Quản lí hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở huyện thạch thành, tỉnh thanh hóa đáp ứng chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018

Tuy nhiên, ngay khi tiếp cận chương trình đã nảy sinh nhiều bất cập ở hầu hết các trường THCS, tại các trường THCS trên địa bàn huyện Thạch Thành cũng không nằm ngoài thực trạng trên, cá

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Thanh

THANH HÓA, NĂM 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu khảo sát, kết quả nghiên cứu là trung thực, chưa được công bố ở các tài liệu khác Nếu có gì sai, tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm!

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Cường

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập nghiên cứu và triển khai đề tài “Quản lí hoạt

động trải nghiệm ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018”, đến nay tôi đã hoàn

thành đề tài nghiên cứu của mình

Với tình cảm chân thành, cho phép tôi gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu Trường Đại học Hồng Đức, các thầy cô trong khoa Tâm lý - Giáo dục, các thầy cô tham gia giảng dạy, đào tạo lớp K12 thạc sĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại học Hồng Đức

Xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, tổ chuyên môn các trường THCS trên địa bàn huyện Thạch Thành, các bạn đồng nghiệp, các em học sinh đã hỗ trợ, hợp tác với tôi trong quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thành đề tài

Đặc biệt, tôi xin phép được gửi lời biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Thanh - Người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình tôi nghiên cứu và thực hiện luận văn này

Nhân dịp này tôi xin được gửi lời cảm ơn đến đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã động viên, khích lệ, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học

Thanh Hóa, tháng 8 năm 2021

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Cường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC VIẾT TẮT viii

DANH MỤC BẢNG ix

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 3

4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 6

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm 6

1.1.2 Những nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm ở phổ thông 9

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Hoạt động trải nghiệm 10

1.2.2 Quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở 11

1.3 Hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 12

1.3.1 Đặc điểm học sinh trung học cơ sở 12

1.3.2 Mục tiêu hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở 13

1.3.3 Nội dung, chương trình hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 14

1.3.4 Phương pháp thực hiện hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ

sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 16

1.3.5 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 17

1.3.6 Các phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 27

1.4 Quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 30

1.4.1 Vai trò của Hiệu trưởng đối với việc quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 30

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 31

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tổ chức hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 37 1.5.1 Yếu tố khách quan 37

1.5.2 Yếu tố chủ quan 38

Kết luận chương 1 40

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THẠCH THÀNH, TỈNH THANH HÓA ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 41

2.1 Khái quát chung về tình hình kinh tế, văn hóa, giáo dục ở huyện Thạch Thành, Thanh Hóa 41

2.2 Khái quát về điều tra thực trạng 42

2.2.1 Khách thể điều tra 42

2.2.2 Mục đích khảo sát 42

2.2.3 Nội dung khảo sát 42

2.2.4 Thời gian lấy số liệu nghiên cứu 43

2.2.5 Công cụ khảo sát 43

2.2.6 Mức độ và thang đánh giá 43

2.3 Kết quả điều tra thực trạng 44

2.3.1.Thực trạng hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 44

2.3.2 Thực trạng quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018 55

2.3.3 Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý tổ chức HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứngchương trình GDPT 2018 65

2.4 Đánh giá chung về điều tra thực trạng 67

2.4.1 Những kết quả đạt được 67

2.4.2 Những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân 68

2.4.3 Nguyên nhân của thực trạng 70

Kết luận chương 2 71

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THẠCH THÀNH, TỈNH THANH HÓA ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 72

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 72

3.1.1 Đảm bảo tính khoa học 72

3.1.2 Đảm bảo tính pháp lý 72

3.1.3 Đảm bảo tính khả thi, hiệu quả 72

3.1.4 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 73

3.2 Các biện pháp quản lí hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 73

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức về HĐTN cho CBQL, giáo viên ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hoá đáp ứng chương trình GDPT 2018 73

3.2.2 Biện pháp 2: Bồi dưỡng năng lực tổ chức HĐTN cho các lực lượng giáo dục ở trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng

chương trình GDPT 2018 76

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo triển khai thực hiện nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018 78 3.2.4 Biện pháp 4: Phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia tổ chức HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hoá đáp ứng chương trình GDPT 2018 80

3.2.5 Biện pháp 5: Đảm bảo cơ sở vật chất, các nguồn lực về tài chính phục vụ hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018 82

3.2.6 Biện pháp 6: Tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 86

3.4 Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 87

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 87

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 87

3.4.3 Phương pháp tiến hành 87

3.4.4 Tương quan giữa tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018 92

Kết luận chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 PHỤ LỤC P1

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

HĐTN Hoạt động trải nghiệm

HĐTN, HN Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô trường, lớp huyện Thạnh Thành năm học 2020-2021 41

Bảng 2.2 Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục 42

Bảng 2.3 Đánh giá mức độ đạt được trong thực hiện mục tiêu của HĐTN đáp ứng chương trình GDPT 2018 44

Bảng 2.4 Đánh giá mức độ thực hiện nội dung HĐTN 47

Bảng 2.5 Đánh giá về mức độ thực hiện hình thức HĐTN 49

Bảng 2.6 Đánh giá mức độ sử dụng phương thức tổ chức HĐTN 51

Bảng 2.7 Đánh giá mức độ sử dụng các phương pháp đánh giá kết quả HĐTN 54 Bảng 2.8 Đánh giá việc xây dựng kế hoạch HĐTN 56

Bảng 2.9 Đánh giá việc tổ chức thực hiện kế hoạch HĐTN 59

Bảng 2.10 Đánh giá việc chỉ đạo thực hiện HĐTN 61

Bảng 2.11 Đánh giá việc kiểm tra thực hiện kế hoạch tổ chức HĐTN 63

Bảng 2.12 Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý HĐTN 65

Bảng 3.1 Đánh giá tính cần thiết của các biện pháp quản lý HĐTN 88

Bảng 3.2 Đánh giá tính khả thi của các biện pháp quản lý HĐTN 90

Bảng 3.3 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý 92

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa

XI của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc đã đặt ra nhiều yêu cầu mới trong sự nghiệp phát triển GD&ĐT hiện nay: Phát triển giáo dục

và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội [1], đòi hỏi các cấp, các ngành và toàn thể xã hội cần phải có cái nhìn tổng quan hơn về nền giáo dục hiện nay và tương lai Trong chương trình GDPT

2018 HĐTN sẽ tạo cơ hội cho học sinh huy động, tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các môn học, các lĩnh vực giáo dục khác nhau để có thể trải nghiệm thực tiễn trong nhà trường, gia đình và xã hội Đồng thời giúp các em có cơ hội để tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng và hoạt động hướng nghiệp Thông qua các hoạt động thực tiễn đó, giúp hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh

Để thực hiện hoá Nghị quyết số 29-NQ/TW, theo lộ trình, chương trình GDPT 2018 cấp THCS được áp dụng thực hiện từ năm học 2021-2022 Hiện tại ngành giáo dục, chính quyền các địa phương đang tích cực chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đội ngũ giáo viên sẵn sàng thực hiện tốt yêu cầu chương trình GDPT mới Tuy nhiên, ngay khi tiếp cận chương trình đã nảy sinh nhiều bất cập ở hầu hết các trường THCS, tại các trường THCS trên địa bàn huyện Thạch Thành cũng không nằm ngoài thực trạng trên, các trường THCS trên địa bàn huyện Thạch Thành đang bị động, bối rối và khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch, vấn đề nhân sự, huy động các nguồn lực về tài chính, CSVC các điều kiện để tổ chức thực hiện, đặc biệt

là vấn đề quản lý thực hiện HĐTN, hoạt động giáo dục lần đầu tiên chính thức đưa đưa vào chương trình như một môn học, có sách giáo khoa, có sách bài tập, có chương trình và số tiết bắt buộc

Có thể thấy khó khăn trước tiên là vấn đề đội ngũ giáo viên thực hiện chương trình GDPT 2018, đội ngũ giáo viên sẽ thừa thiếu cục bộ, một số giáo viên đơn môn chắc chắn sẽ thừa, trong khi giáo viên môn nghệ thuật, giáo viên dạy HDTN, tích hợp một số môn sẽ thiếu trầm trọng, đặc biệt là chưa có giáo viên được đào tạo cơ bản khi thực hiện triển khai HĐTN theo chương trình GDPT 2018 Việc bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ khi thực hiện các HĐTN trong chương trình GDPT 2018 còn chưa hiệu quả, do tình hình dịch Covid-19, việc triển khai tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên bị gián đoạn, ảnh hưởng khá nhiều đến tiến độ, chất lượng, hạn chế thời gian, ít được tương tác, thực hành về nghiệp vụ trước khi dạy học theo chương trình mới; các chương trình tập huấn chủ yếu thông qua trực tuyến, thực hành trên môi trường mạng nên khi áp dụng vào thực tiễn chắc sẽ gặp nhiều khó khăn;

