành mạnh chính

là những thái độ, ý kiến, quan điểm đúng, tiến bộ, vì sự tiến bộ của mỗi thành viên và sự phát

20triển chung của tập thể đối với những hành vi tốt và chưa tốt của các thành viên trong tập thể lớp.Những hành vi đúng, tốt thì được dư luận tập thể ủng hộ, khích lệ hoặc bảo vệ , còn những hành

vi chưa đúng, hành vi tiêu cực thì sẽ bị dư luận tập thể phản đối Dư luận tập thể lành mạnhkhông chỉ điều chỉnh được thái độ, hành vi của các thành viên trong đó, mà còn có khả năng địnhhướng suy nghĩ cho họ

Để hình thành được dư luận tập thể lành mạnh, trước hết mỗi thành viên trong tập thể cần

có nhận thức rõ ràng về giá trị, có chính kiến và thái độ riêng, đồng thời có ý thức vì tập thể,luôn đứng về lẽ phải; biết bảo vệ cái chân, thiện, mĩ và biết lên án những hành vi, lối sống tiêucực, cộng với sự đoàn kết nhất trí giữa các thành viên trong lớp

GVCN cần biết khuyến khích dư luận lành mạnh trong tập thể lớp chủ nhiệm bằng cáchkhơi dậy ý thức trách nhiệm và vì mục tiêu chung của tập thể, vì sự tiến bộ của bạn, tránh thái độthiếu trách nhiệm, thờ ơ, vô cảm trước những hiện tượng xảy ra trong đời sống lớp học Đồngthời, GVCN cũng cần nhạy cảm ngăn chặn những hiện tượng a dua theo số đông mà không dựatrên chính kiến về cái đúng, cái sai, về giá trị, phi giá trị, giá trị đích thực và không xác thực…Vì

sự a dua còn nguy hiểm hơn sự thờ ơ, vô cảm

Khi sử dụng dư luận tập thể để điều chỉnh thái độ, hành vi không mong đợi của HS,GVCN cần lưu ý là để HS nhận ra những thái độ, hành vi tiêu cực của mình không chỉ ảnhhưởng đến tập thể mà còn có hại đối với chính mình GVCN cũng cần lưu ý tập thể khi muốn thểhiện thái độ, ý kiến, quan điểm đối với thái độ, hành vi không mong đợi của HS nào đó phải thểhiện sự thiện chí và tôn trọng nhân cách của bạn, đặc biệt là cần phân biệt giữa hành vi và nhâncách, không đồng nhất hành vi tiêu cực với giá trị nhân cách của bạn Đặc biệt, dư luận tập thểlành mạnh cần được thể hiện trước những hành động tích cực ( ủng hộ, bảo vệ, khuyến khích)cũng như những hành động tiêu cực ( không đồng tình, ngăn cản, thậm chí là lên án) của bất cứ

ai, không phụ thuộc bạn đó như thế nào, có vị thế nào trong lớp, xuất thân từ hoàn cảnh gia đìnhnào…

Dư luận tập thể cần được thể hiện một cách nghiêm túc thông qua cuộc họp chung củalớp Trong đó các thành viên của tập thể được chia sẻ cởi mở, chân thành những chính kiến trướcnhững thái độ, hành vi không mong đợi của bạn và biết lắng nghe bạn một cách tích cực, đồngthời có thái độ thiện chí khi nhìn nhận vấn đề của bạn

Xây dựng các mối quan hệ nhân văn

Theo nhà tâm lí học Maslow, nhu cầu con người có nhiều và được phân chia theo 5 tầng :

- Tầng thứ nhất (Physiological): là các nhu cầu thuộc về “thể lý” bao gồm các nhu cầu như: Đồ

ăn, thức uống, thở, nghỉ ngơi, chỗ ở, quần áo, bài tíêt, tình dục

- Tầng thứ hai (Safety): nhu cầu an toàn về thân thể, sức khỏe, việc làm, tài sản…

- Tầng thứ ba (Love/belongging): nhu cầu xã hội như tình cảm, tình bạn, muốn được trực thuộcmột nhóm cộng đồng nào đó

- Tầng thứ tư (Esteem): bao gồm các nhu cầu được kính trọng, được quý mến, tin tưởng, địa vị,danh tiếng, thành đạt…

- Tầng thứ năm (Self-actualization): là các nhu cầu tự thể hiện bản thân như khả năng trình diễn,khả năng sáng tạo…

Theo sự phát triển của lứa tuổi và trình độ phát triển của mỗi cá nhân, con người sẽ có vàmuốn được thỏa mãn các nhu cầu từ tầng thấp đến cao Đối với học sinh THPT các em đã có đầy

đủ các nhu cầu bậc cao và rất muốn được thỏa mãn những nhu cầu này trong nhóm, tập thể gồmcác bạn cùng trang lứa Khi xây dựng kế họach chủ nhiệm, GVCN cần tính đến điều này trong sứmạng coi đây là nhu cầu của HS trong lớp

Để thỏa mãn nhu cầu của HS từ tầng thứ hai đến tầng thứ năm, tập thể HS cần đạt đến giaiđoạn phát triển, ở đó không chỉ có mục tiêu chung, đội ngũ tự quản tốt, có dư luận tập thể lànhmạnh, có kỉ luật mà còn có hệ thống các mối quan hệ nhân văn dựa trên các giá trị như: tôntrọng, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau, đoàn kết có tinh thần trách nhiệm, biết cách giải quyết cácxung đột không bằng bạo lực…, có không khí thân thiện nhằm tạo ra môi trường cảm thông, chia

sẻ, hợp tác trong lớp học Môi trường học tập thân thiện là môi trường hòa nhập bình đẳng, hoannghênh và chào đón, tôn trọng tất cả HS không có sự phân biệt về giới tính, thể chất , trí tuệ, tâm

lí, hoàn cảnh xuất thân và những đặc điểm khác Môi trường học tập thân thiện còn là môitrường học tập an toàn, gần gũi, yêu thương, tôn trọng, không phân biệt đối xử với tất cả HS

21thuộc các thành phần xã hội tôn giáo khác nhau, trong đó GV đáp ứng nhu cầu đa dạng của HStrong học tập và ứng xử phù hợp đối với các em Mối quan hệ giữa GV và HS dựa trên sự hiểubiết lẫn nhau, sự giúp đỡ và đồng cảm HS thấy vui và tự tin khi đến trường, các em thấy thoảimái, ham học; các em được tôn trọng, thừa nhận, và cảm thấy mình có giá trị… từ đó các emthấy rõ trách nhiệm của mình; các em tích cực khám phá, liên tục trải nghiệm và tích cực tươngtác với giáo viên, nhóm bạn và nỗ lực đạt thành tích học tập tốt nhất.

Không phải ngẫu nhiên đến giai đoạn phát triển, tập thể lớp sẽ hình thành được hệ thốngcác mối quan hệ nhân văn, mà nó cần được đặt nền móng từ những giai đoạn trước Các mốiquan hệ dân chủ, bình đẳng, thiện chí, hợp tác, tôn trọng trong tập thể giữa HS với nhau đượchình thành theo cơ chế trải nghiệm và tập nhiễm từ quan hệ của GVCN đối với HS và giữa HSvới nhau trong quá trình xây dựng tập thể Tính chất của các mối quan hệ như vậy chính là nộidung giáo dục nhân cách, còn môi trường do các mối quan hệ như vậy tạo ra là điều kiện để mỗi

cá nhân trong đó phát triển tự do và đầy đủ Xây dựng hệ thống quan hệ nhân văn cũng như xâydựng môi trường học tập thân thiện là một quá trình, theo tiến trình phát triển của đời sống tậpthể hệ thống quan hệ và môi trường học tập trong tập thể dần trở nên nhân văn hơn, thân thiệnhơn

Trong quá trình hình thành và củng cố hệ thống các mối quan hệ như vậy, GVCN cầnluôn nhạy bén phát hiện, ngăn chặn kịp thời nhưng biểu hiện thiếu nhân văn trong lớp chủnhiệm Trong công tác giáo dục tập thể lớp GVCN hết sức tránh để các em biến các cuộc thi đuathành “ganh đua”, các biểu hiện tiêu cực trong lớp học thường là

Sự buộc tội , đổ lỗi cho nhau

Mâu thuẫn xung đột nội bộ không được giải quyết kịp thời

Thiếu sự hợp tác, chia sẻ, học hỏi lẫn nhau

Sự kiểm soát quá chặt chẽ đánh mất quyền tự do và tự chủ của mỗi cá nhân

Sự quan liêu, nguyên tắc một cách máy móc

Sự trách mắng học sinh vì các em không có sự tiến bộ

Thiếu sự động viên khuyến khích, tin cậy và cởi mở

2.2.Triển khai các nội dung giáo dục toàn diện trong lớp chủ nhiệm

Theo lý luận giáo dục truyền thống nội dung giáo dục toàn diện cho HS dựa trên các lĩnhvực hoạt động thực tiễn và văn hóa - xã hội bao gồm:

Những nội dung giáo dục trên được triển khai tích hợp, lồng ghép qua các môn học,nhưng quan trọng hơn là được triển khai thông qua con đường ngoài giờ lên lớp dưới các hìnhthức đa dạng khác nhau

Tuy nhiên, trong thực tế cách tổ chức giáo dục hiện nay vẫn nặng về truyền thông nâng cao nhậnthức, mà chưa đạt được mục tiêu làm thay đổi hành vi, do đó hiệu quả giáo dục thấp

Bốn trụ cột trong giáo dục thế kỉ XXI được xác định là “ Học để biết; Học để làm: học để

tự khẳng định; Học để chung sống với mọi người” được xem là một cách tiếp cận kĩ năng sốngđối với những nội dung cần giáo dục cho HS[4] Nếu GVCN có thể xác định từng nội dung giáodục theo tiếp cận bốn trụ cột này thì hiệu quả giáo dục sẽ đảm bảo

Ví dụ: Nội dung giáo dục phòng tránh HIV/AIDS được xác định theo tiếp cận 4 trụ cột:

1 Học để biết ( kỹ năng nhận thức)

Hiểu thế nào là HIV/AIDS và văn bản pháp luật, quy định liên quan

Nắm bắt được các thông tin trên thế giới về HIV/AIDS

22 Hiểu được mối quan hệ giữa HIV và các yếu tố khác trong xã hội như: đói nghèo, quyền conngười, bất ổn xã hội

Hiểu được những tác động của HIV/AIDS với xã hội (bất ổn xã hội, chi phí y tế, ) và cá nhân(bệnh tật, tuổi thọ, sức khỏe, khả năng miễn dịch…)

Sự cần thiết có kiến thức và kỹ năng về HIV/AIDS và phòng tránh HIV/AIDS cho bản thân và

ở cộng đồng hướng đến một xã hội phát triển bền vững như :

‘Tình dục an toàn’ là gì?

‘Sử dụng kim tiêm an toàn’ là gì?

Liệu có bị nhiễm AIDS khi ‘tiếp xúc thông thường’ với người bị nhiễm bệnh không?

Cần làm gì nếu tôi có thể đã bị nhiễm HIV?

