Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế một số giống dưa chuột trồng trong nhà có mái che tại khu nông nghiệp công nghệ cao lam sơn thanh hóa

n TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC LÊ HUY KHIÊM NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ MỘT SỐ GIỐNG DƯA CHUỘT TRỒNG TRONG NHÀ CÓ MÁI CHE TẠI KHU

n

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

LÊ HUY KHIÊM

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ MỘT SỐ GIỐNG DƯA CHUỘT TRỒNG TRONG NHÀ CÓ MÁI CHE TẠI KHU NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO

LAM SƠN - THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP

THANH HÓA, NĂM 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

LÊ HUY KHIÊM

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ MỘT SỐ GIỐNG DƯA CHUỘT

TRỒNG TRONG NHÀ CÓ MÁI CHE TẠI KHU NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO

LAM SƠN - THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP

Chuyên ngành: Khoa học cây trồng

Mã số: 8620110

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Huy Hoàng

THANH HÓA, NĂM 2019

Theo Quyết định số 1248/QĐ-ĐHHĐ ngày 13 tháng 8 năm 2019

của Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức:

trong Hội đồng

TS Lê Đình Sơn Hội Liên hiệp KHKT Thanh Hóa Phản biện 1

TS Phạm Thị Thanh Hương Sở KH&CN Thanh Hóa Thư ký

Học viên đã chỉnh sửa theo ý kiến của Hội đồng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này không trùng lặp với các khóa luận, luận văn, luận án và các công trình nghiên cứu đã công bố

Thanh Hóa, tháng 8 năm 2019

Tác giả

Lê Huy Khiêm

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực hiện đề tài, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của các thầy cô giáo, bạn bè, người thân và các cơ quan đơn vị

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Huy Hoàng đã luôn tận tình dành nhiều thời gian quý báu để hướng dẫn, động viên, giúp đỡ về mọi mặt và cung cấp cho tôi những tài liệu, những kiến thức bổ ích trong suốt quá trình thực hiện Đề tài và hoàn thiện Luận văn Thầy không chỉ là một người tâm huyết trong chuyên môn mà còn là một tấm gương cống hiến hết mình cho công việc và sự nghiệp nghiên cứu khoa học

Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng nhất tới các tập thể và cá nhân sau:

1 Tập thể Ban giám hiệu Trường Đại học Hồng Đức

2 Tập thể các thầy, cô giáo, giáo vụ, các phòng, ban chuyên môn và đặc biệt là các thầy cô giảng viên, thầy, cô giáo vụ tại Khoa Nông - Lâm - Ngư nghiệp - Trường Đại học Hồng Đức

3 TS Trần Công Hạnh - Trưởng khoa Nông Lâm Ngư nghiệp Trường Đại học Hồng Đức đã giúp đỡ tôi đưa ra ý tưởng, góp ý sâu sắc cho đề cương nghiên cứu Đề tài và giúp đỡ tôi về nhiều mặt trong quá trình học tập tại Khoa

4 Công ty TNHH Trung tâm nghiên cứu và phát triển nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn - Thanh Hóa đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi triển khai nghiên cứu thực nghiệm Đề tài

Do những hạn chế về thời gian, về kinh nghiệm và hiểu biết của bản thân, chắc chắn bản Luận văn không thể tránh khỏi những thiết sót, rất mong tiếp tục nhận được sự giúp đỡ, sự góp ý bổ sung của thầy giáo hướng dẫn, các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp./

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thanh Hóa, tháng 8 năm 2019

TÁC GIẢ

Lê Huy Khiêm

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích, yêu cầu của đề tài 3

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 4

1.1 Tổng quan về cây dưa chuột 4

1.1.1 Nguồn gốc 4

1.1.2 Phân loại 5

1.1.3 Giá trị kinh tế của cây dưa chuột 7

1.1.4 Đặc điểm thực vật học cây dưa chuột 8

1.1.5 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây dưa chuột 11

1.1.6 Một số thông tin cơ bản về nhà có mái che tại địa điểm nghiên cứu 16

1.2 Tình hình nghiên cứu và chọn tạo giống dưa chuột ở Việt Nam 17

1.3 Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới và Việt Nam 19

1.3.1 Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới 19

1.3.2 Tình hình sản xuất dưa chuột ở Việt Nam 21

1.4 Một số nhận xét rút ra từ tổng quan tài liệu 22

Chương 2 VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU24 2.1 Vật liệu nghiên cứu 24

2.2 Nội dung nghiên cứu 25

2.3 Phương pháp nghiên cứu 26

2.3.1 Thời gian, địa điểm 26

2.3.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm 26

2.3.3 Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi các chỉ tiêu 29

2.3.4 Phương pháp xử lý số liệu 38

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 39

3.1 Tình hình sinh trưởng phát triển của các giống dưa chuột ở giai đoạn vườn ươm trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 39

3.1.1 Thời gian sinh trưởng của các giống ở giai đoạn vườn ươm 39

3.1.2 Chiều cao cây của các giống dưa chuột ở giai đoạn vườn ươm vụ xuân hè trong nhà có mái che khu NNCNC Lam Sơn 40

3.2 Tình hình sinh trưởng và phát triển của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ xuân hè 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 41

3.2.1 Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ Xuân Hè 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 41

3.2.2 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ Xuân Hè 2019 trong điều kiện nhà có mái che tại Khu nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn - Thanh Hóa 43

3.2.3 Động thái ra lá trên thân chính của các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ Xuân Hè 2019 trong điều kiện nhà có mái che tại Khu nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn - Thanh Hóa 48

3.3 Đặc điểm nông sinh học các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ Xuân Hè 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 53

3.4 Đặc điểm hình thái thân lá của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ Xuân Hè 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 54

3.4.1 Lá dưa chuột 54

3.4.2 Thân cây dưa chuột 55

3.5 Đặc điểm ra hoa đậu quả của các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ xuân hè 2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 56

3.6 Tình hình sâu bệnh hại của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ xuân hè

2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 57 3.7 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ xuân hè năm 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 59 3.7.1 Số quả, khối lượng quả trên cây 59 3.7.2 Năng suất lý thuyết và năng suất thực thu 60 3.8 Hình thái, kích thước và chất lượng quả của các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ Xuân Hè năm 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 61 3.8.1 Đặc điểm hình thái và cấu trúc quả dưa chuột 61 3.8.2 Chất lượng hóa sinh và cảm quan các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ Xuân Hè năm 2019 trồng trong nhà mái che tại khu NNCNC 62 3.9 Đánh giá hiệu quả kinh tế các giống dưa chuột thí nghiệm vụ Xuân Hè trong nhà có mái che khu NNCNC Lam Sơn 64

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 69 TÀI LIỆU THAM KHẢO 72 PHỤ LỤC P1

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Sản xuất dưa chuột trên toàn thế giới giai đoạn 2013-2017 20

Bảng 1.2: Sản xuất dưa chuột của 5 nước có sản lượng lớn nhất thế giới từ năm 2014 - 2018 21

Bảng 2.1 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 26

Bảng 2.2: Công thức pha phân bón vào 5 tanks 28

Bảng 2.3: Bảng chỉ tiêu theo dõi sinh trưởng cây vườn ươm 29

Bảng 2.4: Bảng chỉ tiêu theo dõi sinh trưởng cây dưa chuột từ khi trồng 30

Bảng 2.5: Bảng chỉ tiêu theo dõi mức độ sâu bệnh hại cây dưa chuột 31

Bảng 2.6: Các chỉ tiêu về quả của các giống dưa chuột 36

Bảng 3.1: Thời gian sinh trưởng của các giống giai đoạn vườn ươm vụ xuân hè 2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 39

Bảng 3.2: Chiều cao cây của các giống dưa chuột thí nghiệm ở giai đoạn vườm ươm vụ Xuân Hè 2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 40

Bảng 3.3: Các giai đoạn sinh trưởng của các giống dưa chuột vụ xuân hè 2019 trồng trong nhà mái che tại khu NNCNC Lam Sơn 43

Bảng 3.4: Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống dưa thí nghiệm vụ xuân hè 2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 45

Bảng 3.5: Động thái ra lá trên thân chính của các giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ xuân hè 2019 trồng trong nhà có mái che khu NNCNC Lam Sơn 50

Bảng 3.6: Đặc điểm sinh trưởng của các giống dưa chuột vụ Xuân Hè 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 53 Bảng 3.7: Đặc điểm hình thái lá của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ xuân hè

2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 55Bảng 3.8: Đặc điểm ra hoa đậu quả các giống dưa chuột thí nghiệm vụ Xuân