Năm học 2021-2022 đã tới gần, việc triển khai chương trình GDPT mới sắp bắt đầu nhưng đội ngũ giáo viên được tiếp cận chậm với SGK HĐTN, tài liệu, học liệu HĐTN mới chưa được thảo luận nhiều về chuyên môn khi thực hiện hoạt động sẽ là vấn đề khó khăn, bất cập Bên cạnh đó, cơ sở vật chất nhiều trường chưa đảm bảo cho việc thực hiện chương trình các HĐTN, cơ sở vật chất, trang thiết bị, không gian riêng, kinh phí ở nhiều địa phương sẽ không đáp ứng được yêu cầu khi triển khai các HĐTN Khi thực hiện các HĐTN bên ngoài nhà trường vấn đề đảm bảo sự an toàn cho giáo viên, học sinh, tạo niềm tin cho phụ huynh để họ cùng đồng hành với nhà trường trong việc giáo dục con em mình cũng là thách thức lớn đối với giáo viên thực hiện và các nhà trường Hiệu quả khi thực hiện triển khai các HĐTN cho học sinh nhằm hình thành phẩm chất và năng lực cho các em, đúng như mục tiêu đạt ra của chương

trình GDPT 2018 cũng là khó khăn lớn đối với thầy cô và các nhà trường

Là Hiệu trưởng, tôi xác định được nhiệm vụ chính trị của mình, hàng loạt thách thức lớn đặt ra khi lần đầu tiên thực hiện các HĐTN vào cấp THCS như: Nhân sự thực hiện chương trình, đội ngũ giáo viên, các lực lượng ngoài nhà trường; vấn đề bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên, sự phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường; CSVC, các nguồn lực tài chính, tài liệu, học liệu phục vụ các HĐTN; sự an toàn cho giáo viên, học sinh khi thực hiện HĐTN bên ngoài nhà trường, hiệu quả mang lại khi triển khai

HDTN có đáp ứng được mục tiêu chương trình GDPT 2018 hay không….với vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường, xuất phát từ mong muốn giải quyết những vấn đề khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, tôi nghiên cứu

đề tài “Quản lí hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS huyện Thạch

Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018”

này nhằm tìm ra các biện pháp quản lý HĐTN, từ đó giúp Hiệu trưởng các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hoá bớt khó khăn, lúng túng khi

tổ chức và quản lý HĐTN trong nhà trường theo chương trình GDPT 2018

2 Mục đích nghiên cứu

Từ những nghiên cứu về lý luận và thực trạng quản lý tổ chức HĐTN ở

các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý HĐTN nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà trường nói chung và nâng cao hiệu quả quản lý HĐTN nói riêng đáp ứng chương trình GDPT 2018

3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS đáp ứng chương trình

GDPT 2018

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh

4.2 Giới hạn khách thể điều tra

- Lãnh đạo, viên chức Phòng Giáo dục và Đào tạo Thạch Thành 5 người, cán bộ quản lý, giáo viên các nhà trường THCS huyện Thạch Thành

90 người (bao gồm Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, TTCM, TPCM, Tổng phụ trách đội và giáo viên)

- Học sinh tại các trường THCS trên địa bàn huyện Thạch Thành: 215 học sinh

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh tại các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh thanh hóa

4.4 Lấy số liệu nghiên cứu

Số liệu nghiên cứu được lấy từ năm 2018 đến năm 2020

5 Giả thuyết khoa học

Chương trình GDPT THCS 2018 được bắt đầu thực hiện từ năm học

2021 - 2022 Khi tiếp cận chương trình các trường THCS đều bị động, bối rối

và gặp khó khăn trong việc chuẩn bị các nguồn lực, các điều kiện thực hiện chương trình GDPT 2018, nhất là vấn đề quản lý HĐTN, bởi đây là hoạt động lần đầu tiên thực hiện ở cấp THCS, các trường THCS huyện Thạch Thành thuộc các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa, khó khăn trong việc được tiếp cận các hoạt động bồi dưỡng càng lúng túng và khó khăn hơn trong việc quản lý triển khai HĐTN Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý HĐTN khoa học, sát thực tiễn, có tính hệ thống phù hợp với điều kiện, đặc điểm tâm sinh lý học sinh và với tình hình thực tế từng nhà trường ở địa phương sẽ góp phần nâng cao chất lượng HĐTN đáp ứng chương trình GDPT 2018

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Xác định cơ sở lý luận về quản lý HĐTN ở các trường THCS đáp

ứng chương trình GDPT 2018

6.2 Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý HĐTN ở các trường THCS

huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018

6.3 Đề xuất các biện pháp quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện

Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp: Phân tích; tổng hợp; khái quát hoá; nghiên cứu các văn bản của Đảng, Nhà nước, Bộ GD&ĐT, các công trình nghiên cứu, các ấn phẩm, bài báo, mô hình giáo dục tiên tiến trên thế giới về tổ chức các HĐTN để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra

Xây dựng các mẫu phiếu điều tra, các khảo sát để thu thập thông tin

biện pháp quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn bằng phiếu hỏi đối với CBQL, giáo viên, học sinh nhằm bổ sung cho kết quả điều tra, khảo sát thực trạng, từ đó có thêm cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018

7.2.3 Phương pháp quan sát

Quan sát thực tế tổ chức các HĐTN, quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa nhằm khẳng định tính chính xác của thực trạng, tính cần thiết phải đề xuất các biện pháp quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018

7.2.4 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

Xin ý kiến chuyên gia để khẳng định tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp được đề xuất trong quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018

7.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm sư phạm

Qua phân tích thông tin thông qua thu thập các báo cáo, các văn bản, số liệu của các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa từ năm 2018-2020

7.3 Nhóm phương pháp nghiên cứu toán học

Sử dụng một số công thức toán học để xử lí các kết quả nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, bảng biểu, tài liệu tham khảo, phụ lục, Luận văn được chia làm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường

trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường

THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường

THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm

Mô hình học tập trải nghiệm của Kurt Lewin (1890-1947) về nghiên cứu hành động và đào tạo trong phòng thí nghiệm: Theo Kurt Lewin, trong

nghiên cứu hành động và đào tạo trong phòng thí nghiệm, học tập là một quá trình tích hợp, được bắt đầu với kinh nghiệm cụ thể, kinh nghiệm rời rạc; tiếp theo người học sẽ thu thập dữ liệu, quan sát và phản ánh về kinh nghiệm đó; các dữ liệu này sau đó được phân tích, khái quát để hình thành các khái niệm trừu tượng và khái quát; cuối cùng là thử nghiệm các ý nghĩa của khái niệm trong tình hình mới [23]

Mô hình học tập qua kinh nghiệm của John Dewey (1859-1952): J

Dewey là người đưa ra quan điểm “học qua làm, học bắt đầu từ làm” Theo

ông, quá trình sống và quá trình giáo dục không phải là hai quá trình mà là một Giáo dục tốt nhất phải là sự học tập trong cuộc sống Trong quá trình sống, con người không ngừng thu lượm kinh nghiệm và cải tổ kinh nghiệm nên trẻ em phải học tập trong chính cuộc sống xã hội Theo tư tưởng này, dạy học phải giao việc cho học sinh HS làm, chứ không phải giao vấn đề cho HS học Những tri thức đạt được thông qua làm mới là tri thức thật [22]

Mô hình học tập và phát triển nhận thức của Jean Piaget (1896-1980):

Theo học thuyết của J Piaget, trí tuệ trẻ em trải qua 4 giai đoạn phát triển: Giai đoạn cảm giác - vận động; Giai đoạn tiền thao tác cụ thể; Giai đoạn thao tác cụ thể; Giai đoạn thao tác hình thức Theo ông, mỗi lứa tuổi có đặc trưng riêng về chất lượng trí tuệ và được coi là một giai đoạn phát triển Một giai đoạn trí tuệ có những đặc trưng sau: Các thành tựu trí tuệ giai đoạn này là sự

kế tiếp giai đoạn trước; Là sự kết hợp thống nhất các cấu trúc đã có từ giai đoạn trước; Mỗi giai đoạn là một cấu trúc tổng thể các sơ đồ chứ không phải

là sự xếp chồng các sơ đồ lên nhau; Mỗi giai đoạn đều gồm các cấu trúc đã

có, đang có và các yếu tố chuẩn bị cho giai đoạn tiếp sau [21]

Ở khu vực Châu Á, từ những năm 1973, học tập trải nghiệm đã được một số quốc gia như: Hồng Kông, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc áp dụng thông qua việc dạy học qua hoạt động tham quan, dã ngoại

Tư tưởng này tiếp tục phát triển, thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo dành cho học sinh và có một bước tiến quan trọng hơn khi vào năm 2002,

chương trình “Dạy học vì một tương lai bền vững” đã được UNESCO khởi

xướng UNESCO phát triển tài liệu khi đảm đương vai trò quản lí Chương trình quốc tế về Giáo dục, nâng cao nhận thức và Đào tạo vì sự bền vững của

Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Phát triển bền vững và Hội nghị thượng đỉnh Thế giới năm 2002 về Phát triển bền vững

Tại Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đồng thời là nhà giáo dục lớn của dân tộc Người đã để lại cho

chúng ta nhiều quan điểm giáo dục có giá trị, trong đó quan điểm: “Học phải

đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế” [12] là cơ sở khoa học,

phương pháp luận biện chứng, là quy luật của sự phát triển toàn diện nhân cách con người, phát triển nền giáo dục Việt Nam hiện đại, có ý nghĩa sâu sắc trong định hướng lý luận cũng như chỉ đạo thực tiễn giáo dục, đào tạo ở các nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân hiện nay Năm 1998 tác giả Đặng Vũ Hoạt đã đề cập cụ thể về Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS" Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (NGLL) là việc

tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của HS về khoa học kỹ thuật,

lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa văn nghệ, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách” [9]