Sẽ làm gì nếu bạn biết ai đó bị nhiễm HIV hoặc AIDS?

3 Học cùng chung sống ( Chính là các kỹ năng xã hội)

Ngăn chặn những hành vi có thể dẫn đến lây nhiễm HIV/AIDS

Cùng cộng đồng chăm sóc và hỗ trợ những người có HIV/AIDS.…)

Tạo ảnh hưởng đến những người có hành vi và thái độ tiêu cực với những người có HIV/AIDS.(kỳ thị, phân biệt, xa lánh )

Cảnh báo cho người khác về những hậu quả do lối sống không lành mạnh có thể dẫn đến lâynhiễm HIV/AIDS

4 Học để làm ( Các kỹ năng thực tiễn)

Có hành vi phù hợp nhằm phòng tránh HIV/AIDS như từ chối quan hệ tình dục khôngmong muốn,

Chống lại sự ép buộc sử dụng ma túy

Tránh được các nguy cơ bị lây nhiễm HIV/AIDS bản thân và xã hội (sống lành mạnh, sử dụngbao cao su…)

Hành động chống lại phân biệt đối xử với người có HIV/AIDS

Tìm kiếm những người tin tưởng để được giúp đỡ (người tư vấn, chính quyền )

Xác định và sử dụng các dịch vụ y tế (khám bệnh và uống thuốc…)

Không dùng các đồ dùng có thể lây nhiễm HIV/AIDS

Tự chăm sóc sức khỏe bản thân và sống lành mạnh

Rõ ràng nếu tổ chức giáo dục theo cách tiếp cận này thì nội dung giáo dục sẽ sâu sắc hơn và mụctiêu đạt được trong nội dung giáo dục này sẽ toàn diện hơn

Trong thực tế, GVCN đã tổ chức rất nhiều hình thức giáo dục đa dạng khác như:

+ Cho học sinh sưu tầm các tư liệu nói về truyền thống văn hóa của địa phương, bản sắc văn hóadân tộc để phục vụ tiết sinh hoạt các em ít nhiều đã nắm được giá trị truyền thống, thuần phong

mĩ tục của dân tộc; GVCN có thể đưa ra những tình huống xảy ra trong trường học cho các em

tự đề ra các cách xử lí khác nhau trên cơ sở đó GVCN sẽ nắm bắt được cách cư xử, thái độ củacác em, có thể uốn nắn kịp thời Vào những tiết sinh hoạt cuối tuần GVCN có thể tranh thủ thờigian đọc các bài báo nói về tệ nạn nghiện game của học sinh và hậu quả của nó, hoặc những tấmgương học sinh nghèo vượt khó

+ Tổ chức cho các em được giao lưu sinh hoạt với trẻ em nghèo bất hạnh, học sinh trườngkhuyết tật để các em có điều kiện hiểu thêm hoàn cảnh của những số phận kém may mắn tạo môitrương thân thiện giáo dục lòng nhân ái cho các em Tuyên truyền vận động các em tham giađóng góp ủng hộ cho các bạn học sinh vùng sâu vùng xa, học sinh khuyết tật

+ Khuyến khích động viên các em tích cực tham gia các phong trào như hội thi học sinh thanhlịch, thi giọng hát hay, hội trại truyền thống qua những hoạt động này giúp các em có được kĩnăng sống đồng thời đó là những sân chơi bổ ích giúp các em thư giãn sau những giờ học căngthẳng

+ Tổ chức cho các em tham quan bảo tàng, nhà truyền thống hay xem các bộ phim có tính giáo

23dục đạo đức cách mạng, lòng yêu nước

+ Tổ chức hội nghị học tốt, mời những học sinh có thành tích cao trong học tập viết tham luậntrao đổi kinh nghiệm học tập qua đó giúp các em nhận thức được cần phải chăm học và cóphương pháp phù hợp mới có thể đem lại thành tích cao trong học tập Khi các em chăm học sẽ

có những hành vi đạo đức tốt

+ Tổ chức cho các em tham gia ngày chủ nhật xanh sach đẹp để giáo dục các em ý thức giữ gì vệsinh môi trường cũng như ý thức cộng đồng

2.3 Tổ chức các hoạt động và giao lưu tập thể nhằm củng cố và phát triển tập thể

Tính tập thể cũng như quan hệ gắn bó, hiểu biết, chia sẻ với nhau của mọi thành viêntrong lớp được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động tập thể, những buổi thảo luận,bàn bạc có sự tham gia của toàn thể các thành viên trong tập thể để thực hiện mục đích chung,đạt được viễn cảnh và tầm nhìn của tập thể

Vì vây, GVCN cần xác định đủ và chính xác các hoạt động giáo dục phù hợp với nhữngđiều kiện và hoàn cảnh của lớp, trường và địa phương, có tính đến thứ bậc ưu tiên của từng loạihoạt động Khi nảy sinh những vấn đề mà tập thể lớp phải đối mặt, GVCN cần tổ chức cho mọithành viên cùng tham gia bàn cách giải quyết vấn đề Đây là những cơ hội tốt để những giá trị,chuẩn mực, truyền thống, ( văn hóa tổ chức của lớp) được thể nghiệm, củng cố và dư luận tập thểlành mạnh, môi trường học tập thân thiện được phát triển

Những cuộc họp chung, các buổi thảo luận giải quyết vấn đề nảy sinh cũng chính là cơ hội

để GVCN vận dụng phương pháp tác động song song đến những HS có những hành vi vi phạmnội quy, văn hóa tổ chức của lớp mình Theo A.X Macarenco “Tác động song song” là GVCNkhông tác động trực tiếp đến HS có hành vi không mong đợi mà tác động thông qua dư luận củatập thể tổ, lớp giúp cá nhân nhận ra và điều chỉnh hành vi của mình Phương pháp tác động songsong sử dụng chỉ hiệu quả khi tập thể lớp đã phát triển ở từ giai đoạn 2 và tốt nhất là ở giai đoạn

3 – khi đã có dư luận tập thể lành mạnh

Khi tổ chức hoạt động giáo dục GVCN cần coi trọng các cách tiếp cận phức hợp, cùngtham gia và hợp tác để đảm bảo hiệu quả giáo dục

Tiếp cận phức hợp: Khi tổ chức bất kì hoạt động giáo dục nào cũng cần không chỉ giới hạn mụctiêu của hoạt động ở một phương diện nào đó, mà cần hướng tới mục tiêu phức hợp Ví dụ, khi

tổ chức hoạt động lao động, không chỉ quan tâm đến việc hoàn thành công việc được giao, màcòn phải quan tâm đến mục tiêu giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, giáo dục cách tổ chức lao độngkhoa học…Điều đó có nghĩa là mỗi loại hình hoạt động có mục tiêu trội của chính hoạt động đó,đồng thời còn có những mục tiêu kép khác hướng đến giáo dục nhiều mặt của nhân cách

Tiếp cận cùng tham gia là gì?

Tham gia không chỉ mang nghĩa tham dự mà còn nhằm giảm mối quan hệ quyền lực giữa

GV và HS, thể hiện sự tôn trọng con người, những hành động, ý kiến của HS được ghi nhận GVcần lắng nghe ý kiến và kinh nghiệm của HS và đó là những ý kiến và kinh nghiệm có giá trị,làm cho các em ý thức về sự chọn lựa của mình, đồng thời cần phát triển các kĩ năng để các emtham gia một cách có ý nghĩa

Có sự khác biệt lớn giữa hoạt động học tập và hoạt động giáo dục Hoạt động giáo dụccần phải thoải mái và cần phải thay đổi thái độ và hành vi của học sinh Cần sử dụng các phươngpháp tạo sự tương tác giữa GV và HS và giữa học sinh với nhau Đồng thời cần quan tâm đến vaitrò tham gia của người học trong việc thực hành kỹ năng Trong tương tác và tham gia thực hànhmỗi người đều là chủ thể tích cực Để tăng cường sự tham gia còn cần tạo môi trường học tập vui

vẻ, thoải mái, không có sự chỉ trách phê phán

Sự tham gia của HS vào các HĐGD có thể ở những mức độ khác nhau Roger A Hart đãđưa ra 8 mức độ khác nhau của “thang tham gia” mà HS có thể đạt được theo các nấc thang (xếptheo thứ tự từ cao xuống thấp) sau đây:

8/ HS khởi xướng và cùng GV quyết định: là khi dự án, hoạt động hoặc chương trình do HS

khởi xướng và việc ra quyết định sẽ được chia sẻ giữa HS và GV Những dự án/hoạt động nàytrao quyền cho các em đồng thời giúp các em có thể tiếp cận và học hỏi kinh nghiệm sống và kỹnăng của GV

7/ HS khởi xướng và điều hành: là khi HS khởi xướng và điều hành dự án, hoạt động hoặc

chương trình GV chỉ tham gia với vai trò hỗ trợ

6/ GV khởi xướng, quyết định cùng với HS: Là khi dự án, hoạt động hoặc chương trình được

GV khởi xướng nhưng việc ra quyết định được chia sẻ với các em

5/ HS được hỏi ý kiến và được thông báo: Là khi HS đưa ra ý kiến về dự án, hoạt động hoặc

chương trình do GV xây dựng và thực hiện HS được thông báo là ý kiến đóng góp của các em

sẽ được sử dụng như thế nào và kết quả của quyết định do GV đưa ra

4/ HS được giao nhiệm vụ và được thông báo: Là lúc mà HS được giao một vai trò cụ thể và

được thông báo là các em sẽ được tham gia như thế nào và tại sao

3/ Hình thức tượng trưng: Là lúc HS có vẻ như được có tiếng nói nhưng trong thực tế các em

có rất ít hoặc không có sự chọn lựa là phải làm gì hoặc tham gia như thế nào

2/ Hình thức trang trí: Là lúc HS được sử dụng để trợ giúp hoặc “cổ động” cho việc gì đó một

cách tương đối gián tiếp, mặc dù GV không làm ra vẻ như việc đó do chính HS đưa ra

1/ GV điều khiển: Là lúc GV sử dụng HS để hỗ trợ những ý định hoặc việc làm của mình và làm

ra vẻ như những điều đó do chính HS đưa ra

Như vậy, theo thang này thì ở các mức từ 1 - 3 là những mức độ HS không có sự thamgia Chỉ bắt đầu từ mức 4 mới thể hiện sự tham gia của các em vào quá trình hoạt động giáo dục.Tiếp cận hợp tác là gì?