Hè 2019 trồng trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 56Bảng 3.9: Tình hình sâu bệnh trên các giống dưa thí nghiệm vụ Xuân Hè 58Bảng 3.10: Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ Xuân Hè 2019 trồng trong nhà mái che tại khu NNCNC Lam Sơn 59Bảng 3.11: Hình thái, kích thước và chất lượng quả các giống dưa thí chuột nghiệm ở vụ xuân hè năm 2019 trồng trong nhà mái che tại khu NNCNC Lam Sơn 61Bảng 3.12: Một số chỉ tiêu chất lượng quả của các giống dưa chuột thí nghiệm

ở vụ Xuân Hè năm 2019 trồng trong nhà mái che tại khu NNCNC 63Bảng 3.13: Hiệu quả kinh tế của các giống dưa chuột Vụ Xuân Hè 2019 trong nhà có mái che tại Khu NNCNC Lam Sơn 65

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1: Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống dưa chuột thí nghiệm vụ xuân hè 2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 47Hình 3.2: Động thái ra lá trên thân chính của các giống dưa chuột thí nghiệm

ở vụ xuân hè 2019 trong nhà mái che khu NNCNC Lam Sơn 52Hình 3.3: Hiệu quả kinh tế của các giống dưa chuột Vụ Xuân Hè 2019 trong nhà có mái che tại Khu NNCNC Lam Sơn 67

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dưa chuột (Cucumis sativus L.) là một loại rau quan trọng và phổ biến

nhất của họ Bầu bí (Lower và Edwards, 1986; Thoa, 1998) Được xem là một trong các loại rau lâu đời nhất được con người gieo trồng, theo các ghi chép lịch sử cây dưa chuột có niên đại 5.000 năm về trước (Wehner và Guner, 2004) Ở châu Á dưa chuột là loại rau quan trọng thứ tư sau cà chua, bắp cải

và hành tây (Tatlioglu, 1997), là cây trồng quan trọng thứ hai sau cà chua ở Tây Âu (Phu, 1997) Theo FAO (2017) diện tích trồng dưa leo trên thế giới năm 2014 lên đến 2.109.651 ha, năng suất trung bình là 30,87 tấn/ha và sản lượng đạt 65.134.078 tấn Trong đó châu Á là châu lục có diện tích lớn nhất (1.166.690 ha) và sản lượng cao nhất (56.369.477 tấn) Bên cạnh đó, dưa chuột còn là cây có giá trị dinh dưỡng cao, trong 100 gam quả dưa chuột tươi

có 15 Kcal năng lượng; 0,7 mg protein; 24 mg calcium; vitamin A 20 IU; vitamin C 12 mg; vitamin B1 0,024 mg; vitamin B2 0,075 mg và niacin 0,3

mg (Trần Thị Ba, 2017) Vì vậy, dưa chuột được sử dụng thường xuyên và phổ biến cho các bữa ăn của mỗi gia đình

Ở Việt Nam dưa chuột được trồng khắp cả nước, tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long Xu hướng hiện nay cây dưa chuột được trồng ứng dụng khoa học công nghệ sản xuất trong nhà kính, nhà lưới tạo ra sản phẩm dưa chuột sạch có chứng nhận Vietgap, Globalgap Nhưng hiện tại chưa có số liệu thống kê về diện tích, năng suất và sản lượng đối với dưa chuột trong nhà màng, nhà kính và nhà lưới Theo thông cáo báo chí về kết quả chính thức Tổng điều tra Nông thôn, Nông nghiệp và Thủy sản năm 2016, diện tích nhà lưới, nhà kính trên cả nước là 5.897,5 ha Con số trên còn tăng đáng kể từ năm 2017 đến nay

Sản xuất dưa chuột trong nhà có mái che là mô hình đầu tư hiện đại, hệ thống nhà mái ché có ưu điểm giúp cây trồng chắn mưa, nắng, ngăn côn trùng

xâm nhập, chủ động chế độ dinh dưỡng đáp ứng tốt cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây, giảm chi phí sản xuất, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

để phòng trừ côn trùng gây hại và đặc biệt quan trọng là sản phẩm làm ra đảm bảo an toàn Bên cạnh đó, sản xuất dưa chuột trong nhà mái che nâng cao được năng suất cây trồng gấp nhiều lần so với sản xuất bên ngoài Vì vậy việc nghiên cứu sản xuất dưa chuột thích nghi với điều kiện nhà mái che phù hợp với điều kiện từng địa phương để tạo ra sản phẩm dưa chuột sạch, năng suất chất lượng và hiệu quả kinh tế cao là vô cùng cần thiết

Trong sản xuất nông nghiệp, giống đóng một vai trò vô cùng quan trọng Đối với cây dưa chuột cũng không phải ngoại lệ Giống tốt góp phần nâng cao sản lượng và chất lượng cây trồng, giảm chi phí sản xuất từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế, việc chọn giống tốt không chỉ gia tăng năng suất, hạn chế sâu bệnh mà còn góp phần thâm canh tăng vụ Hiện nay trên thị trường có rất nhiều giống dưa chuột Các giống dưa chuột F1 khá phong phú trên thị trường và phần lớn các giống này có nguồn gốc từ nước ngoài Tuy nhiên, người sản xuất chưa nắm rõ đặc điểm sinh trưởng cũng như khả năng thích nghi của giống, việc nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật áp dụng trong trồng trọt như mật độ trồng, liều lượng bón phân, đặc biệt là bón đạm…để xác định tính khác biệt, độ đồng đều, độ ổn định về khả năng sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh hại, khả năng cho năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất… của các giống còn rất thiếu dẫn liệu

Hiện nay trong sản xuất đã có những tác giả nghiên cứu đánh giá về sinh trưởng, năng suất, chất lượng của một số giống dưa chuột trong nhà kính, nhà lưới tại một vài địa phương Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa chưa

có một nghiên cứu nào về đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất đối với các giống dưa chuột được trồng trong nhà lưới, nhà kính Để có khuyến cáo mang tính khoa học và thực tiễn cho người sản xuất về bộ giống dưa chuột tốt mang lại hiệu quả cao, an toàn trong sản xuất, góp phần vào chuyển dịch cơ cấu cây trồng, phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao theo

hướng sản xuất hàng hoá, bền vững, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu

khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế một số giống dưa chuột trồng trong nhà có mái che tại khu Nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn – Thanh Hóa”

2 Mục đích, yêu cầu của đề tài

2.1 Mục đích

Xác định được giống dưa chuột triển vọng cho năng suất, chất lượng và hiệu quả trồng trọt cao trong điều kiện nhà có mái che tại khu nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn – Thanh Hóa

2.2 Yêu cầu cần đạt

Đánh giá được một số chỉ tiêu về đặc điểm sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của một số giống dưa chuột trên cơ sở đó lựa chọn được giống triển vọng

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp những dẫn liệu khoa học về đặc điểm sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của một số giống dưa chuột làm cơ sở cho việc lựa chọn giống tốt và

bố trí cơ cấu giống hợp lý

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Những kết quả thu được từ đề tài sẽ được áp dụng khuyến cáo ngoài sản xuất đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng trọt và cung cấp sản phẩm dưa chuột đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm của người tiêu dùng

Chương 1

TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan về cây dưa chuột

1.1.1 Nguồn gốc

Dưa chuột (Cucumis sativus L.) được biết cách đây khoảng 5000 năm

(Tatlioglu, 1993) Mặc dù cây dưa chuột được trồng từ rất lâu đời nhưng hiện nay vẫn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của loài cây này

Theo Swiader và cộng sự (1996), cây dưa chuột có nguồn gốc từ Ấn Độ cách đây 3000 năm Từ Ấn Độ nó được mang đến Italia, Hy lạp… và mãi sau

nó mới được đưa đến Trung Quốc Cây dưa chuột có mặt ở Châu Âu là từ Italia và nhiều sử sách ghi lại rằng nó có ở Pháp từ những năm đầu của thế kỷ

IX, ở Anh từ thế kỷ XIV và ở Bắc Mỹ từ giữa thế kỷ XVI Loài cây này ngày nay đã mất đi tổ tiên và nơi phát sinh, đặc biệt là nó đã cho nhiều dòng mới ở mức độ cao hơn

Từ kết quả qua các cuộc thám hiểm cùng với sự nghiên cứu của mình, nhà thực vật học Vavilop N (1926); Tatlioglu (1993) cho rằng, Trung Quốc

là trung tâm khởi nguyên thứ hai của cây dưa chuột Nhiều tài liệu cổ của Trung Quốc cho rằng dưa chuột được trồng tại đây từ khoảng 100 năm về trước Công nguyên

Nhiều nhà nghiên cứu đã thống nhất với ý kiến đầu tiên của De Candolle (1912) cho rằng dưa chuột có nguồn gốc từ Tây Bắc Ấn Độ Các tác giả này đã chứng minh sự tồn tại hơn 2000 năm của dưa chuột ở vùng này và cho rằng từ đây chúng lan dần sang phía Tây và xuống phía Đông

