TÌM HIỂU VỀ THỊ TRƯỜNG BÁN LẺ ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM VÀ ĐƯA RA GIẢI PHÁP BÁN HÀNG HIỆU QUẢ TRÊN SHOPEE

Với gần 100 triệu dân và cơ cấu dân số trẻ, chỉ số giá tiêu dùng tăng nhanh bất chấp những tác động của đại dịch, Việt Nam được biết đến như một thị trường thương mại điện tử giàu cơ hội và tiềm năng cho các thương hiệu bán lẻ trong và ngoài nước. Tuy nhiên, sự chuyển mình của xu hướng bán lẻ trong thời đại mới, hay các thay đổi trong hành vi của người tiêu trong thời gian vừa qua đã và đang đặt ra nhiều thách thức cho thị trường thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam. Hiện nay, trang web bán lẻ điện tử nổi tiếng nhất trong nước là Shoppe với sự tin dùng của gần 51% người dùng, do vậy, để phân tích rõ sự ảnh hưởng của thị trường bán lẻ điện tử đến nền kinh tế của Việt Nam, hôm nay nhóm 1 xin được phép làm bài thảo luận với đề tài “Tìm hiểu về thị trường bán lẻ điện tử tại Việt Nam và đưa ra giải pháp bán hàng hiệu quả trên Shopee”. Nhóm mong muốn cung cấp sự hiểu biết rõ ràng nhất về thị trường thương mại điện tử Việt Nam và đề xuất một số giải pháp giúp người bán bán hàng hiệu quả trên sàn Shopee.

tranh 18 2.4.3 Cơ sở hậu cần và giao nhận kém phát triển 18 III Đề xuất giải pháp bán hàng hiệu quả trên Shopee 19 3.1 Giới thiệu về Shopee 19 3.2 Thực trạng bán hàng

trên Shopee 20 3.3 Đề xuất giải pháp bán hàng hiệu quả trên Shopee 21 3.3.1 Đặt tiêu

đề cho sản phẩm hấp dẫn 21 3.3.2 Tối ưu SEO từ khóa trên Shopee 22 3.3.3 Tăng cácchỉ số đánh giá của Shop 23 3.3.4 Tham gia các chương trình khuyến mại, ưu đãi của

Shopee 25

3 3.3.5 Tư vấn cho khách hàng chân thành, nhiệt tình 25 3.3.6 Tận dụng tối đa tínhnăng hỗ trợ của phần mềm quản lý đơn hàng 25 3.3.7 Quan sát thị trường, lựachọn đúng xu thế 26 3.3.8 Cách đặt giá cạnh tranh 27 3.3.9 Xem xét áp dụngchính sách bảo hành, đổi trả sản phẩm 27

PHẦN KẾT LUẬN 28 TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TMĐT - Thương mại điện tử

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Quy mô thị trường TMĐT B2C tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2019

Hình 2: Thu nhập khả dụng hộ gia đình Việt Nam trong giai đoạn 2017-2024

4

A PHẦN MỞ ĐẦU

Với gần 100 triệu dân và cơ cấu dân số trẻ, chỉ số giá tiêu dùng tăng nhanh bất chấpnhững tác động của đại dịch, Việt Nam được biết đến như một thị trường thương mại điện tửgiàu cơ hội và tiềm năng cho các thương hiệu bán lẻ trong và ngoài nước Tuy nhiên, sựchuyển mình của xu hướng bán lẻ trong thời đại mới, hay các thay đổi trong hành vi củangười tiêu trong thời gian vừa qua đã và đang đặt ra nhiều thách thức cho thị trường thươngmại điện tử bán lẻ Việt Nam Hiện nay, trang web bán lẻ điện tử nổi tiếng nhất trong nước làShoppe với sự tin dùng của gần 51% người dùng, do vậy, để phân tích rõ sự ảnh hưởng củathị trường bán lẻ điện tử đến nền kinh tế của Việt Nam, hôm nay nhóm 1 xin được phép làm

bài thảo luận với đề tài “Tìm hiểu về thị trường bán lẻ điện tử tại Việt Nam và đưa ra giải pháp bán hàng hiệu quả trên Shopee” Nhóm mong muốn cung cấp sự hiểu biết rõ

ràng nhất về thị trường thương mại điện tử Việt Nam và đề xuất một số giải pháp giúp ngườibán bán hàng hiệu quả trên sàn Shopee

5

B PHẦN NỘI DUNG

I Lý thuyết về thị trường bán lẻ điện tử

Thị trường điện tử (E-marketplace): Thị trường ảo, nơi người mua và người bán gặp

nhau để trao đổi hàng hóa, dịch vụ, tiền hoặc thông tin Thị trường điện tử là thị trường đượcphát triển trên cơ sở ứng dụng công nghệ Internet, đó là các địa điểm trên xa lộ thông tin đểngười mua và người bán có thể “gặp nhau”

Bán lẻ điện tử: Việc bán hàng hóa và dịch vụ thông qua Internet và các kênh điện tử

khác đến người tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình

Thị trường B2C: Bao gồm các giao dịch bán lẻ hàng hóa và dịch vụ của doanh nghiệp đến khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, những người tiêu dùng cuối cùng Thị trường B2B:

Giữa các doanh nghiệp hoặc các tổ chức

Thị trường C2C: Người tiêu dùng giao này giao dịch trực tiếp với người tiêu dùng khác

