Cắt giảm thuế theo cam kết của các hiệp định FTA và tác động đến nền kinh tế.

Trong công cuộc đổi mới những thập kỷ gần đây, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể về mặt kinh tế xã hội: kinh tế tăng trưởng ở mức cao, phát triển thương mại, mở rộng đầu tư, góp phần xóa đói giảm nghèo hiệu quả. Việt Nam đã và đang tham gia một cách tích cực vào các tiến trình hội nhập quốc tế thông qua việc ký kết các hiệp định FTA, góp phần củng cố và đưa mối quan hệ hợp tác giữa các nước lên một tầm cao mới. Có thể thấy nội dung quan trọng trong các hiệp định FTA mà Việt Nam tham gia đến nay là lộ trình cắt giảm thuế quan. Và tác động chủ yếu của các cam kết trong FTA là do hiệu ứng của việc cắt giảm thuế quan. Bài viết dưới đây sẽ tìm hiểu về việc “Cắt giảm thuế theo cam kết của các hiệp định FTA và tác động đến nền kinh tế”. Tuy nhiên, nằm trong khuôn khổ cho phép, bài tiểu luận chỉ đưa ra một cái nhìn tổng quan cùng với một số nội dung quan trọng về lộ trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam. Từ đó, đưa ra những thuận lợi, khó khăn và một số giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam nhằm tận dụng tốt những lợi thế mà các hiệp định FTA đem lại.

 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH

BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN

Môn thi: THUẾ

Đề bài: Cắt giảm thuế theo cam kết của các hiệp định FTA và tác động đến nền

kinh tế

LỜI MỞ ĐẦU

Trong công cuộc đổi mới những thập kỷ gần đây, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể về mặt kinh tế - xã hội: kinh tế tăng trưởng ở mức cao, phát triển thương mại, mở rộng đầu tư, góp phần xóa đói giảm nghèo hiệu quả Việt Nam đã và đang tham gia một cách tích cực vào các tiến trình hội nhập quốc tế thông qua việc ký kết các hiệp định FTA, góp phần củng cố và đưa mối quan hệ hợp tác giữa các nước lên một tầm cao mới Có thể thấy nội dung quan trọng trong các hiệp định FTA mà Việt Nam tham gia đến nay là lộ trình cắt giảm thuế quan

Và tác động chủ yếu của các cam kết trong FTA là do hiệu ứng của việc cắt giảm

thuế quan Bài viết dưới đây sẽ tìm hiểu về việc “Cắt giảm thuế theo cam kết của các hiệp định FTA và tác động đến nền kinh tế” Tuy nhiên, nằm trong khuôn khổ

cho phép, bài tiểu luận chỉ đưa ra một cái nhìn tổng quan cùng với một số nội dung quan trọng về lộ trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam Từ đó, đưa ra những thuận lợi, khó khăn và một số giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam nhằm tận dụng tốt những lợi thế mà các hiệp định FTA đem lại

Phần 1: Cơ sở lý thuyết của vấn đề nghiên cứu

1.1 Tổng quan về thuế

1.1.1 Khái niệm thuế

Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc của các pháp nhân, thể nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật quy định, không mang tính chất hoàn trả trực tiếp, nhằm sử dụng cho mục đích chung toàn xã hội [3]

1.1.2 Chức năng của thuế

Chức năng phân phối và phân phối lại: Là sự huy động một bộ phận thu

nhập quốc dân dưới hình thức tiền tệ vào ngân sách Nhà nước Phần lớn thuế đánh

trên hàng hóa và thu nhập Người có thu nhập cao và sử dụng nhiều hàng hóa, dịch

vụ là người nộp thuế nhiều hơn Số tiền này sau đó lại được Nhà nước chi nhằm thực hiện chính sách kinh tế - xã hội, tạo ra tính công bằng tương đối cho xã hội Trong một chừng mực nhất định, chức năng phân phối và phân phối lại đã tạo điều kiện cho sự ra đời và phát huy tác dụng chức năng điều tiết của thuế [3]

Chức năng điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Sẽ ảnh hưởng đến mức độ và cơ cấu

của tổng cầu, thuế có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sản xuất tác động đến sản lượng tiềm năng Thuế thu nhập ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định tiền lương Thuế đánh vào hàng hoá có thể tác động đến việc mua sắm, sử dụng và khấu hao tài sản

cố định Mục đích là giúp điều tiết, kích thích các hoạt động kinh tế đi vào quỹ đạo chung, phù hợp với lợi ích kinh tế - xã hội [3]