Cây dưa chuột được một số nhà khoa học khác xác nhận có nguồn gốc

ở Việt Nam, tồn tại ở nước ta hàng nghìn năm nay Trong quá trình giao lưu buôn bán nó được phổ biến sang Trung Quốc và từ đây cũng được phát triển sang Nhật Bản và Châu Âu hình thành dạng dưa chuột quả dài, gai trắng, vỏ

màu xanh đậm Vavilop (1926) và G Taracanov (1968) cho rằng khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam giáp Lào là nơi phát sinh cây dưa chuột vì ở đây còn tồn tại dạng dưa chuột hoang dại

Ở nước ta, dưa chuột được trồng từ bao giờ cho đến nay vẫn chưa được

rõ Việc phát hiện ra các loại cây dưa chuột dại, quả rất nhỏ, mọc tự nhiên ở các vùng đồng bằng Bắc Bộ và các dạng quả to, gai trắng mọc tự nhiên ở vùng núi cao phía Bắc Việt Nam, cho thấy có thể khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam giáp Lào được coi là nơi phát sinh cây dưa chuột Ở đây còn tồn tại các dạng hoang dại của cây này (Trần Khắc Thi, 1985) Theo Lưu Trấn Tiêu (1974), qua việc phân tích bào tử phấn hoa ở di chỉ Tràng Kênh từ thời Hùng Vương, ngoài lúa nước, còn phát hiện thấy phấn hoa dưa chuột (Trần Khắc Thi và cs., 2008)

Hiện nay dưa chuột được trồng hầu như khắp nơi trên thế giới, từ vùng nhiệt đới Châu Á, Châu Phi đến tận 63 vĩ độ Bắc Ngoài ra ở các vùng cực Bắc Châu Âu, dưa chuột giữ vị trí hàng đầu trong số các cây trồng trong nhà ấm

1.1.2 Phân loại

Dưa chuột thuộc họ bầu bí Cucurbitaceae, chi Cucumis, loài sativus L.,

có bộ nhiễm sắc thể 2n = 14 Do trong quá trình tồn tại và phát triển, từ một dạng ban đầu, dưới tác dụng của điều kiện sinh thái khác nhau và các đột biến

tự nhiên, dưa chuột đã phân hóa thành nhiều kiểu sinh học (biotype) Hiện nay, việc phân loại dưa chuột vẫn chưa có một hệ thống phân loại thống nhất (Ram J Singh, 2007)

Theo bảng phân loại của Gabaev X (1932) (dẫn theo Trần Khắc Thi,

1985), loài C sativus được phân chia thành 3 loài phụ:

1 Loài phụ Đông Á - ssp - Righidus Gab

2 Loài phụ Tây Á - ssp - Graciolor Gab

3 Dưa chuột hoang dại - ssp - Agrostis Gab, Var hardwickii (Royla) Alef

Ngoài ra, nhà chọn giống dưa chuột Liên Xô Teachenko (1967) đã phân

loài C.sativus thành 3 thứ: dưa chuột thường, dưa chuột lưỡng tính và dưa

chuột hoang dại (dẫn theo Tạ Thu Cúc và cs, 2007)

Nhà di truyền học Ba Lan Kubieki (1969) chia C sativus thành 3 thứ

(dẫn theo Nguyễn Văn Hiển, 2000):

1 Var.vulgaris-dưa chuột trồng, gồm 2 nhóm sinh thái địa lý: Đông&Tây Á

2 Var hermafroitus – dưa chuột lưỡng tính

3 Var hardwickii – dưa chuột hoang dại từ Nêpan

Bảng phân loại này mặc dù chỉ dựa trên quan điểm hình thái thực vật nhưng tương đối thuận lợi khi sử dụng trong công tác nghiên cứu giống

Dựa vào hình dạng, kích cỡ của quả dưa chuột, Raymond A T Georgo (1989) chia loài trồng trọt thành 4 nhóm chính (dẫn theo Trần Khắc Thi và cs, 2008):

1 Dưa chuột sản xuất ngoài đồng ruộng, đặc điểm nổi bật là gai quả trắng và gai đen

2 Dưa chuột trồng trong nhà kính: quả dài, không có gai có thể sản xuất quả đơn tính

3 Giống sikkim nguồn gốc Ấn Độ quả màu hơi đỏ

4 Dưa chuột quả nhỏ dùng để dầm giấm, muối chua

Theo Libner Nonneck (1989), Cucu mis sativus L đây là một dạng của

dưa chuột, là cây rau thương mại quan trọng Một số cây khác cũng được gọi là

dưa chuột như: C flexucosu và C melo (dưa chuột rắn); dưa chuột Tây Ấn Độ (Gherkin): C anguria L.; dưa chuột tròn C prophetarum; dưa chuột trắng Trung Quốc Var conomon hoặc dưa chuột sao: Sicyos angulatus (Tạ Thu Cúc -2007)

Gần đây, Jeffrey (1990) đã đưa ra bảng phân loại mới, theo ông, họ Bầu

bí (Cucurbitaceae) bao gồm 118 chi, 825 loài (species) Theo bảng phân loại

này, họ Bầu bí được chia thành 5 họ phụ: Fevilleae, Melothrieae,

Cucurbitaceae, Sicyoideae và Cyclanthereae Các loài trồng trọt quan trọng

nhất là Cucurbita L., Cucumis L., Citrullus L., Lagenaria L., Luffa L và

Cechium L., được tìm thấy trong họ phụ Sicyoideae (Whitaker & Davis,

1962) Trong đó, loài quan trọng nhất là Cucurbita gồm bí và bí ngô (C

maxima Duch, C moschata Duch Ex Lam.) Trong loài Cucumis bao gồm

dưa chuột (C sativus L.), dưa lê hoặc dưa thơm (C melo L.); loài Lagenaria

có bầu (L siceraria M.), Sechium có su su và dưa trời (Trichosanthes

anguina L.); ở loài Citrullus có dưa hấu (Citrullus lanatus Thunb)

Theo Tatlioglu (1993) chi Cucumis nằm ở 2 vùng địa lý khác nhau:

1 Nhóm châu Phi: chiếm phần lớn các loài, phổ biến ở Châu Phi, Trung Đông đến Pakistan và Nam Ả Rập

2 Nhóm châu Á: được tìm thấy ở các vùng phía Đông và Nam dãy Hymalaya Các giống dưa chuột Việt Nam thuộc nhóm này

Dưa chuột còn được phân loại theo cách sử dụng: cắt lát, hoặc muối chua (ăn tươi hoặc chế biến) Theo Mark J Basett (1986) thì dưa chuột dùng

để muối chua tỉ lệ chiều dài/đường kính (L/D) phải nhỏ hơn dưa chuột để thái lát L/D của dưa chuột muối chua từ 2,8 – 3,2 Tỷ lệ này thay đổi theo mật độ trồng Dưa chuột dùng để muối chua phải thẳng tròn, hình khối (Tạ Thu Cúc

và Cộng sự, 2007)

1.1.3 Giá trị kinh tế của cây dưa chuột

Ngoài giá trị về dinh dưỡng thì xét về mặt kinh tế dưa chuột là cây rau

ăn quả quan trọng cho nhiều vùng chuyên canh mang lại hiệu quả kinh tế cao Dưa chuột là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị

Dưa chuột là loại rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, lại cho năng suất cao Ở Việt Nam, trong vụ đông với thời gian giữ đất khoảng 70-85 ngày, mỗi hecta có thể thu được 150-200 tạ quả xanh (Trần Khắc Thi và Cộng sự, 2008), vụ xuân khả năng tăng năng suất dưa chuột còn cao hơn đạt trên 300

tạ/ha Đặc biệt, nếu được trồng trong điều kiện nhà kính, năng suất dưa chuột

có thể đạt tới 450 tạ/ha Người nông dân trồng dưa chuột có thu nhập cao hơn rất nhiều so với trồng lúa Ngoài việc dùng ăn tươi, dưa chuột còn được sử dụng để muối chua, muối mặn, không những làm phong phú và tăng chất lượng rau ăn hàng ngày, mà còn là nguồn nông sản xuất khẩu có giá trị sang các nước ôn đới Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan, năm 2010 kim ngạch xuất khẩu dưa chuột sang thị trường Cộng hòa Séc đạt hơn 955,2 nghìn USD, tăng 15,8% so cùng kỳ Xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản đạt 284,6 nghìn USD Xuất khẩu sang thị trường Mông Cổ đạt 246,2 nghìn USD Đáng chú ý, trong quý I/2010 kim ngạch xuất khẩu dưa chuột của Việt Nam sang các thị trường như Mỹ, Đức tăng rất mạnh so cùng kỳ năm 2009 Cụ thể: kim ngạch xuất khẩu dưa chuột sang thị trường Mỹ tăng gần 750%, đạt 148,8 nghìn USD; xuất sang Đức tăng gần 600%, đạt 199,5 nghìn USD Trong số các sản phẩm dưa chuột xuất khẩu thì kim ngạch xuất khẩu dưa chuột dầm dấm 720 ml đạt kim ngạch cao nhất với hơn 2,1 triệu USD, giảm gần 24% so cùng kỳ 2009 Tuy nhiên, cũng có một số sản phẩm có tốc độ tăng trưởng cao như: dưa chuột trung tử dầm dấm 1500 ml đạt 50,1 nghìn USD tăng 145,6%; dưa chuột bao tử dầm dấm vị hạt tiêu 500 ml đạt 118,1 nghìn USD tăng 116,6%; dưa chuột bao tử dầm dấm vị hành tây 500 ml đạt 118,1 nghìn USD tăng 71,5% Như vậy, dưa chuột là cây trồng quan trọng mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngành nông nghiệp