Để phát huy vai trò chủ động, tích cực của mọi HS, để tất cả HS kể cả những HS nhútnhát, bị “cô lập” được tham gia vào mọi khâu của quá trình tổ chức hoạt động thì cách thức tốtnhất là tổ chức hoạt động giáo dục theo phương thức hợp tác

Khi tổ chức hoạt động giáo dục theo phương thức hợp tác GV và các cán bộ Đội, Đoàn những người đứng ra tổ chức hoạt động cần thực hiện những yêu cầu sau:

Động viên và tạo cơ hội để mọi HS được phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạotrong hoạt động HS cần được tham gia vào mọi khâu của quá trình hoạt động từ việc lập kếhoạch, phân công chuẩn bị, tiến hành hoạt động cho đến khâu đánh giá kết quả

- Đảm bảo sự phụ thuộc lẫn nhau giữa HS một cách tích cực: Đây là yêu cầu cơ bản củaquan hệ hợp tác nhằm tạo ra tính tích cực, tinh thần trách nhiệm, sự phối hợp hoạt động và sựgiúp đỡ lẫn nhau của các thành viên trong nhóm hợp tác Để làm được điều đó, khi lựa chọnhoạt động, GV nên chọn những hoạt động có mục tiêu chung và các mục tiêu bộ phận; nhữnghoạt động mà kết quả của nó chỉ có thể đạt được khi mọi thành viên trong nhóm cùng hoàn thànhnhiệm vụ; Ngoài ra GV còn có thể tăng cường sự phụ thuộc tích cực giữa các em bằng cách tạo

ra cho mỗi thành viên trong nhóm nguồn lực chia sẻ Nghĩa là mỗi người trong nhóm chỉ có mộtphần của thông tin, tài liệu hoặc công cụ cần thiết để thực hiện hoạt động

- Tạo ra các kĩ năng cộng tác: Đây là kĩ năng rất cần thiết cho hoạt động hợp tác, vì sựthành công của nó phụ thuộc cơ bản vào sự hợp tác của các thành viên trong nhóm Vì thế GVcần giúp cho HS trước tiên hiểu thế nào là kĩ năng cộng tác, sau đó giúp HS luyện tập các kĩnăng đó trong trò chơi, trong các tình huống giả định Cuối cùng hướng dẫn các em thể hiện sựhợp tác trong các hoạt động giáo dục và GV cần luôn luôn theo dõi, xử lí sự phối hợp trongnhóm

- Luôn luân phiên vai trò chỉ huy và thực hiện các nhiệm vụ khác nhau Sự luân phiên cóthể tiến hành trong một hoạt động hoặc các hoạt động khác nhau Điều này không chỉ tạo cơ hộimỗi em trải nghiệm các vai trò khác nhau để có kinh nghiệm hợp tác phong phú mà còn tránh tạo

ra tâm lí, thói quen chỉ huy người khác hoặc chỉ biết thực hiện các yêu cầu của người khác mộtcách thụ động

- Khi phân nhóm HS nên phân chia theo nhóm hỗn hợp về năng lực, đạo đức, giới tính,sức khỏe Khi các em làm việc cùng nhau hướng tới mục tiêu chung sẽ giúp HS xoá bỏ nhữngkhác biệt Các em sẽ học hỏi, bổ sung, giúp đỡ lẫn nhau và phát triển các mối quan hệ đoàn kết,thân thiện và hiểu biết lẫn nhau Số lượng HS trong nhóm cũng cần được chú ý Điều đó phụthuộc vào yêu cầu của công việc, sao cho mỗi thành viên đều có nhiệm vụ và nằm trong mốiquan hệ phụ thuộc tích cực với nhau

Cách tổ chức hoạt động giáo dục theo phương thức hợp tác

a Bước chuẩn bị:

- Xác định, đề xuất nhu cầu hoạt động

GV có thể trực tiếp thu thập thông tin về mong muốn, nguyện vọng của HS trong lớp về hoạtđộng nào đó, hoặc khơi gợi để HS đề xuất những nội dung các hoạt động nên tổ chức Từng HS

25cùng tham gia suy nghĩ, phát hiện và trao đổi để hình thành ý tưởng: định làm gì?

- Xác định mục tiêu, các nhiệm vụ của hoạt động và mục tiêu hình thành, củng cố các kĩnăng hợp tác, lập kế hoạch và xác định cách thực hiện:

Tùy theo trình độ phát triển của tập thể lớp, khả năng tự quản của HS, giáo viên có thểthu hút học sinh cùng xác định mục tiêu chung (trong đó có mục tiêu công việc và các kĩ nănghợp tác nào cần đươc củng cố hoặc hình thành) và các nhiệm vụ cụ thể Giáo viên cần giải thích

để các em hiểu rằng: mục tiêu là cái đích cần đạt, còn nhiệm vụ là cái phải làm để đạt tới đích,dẫn dắt các em cách suy nghĩ khi lập kế hoạch, lựa chọn cách thực hiện bằng cách đặt ra các câuhỏi lôgic: làm gì vào thời gian nào? Tại sao? Làm như thế nào cho có hiệu quả? Cần những điềukiện, phương tiện gì? Lôi cuốn các em cùng giải đáp các câu hỏi đặt ra, dần dần các em có thểđộc lập ở khâu này Ở đây GV phải chủ động lựa chọn mô hình hoạt động hợp tác định tổ chứcsao cho phù hợp với mục đích đặt ra GVcần kích thích, khơi gợi suy nghĩ của HS và lắng nghe ýkiến của họ, tìm ra những ý kiến hợp lí để khẳng định, khen ngợi giúp HS củng cố niềm tin vàobản thân, tăng thêm niềm vui và nhiệt tình đóng góp sức mình vào công việc chung HS sẽ tíchcực khi các em tìm thấy những điều bổ ích cho mình và khẳng được giá trị của mình Tương tácthày-trò diễn ra dưới dạng trao đổi thông tin, ý tưởng, tư vấn, thừa nhận và khuyến khích Ở đâynhững kĩ năng hợp tác giữa GV-HS và HS-HS được thể hiện trong nhóm kĩ năng trao đổi ýtưởng khi đề xuất vấn đề, xác định mục đích, nhiệm vụ, cách thức thực hiện và lập kế hoạch nhưsau:

- Đối với giáo viên:

Nêu vấn đề, giải thích mục đích hoạt động, nêu yêu cầu

Tổ chức, hướng dẫn HS cách phân tích mục tiêu chung thành những nhiệm vụ bộ phận có mốiquan hệ phụ thuộc lẫn nhau

Xác định số lượng HS trong mỗi nhóm phù hợp với nhiệm vụ mà nhóm được phân công, sao chomỗi em đều có nhiệm vụ cụ thể và đảm bảo quan hệ hợp tác chặt chẽ

Gợi mở, dẫn dắt HS biết xác định cách tiến hành, thực hiện nhiệm vụ

Khuyến khích, động viên HS tham gia phát biểu ý kiến

Bổ sung, điều chỉnh và kết luận biết dựa trên những ý kiến xác đáng của HS

- Đối với HS:

Biết trình bày ý kiến rõ ràng

Lắng nghe và biết thừa nhận ý kiến người khác

Biết ngắt lời và chấp nhận sự ngắt lời hợp lí

Biết phản đối và đáp lại sự phản đối một cách lịch sự

Biết thuyết phục người khác

Hiểu được mục đích, nhiệm vụ cụ thể và cách thực hiện trên cơ sở thảo luận chung và kết luậncủa GV

- Phân công:

+ Phân nhóm: Tuỳ từng nhiệm vụ bộ phận, GV cùng HS xác định mô hình nhóm và sốngười cần để thực hiện nó Trên cơ sở đó, GV phân HS thành từng nhóm theo nguyên tắc nhómhỗn hợp, dựa trên yêu cầu của từng nhiệm vụ cụ thể, phù hợp với khả năng và sở trường củatừng HS, có tính đến sự tương hợp tâm lí sao cho mỗi HS có thể phát huy được mặt mạnh củamình và các em có thể bổ sung, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau, học tập những điểm mạnh của nhau,không gây ra tâm lí tự ti, lo lắng ở những HS ít khả năng hơn GV cũng có thể để HS tham giavào phân nhóm: HS có thể nói lên nguyện vọng được làm việc trong nhóm nào, sau đó GV điềuchỉnh cho thích hợp

Việc cử nhóm trưởng có thể do GV chỉ định, song cũng có thể để cho các thành viêntrong nhóm tự bầu tuỳ thuộc vào sự sáng suốt của HS GV cần quan tâm giúp mỗi HS nắm vữngcác kĩ năng lãnh đạo bao gồm: đưa ra chỉ dẫn công việc của nhóm, xử lí đúng đắn những vấn đềnảy sinh, nhận xét, đánh giá xác thực điểm mạnh, yếu, đóng góp của từng thành viên trongnhóm và đảm bảo rằng tất cả các thành viên của nhóm được trải nghiệm vai trò nhóm trưởng

- Phân công nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm, việc phân công trách nhiệm đến từng cá nhân nên đểcho nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm tự làm

Kĩ năng hợp tác giữa GV-HS và HS-HS được thể hiện trong các kĩ năng hình thành nhóm

26sau đây:

- Đối với GV:

Gợi ý cho HS các nguyên tắc hình thành nhóm: các thành viên khác nhau về khả năng, đạo đức,giới tính, sức khoẻ

Trao quyền cho HS đăng kí và lựa chọn lẫn nhau

Điều chỉnh nhóm cho phù hợp với mục tiêu GD và yêu cầu công việc của nhóm

- Đối với HS:

Xác định được số lượng thành viên cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ nhóm một cách hợp lí

Tự giới thiệu và giới thiệu những người khác vào nhóm trên cơ sở phù hợp về khả năng, hứngthú với yêu cầu của nhóm

Lựa chọn được người có khả năng làm nhóm trưởng phù hợp với công việc

- Đối với nhóm trưởng:

Hiểu nhiệm vụ của nhóm

Biết cụ thể hoá nhiệm vụ của nhóm thành các công việc có liên quan phụ thuộc nhau

Biết phân công hợp lí nhiệm vụ cho từng thành viên trên cơ sở các công việc của nhóm tạo ra sựphụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực

Biết tranh thủ ý kiến của mọi thành viên trong nhóm để tìm cách thực hiện nhiệm vụ nhóm cóhiệu quả nhất

Biết cụ thể hoá kế hoạch

b Bước thực hiện:

GV chịu trách nhiệm quản lí quá trình thực hiện nhiệm vụ của cả lớp, điều phối hoạtđộng của các nhóm, nhưng không thể bỏ qua các cá nhân Mặc dù đã có sự phân cấp quản lí:nhóm trưởng phải chịu trách nhiệm về các thành viên của mình, nhưng GV vẫn có những quan

hệ gián tiếp, thậm chí cả quan hệ trực tiếp trong tình huống GV buộc phải can thiệp Có thể tổchức quan hệ giữa các nhóm theo phương thức hợp tác hay cạnh tranh tùy thuộc vào tính chấtcủa hoạt động đó Đồng thời, quan hệ cạnh tranh hay hợp tác giữa các nhóm còn phụ thuộc vàothực tế của từng lớp Nếu các em yếu về kĩ năng phối hợp, hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa cácnhóm thì nên tạo ra các nhóm phụ thuộc lẫn nhau trong hệ thống mục tiêu chung Nhưng khi các

em biết cạnh tranh lành mạnh thì nên tổ chức quan hệ cạnh tranh giữa các nhóm dưới hình thứcthi xếp loại nhất, nhì để tạo ra kì vọng cho mỗi nhóm Khi tổ chức hoạt động dưới hình thức thi,cần chú ý các nhiệm vụ đặt ra cho các nhóm phải như nhau về mức độ khó khăn

Trong bước này GV đóng vai trò xúc tác, kích hoạt với các nhiệm vụ cụ thể như: theodõi, động viên HS tự tin và khuyến khích tinh thần trách nhiệm của bản thân, cũng như tin vàokhả năng và trách nhiệm của các bạn trong nhóm GV là người giúp đỡ - thể hiện ở nhiệm vụ tưvấn, hướng dẫn HS, và GV còn là người uốn nắn, điều chỉnh, can thiệp khi quá trình hoạt động ởnơi nào đó xuất hiện những khó khăn, mâu thuẫn mà HS không tự giải quyết được Song quantrọng hơn cả GV như người chỉ huy dàn nhạc, phải phối hợp, thống nhất hoạt động của các nhóm(trong đó có hành động của từng cá nhân) để chúng gắn kết và bổ sung cho nhau thành một chỉnhthể thống nhất

Nhiệm vụ của GV khi HS làm việc theo nhóm:

- Động viên, khích lệ học sinh thực sự đóng vai trò chủ thể, tích cực, sáng tạo trong HĐ Cốgắng hoàn thành nhiệm vụ cá nhân với tinh thần trách nhiệm cao

- Hướng dẫn học sinh học cách hợp tác với nhau Dành thời gian cho nhóm hội ý để điều chỉnh

HĐ hợp tác (nếu thấy cần thiết)

GV có thể di chuyển xung quanh HS để xem:

Các nhóm có hiểu nhiệm vụ phải làm gì không?