II Tìm hiểu về thị trường bán lẻ điện tử tại Việt Nam

2.1 Bối cảnh kỹ thuật số tại Việt Nam

Theo Báo cáo e-Conomy SEA 2019 của Google và Temasek, tốc độ tăng trưởng hàng nămkép (Compound Average Growth Rate – CAGR) của giai đoạn 2015 – 2025 là 49%, và quy

mô thị trường dự kiến đạt 23 tỷ USD vào năm 2025 Khi đó, Việt Nam sẽ trở thành nước cóquy mô TMĐT lớn thứ hai Đông Nam Á, sau Indonesia (82 tỷ USD)

2.1.1 Thương mại điện tử B2C

❖ Cấu trúc thương mại điện tử B2C:

Các trang web thương mại điện tử chiếm phần lớn hoạt động thương mại điện tử tại ViệtNam, mặc dù các chợ điện tử đang trở nên phổ biến Các trang web đấu giá trực tuyến vàtrang web quảng cáo trực tuyến vẫn là một phần quan trọng trong bối cảnh thương mại điện

tử Người tiêu dùng Việt Nam đang mua sắm trực tuyến thông qua hai phương tiện: nền tảngtruyền thông xã hội và ứng dụng di động Mạng xã hội là một hệ thống thông tin cung cấpcho người dùng các dịch vụ như lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổithông tin, bao gồm cung cấp trang web cá nhân, diễn đàn, trò chuyện trực tuyến, chia sẻ âmthanh và video và các thiết bị tương tự khác Ứng dụng di động chỉ ra một ứng dụng được càiđặt trên thiết bị di động được kết nối với mạng cho phép người dùng truy cập cơ sở dữ liệucủa thương nhân, tổ chức và cá nhân để mua và bán hàng hóa và cung cấp hoặc sử dụng dịch

vụ Ứng dụng di động bao gồm ứng dụng bán hàng hóa và ứng dụng cung cấp dịch vụthương mại điện tử

❖ Phương thức thanh toán:

Theo báo cáo thị trường thanh toán điện tử Landscape 2020, trong riêng năm 2020, cácgiao dịch qua Internet, điện thoại di động tăng trưởng đến 238%.Theo thống kê củaVECOM, cho tới đầu năm 2020, đã có gần 30 nền tảng trung gian thanh toán trực tuyến

6 hoạt động ở Việt Nam, trong số đó nổi lên 3 nền tảng hàng đầu là MoMo, Moca và VNPAY

Cả 3 nền tảng này đều nhận được sự hỗ trợ to lớn của các đối tác nước ngoài, tuy nhiên cả 3nền tảng đều chưa công bố con số chính thức về nguồn vốn của các nhà đầu tư nước ngoài

❖ Logistics:

Logistics và giao hàng là một thách thức không ngừng đối với ngành Thương mại điện

tử tại Việt Nam do vận chuyển chậm và ưu tiên thanh toán bằng tiền mặt lúc giao hàng Sựkết hợp giữa ngành công nghiệp thương mại điện tử đang bùng nổ và cơ sở hạ tầng hậu cầnkém phát triển đã thúc đẩy các công ty đầu tư đáng kể vào lĩnh vực này

Cơn sốt vàng thương mại điện tử này đã dẫn đến một bối cảnh hậu cần đông đúc và cạnhtranh với nhiều các nhà cung cấp tính, từ các dịch vụ chuyển phát nhanh truyền thống(Viettel, EMS và VNPost) đến các công ty khởi nghiệp (giaohangnhanh, supership vàgiaohangtietkiem) và người chơi quốc tế (Thương mại điện tử DHL, Grab Express và LazadaExpress)

Mặc dù các công ty lớn thường có bộ phận giao nhận và logistics chuyên trách chịu tráchnhiệm thực hiện các đơn đặt hàng (Lazada là công ty thương mại điện tử đầu tiên tại ViệtNam có công ty giao hàng riêng có tên là LEX – Lazada Express), phần lớn các công ty sửdụng dịch vụ bên thứ ba Các doanh nghiệp nhỏ và các cửa hàng cá nhân dựa vào các nhàcung cấp bên thứ ba và các chủ hàng tự do để giảm thiểu vốn hoạt động

→ Doanh thu thương mại điện điện tử B2C liên tục tăng mạnh trong 5 năm qua Nếu như năm 2016, đạt 5 tỷ USD thì đến năm 2019, mức doanh thu đã tăng gấp đôi, đạt hơn 10

tỷ USD và năm 2020 là 11,8 tỷ USD, với mức tăng trưởng 18% so với năm trước 2.1.2 Thương mại điện tử B2B

Thương mại điện tử giữa các doanh nghiệp (B2B) vẫn còn khá mới ở Việt Nam, nhưng

nó nhận được nhiều sự quan tâm và hỗ trợ từ chính phủ Trong những năm gần đây, chínhphủ đã có những hành động để đáp ứng sự phát triển và phát triển của ngành thương mại điện

tử B2B

Thương mại điện tử tại Việt Nam nằm trong khuôn khổ của hoạt động xuất nhập khẩu,dựa trên giả định rằng Thương mại điện tử là kênh hiệu quả về thời gian và chi phí chothương mại xuyên biên giới, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nguồn tàichính hạn chế