1.1.4 Đặc điểm thực vật học cây dưa chuột

Dưa chuột có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm nên rễ không chịu khô hạn, không chịu ngập úng, ưa ẩm Trong điều kiện ngập nước rễ cây dưa chuột bị thiếu oxi dẫn đến cây héo rũ, chảy gôm thân, có thể chết cả ruộng

Rễ dưa chuột ăn sâu xuống đất 10 - 15 cm, nằm chủ yếu ở tầng trên của mặt đất Bộ rễ chiếm khoảng 1,5% khối lượng chung của cây Phần lớn rễ phụ phân bố ở độ sâu 10 - 15cm, rộng 60 - 90 cm (Lebedevn M, 1973) Rễ nhánh,

rễ phụ phát triển phụ thuộc vào điều kiện đất đai

Dạng trung bình: chiều cao từ 60-150cm

Dạng cao: chiều cao trên 150cm

Trên thân có cạnh, có lông cứng và ngắn, phân đốt, mỗi đốt thường mang 1 lá, mỗi kẽ lá có hình thành tua cuốn, tua cuốn hình thành vào giai đoạn cây có 2 – 3 lá giúp cây bám chắc lên giàn Thân trên lá mầm và lóng thân trong điều kiện ẩm độ cao có thể thành lập nhiều rễ bất định Đặc điểm sinh trưởng có thể vô hạn, bán hữu hạn, và dạng bụi ngọn Nhóm vô hạn thân

có thể sinh trưởng hữu hạn cũng như chiều dài đốt tương tự như nhóm vô hạn nhưng chiều dài thân được kết thúc bởi chùm hoa Nhóm có dạng thân bụi có chiều dài đốt ngắn hơn ở hai nhóm kia Tập tính sinh trưởng của thân dưa chuột có tầm quan trong trong công tác chọn giống (Swiader J M.,1997)

* Lá

Dưa chuột là cây có 2 lá mầm, 2 lá mầm mọc đối xứng qua trục thân Hình dạng bản lá rất đa dạng Trong hầu hết các trường hợp lá hình trái tim hoặc 5 góc, 5 cạnh rộng, 5cạnh dài…trên lá có lông cứng, ngắn Màu sắc lá thay đổi từ xanh vàng đến xanh thẫm Khả năng duy trì bộ lá trong thời gian dài có thể kéo dài thời gian thu hoạch, góp phần tăng năng suất dưa chuột

* Hoa

Quá trình tiến hóa và tác động của con người thông qua quá trình chọn giống, đã làm dưa chuột xuất hiện nhiều dạng hoa mới có ý nghĩa rất tích cực trong nghiên cứu đặc điểm di truyền của loại cây này

Hoa dưa chuột có 4-5 đài, 4-5 cánh hợp, đường kính hoa 2-3 cm, thường có màu vàng Hoa đực thường có 4-5 nhị hợp nhau hoặc 3 nhị hợp

nhau, hoa cái bầu thường có 3-4 noãn, núm nhụy phân nhánh hoặc hợp, hoa lưỡng tính có cả nhị và nhụy

Biểu hiện giới tính của dưa chuột rất phong phú:

Monoecious: Cây có cả hoa đực và hoa cái

Dioecious: Hoa đực trên một cây còn hoa cái trên cây khác

Androecious: Cây chỉ có hoa đực

Andromonoecious: Cây có hoa lưỡng tính và hoa đực

Gynoecious: Cây chỉ có hoa cái

Gymonoecious: Cây có hoa lưỡng tính và hoa cái

Prydominantly female: Cây có hầu hết là hoa cái, nhưng cũng có một vài hoa đực

Parthenocarpy: Sinh sản không qua thụ tinh Ở dưa chuột nó là sự sản xuất quả không hạt không qua thụ tinh

Hoa lưỡng tính ít gặp ở dưa chuột, các giống cũ thuộc loại đơn tính cùng gốc, hiện nay chủ yếu là các dòng đơn tính cái, chỉ khoảng 5% là hoa đực

Hoa đực thường ra sớm hơn hoa cái, xuất hiện ở đốt thứ 2 từ dưới lên Hoa cái xuất hiện sau, thường mỗi nách lá mang 1 hoa Biểu hiện giới tính của dưa chuột phụ thuộc nhiều vào mật độ trồng, nhiệt độ, cường độ ánh sáng, thời gian chiếu sáng, chất điều tiết sinh trưởng và phân bón đặc biệt là đạm và kali Tỷ lệ hoa cái giảm khi mật độ lớn, ánh sáng yếu và nhiệt độ cao Hoa cái hình thành nhiều hơn trong điều kiện ngày ngắn còn hoa đực ngược lại hình thành trong điều kiện ngày dài

* Quả và hạt

Kích thước, hình dạng, màu sắc vỏ quả và gai quả là những tính trạng quan trọng đặc trưng cho từng giống Nhà chọn giống dựa vào chỉ tiêu này để tiến hành chọn tạo các giống mới phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng

Quả non dạng hình trứng, thon, hình trụ, elip trứng Phân bố gai có 3 dạng: đơn giản – long (hoặc gai) nằm trực tiếp trên bề mặt quả; phức tạp – gai nằm trên trụ nhỏ phát sinh từ quả; hỗn hợp – có cả hai dạng trên

Màu sắc gai quả có thể là trắng, đen hoặc nâu

Bề mặt quả có thể nhăn nhẹ, nhăn sâu, nhẵn phẳng hoặc nhẵn hơi gợn Khi quả còn xanh: màu sắc vỏ quả có màu xanh sáng, xanh, xanh đậm;

bề mặt vỏ quả có thể có vết hoặc không có vết Khi chín vỏ quả có thể có màu trắng, trắng xanh, vàng, vàng sáng, nâu; vết rạn trên quả có thể không có rãnh, rạn nông, rạn sâu, rạn hình tổ ong, đặc tính này chịu tác động của điều kiện môi trường

Hình dạng quả có thể hình tròn, hình trứng, hình thon, hình trụ, hình elíp, hình cong cánh cung Chiều dài cuống quả dao động từ 1(ngắn) đến 3 cm (dài) Theo kích thước quả phân thành các nhóm sau: Chiều dài quả rất ngắn dưới 5 cm, ngắn 5 –10 cm, trung bình 11 – 20cm, dài từ 21 –30 cm, rất dài trên 30 cm

Hình cắt ngang quả có hình tròn và tròn góc cạnh

Quả dưa chuột có 3 múi, hạt đính vào giá noãn Hạt dưa chuột hình ô van, màu vàng nhạt Số lượng và phân bố hạt trong quả phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc Trong điều kiện ngày ngắn thường có nhiều lá và sai quả Ánh sáng nhiều làm cho quả lớn nhanh, mập và sai quả

Hạt dưa chuột dạng bẹt hình oval dài 10-15mm, vỏ hạt nhẵn trắng đến đen Mỗi cạnh hạt có một rãnh, phôi được bao quanh bởi ngoại nhũ, phôi lớn hai lá mầm tiêu hoá nội nhũ hoàn toàn Khối lượng 1000 hạt khoảng 25g

1.1.5 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây dưa chuột

Nghiên cứu mối quan hệ giữa cây trồng và điều kiện ngoại cảnh hết sức quan trọng Việc nghiên cứu này nhằm mục đích tạo điều kiện cho cây trồng phát triển trong điều kiện tối ưu nhất nhằm đạt năng suất tối đa, mặt khác có

thể chọn tạo được các dòng, giống có khả năng chống chịu với sâu bệnh, ngoại cảnh bất lợi Đây cũng là một trong những hướng chọn giống dưa chuột được quan tâm chú ý hiện nay Những yếu tố ngoại cảnh cần nghiên cứu bao gồm: Nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm đất và không khí và dinh dưỡng khoáng