Năm 2002 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức đưa hoạt động GDNGLL vào chương trình GDPT, hoạt động GDNGLL được xây dựng theo các chủ đề, chủ điểm để học sinh được tiếp cận theo các HĐNK của nhà trường, có vị trí quan trọng như một môn học(Chương trình hoạt động GDNNLL ở bậc THCS được ban hành kèm theo Quyết định số 03/2002/QĐ-BGD&ĐT ngày 24 tháng 1 năm 2002) Chương trình này đã giúp các cơ sở giáo dục làm sáng tỏ vị trí, mục tiêu, nội dung và các hình thức tổ chức các hoạt động GDNGLL, giúp học sinh thấy được vai trò làm chủ thể hoạt động,

sự phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường để tổ chức tốt hoạt

động GDNGLL cho học sinh [2] Với tài liệu bồi dưỡng giáo viên “HĐGD NGLL tác giả Nguyễn Dục Quang đã đề cập đến vấn đề Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (NGLL) là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của HS về khoa học kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa văn nghệ, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách [14]

Đinh Thị Kim Thoa, Nguyễn Hồng Kiên (2015), “Kỹ năng xây dựng và

tổ chức các HĐTN sáng tạo trong trường trung học” [19] Trong bài viết này

các tác giả đã đề cập đến kỹ năng xây dựng, tổ chức các hoạt động trải nghiệm ở khía cạnh xác định mục tiêu, chương trình, hình thức, cách thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm Ngoài ra, các tác giả còn xây dựng bộ tiêu chí dùng để đánh giá hoạt động trải nghiệm đối với học sinh

Kế thừa và phát triển quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục, đào tạo, Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục, đào tạo là quốc sách hàng đầu trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng; đặc biệt, Nghị quyết số

29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo

dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”,

Đảng ta tiếp tục khẳng định: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội… Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội [1]

Luật Giáo dục Việt Nam 2019 (có hiệu lực từ 01/7/2020), Điều 29 đã

ghi: “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo

đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" [16]

Những quan điểm về HĐTN mặc dù đã được vận dụng nhiều trong các

cơ sở giáo dục, song lí thuyết về HĐTN vẫn còn vô cùng mới mẻ Chương trình GDPT tổng thể ra đời ban hành kèm theo thông tư 32/2018/TT-BGDĐT

ngày 26/12/2018 của Bộ GD&ĐT, trong đó xuất thiện khái niệm mới “Hoạt

động trải nghiệm” Chương trình GDPT 2018 xác định HĐTN (cấp tiểu học)

và HĐTN, HN (cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông) là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12 [5] HĐTN giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã học từ nhà trường và

những kinh nghiệm bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo

1.1.2 Những nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm ở phổ thông

Tác giả Lê Tiến Sĩ (2019), với nghiên cứu “Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh”, Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 7/2019, tr 53-60 [17] Từ thực tiễn kết quả nghiên cứu cho thấy, có nhiều quan điểm tích cực trong công tác quản lý hoạt động trải nghiệm theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như: xây dựng kế hoạch tổ chức HĐTN chưa có chất lượng và chưa hiệu quả; việc phân công các tập thể, cá nhân tham gia HĐTN thực hiện chưa tốt Công tác chỉ đạo thực hiện kế hoạch HĐTN chưa được quan tâm đúng mức Trên cơ sở đó, tác giả cũng đã đề xuất được các biện pháp quản lý phù hợp Với nhiều kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu và quản lý trong ngành giáo dục, tác giả Nguyễn Tiến Hùng đã nghiên cứu vấn đề “Quản lý học tập trải nghiệm”, đăng trên Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, Viện KHGD Việt Nam [10] Qua nghiên cứu thực tiễn, tác giả cũng đã chỉ ra rằng, để giải quyết các vấn đề thực tiễn, người học cần phải gắn lý luận với thực tiễn, đặc biệt là sự đồng thuận và phối hợp của “Nhà trường - Gia đình - Xã hội” và phải trải nghiệm cụ thể để phản ánh những thông tin quan sát được, từ đó phân tích, cũng cố kiến thức và vận dụng vào thực tiễn cuộc sống Tác giả đã đưa ra kết quả nghiên cứu quản lý HĐTN thành công cần phải thực hiện tốt quy trình “lập kế hoạch - lãnh đạo, triển khai tổ chức thực hiện kế hoạch - kiểm soát, đánh giá kết quả và phản hồi thông tin để cải tiến” Cùng với đó là các mô hình quản lý HĐTN ở trường phổ thông

Các vấn đề quản lý HĐTN còn được đề cập trong nhiều bài viết, tham luận trên các báo, tạp chí và các báo cáo tổng kết hàng năm của các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý, các cơ sở giáo dục trong cả nước Tuy nhiên có

thể nói, “Quản lý HĐTN ở các trường THCS huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh

Hóa đáp ứng chương trình GDPT 2018” là công trình mới, chưa có cá nhân,

tập thể, tổ chức nào nghiên cứu

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Hoạt động trải nghiệm

1.2.1.1 Trải nghiệm

Theo từ điển tiếng Việt: trải có nghĩa mở rộng ra trên mặt phẳng; 2) đã

từng qua, từng biết, từng chịu đựng; nghiệm có nghĩa kinh qua thực tế nhận thấy điều đó là đúng Trải nghiệm là hoạt động tiếp xúc, tham gia ứng xử, nhận thức và đúc rút kinh nghiệm,… của con người với thực tiễn ở tất cả các lĩnh vực của đời sống [13]

Tác giả Bùi Ngọc Diệp thì cho rằng: Trải nghiệm là quá trình tích lũy

kiến thức kinh nghiệm thực tế; bao gồm kiến thức và kỹ năng mà người học tích lũy qua thực tiễn, hoạt động Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác [8]

Như vậy, có rất nhiều quan điểm khác nhau về trải nghiệm, trong luận

văn này chúng tôi cho rằng: Trải nghiệm là quá trình tích lũy kiến thức, kỹ

năng, kinh nghiệm thực tế mà con người thu được thông qua hoạt động thực tiễn, hoạt động sống

1.2.1.2 Hoạt động trải nghiệm

Theo tác giả Bùi Ngọc Diệp: HĐTN là hoạt động mang tính xã hội,

thực tiễn đến với môi trường giáo dục trong nhà trường để học sinh tự chủ trải nghiệm trong tập thể, qua đó hình thành và thể hiện được phẩm chất, năng lực, nhận ra năng khiếu, sở thích, đam mê, bộc lộ và điều chỉnh cá tính, giá trị; nhận ra chính mình cũng như khuynh hướng phát triển của bản thân;

bổ trợ cho và cùng với các hoạt động dạy học trong chương trình giáo dục, thực hiện tốt nhất mục tiêu giáo dục Hoạt động này nhấn mạnh sự trải nghiệm, thúc đẩy năng lực sáng tạo của người học và được tổ chức thực hiện một cách linh hoạt, sáng tạo [8]

Tác giả Đinh Thị Kim Thoa thì cho rằng: HĐTN là hoạt động giáo dục

thông qua sự trải nghiệm của cá nhân trong việc kết nối kinh nghiệm học được trong nhà trường với thực tiễn đời sống mà nhờ đó các kinh nghiệm được tích luỹ thêm và dần chuyển hoá thành năng lực [20]

Có nhiều cách để hiểu HĐTN: HĐTN có thể là một hình thức tổ chức

dạy học Nhà giáo dục tổ chức các hoạt động dạy học để học sinh chiếm lĩnh tri thức, từ đó hình thành kĩ năng, kĩ xảo cũng như phẩm chất và năng lực HĐTN có thể được hiểu là một nội dung giáo dục, được nhà giáo dục thiết kế nhằm phát triển nhân cách một cách toàn diện cho học sinh Với cách nhìn

này HĐTN sẽ là nội dung lớn hơn, bao gồm nhiều nội dung nhỏ như: đời sống

xã hội, văn hóa - nghệ thuật, thể thao, khoa học kĩ thuật, HĐTN có thể được

hiểu tương đương với một môn học, giống với quan điểm trong chương trình

giáo dục 2018 Như vậy, HĐTN sẽ có nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, cách đánh giá, được thiết kế cụ thể, nhằm mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Như vậy, HĐTN có thể được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau tùy vào quan điểm, nghiên cứu và nhìn nhận của mỗi người Trong nghiên cứu này, Chúng tôi theo quan điểm của chương trình giáo dục phổ thông 2018, nên cho

rằng: HĐTN là hoạt động giáo dục, do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và

hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hóa những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai [5]

1.2.2 Quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở

1.2.2.1 Quản lý

Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Quản lý là sự tác động có tô

chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục

tiêu đề ra” [11]

Tác giả Trần Quốc Thành thì cho rằng: “Quản lý là sự tác động có ý

thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình quản lý xã hội, hành vi và hành động của con người nhằm đạt tới mục đích,

đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [18]

Như vậy, bản chất của hoạt động quản lý là cách thức tác động (tổ chức, điều khiển, kiểm tra) của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt hiệu quả mong muốn và đạt mục tiêu đã đề ra Đề tài này chúng tôi theo hướng của tác giả Nguyễn Thị

Mỹ Lộc và thống nhất với khái niệm: “Quản lý là sự tác động có tổ chức,

có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm

sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động” [11]

1.2.1.2 Quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở

Từ các khái niệm về Trải nghiệm, HĐTN, Quản lý chúng tôi cho rằng:

Quản lý HĐTN ở trường THCS là quá trình thực hiện các tác động của Hiệu trưởng đến giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý để tổ chức các HĐTN đạt được các mục tiêu giáo dục đề ra