Các nhóm có hiểu cách làm không?

Các nhóm có xử dụng hợp lí các kĩ năng không?

Có ai cần sự giúp đỡ thêm không?

Quan hệ hợp tác giữa GV-HS và HS - HS trong bước này thể hiện ở nhóm kĩ năng vận hành hoạtđộng cơ bản sau:

- Đối với GV

+ Đưa ra chỉ dẫn công việc của lớp gồm:

Nhắc lại mục tiêu của lớp, của từng nhóm

27Nhắc nhở chú ý về mặt thời gian

Trình bày cách thực hiện nhiệm vụ như thế nào là tốt nhất

Quan sát, nhạy cảm, nắm bắt kịp thời thông tin ngược từ HS xem các nhóm có hiểu rõ nhiệm vụcủa mình không?

Kịp thời phát hiện những khó khăn, lúng túng trong khi triển khai thực hiện

Giúp đỡ các nhóm vận hành đúng hướng và duy trì mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau một cáchtích cực

Khuyến khích, động viên các nhóm hoặc cá nhân làm việc tốt

Can thiệp, điều chỉnh hoạt động của các nhóm khi cần thiết

Biết xử lí đúng đắn những vấn đề nảy sinh trong nhóm

- Đối với nhóm trưởng:

+ Đưa ra chỉ dẫn công việc của nhóm gồm:

Nhắc lại mục tiêu của nhóm, của từng người

Nhắc nhở chú ý thời gian hạn chế

Trình bày cách thực hiện nhiệm vụ như thế nào là tốt nhất

Biết điều khiển nhóm vận hành trên cơ sở bám sát mục tiêu, nhiệm vụ của nhóm

Biết theo dõi việc thực hiện công việc của từng cá nhân trong nhóm, phát hiện kịp thời ai cầngiúp đỡ

Nhận biết được sự phối hợp giữa các thành viên có ăn ý không, mối quan hệ công việc giữa họ

có được đảm bảo không

Biết can thiệp, giúp đỡ, điều chỉnh kịp thời để duy trì mối quan hệ hợp tác giữa các thành viêntrong nhóm

Tiếp sinh lực cho nhóm bằng các nguồn cổ vũ, khích lệ từng thành viên cố gắng thực hiện nhiệm

vụ cá nhân và nhiệm vụ của nhóm một cách tốt nhất

Biết xử lí đúng đắn những vấn đề nảy sinh trong nhóm

- Đối với các thành viên khác:

Biết làm theo sự hướng dẫn

Biết cách thực hiện nhiệm vụ của mình và phối hợp ăn ý với những người khác

Biết cách yêu cầu người khác giúp đỡ và biết cách giúp đỡ người khác

Biết chia sẻ niềm vui, thành tích (hoặc thất bại) chung của nhóm cũng như của từng người.Biết tự điều chỉnh cho phù hợp với tiến độ nhóm

c Bước đánh giá, rút kinh nghiệm

Công việc của bước này gồm có:

- Rút kinh nghiệm: Việc rút kinh nghiệm từng phần (hay xử lí nhóm) đã diễn ra ngay trong quátrình thực hiện (nếu hoạt động hợp tác của nhóm diễn ra chưa tốt) Nhưng sau mỗi hoạt động GV

và HS cần rút kinh nghiệm chung cho toàn bộ hoạt động từ khâu chuẩn bị cho đến việc thực hiện

để đạt kết quả cuối cùng, xem hoạt động được tổ chức như vậy đã hợp lí chưa? kết quả như vậy

đã tương xứng với khả năng của lớp và của từng người chưa? Đặc biệt là sự tương tác giữa các

cá nhân và giữa các nhóm đã chặt chẽ để phát huy khả năng và làm cho mỗi người phát triển,tiếp nhận được từ bạn mình những kinh nghiệm quý chưa Cần rút ra những kinh nghiệm gì đểlần sau tổ chức hoạt động tốt hơn GV nên để HS tự đưa ra ý kiến cá nhân và phân tích để cảlớp nhận ra tính hợp lí của ý kiến, qua đó vừa rèn luyện kinh nghiệm giao tiếp, vừa giúp HS học

28được cách tư duy phê phán và lí giải vấn đề GV chỉ nên là người bổ sung và điều chỉnh.

Quan hệ hợp tác giữa GV-HS và giữa HS-HS thể hiện qua nhóm các kĩ năng đánh giá và

tự đánh giá sau:

- Đối với GV:

Lôi cuốn HS nhận xét đánh giá về kết quả hoạt động của nhóm, cá nhân

Gợi mở cho HS phân tích sự phối hợp hoạt động giữa các thành viên trong nhóm

Điều chỉnh, bổ sung trên cơ sở đánh giá đúng sự cố gắng của từng nhóm

Biết khen và động viên, khích lệ tạo nên sự lạc quan trong HS

Đưa ra những kết luận

- Đối với nhóm trưởng:

Đưa ra những nhận xét xác đáng đánh giá công việc của nhóm

Biết phân tích sâu những điều làm được và cần phát huy của nhóm

Chỉ ra được những tồn tại, cần rút kinh nghiệm và hướng khắc phục, đặc biệt về phương diệnquan hệ công việc (duy trì mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau tích cực)

Đưa ra kết luận

Biết phân tích, nhận xét, đánh giá nhóm khác

- Đối với các thành viên khác:

Biết tự đánh giá tinh thần trách nhiệm của bản thân đối với nhiệm vụ của nhóm

Biết tự rút kinh nghiệm cho bản thân

Biết đưa ra nguyên nhân và phân tích nguyên nhân

Biết so sánh, đánh giá lẫn nhau: đánh giá bạn cùng nhóm và nhóm khác

Trong mỗi hoạt động GV chọn ra kỹ năng hợp tác cơ bản cần phải hình thành, củng cố.Những kỹ năng hợp tác mới được dạy thông qua các hoạt động trò chơi, sau đó củng cố qua cácdạng HĐGD khác

Trong hoạt động hợp tác, hoạt động của cả HS lẫn GV đều được tích cực hoá Mỗi HS cócông việc riêng của mình, theo tiến độ làm việc riêng của nhóm Vai trò tổ chức, điều khiển của

GV trở nên khó khăn, đòi hỏi kinh nghịêm và nghệ thuật sư phạm cao hơn GV phải đảm bảorằng mọi HS đều tham gia vào các khâu của hoạt động và biết hợp tác với nhau Đồng thời, GVphải quán triệt quan điểm dân chủ, vì trong hoạt động hợp tác HS được trao quyền ra quyết định.Chính nhờ được tham gia vào mọi khâu và được trao quyền quyết định mà HS biết cách tổ chứchoạt động và giải quyết vấn đề

sự đã gia nhập mối quan hệ phụ thuộc tích cực với nhau

- Sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực còn có thể tạo ra bởi sự phụ thuộc về thành tích chung củanhóm, mỗi thành viên nhóm chỉ nhận được phần thưởng khi mà cả nhóm đạt được kết quả chungtốt

- Phân công các vai trò bổ trợ và có liên quan lẫn nhau để thực hiện một nhiệm vụ chung củanhóm cũng sẽ tạo ra sự phụ thuộc tích cực Đặc biệt, cần đảm bảo rằng tất cả các thành viên củanhóm được phân công làm nhóm trưởng và nắm được kĩ năng lãnh đạo Những vai trò này cầnđược luân phiên trong một HĐ, hoặc ở các HĐ khác nhau Điều này không chỉ tạo ra cơ hội đểmỗi em trải nghiệm các vai trò khác nhau để có kinh nghiệm hợp tác phong phú, mà còn tránhtạo ra tâm lí, tính cách quen chỉ huy người khác, hoặc chỉ biết thừa hành theo yêu cầu của ngườikhác

- Còn có thể tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực trên cơ sở các thành viên của nhóm

có nguồn lực chia sẻ, nghĩa là mỗi thành viên chỉ có một phần của thông tin, tài liệu, hoặc công

cụ cần thiết để thực hiện hoạt động

Cách tăng cường tình cảm trách nhiệm cá nhân trong nhóm

- Mỗi thành viên của nhóm có một vai trò đựơc phân công mà họ cần thực hiện Những vai trò

đó có thể được luân phiên

- Mỗi thành viên về nguyên tắc chịu trách nhiệm một phần nhiệm vụ của nhóm

- Đánh giá từng cá nhân đã cố gắng như thế nào để góp phần vào công việc của nhóm

- Cung cấp những thông tin ngược tới các nhóm và từng thành viên

- Đảm bảo rằng từng thành viên trong nhóm có trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng

Các bước dạy kĩ năng hợp tác (Jigsaw)

- HS cần thấy sự cần thiết của kĩ năng hợp tác bằng cách giải thích tại sao kĩ năng đó lại quantrọng trong và ngoài đời sống nhà trường (hiện tại và tương lai) GV tìm hiểu những kĩ năng đó

đã có trong kinh nghiệm riêng của các em ở mức độ nào?