* Yêu cầu v nhi t đ

Dưa chuột thuộc nhóm cây ưa nhiệt, mẫn cảm với sương giá Cây dưa chuột sinh trưởng, phát triển thuận lợi ở nhiệt độ ban ngày là 25 – 300

C và 18 –

210C ban đêm

Nhiệt độ trên 400C, bộ lá lớn, bị héo khó hồi phục cây ngừng sinh trưởng, hoa cái không xuất hiện Ở 120C cây sinh trưởng chậm, tình trạng nhiệt độ thấp kéo dài liên tiếp biểu hiện của cây về hình thái là rõ rệt cụ thể như: Cây sinh trưởng khó khăn, đốt ngắn, lá nhỏ, hoa đực màu vàng nhạt, vàng úa Ở 50C hầu hết các giống dưa chuột có nguy cơ bị chết rét, khi nhiệt

độ lên cao 400C cây ngừng sinh trưởng, hoa cái không xuất hiện Lá bị héo khi nhiệt độ lên trên 400

Phản ứng của cây với nhiệt độ ở các pha sinh trưởng khác nhau là khác nhau Theo Edeshtein (1953) nhiệt độ 30

C làm tổn thương và chết bộ lá ở cây chưa ra hoa sau 3 ngày đêm, cây đang thời kỳ ra nụ – sau 7 ngày đêm, còn cây có hoa – sau 9 ngày đêm Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp tới hoa khoảng 20 ngày sau khi nảy mầm, 26 ngày cho ra hoa cái Nhiệt độ càng thấp thời gian

ra hoa càng chậm

Nhiệt độ không chỉ ảnh hưởng tới sinh trưởng, ra hoa của cây dưa chuột mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sự nở hoa cũng như quá trình thụ phấn, thụ tinh Theo các tác giả Nhật Bản hoa bắt đầu nở ở 150C (sáng sớm) và bao

phấn mở ở 170C Nhiệt độ thích hợp cho sự nảy mầm của hạt phấn 17 – 240

C, nhiệt độ quá cao hay quá thấp so với ngưỡng này đều làm giảm sức sống của hạt phấn, đó cũng chính là nguyên nhân gây giảm năng suất của giống Hầu hết các giống dưa chuột đều qua giai đoạn xuân hoá ở nhiệt độ 20 –220

C Nhìn chung dưa chuột là cây mẫn cảm với nhiệt độ Nghiên cứu về giống dưa chuột địa phương cho thấy tổng tích ôn từ lúc nảy mầm đến khi thu quả đầu tiên là 9.0000C, đến thời điểm thu hoạch là 16.5000

C

* Yêu cầu v nh ng

Dưa chuột là cây trồng có nguồn gốc nhiệt đới, thuộc nhóm cây ngày ngắn Trong đó thời gian chiếu sáng và cường độ chiếu sáng là hai yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất tới sinh trưởng, phát dục của cây dưa chuột

Mức độ phản ứng của cây với thời gian chiếu sáng trong quá trình sinh trưởng cá thể cũng khác nhau: ở tuổi cây 20 – 25 ngày sau nảy mầm có phản ứng thuận với độ dài chiếu sáng dưới 12 giờ Cây con dưa chuột mẫn cảm hơn cây trưởng thành

Cường độ và số giờ chiếu sáng có tương quan thuận tới quá trình lớn của quả Trong thí nghiệm vào tháng 12, lúc cường độ ánh sáng trung bình trong ngày khoảng 1400 lux, số giờ chiếu sáng liên tục dưới 1 giờ quả lớn trong 24 ngày Ngược lại trong tháng 6 mặt trời chiếu sáng 8,36 giờ/ngày và cường độ bức xạ trung bình 16800 lux, quả sinh trưởng trong vòng 8 ngày Giảm cường độ chiếu sáng sẽ hạn chế sinh trưởng của cây, giảm hàm lượng chất khô

Cây thích hợp cho sinh trưởng, phát dục ở độ dài chiếu sáng 10 – 12 giờ/ngày Rút ngắn thời gian chiếu sáng thúc đẩy quá trình ra hoa, tăng lượng hoa cái trên cây dẫn đến tăng năng suất Theo T Saito (1993) cho biết cây con dưa chuột có phản ứng với chu kỳ ánh sáng mạnh hơn so với cây trưởng thành còn theo I Lvova, dưa chuột bắt đầu phản ứng với chu kỳ ánh sáng ở thời kỳ 5 – 7 ngày sau nảy mầm

Cường độ chiếu sáng mạnh sẽ làm tăng tốc độ ra hoa, cường độ ánh sáng yếu sẽ làm cho quá trình ra hoa bị chậm lại Trong điều kiện thiếu ánh sáng cây sinh trưởng, phát triển kém, ra hoa cái muộn, màu sắc hoa nhạt, vàng

úa, hoa cái dễ rụng, năng suất quả thấp, chất lượng quả giảm, hương vị kém

Theo N Kraxin (1985) khi giảm cường độ chiếu sáng gây ức chế sinh trưởng của cây, làm giảm hàm lượng glutamin và vitamin trong tế bào Cường

độ chiếu sáng thích hợp cho dưa chuột trong phạm vi từ 15.000 – 17.000 lux

Cường độ ánh sáng và chất lượng ánh sáng có vai trò quan trọng trong việc hình thành màu sắc quả và thời hạn sử dụng quả dưa chuột loại quả dài ở nước Anh (Cucumis sativus L.) Cường độ ánh sáng thấp rút ngắn thời gian sử dụng quả, trung bình thời gian sử dụng là 8,5 đến 1 ngày tương ứng với trường hợp tiếp nhận 100%, 60%, hay 31% ánh sáng tự nhiên Ánh sáng đỏ thường cho quả xanh hơn hoặc như nhau và thời gian sử dụng lâu hơn ánh sáng đỏ xa Như vậy việc bố trí mật độ, khoảng cách cây nhằm cải thiện màu xanh quả cũng như thời gian sử dụng quả trong điều kiện nhà kính cần phải thấy tầm quan trọng của cường độ ánh sáng và chất lượng ánh sáng Theo các tác giả hiệp hội khoa học trồng trọt Mỹ (1997) việc tỉa thưa và che bóng đã ảnh hưởng đến động thái tăng chiều dài quả, màu sắc quả lúc thu hoạch và phổ diệp lục của vỏ quả

* Yêu cầu v đ m đ t và kh ng khí

Dưa chuột là loại cây chịu hạn, chịu úng kém Trong thân cây nước chiếm 91,3%, trong quả chứa tới 93-95% nước, bộ lá dưa chuột to, hệ số thoát hơi nước lớn nên dưa chuột yêu cầu độ ẩm cao, là cây đứng đầu về nước trong

họ bầu bí, độ ẩm thích hợp cho cây dưa chuột là 85-90%, độ ẩm không khí: 90-95% Trong giai đoạn ra quả phải giữ ẩm thường xuyên từ 90-100% độ ẩm đồng ruộng Dưa chuột kém chịu hạn, nếu thiếu nước cây không những sinh trưởng kém mà còn tích luỹ chất cucurbitancin gây đắng trong quả Chất này thường tập trung nhiều ở phần cuối thân và dưới lớp vỏ cây

Khi thiếu nước nghiêm trọng sẽ xuất hiện quả dị hình, quả bị đắng và cây dễ bị nhiễm virus Thời kỳ cây ra hoa, tạo quả yêu cầu lượng nước cao nhất Hạt nảy mầm, yêu cầu lượng nước bằng 50% khối lượng hạt

Quả dưa chuột chứa tới 95% là nước, bộ lá dưa chuột lớn vì thế mà hệ

số thoát hơi nước cao, yêu cầu đảm bảo độ ẩm cho cây là rất quan trọng Độ

ẩm thích hợp cho cây là từ 85 – 95%, độ ẩm không khí 90 – 95%

Khi đất khô hạn hạt mọc chậm, sinh trưởng thân, lá kém, đồng thời

trong cây có sự tích luỹ chất Cucurbitacina gây đắng quả Khi thiếu nước

nghiêm trọng sẽ xuất hiện quả dị hình, quả đắng, cây nhiễm bệnh virus Thời

kỳ ra hoa tạo quả là giai đoạn yêu câu lượng nước cao nhất (xấp xỉ 80%) Hạt nảy mầm yêu cầu lượng nước bằng 50% khối lượng hạt Những nghiên cứu cho rằng độ ẩm không khí có ảnh hưởng trực tiếp tới thân chính và số cấp cành trên cây Thời kỳ thân lá sinh trưởng mạnh đến ra hoa cái đầu tiên cây cần độ ẩm đất 70 –80%, thời kỳ ra quả rộ và quả phát triển yêu cầu độ ẩm đất lớn hơn 80 – 90%