Quản lý HĐTN của học sinh THCS về thực chất là sử dụng các chức năng quản lý để xây dựng kế hoạch, chỉ đạo, tổ chức, tiến hành khai thác, lựa chọn các nguồn lực, các tác động của BGH và tập thể sư phạm, của các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường để tổ chức thực hiện nhằm giúp học sinh có được tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới, tình cảm và thái độ tích cực trong khuôn khổ thời gian theo quy định của chương trình GDPT 2018 quy định

1.3 Hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.3.1 Đặc điểm học sinh trung học cơ sở

Học sinh THCS là học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 học tập tài các cơ sở giáo dục Đây là thời kỳ đánh dấu sự thay đổi về hàng loạt các yếu tố tâm sinh lý ở học sinh, sự phát triển mạnh mẽ về chiều cao và thể lực, sự thay đổi về tỉ lệ cơ thể, các hormone sinh dục, sự phát triển năng lực nhận thức, tư duy và khả năng hình thành các mối quan hệ, các hoạt động giao tiếp xã hội

Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật nhất trong sự phát triển nhân cách của học sinh THCS, biểu hiện của sự tự ý thức ở học sinh THCS là nhu cầu tìm hiểu, tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo chuẩn mực đạo đức của

xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống… Học sinh THCS không chỉ nhận thức về cái tôi hiện tại của mình mà còn tự nhận thức về vị trí của mình trong xã hội, các em chú trọng đến vẻ bên ngoài và các phẩm chất bên trong Ở lứa tuổi này, các em có khuynh hướng phân tích và đánh giá bản thân mình một cách độc lập, có nhu cầu khẳng định mình, muốn thể hiện cá tính của mình một

cách độc đáo, muốn người khác quan tâm, chú ý đến mình…

Về xu hướng nghề nghiệp, ở học sinh THCS đã xuất hiện nhu cầu lựa chọn vị trí xã hội trong tương lai cho bản thân và bắt đầu tìm cách đạt tới vị trí xã hội ấy Nhiều học sinh đã biết gắn những đặc điểm riêng về thể chất, về tâm lý và khả năng của mình với yêu cầu của nghề nghiệp

Trong hoạt động giao tiếp, học sinh THCS khao khát muốn có những quan hệ bình đẳng trong giao tiếp, nhu cầu giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi trong tập thể phát triển mạnh Trong tập thể, các em thấy được vị trí, trách nhiệm của mình và có khuynh hướng theo tập thể, các em cũng cảm thấy mình cần cho tập thể, khi giao tiếp trong nhóm bạn sẽ xảy ra hiện tượng phân cực, có những người được nhiều người yêu mến và có những người ít được bạn bè yêu mến, điều đó làm cho các em phải suy nghĩ về nhân cách của mình

và tự tìm cách điều chỉnh bản thân

1.3.2 Mục tiêu hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở

Về mục tiêu chung: Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm,

hướng nghiệp hình thành, phát triển ở học sinh năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp; đồng thời góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung quy định trong Chương trình tổng thể Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng cho học sinh tình yêu đối với quê hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới hội nhập [5]

Mục tiêu chương trình GDPT 2018 cấp THCS: Hoạt động trải nghiệm

giúp học sinh củng cố thói quen tích cực, nền nếp trong học tập và sinh hoạt, hành vi giao tiếp ứng xử có văn hoá và tập trung hơn vào phát triển trách nhiệm cá nhân: Trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với gia đình, cộng đồng; hình thành các giá trị của cá nhân theo chuẩn mực chung của xã hội; hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong cuộc sống; biết tổ chức công việc một cách khoa học; có hứng thú, hiểu biết về một số lĩnh vực nghề nghiệp, có ý thức rèn luyện những phẩm chất cần thiết của người lao động và lập được kế hoạch học tập, rèn luyện phù hợp với định hướng nghề nghiệp khi kết thúc giai đoạn giáo dục cơ bản [5]

1.3.3 Nội dung, chương trình hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.3.3.1 Nội dung hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Trong chương trình GDPT 2018, nội dung HĐTN ở trường THCS được triển khai theo 4 mạch nội dung, ở mỗi mạch nội dung lại được chia ra thành các hoạt động, trong mỗi hoạt động có quy định nội dung chi tiết, cụ thể như sau:

- Hoạt động hướng vào bản thân:

+ Hoạt động khám phá bản thân: Tìm hiểu hình ảnh và tính cách của

bản thân; Tìm hiểu khả năng của bản thân

+ Hoạt động rèn luyện bản thân: Rèn luyện nền nếp, thói quen tự phục

vụ và ý thức trách nhiệm trong cuộc sống; Rèn luyện các kĩ năng thích ứng với cuộc sống

- Hoạt động hướng đến xã hội:

+ Hoạt động chăm sóc gia đình: Quan tâm, chăm sóc người thân và các

quan hệ trong gia đình; Tham gia các công việc của gia đình

+ Hoạt động xây dựng nhà trường: Xây dựng và phát triển quan hệ với

bạn bè và thầy cô; Tham gia xây dựng và phát huy truyền thống của nhà trường và của tổ chức Đoàn, Đội

+ Hoạt động xây dựng cộng đồng: Xây dựng và phát triển quan hệ với

mọi người; Tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật

- Hoạt động hướng đến tự nhiên:

+ Hoạt động tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên: Khám phá

vẻ đẹp, ý nghĩa của cảnh quan thiên nhiên; Tham gia bảo tồn cảnh quan

thiên nhiên

+ Hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường: Tìm hiểu thực trạng môi

trường; Tham gia bảo vệ môi trường

- Hoạt động hướng nghiệp:

+ Hoạt động tìm hiểu nghề nghiệp: Tìm hiểu ý nghĩa, đặc điểm và yêu

cầu của nghề; Tìm hiểu yêu cầu về an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp; Tìm hiểu thị trường lao động

+ Hoạt động rèn luyện phẩm chất, năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp: Tự đánh giá sự phù hợp của bản thân với định hướng nghề nghiệp; Rèn

luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp

+ Hoạt động lựa chọn hướng nghề nghiệp và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp: Tìm hiểu hệ thống trường trung cấp, cao đẳng, đại

học và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác của địa phương, trung ương; Tham vấn ý kiến của thầy cô, người thân và chuyên gia về định hướng nghề nghiệp; Lựa chọn cơ sở đào tạo trong tương lai và lập kế hoạch học tập phù hợp với định hướng nghề nghiệp [5]

1.3.3.2 Chương trình HĐTN-HN ở trường THCS đáp ứng chương trình GDPT 2018

Trong chương trình GDPT tổng thể ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 thời lượng thực hiện đối với HĐTN-

HN cấp THCS như sau:

Mỗi lớp có thêm 35 tiết/1 năm học cho nội dung giáo dục của địa phương

- Thời lượng dành cho các nội dung HĐTN-HN:

Nội dung hoạt động

Hoạt động hướng vào bản thân

Hoạt động hướng đến

xã hội

Hoạt động hướng đến

tự nhiên

Hoạt động hướng nghiệp

Thời lượng dành cho

các nội dung hoạt

động trải nghiệm:

HĐTN-HN trong chương trình GDPT 2018 giúp học sinh củng cố thói quen tích cực, nền nếp trong học tập và sinh hoạt, hành vi giao tiếp ứng xử

có văn hoá và tập trung hơn vào phát triển trách nhiệm cá nhân: trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với gia đình, cộng đồng; hình thành các giá trị của

cá nhân theo chuẩn mực chung của xã hội; hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong cuộc sống; biết tổ chức công việc một cách khoa học; có hứng thú, hiểu biết về một số lĩnh vực nghề nghiệp, có ý thức rèn luyện những phẩm chất cần thiết của người lao động và lập được kế hoạch học tập, rèn luyện phù hợp với định hướng nghề nghiệp khi kết thúc giai đoạn giáo dục cơ bản [5]

Để đạt được các mục tiêu trên nhà trường cần: Thực hiện HĐTN-HN đầy đủ nội dung theo chương trình GDPT 2018 Căn cứ vào điều kiện thực tế của nhà trường, tình hình địa phương có thể mở rộng, phát triển nội dung HĐTN-HN đa dạng, phong phú hơn nhằm hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất học sinh

1.3.4 Phương pháp thực hiện hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Phương pháp tổ chức HĐTN là yếu tố quyết định để hình thành phẩm chất và năng lực của học sinh Việc lựa chọn đúng phương pháp, phù hợp với điều kiện thực tế ở các nhà trường sẽ mang lại hiệu quả cao nhất Trong đề tài này chúng tôi tổ chức các HDTN theo phương thức đã được đề xuất trong chương trình GDPT 2018 của Bộ Giáo dục

- Phương pháp khám phá: là cách người GV tạo cơ hội cho học sinh trải

nghiệm thế giới tự nhiên, thực tế cuộc sống và công việc, giúp học sinh khám phá những điều mới lạ, tìm hiểu, phát hiện vấn đề từ môi trường xung quanh, bồi dưỡng những cảm xúc tích cực và tình yêu quê hương đất nước Nhóm phương thức tổ chức này bao gồm các hoạt động tham quan, cắm trại, thực địa và các phương thức tương tự khác

- Phương pháp thể nghiệm, tương tác: là cách nhà GD tạo cơ hội cho

học sinh giao lưu, tác nghiệp và thể nghiệm ý tưởng như diễn đàn, đóng kịch, hội thảo, hội thi, trò chơi và các phương thức tương tự khác