- HS cần hiểu rõ thế nào là kĩ năng hợp tác GV có thể để cho các em nêu lên những kĩ năng màcác em coi là kĩ năng hợp tác Sau đó GV điều chỉnh, bổ sung

- HS cần được thực hành kĩ năng hợp tác trước hết trong các hoạt động trò chơi và đóng vai

- Kĩ năng này cần được tích hợp vào các hoạt động GD của lớp

- GV cần quan tâm đến việc xử lí sự phối hợp hoạt động trong nhóm Khi kĩ năng đã được dạymột lần, GV cần khuyến khích HS kiên trì trong việc vận dụng chúng

Cách dạy kĩ năng lãnh đạo cho HS như sau (John Dugan)

- Giải thích các kĩ năng này

- Mô hình hóa (làm mẫu) các kĩ năng này bằng cách trình diễn chúng

- Hỏi cả lớp để tìm ra các phương án khác

- Lựa chọn 3 HS đóng vai một nhóm trước lớp ở đó các kĩ năng lãnh đạo được sử dụng Sau khiđóng vai, toàn lớp thảo luận lại từng kĩ năng[1]

2.4 Giáo dục giá trị và giáo dục kĩ năng sống cho HS

Trong xã hội hiện đại có rất nhiều vấn đề nảy sinh đòi hỏi con người phải có năng lựcứng phó để tránh rủi ro, thất bại Những năng lực đó phải dựa trên nền tảng của những giá trịđích thực hướng tới hạnh phúc, hòa bình, và chất lượng cuộc sống cho con người Vì vậy, giáodục giá trị sống, kĩ năng sống trở thành những nội dung cấp thiết hiện nay

GVCN chịu trách nhiệm giáo dục toàn diện cho HS lớp chủ nhiệm nên cần chủ độngtriển khai tổ chức các dạng hoạt động và giao lưu chứa đựng những giá trị, KNS, hoặc chuyênbiệt nhằm giáo dục giá trị và KNS cần thiết cho các em

Những giá trị sống phổ quát chung của nhân loại cần giáo dục cho HS hiện nay là: Trungthực, khiêm tốn, giản dị, hòa bình, tôn trọng, yêu thương, khoan dung, hợp tác, hạnh phúc, tráchnhiệm, tự do, đoàn kết

Các tổ chức quốc tế hy vọng đưa những giá trị sống này vào giáo dục cho thế hệ trẻ trêntoàn thế giới sẽ có thể xây dựng thế giới thành ngôi nhà chung toàn cầu tự do, hòa bình, hợp tác,hạnh phúc… giáo dục giá trị chỉ có hiệu quả khi nó tuân thủ cơ chế hình thành giá trị Điều đómuốn nói rằng khi giáo dục giá trị nghĩa là muốn chuyển giá trị của xã hội thành giá trị cá nhânthì cần phải tạo cơ hội cho chủ thể (cá nhân đó) được trải nghiệm, được đánh giá, trên cơ sở đólựa chọn giá trị, không phải là áp đặt các cá nhân phải thừa nhận các giá trị vô điều kiện Cóđược trải nghiệm, đánh giá và lựa chọn thì giá trị của xã hội mới biến thành niềm tin của mỗi cánhân để định hướng hành vi, hành động của họ trong cuộc sống hàng ngày

Giá trị sống định hướng hành vi ứng xử, hoặc hành động của con người trong các mốiquan hệ, hoặc trong các tình huống Nếu giá trị sống của con người phủ hợp với giá trị phổ quátcủa loài người thì hành vi, hành động, ứng xử của họ đối với những điều xảy ra với họ sẽ lànhmạnh, tích cực Điều đó không chỉ giúp đảm bảo chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân mà còngóp phần phát triển xã hội bền vững

Nội dung giáo dục Kĩ năng sống đã được đề cập trong module “Giáo dục kĩ năng sống”trong tài liệu quyển 1

2.5 Giáo dục kỉ luật tích cực và giáo dục học sinh chậm tiến

Trong tập thể lớp chủ nhiệm, mọi HS cùng được tổ chức giáo dục như nhau nhưng baogiờ cũng có những em tự giác học tập và tu dưỡng, có những em thiếu tự giác và động lực họctập và tham gia các hoạt động chung của trường lớp, còn có cả những em thường có những hành

vi không mong đợi như vi phạm nội quy, thiếu thiện chí với bạn bè, hay gây gổ, trêu chọc ngườikhác, thậm chí vô lễ với GV… Nguyên nhân rất đa dạng: có thể là do khách quan như hoàn cảnhgia đinh, môi trường sống, nhóm bạn bè, bối cảnh gây ra hành vi, nhưng có cả những nguyênnhân chủ quan từ bản thân HS

30Những em hay vi phạm kỉ luật thường là những em chậm tiến, hay trong thực tiễn giáodục còn gọi là HS cá biệt Người GVCN thường vất vả nhất đối với những HS này, không phảichỉ vì khó thay đổi các em, mà có khi do có những em này mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đếnnhững em khác, nếu tập thể lớp chưa phát triển, dư luận tập thể chưa có sức mạnh giáo dục cácthành viên của mình Nhưng để tập thể lớp phát triển thì không thể không tìm mọi biện pháp đểgiúp các em thay đổi, đó cũng là sứ mạng của người GVCN với tư cách là nhà GD Về lí thuyếtgiáo dục không cho phép cho ra đời một phế phẩm - nghĩa là một con người có những hành visai lệch Giáo dục kỉ luật tích cực cho mọi thành viên trong tập thể, nhưng có ý nghĩa chủ yếuđối với những HS chậm tiến.

Nội dung và biện pháp giáo dục HS có hành vi không mong đợi nói chung (trong đó có những

em thỉnh thoảng mới vi phạm, và có những em thường xuyên, hay nói cách khác là hành vi mangtính hệ thống) đã được đề cập trong nội dung “Giáo dục HS có hành vi không mong đợi”

2.6 Với trách nhiệm là nhà giáo dục, người GVCN luôn phải sẵn sàng giải quyết các tình huống bất ngờ xảy ra sao cho vừa giải quyết được vấn đề lại vừa có ý nghĩa, tác dụng giáo dục.

Đây cũng là một nhiệm vụ khó khăn đối với mọi GVCN, vì tình huống thực tiễn rất đadạng về cả vấn đề lẫn bối cảnh xảy ra vấn đề, cũng như đối tượng có liên quan trong tình huống

đó là những con người rất khác nhau GVCN không thể đem nguyên xi kinh nghiệm giải quyếtcác tình huống đã gặp vào giải quyết tình huống mới nảy sinh, mà phải linh hoạt, sáng tạo dựatrên những nguyên tắc cơ bản Những nguyên tắc đó đã được đề cập đến ở module “ kĩ năng giảiquyết tình huống giáo dục” trong tài liệu tập huấn

Thành công trong giáo dục phụ thuộc một phần rất trong quan trọng vào năng lực nhậndạng, phát hiện vấn đề, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong hoạt động nghề nghiệp.GVCN nếu có thể phát triển vấn đề cần giải quyết thành đề tài nghiên cứu, xây dựng giả thiếtkhoa học, xây dựng đề cương nghiên cứu, bố trí điều tra cơ bản, thực nghiệm sư phạm, xử lý kếtquả điều tra và thực nghiệm, viết báo cáo khoa học, ứng dụng triển khai kết quả nghiên cứu, đúcrút kinh nghiệm và sáng kiến GD

2.7 Giáo viên chủ nhiệm còn là người tư vấn, tham vấn cho HS trong việc ra quyết định giải quyết các vấn đề gặp phải trong cuộc sống

Học sinh đầu tuổi thanh niên có nhiều ước mơ hoài bảo, ít kinh nghiệm sống, khả năng tựquản, tự tổ chức hoạt động còn non Tuy nhiên vẫn là lứa tuổi mong muốn lớn hơn khả năng,muốn tự khẳng định mình nhưng chưa đủ độ chín.Vì vậy, khi thành công thì dễ bị bốc đồng, thấtbại lại dễ chán nản, mất phương hướng Hoặc trong lớp chủ nhiệm có những học sinh thực hiệnnhững hành vi không mong đợi do quan niệm, niềm tin, suy nghĩ sai lệch, không hợp lí Ở nhữngtrường có phòng tư vấn hoặc có dịch vụ tư vấn tâm lí học đường thì có thể giúp đỡ HS gặp khókhăn về tâm lí, hành vi kịp thời tránh được những hậu quả đáng tiếc như tự tử, trầm cảm, bạo lựchọc đường…

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay GVCN có thể và cần phải thực hiện vai trò định hướng,điều chỉnh những suy nghĩ, niềm tin không hợp lý, phát huy khả năng tự điều chỉnh để lấy lại cânbằng tâm lí và tự giáo dục của học sinh

Để nâng cao năng lực cho HS, GVCN nên sắm vai là nhà tham vấn hơn là nhà tư vấn Sự phânbiệt giữa tham vấn và tư vấn dưới đây sẽ lý giải vì sao lại như vậy

Sự khác nhau giữa tham vấn (Counseling) và tư vấn (Consutation) [5 tr.18]

Tham vấn

Tư vấn/ cố vấn

Là một cuộc nói chuyện mang tính cá nhân giữa nhà tham vấn với một hoặc một vàingười đang cần sự hỗ trợ để đối mặt với khó khăn hoặc thách thức trong cuộc sống Tham vấnkhác nói chuyện ở chỗ trọng tâm của cuộc tham vấn nhằm vào người nhận tham vấn

Là một cuộc nói chuyện giữa một “chuyên gia” về một lĩnh vực nhất định với một hoặcnhiều người đang cần lời khuyên hay chỉ dẫn về một vấn đề nào đó

Nhà tham vấn hỗ trợ thân chủ ra quyết định bằng cách giúp họ xác định và làm sang tỏvấn đề, xem xét tất cả các khả năng, và đưa ra lựa chọn tối ưu nhất cho chính họ sau khi xem xét

kỹ lưỡng các quan điểm khác nhau

Nhà tư vấn giúp thân chủ ra quyết định bằng cách đưa ra những lời khuyên mang tínhchuyên môn

Mối quan hệ tham vấn quyết định kết quả đạt được của quá trình tham vấn, nhà tham vấnphải xây dựng lòng tin với thân chủ và thể hiện thái độ thừa nhận, thông cảm và không phán xét

Mối quan hệ giữa nhà tư vấn và thân chủ không quyết định kết quả tư vấn bằng kiến thức

và sự hiểu biết của nhà tư vấn về lĩnh vực mà thân chủ đang cần tư vấn

Tham vấn là một quá trình gồm nhiều cuộc nói chuyện hoặc gặp gỡ liên tục (bởi vìnhững vấn đề của mỗi người hình thành và phát triển trong một khoảng thời gian, do đó cũng cần

có thời gian để giải quyết chúng)

Quá trình tư vấn có thể chỉ diễn ra trong một lần gặp gỡ giữa thân chủ và nhà tư vấn Kếtquả tư vấn không lâu bền, vấn đề sẽ lặp lại vì các nguyên nhân sâu xa của vấn đề chưa được giảiquyết

Nhà tham vấn thể hiện sự tin tưởng vào khả năng tự ra các quyết định tốt nhất của thânchủ, vai trò của nhà tham vấn chỉ là “lái” cho thân chủ tới những hướng lành mạnh nhất

Nhà tư vấn nói với thân chủ về những quyết định họ cho là phù hợp nhất đối với tìnhhuống của thân chủ thay vì tăng cường khả năng cho thân chủ

Nhà tham vấn có kiến thức về hành vi và sự phát triển của con người Họ có các kĩ năng nghe vàgiao tiếp, có khả năng khai thác những vấn đề và cảm xúc của thân chủ