Trong điều kiện ngập nước rễ cây dưa chuột bị thiếu oxi dẫn đến cây héo rũ, chảy gôm thân, có thể chết cả ruộng

* Yêu cầu đ t và dinh dưỡng

Cây dưa chuột ưa thích đất màu mỡ, giàu chất hữu cơ, đất tơi xốp, độ

pH từ 5,5-6,8 và tốt nhất từ 6-6,5 Dưa chuột gieo trồng trên đất thịt nhẹ, đất cát pha thường cho năng suất cao, chất lượng quả tốt

Cây dưa chuột yêu cầu độ phì trong đất rất cao Dinh dưỡng khoáng không đủ ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng và phát triển của cây Bón phân chuồng với phân khoáng một cách hợp lý sẽ làm tăng lượng đường trong quả Ở thời kỳ đầu sinh trưởng cây cần đạm và lân, cuối thời kỳ sinh trưởng cây không cần nhiều đạm, nếu giảm bón đạm sẽ làm tăng thu hoạch một cách

rõ rệt Cây dưa chuột lấy dinh dưỡng từ đất ít hơn rất nhiều so với cây rau khác (cà chua, cải bắp) Thí dụ: nếu năng suất dưa chuột là 30 tấn/ha thì lượng

NPK do cây lấy đi từ đất là 170 kg, trong khi đó cải bắp muộn năng suất là 70 tấn/ha, yếu tố NPK cây sử dụng là 630 kg

Khi nghiên cứu về hiệu suất sử dụng phân khoáng chủ yếu của dưa chuột thấy rằng: dưa chuột sử dụng kali với hiệu suất cao nhất, thứ đến đạm rồi đến lân Khi bón N60 P60 K60 thì dưa chuột sử dụng 92% đạm, 33% lân

và 100% kali Dưa chuột không chịu được nồng độ phân cao nhưng lại nhanh chóng phản ứng với hiện tượng thiếu dinh dưỡng Phân hữu cơ, đặc biệt là phân chuồng có tác dụng rõ rệt làm tăng năng suất ruộng dưa chuột

Bên cạnh các nguyên tố đa lượng thì các nguyên tố vi lượng đóng vai trò hết sức quan trọng Khi bổ sung các nguyên tố vi lượng vào dung dịch phân đa lượng bón cho cây sẽ thu được quả có chất lượng cao, đặc biệt trộn hạt dưa với phân vi lượng trước sẽ làm tăng năng suất từ 50-60 tạ/ha

Một số chất khoáng nếu bón quá nhiều, cây sử dụng không hết gây nhiễm độc cho đất, tồn dư trong sản phẩm của cây gây hại cho đối tượng sử dụng

Cây dưa chuột là cây trồng rất mẫn cảm với điều kiện ngoại cảnh, việc nghiên cứu mối quan hệ này giúp nhà chọn giống điều chỉnh các yếu tố nhiệt

độ, ánh sáng, độ ẩm và dinh dưỡng phù hợp với từng mục tiêu tạo giống năng suất, chất lượng hay chống chịu sâu, bệnh…

1.1.6 Một số thông tin cơ bản về nhà có mái che tại địa điểm nghiên cứu

Nhà mái che tại khu nông nghiệp Công nghệ cao Lam Sơn là Modun nhà kính hiện đại của Netafim- Israel Với modun nhà từ 2.500 m2 rất phù hợp cho canh tác, dễ dàng kiểm soát dịch bệnh và bố trí cơ cấu cây trồng hợp

lý Mỗi 1 ha gồm 4 Block nhà cách nhau 5m tạo độ thông thoáng và cách ly cần thiết cho mỗi Block nhà

So với các nhà kính được lắp đặt trong nước, nhà kính Netafim tại khu CNC Lam Sơn được nhập khẩu 100% thiết bị từ Israel và các nước tiên tiến như Mỹ, Châu Âu cung cấp có nhiều sự khác biệt

- Nhà cao đến máng nước 5m, chiều cao đến chóp mái 7,2m Phần mái

mở đối lưu không khí cố định về hai phía

- Kết cấu phần khung xương bằng thép mạ kẽm

- Phần mái che gồm 2 lớp: Lớp màng nilon có phủ nhôm có tác dụng cản tia hồng ngoại và chống mưa Lớp lưới cắt nắng bên trong nhà cũng có tác dụng nhằm tăng cường để điều hoà nhiệt độ và độ ẩm trong nhà Ưu điểm của hệ thống này là thiết kế hệ thống thông gió cố định, tự nhiên hình ống khói do đó không khí trong nhà kính không bị ứ đọng cục bộ nên nhiệt không

bị tích tụ; nhà kính có độ thoáng khí, lưu thông không khí vào-ra dễ ràng

- Nhà kính được lắp thêm hệ thống quạt đối lưu không khí khi nhiệt độ đến đỉnh điểm mới cần thiết sử dụng, do đó làm giảm đáng kể chi phí điện năng vận hành

Hệ thống tưới và điều khiển netajet: Về cơ bản, hệ thống tưới khá hiện

đại, đầy đủ chức năng kiểm soát chất lượng nước, phân bón 4 tanks cung cấp phân bón dạng dung dịch sử dụng phân bón châm cho cây trồng và 1tank sử dụng axit Sunphuaric để trung hòa pH, thông rửa cặn đường ống nhỏ giọt, ngoài ra việc kiểm tra EC và PH cũng được kiểm soát kép (2 lần) tạo độ chính xác cao trong quản lý dinh dưỡng cây trồng Hệ thống có khả năng vận hành

ổn định và chính xác

Chi phí đầu tư nhà kính: Tổng giá trị mua vật tư chính gồm Nhà kính

và chi phí lắp đặt, vận hành và chuyển giao kỹ thuật 1 năm là 1.500.000đ/1m2, tương đương 15 tỷ đồng 1ha

1.2 Tình hình nghiên cứu và chọn tạo giống dƣa chuột ở Việt Nam

Trong những năm qua, thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ và chỉ thị của Bộ ngành về nghiên cứu, phát triển Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Bộ Nông nghiệp và PTNT đã thiết lập một số khu nông nghiệp công nghệ cao phù hợp với điều kiện kinh tế ở các địa phương trên cả nước

Bên cạnh đó nhiều địa phương và các doanh nghiệp đã tự thành lập các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao

Để phục vụ cho sản xuất các chủng loại rau tại các khu công nghệ cao

có hiệu quả và đi vào ổn định Cho đến nay có một tổ chức đã nghiên cứu tuyển chọn các bộ giống về rau quả trong đó có bộ giống dưa chuột thích hợp trong điều kiện nhà lưới, nhà màng

Như một kết quả nghiên cứu của viện cây lương thực và Cây thực phẩm

đã nghiên cứu tuyển chọn bộ giống cà chua, dưa chuột, dưa thơm thích hợp trồng trong nhà lưới, nhà màng ở các tỉnh phía Bắc Trong đó đề cập đến các giống dưa chuột như Hazera-55003, Hazera-55005, Hazera-9013 và giống dưa chuột Romy cho năng suất đạt 98-100 tấn/ha Các mô hình sản xuất tại Hải Dương, Lạng Sơn, Hải Phòng… theo nghiên cứu các giống dưa chuột đạt 90,6 tấn/ha Đây là các giống tuyển chọn có chất lượng tốt, thích hợp với thị hiếu tiêu dùng trong nước (Đoàn Xuân Cảnh và Cộng sự, 2013)

Trước đó, Viện cây lương thực, cây thực phẩm cũng đã thực hiện đề tài

“Hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất cà chua lai số 1, C95, dưa chuột Sao xanh, PC1 phục vụ cho chế biến xuất khẩu”, xây dựng mô hình 50ha dưa chuột tại Hà Nam Giống dưa chuột Sao xanh đã được công nhận là giống quốc gia năm 2000

Một kết quả nghiên cứu khác của Viện nghiên cứu Rau củ quả về chọn tạo giống dưa chuột lai phục vụ ăn tươi Viện nghiên cứu rau quả đã chọn được hàng trăm dòng dưa chuột tự phối bằng phương pháp truyền thống Trong đó 9 dòng dưa chuột tự phối ưu tú với các tính trạng quý như sinh trưởng khỏe, nhiều hoa cái, chống chịu bệnh tốt Cụ thể đã tạo được một số tổ hợp lai trong đó thu được giống dưa F1 có triển vọng và đặt tên là giống dưa chuột lai GL1-2 Giống GL1-2 có khả năng sinh trưởng phát triển tốt, thời gian sinh trưởng 80-85 ngày, cho năng suất cao từ 50-60 tấn/ha trong cả vụ Xuân Hè và Đông Giống bị nhiễm bệnh sương mai và phấn trắng ở mức nhẹ,

phù hợp với điều kiện sinh thái thổ nhưỡng ở vùng thí nghiệm Hải Dương Giống được đề nghị công nhận cho sản xuất thử ở các tỉnh phía Bắc nước ta (Phạm Mỹ Linh và Cộng sự, 2013)