Việt Nam là thành viên của nhiều cộng đồng kinh tế và đã tham gia một số hiệp địnhthương mại tự do (FTA) bao gồm FTA Việt Nam-Hàn Quốc (VKFTA), Hiệp định đối táckinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA), Liên minh kinh tế Việt-Âu (VCUFTA), và FTA châuÂu-Việt Nam (EVFTA) Với sự hỗ trợ của các FTA này, thương mại điện tử B2B dự kiến sẽtăng trưởng đáng kể trong tương lai gần

7 Thị trường béo bở của Việt Nam đã thu hút sự chú ý của người chơi quốc tế: Alibabahiện cho phép 500 đến 600 nhà xuất khẩu Việt Nam bán trên nền tảng của mình và Amazon

đã thông báo rằng họ sẽ cung cấp dịch vụ thương mại điện tử cho Hiệp hội thương mại điện

tử Việt Nam (VECOM), một nhóm bao gồm 140 doanh nghiệp địa phương, để bán và xuấtkhẩu sản phẩm của họ

Trong báo cáo nghiên cứu của DHL Express, tựa đề Hướng dẫn về thương mại điện tử

B2B: Xu hướng kỹ thuật số đang "soán ngôi" các phương tiện truyền thống", thương mại điện tử

B2B sẽ tăng trưởng hơn 70% vào năm 2027, đạt 20,9 nghìn tỷ USD Dựa vào đó, dự đoánđến năm 2025, 80% các giao dịch mua bán B2B sẽ diễn ra trên các kênh kỹ thuật số Thôngqua đại dịch Covid-19, quá trình chuyển đổi số này càng được rút ngắn hơn nữa Báo cáo "E-Conomy SEA 2021" chỉ ra rằng Việt Nam có đến 8 triệu người tiêu dùng kỹ thuật số mới từkhi đại dịch bắt đầu (tính đến nửa đầu năm 2021), trong đó 55% đến từ các khu vực khôngthuộc cấp thành thị

2.1.3 Thương mại điện tử C2C

Có thể thấy C2C hiện là mô hình nổi bật của thương mại điện tử Ví dụ điển hình về môhình C2C trong thương mại điện tử chính là sự xuất hiện của các sàn giao dịch như: Lazada,Tiki, Vatgia, Sendo, Shopee, Chotot,… Đó là những nền tảng tại đó người dùng có thể raovặt, đăng tin bán sản phẩm của mình

Được biết như một trong những sàn thương mại điện tử đầu tiên tại Việt Nam, Shopee làkênh thương mại điện tử C2C có lượng người dùng lớn nhất hiện nay Shopee là trangthương mại điện tử có chính sách hỗ trợ người bán, số lượng gian hàng lớn cả trong và ngoàinước cũng như hệ thống đối tác giao hàng lớn giúp cả người bán và người mua đều dễ dàngtrao đổi, mua sắm N

Tiki là một cái tên không còn quá xa lạ với các tín đồ của sách và văn phòng phẩm Banđầu, Tiki triển khai theo mô hình B2C giữa các nhà xuất bản với khách hàng để đảm bảotuyệt đối về vấn đề bản quyền cũng như chất lượng sản phẩm Trong những năm trở lại đây,Tiki mở rộng thêm nhiều danh mục sản phẩm và triển khai thêm mô hình kinh doanh C2Cvới các mặt hàng điện tử, đồ gia dụng, hàng hóa thiết yếu, Tuy nhiên, vẫn giữ phương châmkinh doanh ban đầu, Tiki đòi hỏi khá chặt chẽ về giấy tờ kinh doanh cũng như chứng minhsản phẩm để đảm bảo rằng sản phẩm của bạn là hàng thật và giá bán cũng được kiểm soát đểkhông quá chênh với thị trường

Là một trong những sàn thương mại điện tử ra đời từ khá sớm và chuyên về các sảnphẩm điện tử, Lazada là kênh bán yêu cầu vô cùng gắt gao về giấy tờ để lọc chất lượng vàbảo vệ quyền lợi của khách hàng Trong những năm gần đây, Lazada đã mở rộng ngành hàng

để giúp khách hàng có nhiều sự lựa chọn cũng như mua sắm thuận lợi hơn Mặc dù số lượnggian hàng và mặt hàng không đa dạng như Shopee nhưng Lazada vẫn là một kênh

8 thương mại điện tử đáng để ghé thăm và mua sắm trực tuyến cũng như giúp người kinh

doanh có thể mở rộng phạm vi và nâng cao doanh số hiệu quả nhất 2.1.4 Dịch vụ thương mại điện tử

Thương mại điện tử cũng là một kênh tiềm năng cho các dịch vụ như du lịch trực tuyến, giải trí trực tuyến, chơi game trực tuyến đến các dịch vụ giáo dục trực tuyến Du lịch trực tuyến tại Việt Nam vẫn còn trong giai đoạn trứng nước Nhưng khi Việt Nam trở thành một điểm đến sinh lợi hơn, nhu cầu dự kiến sẽ tăng lên Theo VECOM, tỷ lệ đặt phòng qua các đại lý du lịch trực tuyến có mức tăng trưởng hàng năm trên 30%, tăng từ 20% trong năm

2016 Tuy nhiên, thị trường hiện đang bị chi phối bởi những người chơi nước ngoài như Agoda và Booking, cùng nhau nắm giữ 80% thị phần Những trang web này là phổ biến rộngrãi trong số khách du lịch trong và ngoài nước