- Phương pháp cống hiến: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho học

sinh mang lại những giá trị xã hội bằng những đóng góp và cống hiến thực tế của mình thông qua các hoạt động tình nguyện nhân đạo, lao động công ích, tuyên truyền và các phương thức tương tự khác [5]

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp như giải quyết vấn đề, phương pháp sắm vai, phương pháp làm việc nhóm

Các Phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; làm cho mỗi học sinh đều sẵn sàng tham gia trải nghiệm tích cực Tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm, sáng tạo thông qua các hoạt động tìm tòi, vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã có vào đời sống; hình thành, phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định dựa trên những tri thức và ý tưởng mới thu được từ trải nghiệm Tạo cơ hội cho học sinh suy nghĩ, phân tích, khái quát hoá những trải nghiệm để kiến tạo kinh nghiệm, kiến thức và

kĩ năng mới Lựa chọn linh hoạt, sáng tạo các phương pháp giáo dục phù hợp: phương pháp nêu gương; phương pháp giáo dục bằng tập thể; phương pháp thuyết phục; phương pháp tranh luận; phương pháp luyện tập; phương pháp khích lệ, động viên; phương pháp tạo sản phẩm và các phương pháp giáo dục khác

1.3.5 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau, mỗi hình thức tổ chức hoạt động đều mang lại kết quả giáo dục nhất định Theo định hướng chương trình GDPT 2018, HĐTN ở trường THCS được tổ chức qua các hình thức sau:

1.3.5.1 Hoạt động sinh hoạt dưới cờ đầu tuần

Sinh hoạt dưới cờ là một nội dung bắt buộc trong các hoạt động giáo dục ở các trường THCS, sinh hoạt dưới cờ được tổ chức trên quy mô toàn trường với nhiều hình thức và nội dung phong phú Sinh hoạt dưới cờ là hoạt động quan trọng có tính chất đặc biệt, nội dung sinh hoạt sẽ định hướng các hoạt động giáo dục trong 1 tuần học theo chủ đề, chủ điểm cho nhà trường Sinh hoạt dưới cờ có thể là mở đầu hoặc nối tiếp với các chuỗi HĐTN theo

chủ đề, chủ điểm mà nhà giáo dục đã thiết kế trước

Đối tượng tham gia: Đối tượng tham gia sinh hoạt dưới cờ đầu tuần

là học sinh toàn trường, giáo viên chủ nhiệm lớp, Ban giám hiệu nhà trường, Bí thư đoàn thanh niên Tổng phụ trách đội; phụ huynh học sinh, khách mời (nếu có)

Thời gian, địa điểm tổ chức: Sinh hoạt dưới cờ đầu tuần được tổ chức

đầu tuần; diễn ra trong thời gian 45 phút (1 tiết), tổ chức tại sân trường

Nội dung: Sinh hoạt dưới cờ có hai phần chính: Phần 1: Nghi lễ gồm Lễ

chào cờ, hát quốc ca, đội ca Nghi thức chào cờ đảm bảo nghiêm túc, trang trọng, trang nghiêm và có ý thức tổ chức kỷ luật cao Ban giám hiệu, Tổng phụ trách đội tổng kết hoạt động giáo dục của nhà trường trong tuần qua; Phát động, phổ biến kế hoạch trong tuần tới Phần 2: Sinh hoạt dưới cờ theo chủ

đề, chủ điểm hướng tới các HĐTN Các HĐTN phải đảm bảo tính thiết thực, hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu giáo dục, các chuẩn mực của đạo đức xã hội, tính tích cực, phát huy khả năng giao tiếp, ứng xử cho học sinh Cách thức tổ chức phải đảm bảo sinh động, hấp dẫn, gần gũi với hàng ngày, thân thiện với học sinh, gây hứng thú cho học sinh Khi tổ chức phải khuyến khích tối đa học sinh tham gia Nội dung của HĐTN ở tiết sinh hoạt dưới cờ rất phong phú, đa dạng phụ thuộc nhiều vào thực tiễn địa phương và nhà trường, được lên kế hoạch chi tiết, rõ ràng theo 4 mạch nội dung cần thực hiện trong chương trình GDPT 2018 Cụ thể:

- Hoạt động hướng tới bản thân: Hiệu trưởng và Tổng phụ trách đội

giáo dục, hình thành nhân cách cho học sinh, từ giao tiếp, ứng xử; phương pháp học tập hiệu quả của cá nhân; vấn đề chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần; sức khỏe sinh sản vị thành niên; phòng tránh các loại tệ nạn xã hội (ma túy, HIV/AIDS, mại dâm, xâm hại và buôn bán phụ nữ, trẻ em, bạo lực học đường, tai nạn thương tích khác, phòng chống dịch Covid-19…)…

- Hoạt động hướng tới xã hội: Hiệu trưởng; Tổng Phụ Trách đội giáo

dục cho học sinh các kỹ năng phòng chống các tệ nạn xã hội Tự bảo vệ mình trước những thách thức, tai nạn, hiểm hoạ của cuộc sống

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: Hiệu trưởng; Tổng Phụ Trách đội giáo

dục truyền thông cho học sinh về những biện pháp đề phòng thiên tai và giảm nhẹ rủi ro khi gặp thiên tai…

- Hoạt động hướng nghiệp: Hiệu trưởng; Tổng Phụ Trách đội tuyên

truyền, định hướng cho học sinh tìm hiểu, thăm quan mô hình, hoặc thiết kế một mô hình nghề nghiệp mà mình cho là thiết thực nhất ở địa phương…

Phương thức tổ chức HĐTN trong tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần: Hình

thức sân khấu hóa; hình thức giao lưu, nói chuyện chuyên đề; hình thức nêu gương người tốt việc tốt, tuyên dương những tập thể, cá nhân xuất sắc, có nhiều thành tích trong học tập, rèn luyện, có nhiều công lao và đóng góp cho

xã hội…

1.3.5.2 Hoạt động theo chủ đề, chủ điểm

Theo chương trình GDPT 2006, các trường THCS thường tổ chức các HĐTN cho học sinh dưới dạng các hoạt động GDNGLL, hoạt động ngoại khoá theo các chủ đề, chủ điểm hàng tháng, theo kế hoạch chung của Phòng Giáo dục và Đào tạo, hàng năm mỗi trường THCS phải tổ chức được ít nhất 3 hoạt động/năm học Trong chương trình GDPT 2018, hoạt động này được xây dưng 3 tiết/tuần (105 tiết/năm học) và được đưa vào chương trình chính khoá như một môn học bắt buộc khác Do vậy ở đề tài này chúng tôi bàn về các giải pháp quản lý, tổ chức HĐTN theo chủ, chủ điểm theo chương trình GDPT 2018 đạt hiệu quả cao nhất

Đối tượng tham gia: Đối tượng tham gia HĐTN theo chủ đề, chủ điểm

theo chương trình GDPT 2018 là học sinh theo lớp, giáo viên bộ môn, người tham gia tổ chức

Thời gian, địa điểm tổ chức: HĐTN theo chủ, chủ điểm theo chương

trình GDPT 2018 được tổ chức theo thời khoá biểu 3 tiết/tuần, được sắp xếp trong 1 buổi, có thể tổ chức theo thời khoá biểu buổi sáng cùng các môn học khác hoặc tổ chức buổi chiều tuỳ thuộc vào điều kiện của mỗi trường

Nội dung: Căn cứ vào mục tiêu giáo dục, đặc điểm vùng miền, tâm sinh

lý lứa tuổi học sinh THCS, các chủ đề, chủ điểm, các sự kiện về kinh tế, chính trị, xã hội, các ngày lễ lớn… Nhằm liên tục tạo ra các cơ hội để học sinh được trải nghiệm thực tiễn từng bước hình thành phẩm chất, năng lực cho học sinh Theo chương trình GDPT 2018 HĐTN theo chủ đề, chủ điểm được tổ chức theo phân phối chương trình, có thời khoá biểu và được thực hiện trong không gian lớp học, có thể ngoài trời sao cho phù hợp với thực tế nhà trường

và được tổ chức thực hiện theo 4 mạch nội dung Cụ thể:

- Chủ đề giáo dục truyền thống (dân tộc, địa phương, nhà trường): Mục

tiêu các chủ đề này hướng vào bản thân, hướng đến xã hội

- Chủ đề hoạt động xã hội, hoạt động thiện nguyện: Mục tiêu chủ đề này

có cả mục tiêu hướng vào bản thân, hướng đến xã hội và hướng đến tự nhiên

- Chủ đề giáo dục văn hóa ứng xử, nếp sống văn minh, giáo dục ý thức pháp luật: Mục tiêu chủ đề này hướng đến giáo dục giá trị sống và cả mục

tiêu hướng vào bản thân, hướng đến xã hội

- Chủ đề giáo dục tinh thần đoàn kết, hữu nghị quốc tế: Mục tiêu chủ đề

này hướng vào bản thân, hướng đến xã hội và bao gồm mục tiêu hướng nghiệp (giúp giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giao tiếp, biết chia sẻ; biết định hướng, lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân)

1.3.5.3 Hoạt động câu lạc bộ

Mỗi nhà trường đều có thể tổ chức nhiều CLB khác nhau để đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng năng khiếu, sở trường của các nhóm học sinh tham gia như: CLB Toán, CLB Thơ Văn, CLB nghệ thuật, CLB em yêu Lịch sử và Địa

lý, CLB Bóng đá, CLB Bóng chuyền…

Đối tượng tham gia: sinh hoạt CLB là nhóm học sinh có năng khiếu có

niềm đam mê, cùng sở trường sở thích về một môn học hoặc mộ hoạt động, giáo viên chủ phụ trách, khách mời (nếu có)