Nhà tư vấn có kiến thức về những lĩnh vực cụ thể và có khả năng truyền đạt những kiếnthức đó đến người cần hỗ trợ hay hướng dẫn trong lĩnh vực đó

Nhà tham vấn giúp thân chủ nhận ra và sử dụng những khả năng và thế mạnh riêng của họ

Tập trung vào thế mạnh của thân chủ không phải là xu hướng chung của tư vấn

Nhà tham vấn phải thông cảm và chấp nhận vô điều kiện với những cảm xúc và tình cảmcủa thân chủ

Nhà tư vấn đưa ra những lời khuyên, họ không quan tâm đến việc thể hiện sự thông cảmhay chấp nhận thân chủ

Thân chủ làm chủ cuộc nói chuyện, nhà tham vấn lắng nghe, phản hồi, tổng kết và đặtcâu hỏi

Sau khi thân chủ trình bày vấn đề, nhà tư vấn làm chủ cuộc nói chuyện và đưa ra nhữnglời khuyên

Rõ ràng với vai trò là nhà tham vấn, GVCN cần rất tôn trọng, lắng nghe HS và khơi gợi

để HS tự điều chỉnh niềm tin, thái độ và tự ra quyết định, còn với vai trò nhà tư vấn thì chỉ đơnthuần là GVCN đưa ra những lời khuyên, còn HS chỉ lắng nghe

Thông thường HS thường mắc phải những lỗi về mặt nhận thức như:

- Bóp méo sự thật dựa trên kinh nghiệm

- Đánh giá không hợp lý, phóng đại và xuyên tạc của suy luận

Ngoài ra, để thực hiện chức năng GD, GVCN còn đóng nhiều vai trò khác trong quan hệliên nhân cách với HS của lớp chủ nhiệm, ví dụ: như là người mẹ (người cha), người chị vàngười bạn, khi cần bao dung tha thứ, chia sẻ, giúp đỡ gắn bó với học sinh Trong thực tế đã cónhững HS mất lòng tin với cha mẹ, có ý định bỏ nhà ra đi, GV chủ nhiệm tìm đến an ủi, độngviên, đưa về nhà mình sống một thời gian Sau khi em hiểu ra được giá trị của cuộc sống gia đình

và đã quay trở về với gia đình của mình [3]

Mỗi thầy cô giáo không chỉ dạy HS bằng những hiểu biết của mình mà còn dạy HS bằngchính nhân cách của mình thể hiện trong ứng xử, giao tiếp, tổ chức các hoạt động, xử lý các tìnhhuống sư phạm

2.8 Để tác động giáo dục của GVCN có hiệu quả thì điều kiện cần là phải

2.8.1.Tìm hiểu, nắm chắc tình hình từng HS của lớp về những nội dung sau:

- Hoàn cảnh sống của từng học sinh: Hoàn cảnh sống gia đình, lối xóm, bạn bè tác động,ảnh hưởng rất nhiều đến phong cách, lối sống của học sinh Nắm chắc những điều trên giúpGVCN biết được nguyên nhân, những yếu tố tích cực hay tiêu cực, những thuận lợi hay khókhăn tác động đến HS để tư vấn, phối hợp với cha mẹ trong giáo dục HS

- Những đặc điểm về thể chất, sinh lý của từng học sinh: Thể lực (chiều cao, cân nặng…),khuyết tật, bệnh tật… từ đó có những biện pháp giúp đỡ thích hợp: sắp xếp chỗ ngồi hợp lý, tạo

sự thông cảm trong tập thể học sinh… Yếu tố cùng độ tuổi của học sinh trong lớp cũng tác độngkhá lớn đến hoạt động của lớp

Những đặc điểm về trí tuệ và phong cách của mỗi HS: Khả năng nhận thức, tư duy ở mỗi

em (thông minh, nhanh nhẹn, chậm chạp) trong học tập, vui chơi, giao tiếp Tác phong hoạt báthay chậm chạp, rụt rè Hứng thú hoạt động, sở thích, nhu cầu giao tiếp và tình cảm của mỗi em(thích giao tiếp, cởi mở hay lầm lì, ít nói, ưu tư…), tính cẩn thận, chín chắn trong học tập, sinhhoạt hay cẩu thả, bồng bột, hiền dịu hay nóng nảy…

Nắm vững tính cách, lối sống của từng học sinh như chăm hay lười học, sở thích, khiêmtốn hay ba hoa, mạnh dạn hay nhút nhát, nhân hậu vị tha hay ích kỷ với mọi người, có tính tựlập hay ỷ lại, biết tự trọng, có ý thức xây dựng, bảo vệ danh dự bản thân và tập thể hay là vô tổchức kỷ luật, biết kính trên nhường dưới, tôn trọng mọi người, tôn trọng pháp luật hay sốngbuông thả, cách ứng xử của HS với từng thành viên trong gia đình, đối với thầy cô giáo, bạn bè

Nắm tình hình và kết quả học tập của học sinh qua từng giai đoạn để có thể nhắc nhở,động viên học sinh kịp thời, phối hợp với giáo viên bộ môn, cha mẹ học sinh trong giáo dục…

Phương pháp tìm hiểu HS được đề cập trong module “Tìm hiểu học sinh” ở tài liệu tậphuấn

Để nghiên cứu hiểu học sinh, giáo viên chủ nhiệm nhất thiết phải có “nhật kí giáo viênchủ nhiệm” Nhật kí giáo viên chủ nhiệm khác với “sổ công tác chủ nhiệm” Nhật kí chủ nhiệm

để ghi về từng học sinh, ưu nhược điểm, tính cách, sự tiến bộ, suy nghĩ, tình cảm của giáo viênchủ nhiệm đối với các em, những kỉ niệm, những hiện tượng của học sinh Nhật kí chủ nhiệmgiúp giáo viên có tư liệu về từng em một cách hệ thống Nếu làm chủ nhiệm của lớp học, nhật kígiáo viên chủ nhiệm là nguồn tư liệu đánh giá khoa học về học sinh…

2.8.2 Thiết lập mối quan hệ chặt chẽ giữa GVCN với gia đình, giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên và các lực lượng khác

GV chủ nhiệm có vai trò là người điều phối/phối hợp các nguồn lực, lực lượng giáo dục,

là cầu nối giữa tập thể học sinh và các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường, là người tổ chứcphối hợp các lực lượng giáo dục Hơn nữa, sự ảnh hưởng của giáo viên chủ nhiệm đối với HStrung học càng ít hơn, học sinh có sự độc lập cao, lại được học nhiều môn, chịu sự ảnh hưởngcủa nhiều GV khác nhau Sự hình thành nhân cách của HS diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc, chính vìvậy, nếu không có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên bộ môn, đoàn thanh niên và giáo viên chủnhiệm thì dễ có hiện tượng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” trong hoạt động giáo dục học sinh,

đó là điều tối kỵ, cũng là điều khó đối với giáo viên chủ nhiệm ở trường THPT Đồng thời,GVCN cần liên hệ thường xuyên với gia đình dựa trên tình cảm, quan hệ huyết thống để cùngphối hợp giáo dục theo mục tiêu giáo dục, tạo điều kiện thuận lợi và môi trường tốt nhất cho HShọc tập và rèn luyện Vào đầu năm học GVCN cần tổ chức kí các bản cam kết giữa học sinh, phụhuynh và GVCN về việc phòng chống các tệ nạn xã hội, bảo vệ tài sản của nhà trường, chấphành trật tự an toàn giao thông Trong trường hợp những em thường có hành vi không mongđợi thì GVCN cần sắp xếp thời gian đến nhà thăm hỏi động viên phối hợp cùng gia đình để cóbiện pháp giáo dục kịp thời, sự quan tâm sâu sắc tận tình của GVCN sẽ dần dần cảm hoá đượccác em

Tóm lại, có thể nói mọi mục tiêu giáo dục trong nhà trường được thực hiện thông quacông tác chủ nhiệm lớp Do đó, mọi nhiệm vụ của công tác chủ nhiệm cần phải được thực hiện

có chiều sâu, có kế hoạch, luôn hướng đến tính hiệu quả và tính khoa học, tính giáo dục cao.Công tác chủ nhiệm là công việc thầm lặng, không có một quy tắc hay công thức nào chung chotất cả các giáo viên Tuy nhiên, nó đòi hỏi người giáo viên phải rất cần mẫn và chuyên tâm mới

có thể thành công được

Trong thực tế giáo dục vẫn còn một bộ phận giáo viên thiếu nhiệt tình, một phần do côngviệc giảng dạy chiếm nhiều thời gian, hiệu quả công tác chủ nhiệm ít nhiều bị ảnh hưởng Mộtthiếu sót khác là nhiều giáo viên chủ nhiệm tiến hành công việc khá cảm tính Có người quánghiêm khắc, có người quá dễ dãi Người nghiêm khắc gò ép học sinh theo khuôn khổ một cáchmáy móc (Trích báo cáo của Nguyễn Thanh Phương Trường THCS Phường 3 Thành phố SócTrăng) [3]

Hoặc cũng có một số giáo viên chủ nhiệm chưa có phương pháp chủ nhiệm sáng tạo thíchhợp, chưa hướng dẫn tổ chức cho ban cán sự lớp cách làm việc để đạt hiệu quả nên ảnh hưởng

33rất lớn đến phong trào thi đua của lớp Có giáo viên chưa sử dụng có hiệu quả các phút tự quảnđầu buổi, và giờ sinh hoạt lớp cuối tuần, giành thời gian chủ yếu để nhắc nhở, la rầy học sinh nêncác em đâm ra chán, thiếu kiềm chế bản thân hoặc cố tình vi phạm để cả lớp cùng nghe, cùngchịu (Trích báo cáo của GV trường THCS Bạc Liêu) [3]

Định hướng phát triển năng lực đối với GV chủ nhiệm lớp hiện nay

Để thực hiện tốt vai trò của GVCN vừa là nhà quản lý vừa là nhà GD, mỗi GVCN cầnliên tục phát triển năng lực theo những định hướng sau

3.1 Năng lực tổ chức, quản lí giáo dục tập thể và cá nhân HS

a Nắm vững và quán triệt nguyên tắc tiếp cận tích cực đối với từng HS dựa vào đặc điểm cá

nhân và khuyến khích kỉ luật tích cực, tự giáo dục, khơi dậy lòng tự trọng và tự tôn giá trị đểhoàn thiện bản thân

b Có năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục

- Biết tổ chức thực hiện có kết quả kế hoạch giờ sinh hoạt lớp hoạt động NGLL, các HĐGD đadạng khác dựa trên sự tự quản, sự tham gia và hợp tác của mọi HS

- Biết đánh giá, rút kinh nghiệm về việc tổ chức hoạt động giáo dục với sự tham gia của học sinh

c Có Kĩ năng giải quyết các tình huống sư phạm:

- Nhận dạng được tình huống, biết cách thu thập và xử lý thông tin để giải quyết vấn đề