Do sự thâm nhập Internet ngày càng tăng ở Việt Nam, giải trí trực tuyến (vé xem phim,

vé sự kiện) đã tăng lên đều đặn, chiếm một phần nhỏ nhưng ngày càng đáng kể trong tổnggiá trị thương mại điện tử Thị trường mới nổi này bị chi phối bởi những người chơi nướcngoài như CGV cho vé xem phim và Ticketbox cho vé sự kiện Tuy nhiên, nó được dự đoán

sẽ trở nên năng động hơn khi có nhiều người chơi tham gia vào thị trường

Thị trường trò chơi trực tuyến của Việt Nam là một trong những thị trường lớn nhất ởĐông Nam Á với hơn một phần ba dân số chơi các trò chơi trực tuyến Tuy nhiên, 80% số tròchơi này được nhập khẩu từ Hàn Quốc và Trung Quốc, và không có trò chơi phổ biến dùngngôn ngữ tiếng Việt

Mặc dù giáo dục trực tuyến (E-learning) đã đến Việt Nam một thập kỷ trước, nhưng nóchỉ mới cất cánh gần đây Tính đến nay, đã có khoảng 250 công ty khởi nghiệp giáo dục trựctuyến, có thể được chia thành ba nhóm:

- Ngoại ngữ: ESL thống trị thị trường, những các khóa học tiếng Nhật, Trung Quốc và Hàn Quốc đang gia tăng Ví dụ: tienganh123.com và tiengnhatonline.edu.vn - Chuẩn bị cho

kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia: bao gồm các khóa học về toán học, vật lý, văn học, hóa học và sinh học Ví dụ: hocmai.vn, vted,

- Công nghệ thông tin và kỹ năng mềm: Người Việt Nam đã bắt đầu chú ý hơn đến những điều này để cải thiện nghề nghiệp của họ Ví dụ: kyna.vn

2.2 Xu hướng thị trường

2.2.1 Gia tăng việc mua sắm qua di động

Ở Việt Nam, tổng số lượt truy cập vào các ứng dụng mua sắm trực tuyến, mua sắm qua

di động đã đạt 12,7 tỷ, cao nhất từ trước đến nay và tăng 43% so với đầu năm 2021 Khảo sát

từ iPrice cho thấy, mua sắm trên thiết bị di động tăng trưởng 4% Có đến 80% người tiêudùng quyết định mua sắm các sản phẩm điện tử trên thiết bị di động trong quý 1/2021 Theobáo cáo kinh tế internet khu vực Đông Nam Á năm 2020 của Google, Temasek và Bain &Company, tỷ lệ người mua sắm trực tuyến mới trong tổng số người mua sắm trực

9 tuyến tại Việt Nam chiếm tỷ lệ cao nhất (khoảng 41%) So sánh với tỷ lệ này trung bình ởĐông Nam Á khoảng 36%, Indonesia và Philippines cùng 37%, Malaysia là 36%, Singapore

và Thái Lan cùng 30%

2.2.2 Thị trường điện tử đang trở nên phổ biến

Thị trường TMĐT ở Việt Nam đang ở trong giai đoạn phát triển nhanh Tốc độ tăngtrưởng của TMĐT trong giai đoạn 2013 – 2019 luôn ở mức cao, trên 20%/ năm Nhờ vậy, từxuất phát điểm thấp 2,2 tỷ USD vào năm 2013, quy mô thị trường TMĐT lên đến khoảng10,08 tỷ USD vào năm 2019

Hình 1: Quy mô thị trường TMĐT B2C tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2019 Nguồn: ICT

Theo báo Sài Gòn, tại Việt Nam giá trị ngành bán lẻ trong TMĐT đạt hơn 4 tỷ USD, vàgiá trị này chỉ mới chiếm tỉ trọng gần 3% giá trị ngành bán lẻ Tốc độ tăng trưởng hàng nămđạt tới 22%, tỷ lệ tiếp cận thương mại điện tử lên tới 28% Có thể thấy rằng, thị trườngthương mại điện tử hiện nay có tiềm năng phát triển vô cùng lớn

Theo ý kiến của ông Pine Kyaw, Giám đốc Shopee Việt Nam, tiềm năng của thị trườngThương mại điện tử ở Việt Nam là ở chỗ với mức dân số đạt gần 100 triệu người và tỷ lệ dân

số trẻ cao sẽ nhanh chóng thích ứng với những cái mới như phương thức bán hàng/mua hàngonline Theo thống kê của Google với số lượng 52 triệu người kết nối trực tuyến Internet,Việt Nam thuộc Top 5 quốc gia có dân số kết nối trực tuyến hàng đầu châu Á

Xét về quy mô, thị trường thương mại điện tử Việt Năm năm 2021 tăng trưởng đến 53%

so với 2020, lên 13 tỷ USD, theo tính toán của Google, Temasek, Bain & Company Báo cáo

"eConomy SEA 2021" chỉ ra rằng Việt Nam có đến 8 triệu người tiêu dùng kỹ

10 thuật số mới từ khi đại dịch bắt đầu (tính đến nửa đầu năm 2021), trong đó 55% đến từ các khu vực không thuộc cấp thành thị

Thương mại điện tử của Việt Nam đã chứng kiến sự xuất hiện của một số chợ điện tửnhư Sendo (sendo.vn), Shopee (shopee.vn) và Tiki (tiki.vn) Theo khảo sát trên 1.159 ngườidùng Internet Việt Nam của Cơ quan Công nghệ Thông tin và Thương mại Điện tử Việt Nam(VECITA), các chợ điện tử đang trở nên phổ biến Người dùng báo cáo đã sử dụng các trangweb thị trường điện tử đã tăng từ 19% trong năm 2013 lên 41% số người được hỏi trong năm