Thời gian, địa điểm tổ chức: Sinh hoạt CLB được tổ chức vào các ngày

nghỉ học chính khoá, thời gian và địa điểm do nhóm và giá viên phụ trách và

đề xuất( phải thiết thực và đảm bảo an toàn cho học sinh)

Nội dung: Trên cơ sở HĐTN ở các chủ đề, chủ điểm, tiết sinh hoạt dưới

cờ đầu tuần nhà giáo dục phát hiện những em có phẩm chất, năng khiếu riêng cho đăng kí để hình thành CLB, người tổ chức CLB xây dựng nội quy, quy chế sinh hoạt của CLB và phổ biến đến các thành viên Khi tổ chức sinh hoạt CLB người tổ chức chú ý tạo ra không khí sôi nối, thân thiện; giúp học sinh cảm thấy thoải mái, hấp dẫn và được học sinh quan tâm khi tham gia hoạt động CLB Học sinh được chia sẻ các kiến thức, sự hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà mình quan tâm, từ đó hình thành các phẩm chất và năng lực cho các em

Khi tổ chức sinh hoạt CLB phải dựa trên cơ sở 4 mạch nội dung theo mục tiêu của HĐTN, cụ thể:

- Hoạt động hướng tới bản thân: giao tiếp, ứng xử; phương pháp học tập

hiệu quả của cá nhân; vấn đề chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần; sức khỏe sinh sản vị thành niên; phòng tránh các loại tệ nạn xã hội (ma túy, HIV/AIDS, mại dâm, xâm hại và buôn bán phụ nữ, trẻ em, bạo lực học đường, tai nạn thương tích khác, phòng chống dịch Covid-19…);

- Hoạt động hướng tới xã hội: Kích thích các thành viên tư duy sáng

tạo, phát huy được trí tuệ tập thể trong hoạt động; phương pháp thảo luận CLB, giúp các thành viên CLB chia sẻ thông tin về bản thân một cách vui vẻ, thân thiện, khuyến khích mọi người chia sẻ và bày tỏ ý kiến trong CLB; phương pháp đóng vai, thu hút thành viên CLB bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc thông qua vai diễn; phương pháp sử dụng băng hình, tranh vẽ, tờ rơi, giúp các thành viên CLB chia sẻ các ý kiến và quan điểm khác nhau Khuyến khích thảo luận sau khi xem băng hình, tranh vẽ; phương pháp kể chuyện, tạo điều kiện để thành viên CLB chia sẻ kinh nghiệm, câu chuyện phù hợp, tạo cảm giác thoải mái và thân thiện; phương pháp bày tỏ cảm xúc, giúp các thành viên CLB nhận thấy rằng việc bày tỏ cảm xúc và chia sẻ với người khác là rất cần thiết; phương pháp phỏng vấn; phương pháp hái hoa dân chủ…

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: Các thành viên CLB tìm hiểu và bảo

tồn cảnh quan thiên nhiên, thiết kế được sản phẩm thể hiện vẻ đẹp danh lam thắng cảnh, cảnh quan thiên nhiên của địa phương Tổ chức sự kiện giới thiệu

về vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh của địa phương và cách bảo tồn Hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường, sưu tầm được tài liệu

và viết được báo cáo về thiên tai và thiệt hại do thiên tai gây ra cho địa phương trong một số năm Xây dựng và thực hiện được kế hoạch truyền thông cho người dân địa phương về những biện pháp đề phòng thiên tai và giảm nhẹ rủi ro khi gặp thiên tai…

- Hoạt động hướng nghiệp: người tổ chức có thể tổ chức cho thành viên

CLB tìm hiểu, thăm quan mô hình, hoặc thiết kế một mô hình nghề nghiệp mà mình cho là thiết thực nhất ở địa phương…

Hoạt động trải nghiệm ở CLB là nơi sinh hoạt của những học sinh có sự yêu thích riêng, có năng khiếu, sở trường và niềm đam mê muốn tham gia cùng tập thể để học hỏi và phát huy khả năng của mình về một hoạt động nào

đó HĐTN ở CLB trong trường học tạo cơ hội cho học sinh được tìm hiểu, củng cố kiến thức, rèn luyện, thực hành các kỹ năng Qua đó, góp phần giúp các em rèn luyện những phẩm chất và hình thành, phát triển các năng lực trong một môi trường tốt hơn, giúp các em phát huy được năng lực và sở thích của mình, các em tìm thấy nhiều niềm vui sau giờ học Tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng sống; nâng cao nhận thức, vai trò, tiếng nói và giúp học sinh có suy nghĩ, hành vi tích cực để khẳng định mình Thông qua CLB, nhà giáo dục hiểu và quan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của học sinh, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu riêng cho từng học sinh

1.3.5.4 Hoạt động Diễn đàn, Sân khấu tương tác, các Hội thi/Cuộc thi,

Tổ chức sự kiện/Trò chơi dân gian

Căn cứ vào các ngày lễ lớn trong năm, các sự kiện, chính trị xã hội ở địa phương, mỗi nhà trường đều có thể tổ chức các diễn đàn, sân khấu tương tác, các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian cho học sinh

để góp phần giáo dục, truyền thống văn hoá; gìn giữ giá trị, bản sắc các trò chơi dân gian ở địa phương, dân tộc đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của các

em từ đó hình thành và phát triển năng khiếu, sở trường ở các em

Đối tượng tham gia: Đối tượng tham gia diễn đàn, sân khấu tương tác,

các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian là học sinh, giáo viên chủ phụ trách, khách mời (nếu có)

Thời gian, địa điểm tổ chức: Diễn đàn, sân khấu tương tác, các hội thi,

cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian được tổ chức vào các ngày lễ lớn của đất nước, các ngày hội ở địa phương(Căn cứ vào tình hình thực tế, các nhà trường có thể thay đổi lịch học chính khoá, địa điểm tổ chức chuyển dạy bù buổi khác để tổ chức diễn đàn, sân khấu tương tác, các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian) nhằm phát huy truyền thống và ý nghĩa của các sự kiện, huy động được các lực lượng ngoài xã hội tham gia

Nội dung: Căn cứ vào ngày lễ lớn của đất nước, các ngày hội ở địa

phương nhà trường có thể mời khách mời là các điển hình tiên tiến là học sinh, nguyên là học sinh, người có công với địa phương, dân tộc để tham gia các diễn đàn, sân khấu tương tác hoặc tổ chức các hội thi, cuộc thi, các sự kiện, các trò chơi dân gian Khi tham gia các em được trực tiếp, chủ động trình bày các quan điểm của mình với đông đảo bạn bè thầy cô và khách mời Thông qua diễn đàn học sinh được bày tỏ ý kiến, quan niệm, khả năng, được

đề xuất quan điểm, cách làm của mình về vấn đề đang quan tâm, từ đó phát huy tính sáng tạo, chủ động, tích cực và hình thành phẩm chất, năng lực cá nhân Thông qua sân khấu tương tác, các hội thi, cuộc thi học sinh được tự chọn vấn đề, xây dựng kịch bản, sắm vai, đóng vai và cuối cùng là được thi đua giữa các học sinh hoặc nhóm lớp học sinh với nhau

Khi tổ chức các diễn đàn, sân khấu tương tác hoặc tổ chức các hội thi, cuộc thi, các sự kiện, các trò chơi dân gian phải dựa trên cơ sở 4 mạch nội dung theo mục tiêu của HĐTN, cụ thể:

Hoạt động hướng tới bản thân: giao tiếp, ứng xử; phương pháp học tập,

rèn luyện để đạt được các thành tích cao đã được xã hội ghi nhận và tôn vinh

Hoạt động hướng tới xã hội: Kích thích các thành viên tư duy sáng tạo,

phát huy lòng tự hào, tôn vinh dân tộc thông qua các diễn đàn, các hội, cuộc thi, các trò chơi dân gian

Hoạt động hướng đến tự nhiên: Thông qua diễn đàn, sân khấu tương

tác, các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian học sinh được tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, thiết kế được sản phẩm thể hiện vẻ đẹp danh lam thắng cảnh, cảnh quan thiên nhiên của địa phương Tổ chức được các sự kiện ngay tại địa phương, giới thiệu về vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh của địa phương và cách bảo tồn

Hoạt động hướng nghiệp: Thông qua diễn đàn, sân khấu tương tác, các

hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian học sinh được thử nghiệm, đóng vai các điển hình tiên tiến, người thành đạt hoặc thiết kế một

mô hình nghề nghiệp mà mình cho là thiết thực nhất ở địa phương…

HĐTN thông qua diễn đàn, sân khấu tương tác, các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian là nơi để học sinh được trải nghiệm thực tế để học hỏi và phát huy khả năng của mình về một hoạt động

nào đó, các em được tìm hiểu, củng cố kiến thức, rèn luyện, thực hành các kỹ năng qua đó, góp phần giúp các em rèn luyện những phẩm chất, hình thành, phát triển các năng lực trong một môi trường tốt hơn, giúp các em phát huy được năng lực và sở thích của mình Tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng sống; nâng cao nhận thức, vai trò, tiếng

nói và giúp học sinh có suy nghĩ, hành vi tích cực để khẳng định mình

1.3.5.5 Hoạt động Tham quan dã ngoại, Giao lưu, Hoạt động chiến dịch/Tình nguyện, Hoạt động nhân đạo, từ thiện, Lao động công ích