Tại khu vực phía Nam những năm gần đây, các công ty giống nhưa Hai mũi tên đỏ, Hoa sen, Trang Nông… đã nhập và khảo nghiệm nhiều giống dưa chuột từ các nguồn nhập khác nhau và kết luận giống F1 Happy 14, các giống của công ty Know you seed như F1DN-3, F1 DN6… Cho năng suất và chất lượng cao trong điều kiện phía nam

Nhìn chung, hiện nay tại các địa phương trong cả nước đang phát triển thêm các diện tích trồng dưa liên doanh với các doanh nghiệp chế biến dưa chuột nhằm mục đích xuất khẩu với nhiều sản phẩm chế biến khác nhau Việc chọn tạo ra các giống dưa chuột để sử dụng trong sản xuất chủ yếu vẫn thông qua cách nhập nội giống nước ngoài từ đó chọn lọc ra các giống dưa chuột ưu thế lai F1 phù hợp cho sản xuất và chế biến hàng xuất khẩu phục vụ tăng trưởng trong sản xuất nông nghiệp ở nước ta

1.3 Tình hình sản xuất dƣa chuột trên thế giới và Việt Nam

1.3.1 Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới

Theo thống kê của Tổ chức Nông lương Thế giới (FAO) hàng năm diện tích trồng dưa chuột trên toàn thế giới đều tăng, trong vài năm trở lại đây diện tích tăng trung bình khoảng 1,07 %/năm Diện tích trồng dưa chuột năm 2013 trên toàn thế giới là 3.277.974 ha, năm 2017 tăng lên 3.508.621 ha Năng suất bình quân 69,98 tấn/ha năm 2017 Sản lượng tăng lên từ 127.581.172 tấn năm

2013 đến 148.628.456 năm 2017

Dưa chuột được trồng khắp nơi trên thế giới nhưng chủ yếu ở 10 nước, trong đó tập trung ở các nước châu Á và châu Âu Sản lượng dưa chuột được sản xuất tại Trung Quốc chiếm gần 63,4% tổng sản lượng toàn thế giới Tiếp sau Trung Quốc là Iran với sản lượng tăng từ 1.715.024 tấn năm 2014 lên 1.800.000 tấn năm 2018, tổng sản lượng dưa chuột ở Hoa Kỳ giảm từ 994.660

tấn năm 2014 xuống 963.000 tấn năm 2018 Bên cạnh đó Nga, Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ diện tích trồng dưa chuột lại có xu thế giảm về diện tích Một số nước như Hà Lan, Tây Ban Nha mặc dù diện tích trồng dưa chuột rất hạn chế nhưng do dưa chuột được trồng trong nhà kính năng suất cao nên sản lượng cũng rất cao

Hiện nay để tăng diện tích và sản lượng của dưa chuột, nhiều nước trên thế giới đã áp dụng nhiều biện pháp như tăng diện tích trồng trọt, luân canh tăng vụ, tăng đầu tư giống, cở sở vật chất kỹ thuật…trong đó việc tăng đầu tư

cở sở vật chất kỹ thuật đặc biệt là khâu giống được các nhà đầu tư quan tâm nhiều nhất

Bảng 1.1: Sản xu t dưa chu t trên toàn thế giới giai đoạn 2013-2017

2017 và Thổ Nhĩ Kỳ là nước có giá trị xuất khẩu cao 30 triệu USD năm 2017

Bảng 1.2: Sản xu t dưa chu t của 5 nước có sản lượng lớn nh t thế giới từ

1.3.2 Tình hình sản xuất dưa chuột ở Việt Nam

Tại Việt Nam, số liệu thống kê về diện tích, năng suất và sản lượng dưa chuột chưa được thực hiện Tuy nhiên, hiện nay sản xuất dưa chuột ở Việt Nam đang ngày được quan tâm và đây là mặt hàng có xu hướng tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây

Theo số liệu mới nhất của Bộ công thương, bản tin thị trường nông, lâm, thủy sản ra ngày 12/7/2018 Theo Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng rau quả trong tháng 6/2018 đạt 326 triệu USD, giảm 6,0 % so với tháng trước, tăng 20,1 % so với cùng kỳ năm 2017 Trong 6 tháng đầu năm 2018, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng rau quả đạt 1,99 tỷ USD, tăng 19,3

% so với cùng kỳ năm 2017

Trong 5 tháng đầu năm 2018, kim ngạch xuất khẩu hầu hết các mặt hàng rau quả đều tăng so với cùng kỳ năm trước Trong đó, dẫn đầu là mặt hàng quả với kim ngạch đạt 1,29 tỷ USD, tăng 17,4 % so với cùng kỳ năm

2017, đây cũng là mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu mặt hàng rau quả xuất khẩu của Việt Nam Tiếp theo là mặt hàng rau củ xuất khẩu với kim ngạch đạt 188,9 triệu USD, tăng 54 %; sản phẩm chế biến xuất khẩu đạt 185,6 triệu USD, tăng 11 % so với cùng kỳ năm 2017 Đáng chú ý, mặt hàng quả nhãn xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm 2018 đạt 124,76 triệu USD, tăng 8,9 %

so với cùng kỳ năm 2017 Trong đó mặt hàng dưa chuột đạt 4.286 nghìn USD vào tháng 5/2018 tăng 25,9 % so với tháng 5/2017 Năm tháng đầu năm 2018 tổng kim ngạch xuất khẩu dưa chuột đạt 12,245 nghìn USD tăng 1,5 % so với cùng kỳ Mặt hàng dưa chuột xuất khẩu chủ yếu tới một số thị trường chính như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, Đài Loan

1.4 Một số nhận xét rút ra từ tổng quan tài liệu

Dưa chuột là loại cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao với thời gian thu hoạch ngắn ngày, từ khi trồng đến khi thu hoạch chỉ mất khoảng hơn 01 tháng Bắt đầu vào thời điểm thu hoạch, cây cho quả liên tục nên ngày nào cũng có thể thu hái, mang lại lợi nhuận kinh tế cao hơn so với những loại cây trồng khác

Cây dưa chuột được trồng quanh năm, tuy nhiên thường được trồng vào hai vụ chính là vụ xuân hè và vụ thu đông Dưa chuột là cây ưa nắng vì vậy không nên trồng dưa chuột ở những vùng có mưa kéo dài, những vùng có

nhiệt độ thấp dưới 15,5oC, thay đổi thất thường, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm quá lớn, nhiệt độ thích hợp cho cây dưa chuột phát triển là từ 15,5oC đến 35oC Thời gian sinh trưởng của cây dưa chuột tùy thuộc vào từng loại giống Hiện nay có nhiều loại giống lai F1 có thời gian sinh trưởng từ 70-90 ngày cho năng suất từ 40-60 tấn/ha

Cây dưa chuột trồng trong điều kiện nhà lưới, nhà kính, môi trường giá thể sạch nên hạn chế và kiểm soát được bệnh hại rất nhiều Tuy nhiên, sâu bệnh thấy xuất hiện đều quanh năm, đặc biệt là các loại bệnh trên cây dưa chuột Vì vậy việc nghiên cứu đánh giá sinh trưởng, phát triển, năng suất chất lượng và khả năng phù hợp với điều kiện ở từng địa phương đối với các giống dưa chuột là rất quan trọng

Hiện nay, tiềm năng xuất khẩu các sản phẩm từ dưa chuột sang các thị trường Hàn Quốc, Mỹ, Châu Âu… là rất lớn, ví dụ như ở Mỹ, nhu cầu tiêu thụ dưa leo muối đến hàng tỷ USD/năm Cho thấy tiềm năng lớn từ việc xuất khẩu dưa chuột Vì vậy, để có sản phẩm an toàn chất lượng đáp cung cấp cho thị trường các nước trên doanh nghiệp, người nông dân cần đầu tư vào vùng nguyên liệu dưa chuột với quy trình gieo trồng – sản xuất – chế biến khép kín theo công nghệ cao, công nghiệp hóa toàn bộ quy trình sản xuất

Qua đây cho thấy, ngành hàng dưa chuột và các sản phẩm chế biến của dưa chuột là ngành hàng chủ lực trong cơ cấu sản phẩm rau củ quả của Việt Nam trong thời gian tới Vì vậy, việc định hướng sản xuất dưa chuột cần được

sự quan tâm của các ngành các cấp, đặc biệt là trồng dưa chuột theo phương pháp hữu cơ và công nghệ cao trong nhà kính nhà lưới nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu Trong đó việc lựa chọn giống dưa chuột phù hợp với từng mục đích cần được quan tâm hàng đầu và thường xuyên

Chương 2

VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Vật liệu nghiên cứu

Vật liệu nghiên cứu gồm 06 giống dưa chuột lai F1, trong đó 4 giống Dưa Fadia; Melen; Asef (đối chứng); Picolino do Công ty TNHH Thương mại Hạt giống và Nông sản Phù Sa cung ứng và 2 giống Kichi, Azabache do công

ty hạt giống Đồng Tâm cung cấp

* Đặc điểm các giống:

Giống Fadia: Giống dưa leo Fadia (do Công ty TNHH TM Hạt giống

và nông sản Phù Sa nhập khẩu và phân phối) có nguồn gốc từ Hà Lan cho thu hoạch khoảng 35 – 51 ngày kể từ lúc gieo trồng, trồng trong nhà kính hoặc ngoài trời Quả ngắn, hình trụ, màu xanh đậm, dài trung bình từ 15 - 18 cm Dưa leo Fadia cho da mỏng, thịt ngon ngọt và hương vị tốt, có khả năng kháng một số bệnh Năng suất 150 tấn/ha Cây sinh trưởng mạnh, chống chịu khá bệnh phấn trắng Thích hợp trồng trong vụ xuân và vụ hè

Giống Picolino: Giống dưa leo Piconilo (do Công ty TNHH TM Hạt

giống và nông sản Phù Sa nhập khẩu và phân phối) có nguồn gốc từ Hà Lan cho thu hoạch khoảng 35-51 ngày kể từ lúc gieo trồng, trồng trong nhà kính hoặc ngoài trời Trái ngắn, hình trụ, màu xanh đậm, dài trung bình từ 10 - 12

cm Quả có da mỏng, thịt ngon ngọt và hương vị tốt, có khả năng kháng một

số bệnh Năng suất 150 tấn/ha

Giống Asef (giống đối chứng): Giống dưa leo Asef (do Công ty TNHH

TM Hạt giống và nông sản Phù Sa nhập khẩu và phân phối) có nguồn gốc từ

Hà Lan, chiều dài quả 15 – 17 cm, màu xanh Giống có độ thích nghi cao, có thể trồng ngoài trời, hoặc trong nhà kính đều hiệu quả Giống có khả năng kháng bệnh sương mai, phấn trắng, vảy nấm Năng suất 100 - 120 tấn/ha

Giống Azabache: Giống dưa leo Azabache phù hợp với khí hậu nóng,

nhiệt đới Là giống có năng suất cao, kháng bệnh tốt Quả đặc ruột, ít hạt, ngọt nên rất được ưa chuộng Năng suất có thể đạt 120 - 150 tấn/ha Độ dài quả: 25-30 cm

Giống Melen: Size trái 16-18cm, trái suôn thẳng màu xanh đậm cây

sinh trưởng khỏe cho trái đều 1 trái/nách Số trái ít hơn, trái đuợc thu sau các giống Trung bình 3 - 4 trái/nách lá Size trái 16-17cm, thích hợp mùa đông, chịu lạnh tốt ít trái, số lượng 1trái/nách Là giống có năng suất trung bình từ 100-120 tấn/ha

Giống Kichi: Size trái 16-17cm, thích hợp mùa đông, chịu lạnh tốt ít

trái, số lượng 1trái/nách Là giống có năng suất trung bình từ 100-120 tấn/ha

Phân bón sử dụng gồm: MKP (lân: 52%, kali: 34%); MAP (đạm:

12%, lân 61%); Potasium Nitrate (đạm 13%, kali 46%); Calcium Nitrate Ca(NO3)2 (đạm 15%, CaO 26%); Potasium Sulphate (kali: 50%); Magnesium sunphate (MgO: 16%, S: 13%); Multi Mix; Borax; H2SO4

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.1 Đánh giá tình hình sinh trưởng, phát triển của một số giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ xuân hè năm 2019;

2.2.2 Đánh giá tình hình sâu bệnh hại của một số giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ xuân hè năm 2019;

2.2.3 Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của một số giống dưa chuột thí nghiệm ở vụ xuân hè năm 2019;

2.2.4 Đánh giá chất lượng quả của các giống dưa chuột thí nghiệm ở

vụ xuân hè năm 2019;

2.2.5 Đánh giá hiệu quả kinh tế của các giống dưa chuột thí nghiệm ở

vụ xuân hè năm 2019;

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Thời gian, địa điểm

- Thời gian: Thí nghiệm được thực hiện vụ xuân hè từ tháng 02 năm

+ CT2: Dưa chuột F1 - Asef ( Đối chứng)

+ CT3: Dưa chuột F1 - Azabache

+ CT4: Dưa chuột F1 - Picolino

+ CT5: Dưa chuột F1 – Kichi

+ CT6: Dưa chuột F1 - Melen

- Cách bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được thiết kế theo kiểu khối ngẫu nhiên đủ (RCBD) 6 công thức, 3 lần nhắc lại Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 1,6m x 10m = 16 m2 Tổng diện tích ruộng thí nghiệm là: 16 m2

+ Thời vụ: Vụ xuân hè năm 2019

+ Mật độ: Khoảng cách luống trồng (máng giá thể) là 1,6m; khoảng cách cây là 0,3m, mật độ: là 20.800 cây/ha

+ Xử lý hạt giống: Hạt giống ngâm nước ấm trong 4 giờ, sau đó ủ 5-6 giờ, khi hạt nứt nanh thì gieo Gieo ươm cây trong khay Giá thể trong khay gồm: Phân chuồng, tro trấu hoai mục, đất phù sa xốp nhẹ đã xử lý sạch mầm bệnh, trộn đều nhau theo tỷ lệ 30% + 10% + 60%

+ Thời gian ươm cây: Sau khi gieo từ 10 - 12 ngày, khi cây có 1 - 2 lá thật thì tiến hành đem trồng

+ Giá thể trồng: 100% mùn xơ dừa đã qua xử lý tanin

+ Tưới nước, bón phân:

Phân bón và mức bón được sử dụng gồm:

+ MKP (lân: 52%, kali: 34%): 125kg/ha;

+ MAP (đạm: 12%, lân 61%): 300kg/ha;

+ Potasium Nitrate (đạm 13%, kali 46%): 500kg/ha;

+ Calcium Nitrate Ca(NO3)2 (đạm 15%, CaO 26%): 1.400kg/ha;

+ Potasium Sulphate (kali: 50%): 600kg/ha;

+ Magnesium sunphate (MgO: 16%, S: 13%): 1.000kg/ha;

+ Vi lượng: Tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng và điều kiện thời tiết mà ta sẽ cân đối lượng nước và phân tưới cho cây Đồng thời với quá trình tưới nước là quá trình tưới phân Toàn bộ quá trình tưới phân, tưới nước sẽ được tưới qua hệ thống nhỏ giọt, và được điều khiển tự động bởi các thiết bị trong nhà bơm

Giai đoạn đầu: Từ khi trồng đến bén rễ, bón phân theo tỷ lệ N: P: K = 1: 1 : 1

Giai đoạn hình thành quả: Bón phân cân đối theo tỷ lệ N: P : K = 1 : 0,6 : 1,5

Giai đoạn nuôi và thu quả: Bón phân cân đối theo tỷ lệ N : P : K = 1 : 1 : 1,8

Phân bón được pha vào 5 tank có dung tích 1.300 lít/tank riêng biệt, tỷ

lệ pha được thể hiện trong bảng 2.2

Bảng 2.2: Công thức pha phân bón vào 5 tanks

+ Loại bỏ quả sát gốc: Sau trồng khoảng 28-32 ngày là cây bắt đầu cho hoa và quả đầu tiên, để dảm bảo chất lượng và kéo dài thời gian thu hoạch tăng sản lượng thì bắt buộc phải cắt bỏ hoa, quả từ nách lá thứ 5 trở xuống

+ Thu hoạch: Sau trồng khoảng 32-35 ngày là bắt đầu cho thu hoạch, thu hoạch hàng ngày, lựa chọn quả to đều, trung bình khoảng 13-16 quả/1kg thu hoạch liên tục từ 45-60 ngày

2.3.3 Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi các chỉ tiêu

Dựa theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 01-87:2012/BNNPTNT)

về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống dưa chuột (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2012)

* Thời kỳ vườn ươm

Bảng 2.3: Bảng chỉ tiêu theo dõi inh trưởng cây vườn ươm

Đơn vị tính ho c

đi m

Mức độ bi u hiện

Phương pháp theo dõi, đánh

1 - Không nhiễm

Quan sát và đếm cây bị bệnh trên ruộng của toàn

bộ cây trên ô

3 - Nhiễm nhẹ (nhỏ hơn 20% tổng số)

5

- Nhiễm trung bình (khoảng 20 đến 40%)