1.1.3 Vai trò của thuế

Là công cụ huy động nguồn tài chính, một phần của cải vật chất xã hội vào ngân sách Nhà nước

Là công cụ góp phần điều hòa thu nhập, đảm bảo công bằng, sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế

Là công cụ quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Là công cụ thực hiện kiểm tra, kiểm soát các hoạt động sản xuất kinh doanh

1.2 Tổng quan về hiệp định FTA

1.2.1 Khái niệm FTA

Hiệp định thương mại tự do (viết tắt: FTA) là một thỏa thuận giữa hai hay nhiều quốc gia (hoặc vùng lãnh thổ) nhằm mục đích tự do hóa thương mại về một hoặc một số nhóm mặt hàng nào đó bằng việc cắt giảm thuế quan, tạo lập các quy định tạo thuận lợi cho trao đổi hàng hóa, dịch vụ và di chuyển vốn giữa các quốc gia thành viên Ngày nay, FTA không chỉ giới hạn trong việc thực hiện tự do hóa thương mại hàng hóa, dịch vụ mà còn cả xúc tiến và tự do hoá đầu tư, hợp tác chuyển giao công nghệ, thuận lợi hóa thủ tục hải quan và nhiều nội dung mới khác như lao động, môi trường [4]

1.2.2 Nội dung chính của FTA

Một là quy định về việc cắt giảm các hàng rào thuế quan và phi thuế quan [4] Hai là quy định danh mục mặt hàng đưa vào cắt giảm thuế quan [4].

Ba là quy định về thời gian cắt giảm thuế xuất nhập khẩu [4].

Bốn là quy định về quy tắc xuất xứ [4].

Phần 2: Giải quyết vấn đề nghiên cứu

2.1 Chương trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam trong Hiệp định Thương mại

tự do

2.1.1 Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên Minh châu Âu EU (EVFTA)

Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên Minh châu Âu EU (EVFTA) về Biểu thuế nhập khẩu của Việt Nam, Việt Nam cam kết sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực với 48,5% số dòng thuế, tương đương 64,5% kim ngạch nhập khẩu từ EU, và sau 10 năm là khoảng 99% số dòng thuế, tương đương 99,8% kim ngạch nhập khẩu từ EU Đối với số dòng thuế còn lại, Việt Nam sẽ có lộ trình trên 10 năm hoặc dành ưu đãi cho EU trên cơ sở hạn ngạch thuế quan của WTO Lộ trình cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với một số nhóm mặt hàng chính của Việt Nam như sau: ô tô (sau 9 năm đối với ô tô phân khối lớn (trên 3000cc cho động cơ xăng và trên 2500cc cho động cơ diesel) và 10 năm đối với các loại ô tô còn lại); linh kiện, phụ tùng ô tô (tối đa 7 năm); hóa chất (tối đa 7 năm); đồ uống có cồn (tối đa 10 năm); thịt bò (3 năm), thịt lợn đông lạnh (7 năm); sữa và sản phẩm sữa (3-5 năm); thuốc lá, xì gà (15 năm); máy móc thiết bị (tối đa 7 năm);… [2]

Đối với xuất khẩu của Việt Nam, ngay khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa

bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU Sau 7 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực,

EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam Đối với khoảng 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại,

EU cam kết dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0% Như vậy, có thể nói gần 100% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu sau một lộ trình ngắn [1]

Về cam kết thuế xuất khẩu của Việt Nam, Việt Nam cam kết xóa bỏ thuế xuất khẩu với hàng hóa xuất khẩu sang EU với lộ trình lên đến 15 năm, trừ những mặt hàng được duy trì thuế xuất khẩu tập trung vào một số nhóm hàng quan trọng như dầu thô, than đá (trừ than để luyện cốc và than cốc),… [2]

2.1.2 Hiệp định thương mại hàng hóa giữa ASEAN và Hồng Công (Trung Quốc) AHKFTA

Hiệp định thương mại hàng hóa giữa ASEAN và Hồng Công (Trung Quốc) AHKFTA, hiện nay, Bộ Tài chính đang trình Chính phủ ký ban hành Nghị định về Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện Hiệp định Thương mại hàng hoá giữa ASEAN và Hồng Công (Trung Quốc) giai đoạn 2019 - 2022 Mức thuế suất AHKFTA được xây dựng trên nguyên tắc tuân thủ cam kết theo lộ trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam quy định tại Hiệp định AHKFTA [2]