- Xác định được các phương án có thể để giải quyết tình huống

- Biết vận dụng các tri thức tâm lí, giáo dục tính đến bối cảnh cụ thể để lựa chọn cách giải quyếthiệu quả tình huống giáo dục nảy sinh trong thực tiễn giáo dục Dự kiến được các vấn đề có thểxảy ra khi thực hiện quyết định

- Có kĩ năng tổ chức thực hiện quyết định một cách hiệu quả dựa trên sự khích lệ ý thức tự giáccủa HS và phối hợp các lực lượng GD khác có liên quan Linh hoạt xử lý các vấn đề có thể xảy

ra Biết tổ chức rút kinh nghiệm về cả quyết định đã lựa chọn lẫn quá trình thực hiện giải quyếtvấn đề

d Kĩ năng tiếp cận cá nhân và giáo dục HS có hành vi tiêu cực hoặc HS cá biệt

- Biết cách tiếp cận cá nhân dựa trên đặc điểm tâm lí lứa tuổi và đặc điểm cá nhân Xác định cácnguyên nhân có thể của những hành vi tiêu cực của các em từ đó xác định được nguyên nhânđích thực của hành vi tiêu cực / hành vi sai lệch ở HS

- Biết làm cho HS thay đổi cách nghĩ, quan niệm, niềm tin sai lệch dẫn đến hành vi tiêu cực

- Khơi dậy lòng tự trọng và tự tôn giá trị để tự giáo dục và hoàn thiện bản thân Kết hợp sử dụng

dư luận tập thể để điều chỉnh hành vi tiêu cực của HS trong lớp

- Biết cách làm cho HS trong lớp ứng xử thiện chí và tôn trọng lẫn nhau

- Phối hợp với GV môn học, gia đình, các lực lượng xã hội cùng giúp đỡ HS chuyển đổi thái độ

và hành vi Biết đánh giá hiệu quả của các tác động giáo dục

đ Đánh giá kết quả rèn luyện, tu dưỡng của HS

- Tổ chức đánh giá kết quả giáo dục toàn diện của từng HS, của tổ và của toàn lớp bằng cách thuthập thông tin, minh chứng từ các nguồn khác nhau: bản thân HS, tập thể HS, các GV bộ môn,CMHS, Đoàn thanh niên và các lực lượng có liên quan khác

- Thông báo kết quả đánh giá cho HS, CMHS và những người có liên quan

- Sử dụng kết quả đánh giá để hướng dẫn HS tự giáo dục, để GV điều chỉnh nội dung, PPGD phùhợp và phối hợp với CMHS và các LLGD khác

- Biết cách lưu giữ kết quả đánh giá để lập hồ sơ từng HS và lớp

e Phối hợp các lực lượng trong giáo dục học sinh

- Biết lập kế hoạch phối hợp với CMHS, GV bộ môn, với Đoàn thanh niên và các LLGD có liênquan khác để tổ chức các HĐGD và xây dựng môi trường GD lành mạnh, thống nhất tác độnggiáo dục và đánh giá kết quả giáo dục

- Tổ chức thực hiện kế hoạch phối hợp các lực lượng trong giáo dục HS

- Biết cách đánh giá việc thực hiện kế hoạch phối hợp các lực lượng trong giáo dục HS phân tíchđược các nội dung, hình thức, biện pháp phối hợp với cha mẹ HS trong việc hỗ trợ, giám sátviệc học tập, rèn luyện của HS THPT

- Thiết kế được các kế hoạch làm việc với cha mẹ HS dưới các hình thức khác nhau như Hộinghị CMHS, kế hoạch thu hút sự tham gia của CMHS vào việc tổ chức một số HĐ tập thể, cuộcthăm gia đình HS

Biết phối hợp với các giáo viên khác thiết lập và duy trì các chuẩn mực hành vi của lớphọc và quản lí các nguồn lực trong trường, lớp học

Biết đảm bảo sự an toàn về thể chất, tình cảm và xã hội cho tất cả học sinh

Biết phối hợp với đồng nghiệp, với gia đình học sinh và các chuyên gia, tổ chức khônggian lớp học hợp lí cho học sinh học tập

g Xây dựng và quản lí hồ sơ chủ nhiệm thể hiện ở các khía cạnh sau:

Nắm được đặc điểm, chức năng, yêu cầu, cách sử dụng, tác nghiệp từng loại hồ sơ quản

lý lớp học sinh, cũng như hiểu được ý nghĩa của từng loại Biết cách xây dựng hồ sơ chủ nhiệm.Biết cách cập nhật và quản lý hồ sơ chủ nhiệm Biết sử dụng hồ sơ chủ nhiệm để theo dõi sự pháttriển cá nhân và tập thể và điều chỉnh kế hoạch

3.2 Năng lực giao tiếp

a.Giao tiếp phù hợp trong các mối quan hệ thể hiện ở các khía cạnh sau:

Khiêm tốn, tôn trọng và lịch sự trong giao tiếp ứng xử với CMHS Lắng nghe tích cực nhữngchia sẻ của CMHS Tế nhị phản hồi và biết thuyết phục CMHS phối hợp giáo dục HS và cảithiện môi trường giáo dục trong gia đình Thể hiện sự tôn trọng, lịch sự, thiện chí, hợp tác tronggiao tiếp ứng xử với các lực lượng xã hội khi tham gia các hoạt động xã hội, trong phối hợp vớicác lực lượng xã hội giáo dục HS

b Giao tiếp với học sinh

- Thể hiện sự cởi mở, quan tâm, thân thiện, và tôn trọng… tạo bầu không khí tiếp xúc thoảimái, tin tưởng ở các em Khi trình bày nội dung dạy học, giáo dục biết sử dụng ngôn từ trongsáng, lời nói ngắn gọn, súc tích, chứa đầy đủ thông tin, phát âm chuẩn, có điểm nhấn, âm lượng,

cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, tư thế phù hợp, diễn đạt cụ thể, mạch lạc, dễ hiểu, lập luận logic, chặtchẽ để tác động đồng thời đến cả nhận thức, tình cảm và ý chí của các em

- Khích lệ HS tự tin giao tiếp, tạo điều kiện và động viên HS diễn đạt ý nghĩ và bộc lộ cảmxúc Thực sự chú ý đến nhu cầu, nguyện vọng của học sinh Biết đặt mình vào vị thế của họcsinh để thấu hiểu cảm xúc của các em

- Lắng nghe HS một cách quan tâm, chăm chú Làm chủ được cảm xúc trong giao tiếp với HS.Hưởng ứng các ý tưởng hợp lý, chấp nhận ý kiến, tiếp thu ý kiến xác đáng của học sinh Sử dụngngôn từ tích cực trong giao tiếp, tránh những ngôn từ, hành vi làm tổn thương HS Thể hiện sựtôn trọng mọi HS

- Phản hồi HS bằng những nhận xét tích cực, mang tính thuyết phục trên cơ sở biết nhận ratrong ý kiến của HS những khía cạnh hợp lí, tính xác đáng, đồng thời tế nhị chỉ ra những điềuchưa thật chuẩn xác… giúp các em xây dựng lòng tin để giao tiếp cởi mở nhằm học hỏi và pháttriển [2]

3.3 Ngoài ra, GVCN còn cần không ngừng tu dưỡng đạo đức nhà giáo trong Luật giáo dục,

chuẩn nghề nghiệp GV và quy định về đạo đức nhà giáo (đã đề cập ở nội dung Chức năng,nhiệm vụ của GVCN trong tài liệu tự đọc)

III CÂU HỎI

1 Làm thế nào để có thể làm tốt vai trò là nhà quản lý của GVCN?

2 Với tư cách là nhà giáo dục, GVCN cần quan tâm làm gì để có thể đạt được hiệu quả giáo

3 Liên hệ bản thân thầy cô thấy mình cần học hỏi, tăng cường những năng lực nào trong sốnhững năng lực cần có của người GVCN?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

-Nguyễn Thanh Bình Một số vấn đề trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay.NXB ĐHSPHN.2011

-Nguyễn Thanh Bình (2010) Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT MS.SPHN-09-465NCSP-Kỉ yếu hội thảo về công tác chủ nhiệm lớp do Cục nhà giáo kết hợp với Dự án THCS II tổ chứcnăm 2010

-Life skills The bridge to human capabilities UNESCO education sector position paper Draft

13 UNESCO 6/2003

-Unicef ( 2005) Tài liệu tập huấn kĩ năng cơ bản trong tham vấn

-Hà Nhật Thăng Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông NXBGD (2004)

NHẬN THỨC HẬU QUẢ SỰ THIẾU TRÁCH NHIỆM

CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM MỤC TIÊU

Sau khi đọc xong nội dung này GVCN sẽ:

Nhận thấy trách nhiệm của người GVCN là rất lớn, không chỉ giới hạn trong những quyđịnh của Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông cónhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộtrưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Nhận thức được hậu quả khôn lường (ảnh hưởng đến tương lai, thậm chí sự sống còn của HS)nếu GVCN thiếu quan tâm sâu sát, ứng xử công bằng, tôn trọng, nhạy cảm trước những biểuhiện dù nhỏ của HS

Thấy được sự tất yếu trong quan hệ với HS và giải quyết các vấn đề có liên quan đến HS cầnphải suy nghĩ thận trọng trước khi quyết định, hành động

- Người GV với đặc điểm lao động nghề nghiệp có quan hệ trực tiếp với con người, với nhữngtâm hồn trong sáng, nhưng nhân cách đang trưởng thành với nhiều khát vọng, ước mơ, hoài bão.Người GVCN lại càng có ảnh hưởng lớn đối với HS của mình thông qua mối quan hệ đa diệnvới vai trò là người chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc giáo dục và phát triển của các em.Mỗi HS là một thế giới nội tâm với những hoàn cảnh, điều kiện khác nhau, cũng rất dễ bị tổnthương nếu GVCN dù chỉ là vô tình có những lời nói, hành vi mà các em cảm thấy không đượctôn trọng, quan tâm Các em coi và mong đợi GVCN như người bạn, người chị/ người anh,người cha/ người mẹ Nếu GVCN không đủ tình thương và tâm huyết đáp ứng được nhu cầu đó

mà chỉ thực hiện trách nhiệm chủ nhiệm lớp ở mức độ có làm ( có thực hiện nhiệm vụ đã quyđịnh) nhưng không tới hạn thì vẫn chưa đủ Có thể nói trách nhiệm của người GVCN đối với HS

là vô hạn giống như người mẹ, người cha, người anh, người chị trong gia đình

- Trên thực tế qua tìm hiểu thực trạng hoạt động nghề nghiệp của GVCN cho thấy khá nhiềuGVCN mới thực hiện nhiệm vụ của mình theo quy định, nhưng cũng không phải là đã làmnhững việc đó đến tận cùng của trách nhiệm Nhiều cán bộ quản lý nhà trường cho rằng với cáchthực hiện trách nhiệm như vậy, người cán bộ quản lý cảm thấy chưa hài lòng nhưng cũng khó có