2017 Việc sử dụng các trang web thương mại điện tử tăng từ 57% lên 76%, trong khi việc sửdụng các trang web mua theo nhóm – một loại trang web quảng cáo trực tuyến – đã giảm từ51% xuống 24% trong cùng kỳ

2.2.3 Logistics thương mại điện tử mạnh mẽ

Dịch vụ logistics thương mại điện tử tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung cấp sản phẩm

và truyền đạt thông tin theo thời gian thực về đơn đặt hàng của khách hàng Những dịch vụ

này hỗ trợ lưu chuyển hàng hóa thông qua chu kỳ giao dịch, từ đặt hàng đến thanh toán, đónggói, giao hàng, theo dõi thanh toán và dịch vụ sau bán hàng

Từ năm 2018 đến cho nay, thị trường TMĐT ở Việt Nam có sự phát triển mạnh mẽ, quy

mô năm 2018 đạt 8,06 tỷ USD, năm 2019 đạt 10,08 tỷ USD, năm 2020 đạt 11,8 tỷ USD vànăm 2021 đạt 13 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm đạt 18%, trong đó chi phílogistics chiếm khoảng 10% doanh thu, đây là nền tảng cơ sở cho sự phát triển doanh nghiệp

logistics Theo báo cáo của Bộ Công Thương, “năm 2017, Việt Nam có khoảng 50 doanh nghiệp cung cấp dịch vụ E-logistics, đến nay con số đã lên đến hơn 3000 doanh nghiệp đăng

ký hoạt động trong mảng logistics, trong đó 89% là doanh nghiệp trong nước, 10% là doanh nghiệp liên doanh và 1% là doanh nghiệp nước ngoài” Trong đó, phải kể đến các doanh

nghiệp lớn như: DHL Express, FedEx, UPS, Maersk Logistics, APL Logistics, Schenker,Nippon Express, KWE, CJ Logistics, KMTC Logistics, Log Win, Lazada, Tiki Shopee, Thếgiới Di động, Viettel Post, Vietnam Post, Sen Đỏ, FPT Shop, Điện máy Xanh, Adayroi,Amazon, Phần lớn các doanh nghiệp đó giao dịch theo mô hình B2C, mọi công đoạn tronglogistics từ đầu vào đến đầu ra đều được xử lý bằng công nghệ thông tin, các quy trình được

số hóa và tự động để đáp ứng số lượng đơn hàng lớn lên đến hàng triệu đơn mỗi ngày, đadạng chủng loại hàng hóa, tiến độ giao hàng chỉ trong một vài giờ

❖ Các hình thức E-logistics ở Việt Nam gồm:

➢ Dịch vụ chuyển phát nhanh (CPN): Những năm gần đây, dịch vụ này tương đốiphát triển, số lượng doanh nghiệp đăng ký thực hiện dịch vụ loại này đã tăng lên đáng kể,năm 2016 chỉ có khoảng hơn 200 công ty, hiện có 362 công ty đăng ký, trong đó có CPNquốc tế là 198 công ty và CPN trong nước là 164 công ty Mặt khác, số lượng đơn

11 hàng tăng trưởng ở mức trung bình 45% giai đoạn 2015 - 2020 và có thể đạt tới 530 triệu đơnhàng vào năm 2020

➢ Dịch vụ giao hàng thu tiền (giao hàng tức thời): Dịch vụ này cũng được các đơn

vị bán lẻ, kinh doanh online sử dụng nhiều, đặc biệt là các mặt hàng mua số lượng ít, giá trịkhông lớn Theo đó, đơn vị cung cấp dịch vụ logistics đảm nhiệm vai trò giao hàng và thutiền hộ người bán hàng

➢ Dịch vụ giao hàng chặng cuối: Dịch vụ này liên quan đến hai tác nghiệp quantrọng đó là vận tải - giao hàng và trung tâm phân loại - chia chọn được tích hợp với nhau.Trong đó, việc tổ chức hoạt động phân loại - chia chọn đóng vai trò quan trọng đối với chấtlượng và năng lực thực hiện dịch vụ của các hãng Trong những năm qua, một số công ty lớn

đã thực hiện thành công dịch vụ này, như: Lazada, Vietnam Post, GHN

❖ Các mô hình E-logistics chủ yếu ở Việt Nam, bao gồm:

➢ 2 PL (Second party logistics): Là mô hình mà doanh nghiệp đi thuê một phần dịch vụ logistics của đối tác trong ngành

➢ 3 PL (Logistic theo hợp đồng): Là mô hình mà doanh nghiệp thuê logistics ngoài, được bên thứ 3 cung cấp, nhưng hoàn toàn đơn lẻ

2.2.4 Thương mại điện tử xuyên biên giới dự kiến sẽ phát triển mạnh Cuộc Cách mạng

công nghiệp 4.0 diễn ra đã trở thành động lực cho thương mại điện tử của thế giới cũng như Việt Nam ngày càng phát triển, đặc biệt là hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, thuhút sự tham gia của nhiều thành phần trong xã hội Thương mại điện tử xuyên biên giới đang nhanh chóng trở thành nhân tố cốt lõi của nền kinh tế toàn cầu và là xu hướng tất yếu mà không một quốc gia nào có thể đứng ngoài cuộc Số lượng tài khoản Việt Nam trên Alibaba là500.000 vào năm 2016, trong khi “chỉ có khoảng vài nghìn nhà bán hàng Việt Nam trên Amazon” vào năm 2020 Người mua Việt Nam tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ nước ngoài với

số lượng lớn hơn người mua nước ngoài tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ từ Việt Nam Theo Hiệp hội TMĐT Việt Nam, xu hướng này có thể được giải thích bằng 3 yếu tố: Hàng hóa nước ngoài đa dạng hơn và có nhiều khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng trong nước; Các trang web TMĐT của Việt Nam thường không đủ tin cậy như những tên tuổi Amazon, Alibaba, Rakuten; Vận chuyển từ nước ngoài đến Việt Nam ít tốn kém hơn