Về tổng thể, Biểu thuế AHKFTA theo Danh mục Biểu thuế hài hoà ASEAN năm 2017 (AHTN 2017) giai đoạn 2019 - 2022 gồm 10.856 dòng thuế, trong đó gồm 10.775 dòng thuế theo cấp độ 8 số và 81 dòng thuế được chi tiết theo cấp độ 10

số (từ 38 dòng cấp độ 8 số) Lộ trình cắt giảm thuế quan trong biểu thuế ban hành được áp dụng cho 4 giai đoạn theo từng năm, từ năm 2019 - 2022 Sau khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam cam kết sẽ xóa bỏ khoảng 72% số dòng thuế của Biểu thuế AHKFTA (tương ứng 7.818 dòng thuế) Danh mục cam kết theo kết cấu Biểu thuế AHKFTA giai đoạn 2019 - 2022, ngoài 7.818 dòng thuế xoá bỏ, có 457 dòng thuế nhạy cảm (chiếm 4,2% số dòng thuế); 536 dòng thuế nhạy cảm cao (chiếm 4,94%); 2.045 dòng thuế không cam kết (chiếm 18,84%)… [2]

2.2 Tác động của việc cắt giảm thuế đến nền kinh tế Việt Nam

2.2.1 Tác động tích cực đối với nền kinh tế Việt Nam

Việc ký kết và tham gia các FTA thế hệ mới sẽ có tác động lớn đến nền kinh

tế Việt Nam thông qua việc cắt giảm thuế quan, mở rộng thị trường xuất nhập khẩu Theo đó, kim ngạch xuất nhập khẩu sang các nước đối tác sẽ tăng, củng cố thị trường truyền thống, khơi thông nhiều thị trường tiềm năng trên cơ sở thúc đẩy quan hệ với các đối tác chiến lược kinh tế quan trọng Cụ thể:

Thứ nhất, thúc đẩy hoạt động xuất khẩu: Những quy định trong các FTA này

buộc nền kinh tế thành viên, trong đó có Việt Nam, phải tái cấu trúc, mở ra những thị trường mới và tạo sức hút về hàng hóa Với cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu lên tới gần 100% biểu thuế và giá trị thương mại mà hai bên đã thống nhất, cơ hội gia tăng xuất khẩu cho những mặt hàng Việt Nam là rất đáng kể [5]

Thứ hai, đối với sản xuất trong nước: Việc tham gia các FTA thế hệ mới sẽ

khiến cho nhiều mặt hàng làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất trong nước có giá thấp hơn, do đó, chi phí sản xuất của các doanh nghiệp được cắt giảm, từ đó, giá cả hàng hóa sẽ cạnh tranh hơn so với hàng nhập khẩu, thúc đẩy sản xuất trong nước để xuất khẩu [5]

Thứ ba, đối với môi trường kinh doanh: Các FTA thế hệ mới sẽ giúp Việt

Nam kiện toàn hơn bộ máy nhà nước, theo hướng đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường trách nhiệm, kỷ cương kỷ luật của cán bộ, từ đó, hỗ trợ cho tiến trình đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế của Việt Nam [5]

Thứ tư, đối với thu hút đầu tư nước ngoài (FDI): Trong các FTA thế hệ mới

đều có các cam kết đối xử công bằng giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài trong việc thành lập, mua lại, mở rộng, điều hành, triển khai, vận hành, kinh doanh Điều đó sẽ tạo cơ hội cho các nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường Việt Nam nhanh hơn Các FTA thế hệ mới cũng có các quy định về phát triển bền vững, giúp hạn chế bớt những công nghệ lạc hậu và thúc đẩy phát triển các công nghệ sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, thân thiện với môi trường [5]

2.2.2 Tác động tiêu cực đối với nền kinh tế Việt Nam

Bên cạnh những tác động tích cực, việc thực hiện các FTA thế hệ mới đặt ra một số thách thức cho nền kinh tế Việt Nam Cụ thể:

Thứ nhất, thách thức về hoàn thiện thể chế, tạo môi trường cạnh tranh lành

mạnh So với thông lệ quốc tế, thể chế kinh tế, môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam còn khoảng cách lớn Nếu chúng ta không nỗ lực cải cách, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường thì đây chính là rào cản ngăn dòng vốn đầu tư nước ngoài có chất lượng vào Việt Nam, không nâng được năng lực cạnh tranh của hàng hóa, sản phẩm Việt Nam trong thương mại quốc tế [5]

Thứ hai, sức cạnh tranh của nền kinh tế, doanh nghiệp Việt Nam cũng như

từng sản phẩm hiện nay còn thấp Việc cắt giảm thuế nhập khẩu theo lộ trình cam kết dẫn đến các hàng hóa sản xuất trong nước chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ hàng hóa nhập khẩu, đồng thời các ngành sản xuất trong nước chịu tác động trực tiếp của những biến động trên thị trường hàng hóa quốc tế [5]

Thứ ba, có một số vấn đề đặt ra đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài

(FDI): (i) Đóng góp của FDI trong việc nâng cao năng lực công nghiệp, còn hạn chế; (ii) Mối liên kết giữa khối doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu kém; (iii) Các doanh nghiệp FDI chủ yếu hoạt động ở lĩnh vực gia công lắp ráp, thâm dụng lao động và ít có khả năng tạo tác động lan tỏa về mặt công nghệ;…[5]

Thứ tư, tỷ trọng thu ngân sách Nhà nước từ thuế xuất nhập khẩu trên tổng thu

ngân sách Nhà nước có xu hướng giảm, do thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi và ưu đãi đặc biệt vào lộ trình cắt giảm sâu [5]

Thứ năm, trình độ đội ngũ cán bộ và năng lực của các cơ quan quản lý nhà

nước cần tiếp tục tăng cường để đáp ứng yêu cầu quản lý, giám sát thị trường, cải cách thủ tục hành chính, hạn chế gian lận thương mại… [5]

Phần 3: Kết luận

3.1 Quan điểm và nhận xét cá nhân

Tham gia hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và các FTA nói riêng, cơ hội và thách thức sẽ chia đều cho tất cả các bên, sẽ có những tác động hai chiều đối với mỗi quốc gia Đối với Việt Nam, trong những năm qua, việc tham gia vào các FTA

đã đóng góp đáng kể vào công cuộc phát triển, cải cách kinh tế đất nước

Việc mở rộng FTA với nhiều đối tác không những giúp Việt Nam tránh phụ thuộc vào các thị trường truyền thống mà còn đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đặc biệt là lợi thế thương mại từ các thị trường mới Bên cạnh đó, với việc thực hiện các Hiệp định, Việt Nam đã tạo ra cơ hội to lớn trong thu hút đầu tư nước ngoài, chuyển dịch luồng vốn đầu tư vào Việt Nam, trong đó nhiều doanh nghiệp tiếp cận được với các khoản vốn ưu đãi đầu tư Việc thực hiện các cam kết trong FTA tạo động lực để doanh nghiệp đẩy nhanh cải cách, tự sắp xếp lại, chủ động chuyển hướng đầu

tư, chuyển giao công nghệ để tăng khả năng cạnh tranh, từ đó tạo ra tư duy làm ăn mới, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh

Một ý nghĩa không thể bỏ qua là quá trình đàm phán các FTA thế hệ mới đã giúp đào tạo, trưởng thành đội ngũ chuyên gia thương mại quốc tế Các cán bộ đàm phán của chúng ta đã từng bước học hỏi, trưởng thành để cùng các đồng nghiệp quốc tế xây dựng nên những tiêu chí thương mại tiên tiến đáp ứng xu thế phát triển của thương mại hiện đại Những kiến thức, kinh nghiệm đàm phán, tư duy thời đại

là nguồn lực quý giá để đội ngũ này tiếp tục đóng góp vào công tác quản lý, hoạch định chính sách, hiện thực hóa lợi ích từ các FTA thế hệ mới [6]

3.2 Một số hàm ý chính sách

Để có thể tận dụng được những cơ hội và hạn chế những thách thức trong thực hiện cam kết của các FTA thế hệ mới, thời gian tới, cần chú trọng đến một số giải pháp sau:

Đối với Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách gắn với việc thực

hiện các cam kết hội nhập, nhằm nâng cao hiệu quả huy động, sử dụng vốn đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; Thay đổi chính sách thu hút FDI theo hướng chọn lọc các dự án, đối tác phù hợp với yêu cầu phát triển của Việt Nam; Tăng cường công tác kiểm soát các doanh nghiệp FDI, nhất là các doanh nghiệp thường báo lỗ để tránh các hiện tượng chuyển giá [5]

Kịp thời rà soát, sửa đổi, điều chỉnh, bãi bỏ quy định không phù hợp với các cam kết quốc tế nhằm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ trong các điều ước quốc tế song phương, đa phương và khu vực mà Việt Nam là thành viên [5]

Giám sát chặt chẽ việc ban hành và áp dụng các giấy phép, điều kiện kinh doanh; Đẩy mạnh việc hoàn thiện thể chế tài chính, đảm bảo tính đồng bộ, công khai, minh bạch, ổn định và phù hợp với yêu cầu thực tiễn đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và các cam kết quốc tế [5]

Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các cam kết, hiệp định mà Việt Nam tham gia đến từng ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân để các đối tượng có liên quan thực hiện hiệu quả các cam kết [7]

Đối với các hiệp hội: Tiếp tục triển khai các hoạt động cung cấp và tư vấn

cho doanh nghiệp về pháp luật kinh doanh, kiến thức về hội nhập kinh tế quốc tế, cũng như kinh nghiệm đối phó với các vụ kiện quốc tế, những rào cản thương mại của các thị trường xuất khẩu; Tổ chức nhiều chương trình xúc tiến thương mại – đầu tư theo thị trường, ngành hàng và lĩnh vực kinh doanh cụ thể để nâng cao khả năng tiếp cận thị trường trong và ngoài nước [5]

Tăng cường phổ biến thông tin hội nhập về pháp luật của các nước, sở hữu trí tuệ, sở hữu công nghiệp, quản lý chất lượng, các quy tắc xuất xứ… cho các doanh nghiệp hội viên, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu [7]

Đối với doanh nghiệp: Tăng cường liên kết với nhau, tạo những cơ hội đầu

tư nhằm tăng sức mạnh cạnh tranh; Chủ động xây dựng năng lực sản xuất, kinh doanh, cải thiện chất lượng, mẫu mã sản phẩm để nâng cao khả năng cạnh tranh và xây dựng thương hiệu [7]

Đổi mới hoạt động quản trị doanh nghiệp và công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường quảng bá thương hiệu; Chủ động xây dựng các chiến lược kinh doanh, phát triển sản xuất để có thể cạnh tranh với hàng hóa từ các nước trong khu vực ngay cả trong thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu [7]

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam (28/06/2019) Tổng quan về Hiệp định Thương mại tự do Nguồn: https://dangcongsan.vn/kinh-te/tong-quan-ve-hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-526908.html

2 Hải quan Việt Nam (18/12/2019) Cắt giảm thuế quan theo các Hiệp định

https://www.customs.gov.vn/Lists/TinHoatDong/ViewDetails.aspx?ID=29227

&Category=H%E1%BB%A3p%20t%C3%A1c%20qu%E1%BB%91c%20t%E 1%BA%BF

3 Lê Mai Anh (05/08/2021) Luật Minh Khuê Kiến thức cơ bản về thuế? Vai trò của thuế? Phân biệt thuế với phí và lệ phí. Nguồn:

https://luatminhkhue.vn/kien-thuc-co-ban-ve-thue.aspx

4 Luật sư Việt Nam (03/08/2020) Hiệp định thương mại tự do (FTA): Các doanh nghiệp Việt Nam cần vận dụng để tăng cường cạnh tranh đối với các doanh nghiệp nước ngoài Nguồn: https://lsvn.vn/hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-fta-cac- doanh-nghiep-viet-nam-can-van-dung-de-tang-cuong-canh-tranh-doi-voi-cac-doanh-nghiep-nuoc-ngoai.html

5 Trung tâm WTO và hội nhập (13/07/2020) Các hiệp định thương mại tự do thế

hệ mới và tác động đối với kinh tế Việt Nam Nguồn: https://trungtamwto.vn/an- pham/15709-cac-hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-the-he-moi-va-tac-dong-doi-voi-kinh-te-viet-nam

6 TS Nguyễn Sơn, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành Hội nhập quốc

tế về kinh tế (21/04/2021) Tạp chí Cộng sản Hiệp định thương mại tự do thế

hệ mới thúc đẩy mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

7 TS Lê Quang Thuận, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (01/07/2019)

Tạp chí Tài chính online Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và tác động đối với kinh tế Việt Nam.