Căn cứ vào các sự kiện, tình hình chính trị xã hội, những khó khăn của nhân dân gặp phải do thiên tai, dịch bệnh , mỗi nhà trường đều có thể tổ chức các hoạt động tham quan dã ngoại, giao lưu hoặc hoạt động chiến dịch/tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao động công ích cho học sinh để các em được trải nghiệm các vấn đề của cuộc sống, giá trị sức lao động Thông qua hoạt động tham quan, dã ngoại học sinh đến các di tích lịch

sử, các địa danh, các cơ sở sản xuất, làng nghề…, học sinh được trải nghiệm

để thấy được các thành quả của ông cha, các thế hệ cách mạng để lại Thông qua hoạt động chiến dịch/Tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao động công ích góp phần giáo dục tình yêu thương con người, truyền thống tương thân, tương ái, lá lành đùm lá rách của con người Việt Nam

Đối tượng tham: Đối tượng tham gia các hoạt động tham quan dã ngoại,

giao lưu, hoạt động chiến dịch/tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao

động công ích là học sinh, giáo viên chủ phụ trách, khách mời (nếu có)

Thời gian, địa điểm tổ chức: Các hoạt động tham quan dã ngoại, giao lưu,

hoạt động chiến dịch/tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao động công ích được tổ chức vào các sự kiện của nhà trường, các ngày hội ở địa phương, có thể lồng ghép vào các buổi học chính khoá hoặc sắp xếp các thời gian ngoài lịch chính khoá sao cho phù hợp với tình hình thực tiễn và nhà trường

Nội dung: Căn cứ vào các sự kiện, tình hình chính trị xã hội, những khó

khăn của nhân dân gặp phải do thiên tai, dịch bệnh… Nhà trường có thể tổ chức cho học sinh đi tham quan dã ngoại, giao lưu, học hỏi với các đơn vị khác, các di tích lịch sử, các nông, gia trại… hoặc tổ chức các hoạt động chiến dịch/tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao động công ích để gây quỹ

ủng hộ nhân dân khi gặp phải thiên tai, dịch bệnh…Thông qua hoạt động tham quan, dã ngoại học sinh được thăm các danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử, văn hoá, các công trình, nhà máy, xí nghiệp để khắc sâu kiến thức về

xã hội, văn hoá và con người Việt Thông qua các hoạt động chiến dịch/tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao động công ích… học sinh có thêm

sự hiểu biết về các vấn đề xã hội như môi trường, vấn đề thiên tai, bão lụt, các vấn đề về anh sinh xã hội; các vấn đề về tình cảm, tình con người, những mãnh đời, những con người gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống; những buổi lao động vì cộng đồng, vì xã hội… Từ đó các em có cơ hội được khẳng định mình, ý thức chung sống hoà bình, an toàn, lành mạnh, mình vì mọi người, mọi người vì mình, phấn đấu học tập và noi gương các thế hệ đi trước, những người có công với đất quê hương, đất nước

Khi tổ chức các hoạt động tham quan dã ngoại, giao lưu, hoạt động chiến dịch/tình nguyện, hoạt động nhân đạo, từ thiện, lao động công ích phải dựa trên cơ sở 4 mạch nội dung theo mục tiêu của HĐTN, cụ thể:

- Hoạt động hướng tới bản thân: Cách xử lý tình huống gặp phải trong

thực tế đời sống, ý trí và nghị lực vượt lên khó khăn phương pháp học tập, rèn luyện để đạt được các thành tích cao đã được xã hội ghi nhận và tôn vinh

- Hoạt động hướng tới xã hội: Kích thích các thành viên tư duy sáng

tạo, phát huy lòng tự hào, tôn vinh dân tộc thông qua các diễn đàn, các hội, cuộc thi, các trò chơi dân gian

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: Thông qua diễn đàn, sân khấu tương

tác, các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian học sinh được tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, thiết kế được sản phẩm thể hiện vẻ đẹp danh lam thắng cảnh, cảnh quan thiên nhiên của địa phương Tổ chức được các sự kiện ngay tại địa phương, giới thiệu về vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh của địa phương và cách bảo tồn

- Hoạt động hướng nghiệp: Thông qua diễn đàn, sân khấu tương tác, các

hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian học sinh được thử nghiệm, đóng vai các điển hình tiên tiến, người thành đạt hoặc thiết kế một

mô hình nghề nghiệp mà mình cho là thiết thực nhất ở địa phương…

HĐTN thông qua diễn đàn, sân khấu tương tác, các hội thi, cuộc thi hoặc tổ chức sự kiện, các trò chơi dân gian là nơi để học sinh được trải nghiệm thực tế để học hỏi và phát huy khả năng của mình về một hoạt động nào đó, các em được tìm hiểu, củng cố kiến thức, rèn luyện, thực hành các kỹ năng qua đó, góp phần giúp các em rèn luyện những phẩm chất và hình thành, phát triển các năng lực trong một môi trường tốt hơn, giúp các em phát huy được năng lực và sở thích của mình Tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng sống; nâng cao nhận thức, vai trò, tiếng

nói và giúp học sinh có suy nghĩ, hành vi tích cực để khẳng định mình

1.3.5.6 Hoạt động Nghiên cứu khoa học, Hoạt động chính trị - xã hội

Đây là hoạt động giáo dục có nhiều điểm khác biệt với những HĐTN khác, nội dung triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học, hoạt động chính trị

- xã hội gắn với một sự kiện nào đó trong năm học của nhà trường, hoạt động này chỉ thường chỉ tổ chức một đến hai lần trong một năm học

Đối tượng tham: Đối tượng tham gia cứu khoa học, hoạt động chính trị -

xã hội có thể chỉ là là một học sinh hoặc nhóm học sinh có năng lực đặc biệt, đam mê nghiên cứu cứu khoa học, hoạt động chính trị - xã hội, giáo viên hỗ trợ và khách mời(nếu có)

Thời gian, địa điểm tổ chức: Hoạt động cứu khoa học, hoạt động chính

trị - xã hội có thời gian và địa điểm tổ chức tuỳ thuộc vào điều kiện thực tế của người tham gia

Nội dung: Hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh giúp các em tổ

chức, tìm kiếm, khám phá cái mới về tự nhiên, con người và xã hội trong phạm vi hoạt động giáo dục của nhà trường Hoạt động cứu khoa học, hoạt động chính trị - xã hội cũng xoay quanh 4 mạch nội dung của chương trình: Hoạt động hướng vào bản thân; hoạt động hướng đến xã hội; hoạt động hướng đến tự nhiên; hoạt động hướng nghiệp, cụ thể:

- Hoạt động hướng vào bản thân, hướng đến xã hội: Phát huy các năng lực đặc biệt của bản thân thông qua sự hỗ trợ của thầy cô và xã hội hoặc thông qua xã hội các em truyền bá được các tư tưởng tiến bộ mang lại hiệu quả và

sự ổn định cho xã hội

- Hoạt động hướng đến tự nhiên: Trên cơ sở các ảnh hưởng tiêu cực của

thiên nhiên có tác hại tiêu cực đến đời sống và sinh hoạt của con người, các

em tìm tòi các giải pháp hạn chế tác hại từ thiên nhiên đến con người

- Hoạt động hướng nghiệp: Thông qua hoạt động học sinh có thể thiết

kế ra các sản phẩm khoa học thay có ứng dụng trong lao động, sản xuất nâng cao năng xuất lao động hoặc thay thế sức lao động của con người

Hình thức tổ chức hoạt động cứu khoa học, hoạt động chính trị - xã hội: Hoạt động cứu khoa học, hoạt động chính trị - xã hội được tổ chức thông qua các hoạt động chính trị, xã hội của địa phương, đất nước hoặc quá trình tự nghiên cứu khoa học của học sinh

1.3.6 Các phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Nội dung kiểm tra, đánh giá: Nội dung kiểm tra, đánh giá kết quả

HĐTN của học sinh THCS là các biểu hiện của phẩm chất và năng lực đạt được theo chương trình GDPT 2018 Các yêu cầu cần đạt về sự phát triển phẩm chất và năng lực của mỗi học sinh chủ yếu được đánh giá thông qua hoạt động theo chủ đề, chủ điểm, thông qua hoạt động tập thể và các phẩm chất, năng lực được hình thành của học sinh trong qua mỗi HĐTN Kiểm tra, đánh giá kết quả HĐTN của học sinh THCS được thực hiện trong suốt quá trình HĐTN, do vậy việc lựa chọn phương pháp, thiết kế công cụ kiểm tra, đánh giá phụ thuộc vào mục đích kiểm tra, đánh giá, tính chất của chủ đề, chủ điểm tổ chức HĐTN Đánh giá kết quả HĐTN của học sinh có thể sử dụng

các phương pháp sau:

- Tự đánh giá: Là hoạt động tự đánh giá do mỗi học sinh thực hiện Tự

đánh giá tạo cơ hội để mỗi học sinh tự xem xét và điều chỉnh nhận thức, hành

vi của mình, đồng thời cung cấp thông tin phản hồi cho người tổ chức, giáo viên về giá trị, nhu cầu rèn luyện và cách thức rèn luyện theo mong muốn của học sinh Khi học sinh trở thành người tự giám sát độc lập, giáo viên, người tổ chức HĐTN đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng quan hệ bình đẳng, hợp tác với học sinh để vừa có thể đồng hành cùng các em vừa có định hướng đánh giá sâu sắc hơn cho các em

- Đánh giá đồng đẳng: Là hoạt động đánh giá giữa học sinh với học sinh

nhằm cung cấp thông tin phản hồi để cùng học hỏi và hỗ trợ nhau Đánh giá đồng đẳng tạo cơ hội cho học sinh phát triển tinh thần hợp tác, tư duy phản biện và khả năng thuyết phục người khác Trên cơ sở đánh giá đồng đẳng, giáo viên, người tổ chức HĐTN cũng thu nhận được thông tin về quan niệm giá trị, nhu cầu rèn luyện và cách thức rèn luyện mong muốn của học sinh

- Đánh giá của CMHS và các lực lượng ngoài nhà trường: Là ý kiến

nhận xét của CMHS, các lực lượng bên ngoài nhà trường những người có mối quan hệ nhất định với học sinh (thôn bản, tổ dân phố, nơi học sinh tham gia các hoạt động xã hội…) về ý thức, thái độ của học sinh trong cuộc sống hàng ngày và trong việc tham gia các HĐTN Đánh giá của cha mẹ học sinh và các lực lượng ngoài nhà trường giúp giáo viên, người tổ chức HĐTN có thông tin đầy đủ, toàn diện hơn về sự phát triển của học sinh trong quá trình hoạt động Giáo viên, người tổ chức HĐTN chủ động lập kế hoạch lấy ý kiến CMHS và các lực lượng ngoài nhà trường bằng hình thức phù hợp (lấy ý kiến thường xuyên hoặc định kỳ; qua trao đổi trực tiếp hoặc qua phiếu nhận xét) Khi lấy ý kiến đánh giá của CMHS và các lực lượng ngoài nhà trường, cần tập trung vào mục tiêu giáo dục, làm rõ những gì học sinh đã thực hiện tốt, những gì cần cải thiện và phản hồi, gợi ý cho học sinh về hướng tiếp tục rèn luyện để đáp ứng mục tiêu giáo dục

- Đánh giá của giáo viên, người tổ chức HĐTN: Là sự thu thập, xử lý

các thông tin về quá trình học sinh thực hiện các nhiệm vụ của HĐTN (sử dụng các bài TNKQ hoặc TNTL trong các bài tập trong HĐTN qua bài thuyết trình…và về thái độ, hành vi ứng xử của học sinh trong quá trình tham gia các HĐTN được tổ chức trên lớp học, hoạt động nhóm, tập thể hay cộng đồng, cũng như trong sinh hoạt và giao tiếp hàng ngày Giáo viên, người tổ chức HĐTN cần trao đổi với các giáo viên và lực lượng khác có liên quan đến học sinh để thống nhất đánh giá về học sinh

Công cụ kiểm tra, đánh giá: Công cụ kiểm tra, đánh giá kết quả HĐTN

ở trường THCS đáp ứng chương trình GDPT 2018: Sử dụng các bài TNKQ,

TNTL; quan sát biểu hiện hành vi và thái độ của học sinh trong các HĐTN hoặc hoạt động giáo dục khác; sử dụng hệ thống câu hỏi và câu trả lời theo chủ đề, chủ điểm; sử dụng hệ thống câu hỏi khảo sát về thái độ, hành vi, cử chỉ; hệ thống câu hỏi về tự đánh giá bản thân, hệ thống câu hỏi về đánh giá tương trợ; phân tích sản phẩm của học sinh qua các tiêu chí đánh giá quá trình tạo ra sản phẩm; kết quả chí phân tích việc thực hiện kế hoạch hoạt động, sản phẩm hoạt động của học sinh qua HĐTN

1.3.7.2 Các lực lượng tham gia hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở

Hiệu quả HĐTN ở trường THCS phụ thuộc vào quá trình lãnh, chỉ đạo; quá trình phối hợp, sự chủ động, tích cực của các lực lượng tham gia HĐTN,

cụ thể:

- Về phía nhà trường:

+ Chi bộ, BGH nhà trường và cá nhân Hiệu trưởng: Công tác lãnh chỉ

đạo của

+ Công đoàn, Liên đội, Ban đại diện cha mẹ học sinh, các tổ bộ môn,

các bộ phận: Công tác phối hợp của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường: + Giáo viên, nhân viên nhà trường: Người tổ chức các HĐTN với inh thần

nhiệt huyết, niềm đam mê công việc, nghề nghiệp, tình yêu thương học sinh

+ Học sinh: Sự chủ động, tích cực, sự năng động, sáng tạo của các em

1.4 Quản lý hoạt động trải nghiệm ở các trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.4.1 Vai trò của Hiệu trưởng đối với việc quản lý hoạt động trải nghiệm

ở trường trung học cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm về kết quả mọi HĐGD trong nhà trường Trong chương trình GDPT 2018, HĐTN đã được vào chương trình chính khoá vì vậy quản lý HĐTN ở trường THCS là một trong những nhiệm

vụ mà Hiệu trưởng nhà trường chịu trách nhiệm trước xã hội Trước hết, Hiệu trưởng có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch chung của nhà trường, trong đó có HĐTN cho học sinh, trong chương trình GDPT 2018, HĐTN được đưa và chương trình chính khoá như một môn học khác do vậy Hiệu trưởng có nhiệm

vụ xây dựng kế hoạch xác định mục tiêu, nội dung, phương thức tổ chức các HĐTN cho học sinh Hiệu trưởng có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch, tham mưu,

đề xuất cho Phòng GD-ĐT, UBND Xã, phối hợp với các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường để quản lý và tổ chức HĐTN cho học sinh Quá trình quản lý HĐTN là nhiệm vụ đòi hỏi cả hệ thống nhà trường cùng tham gia Tuy nhiên, Hiệu trưởng phải là người đứng đầu, Hiệu trưởng phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên trong ban tổ chức, phối hợp cùng các lực lượng khác, với gia đình và xã hội để tổ chức HĐTN cho học sinh Khi tổ chức HĐTN phải sử dụng mọi tiềm lực của nhà trường cũng như nguồn lực

xã hội để nâng cao hiệu quả HĐTN cho học sinh Trong quá trình tổ chức HĐTN Hiệu trưởng nhà trường có trách nhiệm theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả HĐTN của học sinh, kịp thời biểu dương, khen thưởng các

cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc cũng như điều chỉnh các hoạt động nếu cần Định hướng một số công việc của Hiệu trưởng trong quá trình quản lý HĐTN ở trường THCS:

- Vai trò định hướng chiến lược và quyết định các kế hoạch: Trong quá

trình xây dựng kế hoạch quản lý HĐTN ở trường THCS Hiệu trưởng cần định hướng rõ việc huy động các nguồn lực về con người, nguồn lực về tài chính, CSVC cho các HĐTN như là một nhiệm vụ quan trọng quyết định sự thành hay bại của việc quản lý HĐTN Căn cứ vào kế hoạch chiến lược, kế hoạch cụ

thể và thực tiễn, Hiệu trưởng cần quyết định cơ cấu nguồn nhân lực con người

và các nguồn lực về tài chính, CSVC khác để ra quyết định Hiệu trưởng có thể tổ chức các cuộc họp lấy ý kiến tham mưu của các bộ phận, lấy ý kiến tư vấn của các chuyên gia, các nhà tài trợ, các nhà quản lý ngoài trường, tham mưu đề xuất lên cấp trên, chú ý rằng việc quyết định chậm trễ có thể bỏ mất thời cơ, nhưng vội vàng cũng có thể thất bại

- Vai trò thiết lập, kết nối, phát triển mối quan hệ với các đối tác cung cấp nguồn lực cho HĐTN: Nguồn lực là hữu hạn nhưng tiềm năng nguồn lực

là vô hạn Do đó vai trò của Hiệu trưởng là phải đánh thức tiềm năng, biến tiềm năng thành những nguồn lực thực tế cho nhà trường

- Vai trò Nhà đàm phán: Để huy động các nguồn lực tổ chức tốt HĐTN

cho học sinh đòi hỏi Hiệu trưởng cần có các kỹ năng đàm phán, đặc biệt khi đất nước hội nhập, các thành phần kinh tế xã hội đa dạng, nhiều cá nhân, tập thể cũng muốn dành thời gian, CSVC quan tâm đến giáo dục để đánh bóng tên tuổi, làm thêm uy tín cho mình Kỹ năng đàm phán hiệu quả có thể mang lại kết quả tốt trong việc huy động các nguồn lực cho HĐTN nói riêng và HĐGD nói chung ở trường THCS

- Vai trò Nhà đầu tư: Điều này yêu cầu Hiệu trưởng phải có tư duy kinh

tế, kết hợp với tư duy giáo dục Dành một phần kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nước cho nhà trường để tổ chức các HĐTN, như vậy sẽ tạo được sự đồng thuận từ phụ huynh và nhân dân

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học cơ

sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.4.2.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường trung học

cơ sở đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Hàng năm Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch giáo dục năm học trình Phòng Giáo dục phê duyệt, từ năm học 2021-2022 áp dụng chương trình GDPT 2018 đối với lớp 6 cấp THCS, như vậy trong kế hoạch năm học Hiệu trưởng xây dựng thì nội dung HĐTN được xây dựng dựa trên Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ GD&ĐT về chương trình GDPT 2018 [5]; Quyết định của UBND tỉnh về khung thời gian năm học;