Nhận thấy những tiềm năng của kênh TMĐT xuyên biên giới ngay trong vụ vải thiềuBắc Giang năm 2021, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương đã hợp tácvới Tổng công ty Bưu chính Viettel (Viettel Post) và sàn TMĐT Voso xuất khẩu thí điểmthành công vải thiều Bắc Giang sang thị trường châu Âu theo phương thức TMĐT xuyênbiên giới trên nền tảng TMĐT của Việt Nam – Voso Global Có thể coi đây là một bước điđáng ghi nhận đối với ngành TMĐT nước ta trong việc đưa các sản phẩm nông sản tươi

12 chất lượng cao sang thị trường nước ngoài có nhiều tiêu chuẩn khắt khe như châu Âu quaTMĐT xuyên biên giới Phát huy những kết quả tích cực đó, tiếp tục triển khai chương trình

hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đẩy mạnh xuất khẩu ra thị trường nước ngoài qua TMĐTxuyên biên giới theo chủ trương chỉ đạo của Chính phủ, trong khuôn khổ chương trình hợptác cấp Chính phủ về thương mại điện tử giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Thươngmại Trung Quốc, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số chủ trì phối hợp với các đối tác lớntrong và ngoài nước như Sàn thương mại điện tử lớn và uy tín hàng đầu của Trung QuốcJD.com, Vina Nutrifood, Tổng công ty Bưu chính Viettel (Viettel Post), VP Bank, Visa …

để tổ chức xây dựng “Gian hàng Quốc gia Việt Nam” trên sàn thương mại điện tử JD.com.Đây sẽ là khu gian hàng Việt Nam đầu tiên nền tảng thương mại điện tử quốc tế với các sảnphẩm Việt của các doanh nghiệp Việt được phân phối trực tiếp đến tay người tiêu dùng tại thịtrường nước nhập khẩu triển khai qua phương thức TMĐT xuyên biên giới

2.3 Động lực thị trường

2.3.1 Dân số trẻ tăng trưởng

Việt Nam có quy mô dân số lớn với trên 97,34 triệu dân (năm 2020), cơ cấu dân số trẻ(58,5% dân số từ 15 - 54 tuổi theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2019) Việt Namđược biết đến như một thị trường nhiều cơ hội và tiềm năng cho các thương hiệu bán lẻ trong

và ngoài nước

Năm 2020, Việt Nam có khoảng 30% dân số tham gia mua sắm trực tuyến nhờ vào thế

hệ ngày càng ưa chuộng mua sắm trực tuyến, trong đó, gần một nửa là người tiêu dùng dưới

30 tuổi Đây cũng là tệp khách hàng chi tiêu nhiều hơn từ 19-35% so với các nhóm tuổi khác,theo Khảo sát tài chính cá nhân của Nielsen

Càng ngày, các trang thương mại điện tử dần trở thành nơi mà người trẻ lựa chọn thay vìđến các cửa hàng truyền thống Mua sắm trực tuyến không chỉ là niềm vui, mà còn thể hiện

xu hướng tiêu dùng thông minh Với giới trẻ năng động và bận rộn, mua hàng qua mạng làgiải pháp tiết kiệm tiền bạc, thời gian và còn được giao hàng vào đúng thời điểm, địa chỉ vàđược đảm bảo quyền lợi

2.3.2 Thu nhập tăng

Việt Nam đã chứng kiến tầng lớp trung lưu và giàu có tăng trưởng nhanh nhất so với cácnước ASEAN khác Từ năm 2012 đến 2020, phân khúc người tiêu dùng này sẽ tăng từ 12triệu lên 33 triệu Tầng lớp trung lưu có thu nhập khá, sẵn sàng chi tiêu, góp phần nâng tổngchi tiêu tiêu dùng tăng lên 153 triệu USD trong năm 2016 GDP bình quân đầu người đạt3.000 USD đang đưa khoảng 1 triệu người gia nhập tầng lớp trung lưu mỗi năm, trở thànhđộng lực cho sức mua mới của ngành bán lẻ tiêu dùng Tầng lớp trung lưu mới đã đáp ứngcác nhu cầu cơ bản và cấp thấp của mình và hiện sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho

13 hàng hóa dịch vụ cao cấp Sự tăng trưởng kinh tế này thuận lợi cho việc mở rộng thương mạiđiện tử về cả số lượng và chất lượng

Hình 2: Thu nhập khả dụng hộ gia đình Việt Nam trong giai đoạn 2017-2024

Nguồn: Fitch Solutions, National statistics

Thu nhập khả dụng hộ gia đình Việt Nam giảm còn 4,887 USD/hộ, thấp hơn dự báotrước đây là 5,015 USD/hộ do ảnh hưởng COVID-19 Xu hướng gia tăng hộ gia đình có thunhập khả dụng trên 5,000 USD Lớp trung lưu sẽ là động lực tăng trưởng chi tiêu mặt hàng

cao cấp trong tương lai Năm 2020, tỷ lệ tầng lớp trung lưu chiếm 24% và kỳ vọng sẽ tănglên 34% trong 2024f

Chi tiêu hộ gia đình Việt theo dự báo của WorldBank tăng trung bình 10,5%/năm kèmtốc độ gia tăng mạnh mẽ của tầng lớp trung lưu Điều đó đã góp phần thúc đẩy sự tăngtrưởng nhanh chóng của thương mại bán lẻ Việt Nam với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) đạttrên 10% (theo Vietnam Report), đồng thời cho thấy tiềm năng cơ hội cho ngành bán lẻ tạiViệt Nam trên con đường phía trước còn rất lớn

2.3.2 Phát triển thị trường bán lẻ

Thị trường bán lẻ của Việt Nam được coi là thị trường ưu tiên hàng đầu với độ bão hòathị trường thấp Việt Nam được xếp hạng khá cao trong Chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu(GRDI) Trong khi vẫn là một thị trường nhỏ về quy mô, Việt Nam thể hiện tiềm năng lớncho các đối thủ nước ngoài muốn thâm nhập thị trường Với một thị trường bán lẻ đang pháttriển cùng với việc áp dụng công nghệ cao, sự tăng tốc của ngành thương mại điện tử là hiểnnhiên và cơ hội cho các doanh nghiệp là rất lớn

14

So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam nằm trong nhóm các thị trườngbán lẻ phát triển nhanh nhất Kể từ năm 2015, tốc độ tăng trưởng của ba nền kinh tế kỹ thuật

số lớn nhất trong khu vực đạt trung bình khoảng 35 - 36% Trong đó, Việt Nam đứng thứ 2

và đạt 36%, sau Indonesia với 41% Theo số liệu thống kê năm 2017, tại Việt Nam giá trịngành bán lẻ trong Thương mại điện tử đạt hơn 4 tỷ USD, và giá trị này chỉ mới chiếm tỉtrọng gần 3% giá trị ngành bán lẻ Tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt tới 22%, tỷ lệ tiếp cậnthương mại điện tử lên tới 28% Có thể thấy rằng, thị trường thương mại điện tử ngày càng

có tiềm năng phát triển vô cùng lớn Theo Bộ Công Thương, doanh thu thương mại điện tửViệt Nam năm 2021 ước đạt 13,7 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2020 và thuộc nhóm 3 quốcgia có tốc độ tăng trưởng thị phần bán lẻ trực tuyến cao nhất khu vực Đông Nam Á

Nghiên cứu của Nielsen cho thấy, kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát, nhu cầu muasắm trên các nền tảng thương mại điện tử tăng mạnh Năm 2020, 70% người Việt Nam cóquyền truy cập Internet và 53% người dùng ví điện tử thực hiện thanh toán khi mua hàngtrực tuyến, tăng 28% so với năm 2019 Theo Amazon Việt Nam, người bán hàng Việt Nam

đã vượt doanh số 1 triệu USD vào năm 2020 trên Amazon, tăng gấp ba lần so với năm 2019

2.3.4 Sáng kiến của Chính phủ

Trong bối cảnh chính phủ hướng tới một xã hội không dùng tiền mặt, dịch bệnh Covid 19

đã trở thành động lực thúc đẩy quá trình này trong một số lĩnh vực nơi hầu hết các giao dịch được thực hiện bằng tiền mặt

Quyết định số 1563 của chính phủ đã phê duyệt một kế hoạch tổng thể nhằm thúc đẩythương mại điện tử trong giai đoạn 2016 đến 2020 Chính phủ coi thương mại điện tử là điềucần thiết để giúp các doanh nghiệp Việt Nam thúc đẩy thị trường trong nước và xuất khẩu,tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia để hội nhập toàncầu

Các yếu tố chính của kế hoạch này bao gồm:

- Tăng cường hiệu quả của các dịch vụ hành chính của chính phủ;

- Đảm bảo 30% dân số mua hàng hóa và dịch vụ trực tuyến;

- Đảm bảo chi tiêu trung bình là 7 triệu đồng mỗi người mua trực tuyến; -

Tăng doanh thu từ B2C trực tuyến lên 200 tỷ đồng;

- Đảm bảo doanh thu B2B chiếm 5% tổng chi tiêu bán lẻ;

- Đảm bảo doanh thu B2B trực tuyến trị giá 30% tổng doanh thu trong năm 2020 Để đạt được những mục tiêu này, chính phủ Việt Nam đang lên kế hoạch xây dựng khung pháp lý toàn diện cho tất cả các hoạt động thương mại điện tử Hệ thống thanh toán thương mại điện

tử quốc gia và các giải pháp thanh toán điện tử tích hợp áp dụng cho tất cả các mô hình thương mại điện tử sẽ được thành lập vào năm 2020

15 Giao thông vận tải cũng như mạng lưới dịch vụ giao hàng và hệ thống xử lý đơn hàng sẽđược triển khai ở tất cả các thành phố và tỉnh trên toàn quốc; phổ biến nhất hiện nay nhưGiao Hàng Nhanh, Giao hàng Tiết kiệm, Ahamove… Yếu tố đội ngũ giao hàng đông đảo vàchuyên nghiệp cùng với thói quen sử dụng thẻ tín dụng hay ví điện tử (thanh toán không tiềnmặt) khiến việc mua sắm trên kênh thương mại điện tử tiện lợi và dễ dàng hơn bao giờ hết.Chính phủ cũng sẽ xây dựng các cơ chế giải quyết tranh chấp và xử lý các vi phạm trong môitrường thương mại điện tử

Cuối cùng, để tạo điều kiện mua sắm trực tuyến và thanh toán điện tử, thiết bị bán hàng(POS) sẽ được lắp đặt ở tất cả các cửa hàng bán lẻ, bao gồm các cửa hàng bách hóa, siêu thị

và trung tâm phân phối hiện đại Cuối cùng, 70% các nhà cung cấp điện, nước, viễn thông vàdịch vụ truyền thông sẽ hỗ trợ thanh toán điện tử cho phí dịch vụ

Theo như Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021- 2025tại Quyết định số 645/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 15 tháng 5 năm 2020, Chínhphủ đã đặt các mục tiêu tổng quát đến năm 2025 gồm: Hỗ trợ, thúc đẩy việc ứng dụng rộngrãi thương mại điện tử trong doanh nghiệp và cộng đồng; Thu hẹp khoảng cách giữa cácthành phố lớn và các địa phương về mức độ phát triển thương mại điện tử; Xây dựng thịtrường thương mại điện tử lành mạnh, có tính cạnh tranh và phát triển bền vững; Mở rộng thịtrường tiêu thụ cho hàng hóa Việt Nam trong và ngoài nước thông qua ứng dụng thương mạiđiện tử; đẩy mạnh giao dịch, thương mại điện tử xuyên biên giới; Trở thành quốc gia có thịtrường thương mại điện tử phát triển thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực Đông Nam Á

và thanh toán

Tại Việt Nam, ngành bán lẻ dưới tác động của dịch bệnh đã chứng kiến nhiều cửa hàng

và các nhà bán lẻ lớn buộc phải đóng cửa, nhất là đối với những mặt hàng có mức độ nhạycảm về giá cao Một số thương hiệu bán lẻ do không thể thay đổi mô hình kinh doanh đểthích ứng với tình hình mới đã dẫn tới việc bị đào thải khỏi thị trường

Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) Đặng Hoàng Hảicho biết, điểm sáng của thị trường thương mại điện tử Việt Nam trong thời gian qua là xuhướng tích cực chuyển đổi số của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tại các địa

16 phương Chất lượng giao dịch thương mại điện tử ngày càng được nâng lên Thương mại

điện tử đã mở rộng ra nhiều ngành nghề, lĩnh vực, sản phẩm “Mảng sáng của thương mại điện tử trong năm 2021 là thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, từng bước thúc đẩy chuyển đổi số trong bức tranh tổng thể của nền kinh tế số” - ông Đặng Hoàng Hải nói

Biện pháp ứng phó với giãn cách xã hội phổ biến nhất năm 2021 chính là Chuyển đổikinh doanh từ offline lên online (chiếm 72,8%) - tăng 9% so với năm 2020 (63,8%) Sự trỗidậy của Internet và các công nghệ thông tin khác đã giúp người Việt Nam chấp nhận muasắm trực tuyến Sự lan rộng của công nghệ kỹ thuật số đến tất cả các khía cạnh của xã hộiloài người sẽ làm cho xu hướng này tiếp tục

2.4 Rào cản thị trường

2.4.1 Thói quen tiêu dùng

Yêu cầu về thay đổi thói quen mua hàng từ kênh offline sang kênh online cũng là mộtrào cản thương mại điện tử quan trọng cần được giải quyết và khắc phục ở thị trường ViệtNam Để phân tích rõ hơn về yếu tố này, cần xem xét đến 3 cấp độ hành vi tiêu dùng cơ bảnxảy ra khi 3 nhóm khách hàng tương ứng ra quyết định mua hàng

Nhóm đầu tiên là những người mua sắm truyền thống, những người có xu hướng nhìnthấy và chạm trực tiếp vào những gì họ mua Họ không bao giờ tin tưởng bất kỳ sản phẩmnào trên các website thương mại điện tử và cho rằng giá trị, chất lượng không thể kiểm soátđược

Nhóm thứ hai là người tiêu dùng lai, kết hợp được phong cách mua sắm truyền thống và

cả hiện đại Nhóm này đó có xu hướng lựa chọn cách mua phù hợp và linh hoạt hơn Chẳnghạn, họ có thể nhanh chóng thêm một quyển sách hay mười cây bút vào giỏ hàng của mìnhngay lập tức vì nó thuận tiện hơn so với việc dành thời gian lựa chọn tại hiệu sách Tuynhiên, họ sẽ trực tiếp đến cửa hàng quần áo để chọn một chiếc quần vừa vặn với họ cũng nhưđảm bảo chất lượng vải, đường may, form dáng,…

Nhóm cuối cùng có xu hướng hoàn toàn mua sắm trực tuyến Họ hình thành thói quenmua sắm trực tuyến và sử dụng nó như một công cụ tiện lợi, nhanh chóng giúp tiết kiệmnhiều thời gian hơn trong quá trình mua sắm Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức đối vớinhóm này, đó là duy trì uy tín, lòng tin về hàng hóa, dịch vụ để có thể nâng cấp nhóm tiêudùng này từ đối tượng khách hàng mục tiêu thành nguồn khách hàng trung thành về dài hạn Mặc dù số lượng người dùng sử dụng di động ngày càng tăng đã phần nào làm rõ hơn