36thể phê bình được họ Trong thực tế cũng không thiếu những trường hợp do tinh thần tráchnhiệm của GVCN chưa cao nên đã dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Vì vậy, người GVCN một khi đã đảm nhiệm vai trò này thì cần phải làm hết trách nhiệm và vớitâm huyết với HS, với nghề, luôn ý thức được hậu quả có thể xảy ra nếu không thận trọng, tậntâm, nhạy cảm để phòng ngừa những rủi ro rất dễ xảy ra

Người GVCN cũng không phải là người chờ các em tìm đến đề nghị hỗ trợ, giúp đỡ, chia

sẻ, mà cần chủ động phát hiện những , bất thường“ và kịp thời giúp đỡ, tháo gỡ những khó khăn,vướng mắc mà HS gặp phải, đưa các em ra khỏi trạng thái bi quan, bất an, căng thẳng, lo âu Trên thực tế, đã có nhiều tấm gương thày, cô giáo không chỉ giúp đỡ học sinh bằng tiền bạc,

cơ sở vật chất, kèm cặp dạy dỗ mà còn nhận nuôi học sinh như con, dù phần lớn thầy cô sốngtrong điều kiện không dư dả hoặc thiếu thốn

Cô giáo Hoàng Hương Duyên, Trường THPT Trương Định, đã nhận đỡ đầu em N.M.Đ.khi cha em bị nhiễm HIV, mẹ bỏ đi, nhà phải bán để trả nợ Em Đ phải bỏ học đi làm kiếm tiềnnuôi cha trong trại cai nghiện Để giúp đỡ em Đ tiếp tục đi học, cô giáo Duyên đã nhận đónghọc phí, sách vở, tiền sinh hoạt cho em trong suốt các năm học ở phổ thông, hằng ngày dành thờigian phụ đạo cho Đ, vận động các thầy cô giáo khác tham gia dạy ngoài giờ để Đ bổ sung kiếnthức bị thiếu Cô Duyên cũng kiên trì trong việc tìm mẹ của Đ., giải thích về việc phòng tránhlây nhiễm HIV để mẹ em trở về đoàn tụ với gia đình

Hoặc trường hợp khác:

Trước hoàn cảnh học sinh H.T.T có cha bị tai nạn, mẹ sinh đôi hai em, phải đưa các emvào TP.HCM sinh sống, H.T.T ở lại Hà Nội, không nhà, không người thân, rơi vào tình trạngtrầm cảm, cô giáo Lê Bích Ngọc, giáo viên Trường THPT Phan Huy Chú, đã nhận H.T.T về nhàchăm sóc, nuôi dưỡng như con mình H.T.T đã học hết phổ thông trong sự cưu mang của côgiáo và thi đỗ vào đại học

Người GVCN không thể coi mình có quyền đứng ở vị thế của người trên, hoặc có thể xem nhẹcảm xúc, lòng tự trọng của HS mà thể hiện thái độ, lời nói và hành động thiếu cân nhắc

Mình đã quá thất vọng và buồn tủi về những việc mà cô giáo Chủ nhiệm đã gây ra chomình và một số bạn khác cùng lớp Số là một ngày, cô chủ nhiệm la mình:

"N., em hãy liệu hồn đó, học hành không lo, chỉ lo bồ bịch lăng nhăng, trai gái lung tung"

Mình hơi ngạc nhiên, vì tuy trong lớp mình có tình bạn hơi đặc biệt với T.L, một bạn traingồi phía trên mình, nhưng mình cũng cố giải thích vì nghĩ cô hiểu lầm: "Em và bạn T.L chỉ làbạn" Và cô bắt đầu nói nặng, không hề cho mình thời gian giải thích: "Bạn mà như vậy hả, hẹn

hò suốt ngày, thằng L còn được, nó là con trai, còn em là thân phận con gái."

Mình chỉ biết im lặng mà nghe, vì tức quá không thể nói lên lời Cô lại tiếp, lần này còncay độc hơn, chính những lời lẽ này đã khiến mình bị sốc nặng nề, vì không ngờ là 1 giáo viên

mà cô lại xỉ nhục học trò mình như vậy: "Em nghĩ mình là ai? Đi với trai, em đâu phải ngườiphương Tây, người Mỹ mà cư xử như vậy, chỉ có những thứ mới làm thế"

Đến lúc này thì mình khóc tức tưởi, mình cảm thấy bị xỉ nhục quá đáng, mình và L chỉ

có tình bạn, tình bạn học trò hồn nhiên và trong sáng Vậy mà cô nỡ lòng xát muối lên tình cảmnày 2 từ đập vào tai làm mình muốn nghẹt thở, mình không thể nói lời nào được nữa Xin nóithêm, trước khi la cô đã nói: "Tôi xin lỗi các em trước để các em khỏi trách tôi" Nhưng nhữnglời lẽ ấy của cô dù có ngàn lời xin lỗi cũng không thể bù đắp vết thương lòng trong mình Cô lạinói oang oang, đến các cô giáo, thầy giáo và các bạn học sinh khác đều nghe thấy Mình khôngcòn mặt mũi nào nhìn mặt mọi người nữa Cô còn cấm mình không được giỡn với bất cứ bạnnam nào trong lớp Không chỉ có vậy, cô còn nói chuyện này với các giáo viên khác trongtrường, và cô còn nói trước: "Tui cũng nhiều chuyện lắm nha, đừng trách tui"

37Mình quá đau đớn! Mình cứ nghĩ thời gian sẽ xoa dịu nỗi đau này, nhưng đã hơn 2 tuầntrôi qua rồi, nó vẫn còn trong tim mình, và ngày một đau hơn Nhất là mỗi khi vào lớp, cô nhìnmình như thể mình đầy tội lỗi, các thầy cô khác và càc bạn cũng thế Mình không muốn sốngnữa!

Trong lớp mình, V.H và D.T cũng là 1 cặp nam nữ có tình bạn đặc biệt trong lớp, cô vàcác giáo viên khác cũng đã biết từ lâu Trong một lần phát bài kiểm tra Hóa (cô Chủ nhiệm dạymôn Hóa lớp mình), V.H được 2.5 điểm, D.T được 2, cô nhìn D.T nói: "2 đứa này hay quá nhỉ,làm như rủ nhau làm bài chung vậy" Vừa buồn vì điểm kém, vùa bị cô nói nặng, D.T gục mặtxuống bàn mà khóc

Một lần khác, gần đây, cô mắng V.H về kỉ luật, cô nói: "Mình phải gọn gàng mới đẹp traichứ, nhất là khi mình có bồ, bồ mình còn học chung lớp với mình nữa " D.T lại khóc… tiết họcsau cũng là tiết hóa của cô, V.H giận không thèm học hành gì, cô cũng chẳng nói một lời…

Mình buồn quá, chỉ còn không lâu nữa là mình phải thi học kì 2 và xét tuyển lớp 10, là 2

kì thi quan trọng nhưng mình chẳng còn tinh thần học nữa Các bạn giúp mình với, mình phảilàm sao đây, mình chưa quên được lời nói mà cô dành cho mình, 1 sự xỉ nhục quá lớn - T.N

Qua lời tâm sự trên của HS chúng ta thấy em không chỉ bị tổn thương tới mức cảm thấyđau đớn vì cảm thấy bị xỉ nhục, mà còn mất hết cả động lực học tập và thật khó để em có thểquên nỗi đau này để sống bình thường

Cô đã xuyên thẳng qua tim em

Thời hoa đỏ là một thời mộng mơ nhất trong cuộc đời của mỗi người Hồi còn học phổthông, bắt đầu vào lớp 10, tâm trạng một thiếu nữ trong tôi bắt đầu hình thành Nó cũng dễ tổnthương và bỡ ngỡ Tự nhiên thấy mình chóng nhớn hẳn lên Ai gặp cũng nói “thiếu nữ rồi đấynhé!” Nghe vui vui là

Nhưng mỗi khi nhắc đến đó, tôi lại cảm thấy hơi nhoi nhói nơi trái tim về một kỷ niệmhọc trò mà đến bây giờ, dù đã có gia đình, công viêc ổn định, con bé cũng tuổi cắp sách tớitrường, tôi vẫn thấy câu chuyện đó như mới hôm qua

Lớp 10A, tiết Vật lý do cô giáo có tên rất đẹp - cô Nguyệt phụ trách Đó là một cô giáorất mẫu mực, nói năng rất chuẩn từng câu, từng chữ Từ cách trình bày trên bảng và giảng bài,tới trang phục cô mặc đều chỉn chu

Hôm đó, khi cả lớp đang chăm chú nghe giảng bài Gần cuối giờ, cô cho lớp làm bài tậpứng dụng với công thức vừa dạy

Trong lúc cả lớp đang làm bài, cô đến gần một bạn gái ngồi bàn đầu và nói:

“Cô Th phải cố mà học cho thật giỏi còn đi làm, không học được thì lại về nhà mà bán bánh.Chứ không như cô Y., không học được thì cũng có cửa hàng cửa hiệu để về bán với bố mẹ”

Cả lớp yên lặng trong giây lát rồi xì xào bàn luận Chẳng là nhà bạn Th có mẹ già ở nhà,thường gói bánh lá đem ra chợ bán đổ cho các cửa hàng nhỏ Còn nhà tôi là nhà mặt đường, bố

mẹ có cửa hàng bách hoá tổng hợp bán ngay đầu chợ - phố huyện Câu nói đó của cô như xuyênthẳng vào tim tôi

Tôi và Th vốn từ bé đến lớn học cũng nhau Nhà Th không khá giả lắm nhưng dù là bánbánh lá, cũng là một công việc mưu sinh chân chính Hoặc như nhà tôi, cũng buôn bán vậy thôi,đâu có gì mà cô nói theo kiểu đay nghiến đến như vậy

Hôm đó trở về, tôi thấy ghét cô giáo nhiều Tôi giận, vì cô là cô giáo mà lại nói theo cáchnhư vậy, vẫn biết cô mong bạn Th cố gắng học cho giỏi

Bao nhiêu đêm tôi học hành miệt mài, để học thật tốt và thi đỗ đại học, Th cũng vậy.Không biết nó có tủi thân không, chứ tôi thì bị ám ảnh nặng nề từ câu so sánh vì von đó của cô.Tôi chỉ mong sao thời gian học lớp 10 thật nhanh để không phải gặp lại cô ấy nữa

Thiết nghĩ, đều là con người, dù lớn hay bé cũng đều có tâm hồn và cảm xúc Các thầycác cô nên cân nhắc khi dạy dỗ các em Những câu nói vô tình hay hữu ý, nếu nó phản cảm, sẽ

để lại những dấu ấn không đẹp trong mỗi chúng ta (Vũ Thị Hoàng Yến -Hà Nội)

Sau tâm sự này chúng ta lại thấy những câu nói của GV đã để lại vết thương lòng cho HStrong suốt cả cuộc đời có lẽ do giáo viên đó không nhận thức được hậu quả của nó

Đáng tiếc là trong thực tế có những GV do không kiểm soát được cảm xúc, hoặc khôngnhận thức được hậu quả của hành vi của mình nên đã có những hành động gây ra hậu quả đaulòng không thể cứu vãn trái với mục đích, ý nghĩa của nghề như những trường hợp dưới đây: