Quản lý hoạt động dạy học tại trung tâm gdnn gdtx cấp huyện tỉnh ninh bình theo hƣớng phát triển năng lực ngƣời học

Thực trạng hoạt động dạy của giáo viên tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học .... Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý ho

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THANH HÓA, NĂM 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Thị Hồng Vinh

THANH HÓA, NĂM 2020

Danh sách Hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ khoa học

Theo Quyết định số 2187/QĐ-ĐHHĐ ngày 31 tháng 12 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức:

Học hàm, học vị, Họ và tên Cơ quan công tác Chức danh trong

Hội đồng

TS Hồ Thị Dung Trường Đại học Hồng Đức Chủ tịch PGS.TS Nguyễn Thị Hà Lan Trường Đại học Hồng Đức Phản biện 1

TS Nguyễn Thanh Tùng Bộ Giáo dục và Đào tạo Ủy viên

TS Trịnh Thị Anh Hoa Viện KHGD Việt Nam Thư ký

Học viên đã chỉnh sửa theo ý kiến của Hội đồng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô Phan Thị Hồng Vinh Mọi tham khảo trong luận văn đều được trích dẫn nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Xin trân trọng cảm ơn!

Thanh Hóa, tháng 11 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Định

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình làm luận văn, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân tôi còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của nhà trường, cơ quan, đồng nghiệp Tôi xin trân trọng cảm ơn thầy (cô) Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Tâm lý Giáo dục và các thầy (cô) giảng dạy lớp Thạc sĩ Quản lý giáo dục Đại học Hồng Đức đã tạo mọi điều kiện để tôi được học tập, nghiên cứu và hoàn thành chương trình đào tạo Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục khóa 2017 - 2019

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phan Thị Hồng Vinh

-Đại học sư phạm Hà Nội - người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Sở GD&ĐT Ninh Bình, Lãnh đạo các phòng, ban trực thuộc Sở GD&ĐT Ninh Bình; các đồng chí cán bộ quản

lý, giáo viên và các em học sinh ở các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp cho tôi tư liệu để phục

vụ nghiên cứu đề tài

Dù bản thân tôi đã rất cố gắng nhưng do hạn chế về trình độ và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học nên chắc chắn luận văn này còn nhiều thiếu sót Tác giả mong nhận được sự quan tâm, góp ý của thầy (cô) và đồng nghiệp để

đề tài tiếp tục hoàn chỉnh và có những đóng góp thiết thực trong khoa học Quản lý giáo dục

Xin trân trọng cảm ơn!

Thanh Hóa, tháng 12 năm 2019

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Định

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC BẢNG x

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP – GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 9

1.1.Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 9

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 9

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 12

1.2 Một số khái niệm cơ bản 14

1.2.1 Dạy học, hoạt động dạy học, dạy học theo hướng phát triển năng lực 14

1.2.2 Quản lý, quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học 17

1.3 Hoạt động dạy học tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện theo định hướng phát triển năng lực người học 20

1.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện trong quản lý hoạt động dạy học 20

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 22

1.3.3 Hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện theo hướng phát triển năng lực người học 25 1.3.4 Hình thức kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực

người học tại trung tâm GDNN - GDTX 30

1.3.5 Phương tiện, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện theo hướng phát triển năng lực người học 30

1.4 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện 31

1.4.1 Vị trí, vai trò của giám đốc trung tâm trong việc quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực người học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện 31

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện 33

1.5 Một số yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 43

1.5.1 Yếu tố khách quan 43

1.5.2 Yếu tố chủ quan 45

Kết luận chương 1 47

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN TỈNH NINH BÌNH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 48

2.1 Khái quát chung về đại bàn nghiên cứu 48

2.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình phát triển giáo dục của tỉnh Ninh Bình 48

2.1.2 Đặc điểm các trung tâm GDNN - GDX cấp huyện tỉnh Ninh Bình 49 2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 50

2.2.1 Mục đích khảo sát 50

2.2.2 Nội dung khảo sát 50

2.2.3 Đối tượng và địa bàn khảo sát 51

2.2.4 Phương pháp, công cụ khảo sát 51

2.2.5 Xử lý kết quả khảo sát 51

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 52

2.3.1 Thực trạng hoạt động dạy của giáo viên tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 52

2.3.2 Thực trạng hoạt động học tập của học viên tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 62

2.3.3 Thực trạng quản lý việc sử dụng phương tiện, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 66

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 68

2.4.1 Thực trạng quản lý hoạt động của tổ chuyên môn 68

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên 70

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên 72

2.5 Thực trạng quản lý hoạt động học của HV trung tâm GDNN- GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 81

2.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học phát triển năng lực người học 84

2.7 Thực trạng ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 85

2.8 Nhận định chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 88

2.8.1 Thuận lợi 88

2.8.2 Khó khăn 88

2.8.3 Nguyên nhân 89

Kết luận chương 2 90

CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRUNG TÂM GDNN - GDTX CẤP HUYỆN TỈNH NINH BÌNH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 91

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 91

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu, toàn diện 91

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 91

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 91

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 92

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 92

3.2.1 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý của CBQL các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình 92

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng giáo viên về đổi mới PPDH, phương pháp KT - ĐG theo hướng phát triển năng lực người học 95

3.2.3 Chỉ đạo thực hiện đổi mới PPDH đồng bộ với đổi mới KT - ĐG kết quả học tập của HV theo hướng phát triển năng lực người học 98

3.2.4 Tổ chức thực hiện phân cấp quản lý, phát huy vai trò của tổ chuyên môn trong quản lý hoạt động dạy học 102

3.2.5 Chỉ đạo việc phối hợp giữa GVCN và gia đình để quản lý hiệu quả hoạt động học tập của học viên 106 3.2.6 Chỉ đạo xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đáp ứng

yêu cầu dạy học phát triển năng lực người học 111

3.2.7 Mối quan hệ giữa các biện pháp 113

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp được đề xuất 114

Kết luận chương 3 119

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 120

1 Kết luận 120

2 Khuyến nghị 121

2.1 Đối với UBND tỉnh Ninh Bình 121

2.2 Đối với UBND cấp huyện 121

2.3 Đối với GĐ và CBQL các trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình 122

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 124 PHỤ LỤC P1

7 GDNN- GDTX Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên

8 GDTX Giáo dục thường xuyên

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thực trạng xây dựng và thực hiện nội dung, chương trình dạy học nhằm phát triển năng lực người học của giáo viên 53Bảng 2.2 Thực trạng sử dụng các hình thức kiểm tra đánh giá năng lực HV của GV 55Bảng 2.3 Thực trạng sử dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học nhằm phát triển năng lực HV của GV 57Bảng 2.4 Thực trạng sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học nhằm phát triển năng lực người học của GV 59Bảng 2.5 Thực trạng sử dụng các hình thức dạy học nhằm phát triển năng lực HV của GV 61Bảng 2.6 Thực trạng ý thức, thái độ học tập của HV 62Bảng 2.7 Thực trạng sử dụng các phương pháp học tập của HV 64Bảng 2.8 Thực trạng quản lý sử dụng phương tiện, CSCV, thiết bị dạy học theo hướng phát triển năng lực HV 67Bảng 2.9 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn tại Trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 69Bảng 2.10 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ GV 71Bảng 2.11 Thực trạng quản lý việc thực hiện nội dung, chương trình của đội ngũ GV 73Bảng 2.12 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học của đội ngũ GV 75Bảng 2.13 Thực trạng quản lý hình thức học tập, kiểm tra đánh giá của GV đối với kết quả học tập của HV 77

Bảng 2.14 Thực trạng quản lý CSCV, thiết bị phục vụ dạy học phát triển năng lực HV 80Bảng 2.15 Thực trạng quản lý hoạt động học của HV nhằm phát triển năng lực người học 82Bảng 2.16 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực người học 84Bảng 2.17 Đánh giá của CBQL về thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện theo hướng phát triển năng lực người học 86Bảng 3.1 Tổng hợp đánh giá tính cần thiết của các biện pháp QL HĐDH tại trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học 115Bảng 3.2 Tổng hợp đánh giá tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình 117

ra đời của các trung tâm giáo dục thường xuyên là tất yếu nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của mọi đối tượng xã hội Việt Nam hiện nay có tới trên 60 triệu người lớn cần được những cơ hội và điều kiện học tập thường xuyên để nâng cao chất lượng cuộc sống, chuyển đổi nghề nghiệp… thích ứng với một thế giới biến đổi liên tục

Nhìn lại vai trò GDTX, Luật Giáo dục tại Điều 44 đã quy định rõ: Giáo

dục thường xuyên giúp mọi người vừa học vừa làm, học liên tục, học suốt đời nhằm hoàn thiện nhân cách, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ để cải thiện chất lượng cuộc sống, tìm việc làm, tự tạo việc làm và thích nghi với đời sống xã hội Theo đó, GDTX cần tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người, mọi lứa tuổi được học tập thường xuyên, học tập suốt đời; nâng cao công tác dạy nghề ngắn hạn cho học viên

Như vậy, giáo dục không chỉ là học tập trên lớp, trong trường học, mà

là mọi nơi mọi lúc GDTX là học tập suốt đời Học tập suốt đời là một bộ phận quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân của các nước Trước cuộc

cách mạng khoa học công nghệ 4.0 hiện nay thì nhu cầu đó càng bức thiết hơn bao giờ hết Để đáp ứng đòi hỏi của công việc, cuộc sống, của thế giới thì hàng ngày hàng giờ chúng ta vẫn phải không ngừng học, dù theo nhiều cách thức khác nhau

Hoạt động dạy học trong trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên được coi là hoạt động trọng tâm có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của mỗi trung tâm Vì vậy việc quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy - học là nhiệm vụ cơ bản hàng đầu, đồng thời cũng là thước đo đánh giá năng lực của người làm công tác quản lý

1.2 Xuất phát từ thực tiễn dạy học ở các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình

Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên là cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân Nhiệm vụ chính của trung tâm là tổ chức thực hiện các chương trình giáo dục thường xuyên bao gồm: chương trình xóa

mù chữ và tiếp tục sau khi biết chữ; chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu người học, cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ; chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ; chương trình giáo dục để lấy bằng của hệ thống giáo dục quốc dân Đáp ứng mọi yêu cầu của người học, học tập thường xuyên, học tập suốt đời

Thực hiện thông tư liên tịch 39/2015/TTLT-BLĐTBXH-BGDĐT-BNV của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ

về việc hướng dẫn việc sáp nhập Trung tâm dạy nghề, Trung tâm giáo dục thường xuyên, Trung tâm kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp công lập cấp huyện thành Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Tỉnh Ninh Bình đã nghiêm túc chỉ đạo thực hiện việc sáp nhập và đổi tên các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện trên địa bàn 8 huyện thị Sau khi sáp nhập bên cạnh khó khăn về việc tuyển sinh, công tác quản lý điều hành của các trung tâm GDNN - GDTX cũng “chồng chéo” bởi mỗi trung tâm chịu sự quản lý,

chỉ đạo của ba đơn vị ở hai cấp khác nhau Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chỉ đạo chuyên môn dạy nghề; Sở Giáo dục và đào chỉ đạo chuyên môn

về giáo dục thường xuyên và hướng nghiệp; Uỷ ban nhân dân cấp huyện quản

lý về tài chính, nhân sự, thi đua

Tuy nhiên ở các địa phương không có một phòng, ban nào ở cấp huyện

đủ chức năng để tham mưu công tác quản lý đối với hoạt động của các trung tâm GDNN - GDTX, vì vậy công tác quản lý hoạt động dạy học vẫn còn tồn tại những bất cập, hạn chế

Trong những năm qua, công tác Giáo dục và Đào tạo tại các trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên đã đạt được những kết quả nhất định, tạo mọi cơ hội, điều kiện cho người học bằng nhiều hình khác nhau Nhưng thói quen học tập của học viên trong các trung tâm còn bị động, đối phó, chưa phù hợp với yêu cầu đổi mới Vì vậy cần có phương pháp học tập tích cực nhằm phát triển năng lực người học nhằm giúp các em phát triển đúng năng lực của mình

Làm thế nào để phát triển hoạt động dạy học ở các Trung tâm GDNN GDTX theo hướng phát triển năng lực người học là một nhiệm vụ hết sức quan trọng Nhằm tiếp tục thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học, Bộ Giáo dục

-và Đào tạo đã ban hành công văn 4612/BGDĐT - GDTrH ngày 03/10/2017

về hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017 - 2018 Qua những văn bản chỉ đạo hướng dẫn của Bộ giáo dục & Đào tạo ta nhận thấy hoạt động dạy học theo hướng phát huy năng lực người học đang ngày càng được quan tân, chú trọng Quán triệt quan điểm chỉ đạo về hoạt động dạy học theo hướng phát huy năng lực người học, trong những năm qua, các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Ninh Bình luôn tạo mọi điều kiện

và cơ hội tốt nhất cho người học bằng nhiều hình thức khác nhau Đặc biệt đã không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy, đổi mới phương pháp dạy học, chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống trong cuộc sống: phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học Mặc dù vậy kết quả chưa phát huy tốt phẩm chất, năng lực người học

Xuất phát từ thực tiễn công tác, bản thân tôi nhận thấy: Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng dạy học của các trung tâm cấp huyện, đòi hỏi người quản lý cần phải có những biện pháp quản lý phù hợp, hiệu quả theo hướng phát triển năng lực người

học Vì vậy chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học

tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình, đề tài đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học chương trình giáo dục thường xuyên cấp Trung học phổ thông tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học chương trình giáo dục thường xuyên cấp

Trung học phổ thông tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động dạy học của giám đốc trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện trong những năm qua có những bước chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn chưa phát triển được năng lực người học Nếu thực hiện được các biện pháp như: Bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý; Tổ chức bồi dưỡng giáo viên về đổi mới PPDH, phương pháp KT - ĐG theo hướng phát triển năng lực người học; Chỉ đạo đổi mới PPDH và đổi mới KT-ĐG kết quả học tập của HV; Đẩy mạnh phân cấp quản lý, phát huy vai trò của tổ chuyên môn trong quản lý hoạt động dạy học thì sẽ nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về QL HĐDH tại trung tâm GDNN GDTX cấp huyện theo hướng phát triển năng lực người học

-5.2 Khảo sát, đánh giá tỉnh thực trạng QL HĐDH tại trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học

5.3 Đề xuất các biện pháp QL HĐDH tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

6.1 Về nội dung nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học chương trình Giáo dục thường xuyên cấp Trung học phổ thông tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình

6.2 Về địa bàn khảo sát

Số liệu thống kê sử dụng trong đề tài được lấy trong các năm học 2016

- 2017; 2017 - 2018 thuộc 5/8 Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình, cụ thể:

- Trung tâm GDNN - GDTX huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình

- Trung tâm GDNN - GDTX huyện Gia Viễn tỉnh Ninh Bình

- Trung tâm GDNN - GDTX huyện Yên Khánh tỉnh Ninh Bình

- Trung tâm GDNN - GDTX huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình

- Trung tâm GDNN - GDTX huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình

6.3 Về khách thể điều tra

- Tiến hành điều tra bằng phiếu kết hợp với phỏng vấn 17 CBQL (gồm

GĐ, PGĐ, tổ trưởng chuyên môn) 63 giáo viên

120 HV của 5 trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình

6.4 Thời gian khảo sát

Từ năm 2016 đến năm 2019

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, khái quát hóa, tổng hợp các tài liệu khoa học về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, các văn bản pháp quy, những quy định của ngành Giáo dục & Đào tạo liên quan đến HĐDH và QL HĐDH tại trung tâm GDNN

- GDTX để làm rõ các khái niệm công cụ và xây dựng khung lý thuyết của vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu các văn kiện, nghị quyết của Đảng, các văn bản pháp quy của nhà nước về Giáo dục & Đào tạo để vận dụng nội dung cũng như quan điểm chỉ đạo trong nội dung luận văn

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát HĐDH và QL HĐDH tại

trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình để đánh giá đúng thực trạng HĐDH và QL HĐDH làm cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý HĐDH

theo hướng phát triển năng lực học viên ở các trung tâm GDNN - GDTX

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Thu thập ý kiến đánh giá thông

qua phiếu hỏi với cán bộ quản lý, giáo viên và học viên

- Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Tổng kết

các kinh nghiệm thực tiễn về quản lý HĐDH làm cơ sở để tác giả đề xuất biện pháp quản lý

- Phương pháp chuyên gia: Trong quá trình tiến hành luận văn thường

xuyên xin ý kiến các chuyên gia về các lĩnh vực liên quan để vấn đề nghiên

cứu của đề tài Qua ý kiến chuyên gia, tác giả có thể điều chỉnh các nhận định, khảo nghiệm tính cần thiết, khả thi của các biện pháp QL được đề xuất

- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu hồ sơ

dạy học của GV, hồ sơ của tổ chuyên môn và của ban giám đốc, báo cáo sơ kết học kỳ và tổng kết năm học của trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh

Ninh Bình từ năm học 2016 - 2017 đến năm học 2018 - 2019 để tác giả phân tích, nhận định, đánh giá thực trạng hoạt động dạy hoc và QL HĐDH của trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình

- Phương pháp phỏng vấn: Trao đổi trực tiếp với CBQL, GV và HV

các Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Ninh Bình nhằm tìm hiểu kỹ hơn về thực trạng HĐDH và QL HĐDH trong trung tâm để lý giải nguyên nhân thực trạng liên quan đến vấn đề nghiên cứu của tác giả

7.3 Nhóm các phương pháp khác

Sử dụng các phần mềm toán học hỗ trợ như thống kê, lập bảng trong quá trình xử lý, phân tích số liệu thu thập được trong quá trình khảo sát thực trạng

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn này được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về QL HĐDH tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện theo hướng phát triển năng lực người học

Chương 2: Thực trạng QL HĐDH tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học

Chương 3: Biện pháp QL HĐDH tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo hướng phát triển năng lực người học

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP – GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

NGƯỜI HỌC

1.1.Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Dạy học theo hướng phát triển năng lực và công tác quản lý hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học là nội dung được sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục trong và ngoài nước

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng học là toàn bộ thao tác có mục đích, nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được bên trong một con người Dạy học chính là hoạt động

cơ bản nhất trong tất cả các nhà trường từ xưa đến nay

Từ xưa Nho học đã đề cao vai trò của văn hoá giáo dục, coi giáo dục, học vấn là con đường quan trọng để thúc đẩy xã hội phát triển và làm nên bản sắc con người Cách đây 25 thế kỷ, Khổng Tử đã đưa ra những quan điểm về giáo dục nhưng cho đến nay nó vẫn còn nguyên giá trị thời sự Ông cho rằng, người học phải có nhu cầu nhận thức, ham hiểu biết, khám phá cái mới; phải độc lập suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình nhận thức Người dạy không chỉ truyền đạt tri thức mà còn giúp người học phát huy năng lực sáng tạo, dạy phương pháp để người học tự tìm đến tri thức Trong quá trình học, Khổng Tử bắt học trò phải suy nghĩ, cần đề cao việc ứng dụng vào cuộc sống những điều

đã học “học không suy nghĩ thì vô ích Suy tư mà không học thì kết quả cũng

chỉ bằng không” [25]

Các nhà lý luận Phương Tây đã tìm tòi, nghiên cứu ra rất nhiều phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học, quản lý có hiệu quả hoạt động dạy

học trong các nhà trường Tác giả Jean Vial đã đưa ra “Tam giác trong dạy học” ông cho rằng quá trình dạy học chủ yếu quyết định bởi 3 yếu tố tạo thành 3 đỉnh của một tam giác, đó là: Nội dung dạy học – khách thể (N), Giáo viên – tác nhân (G), Học sinh- chủ thể (H) Các yếu tố này có mối quan hệ và tác động qua lại lẫn nhau [23]

J.M Denomme & Madeleine Roy đưa ra phương pháp sư phạm tương tác trong đó khẳng định người học là người chủ động lĩnh hội tri thức chứ không phải người được dạy Như vậy quản lý dạy và học là chức năng vô cùng cần thiết và quan trọng của lãnh đạo nhà trường, đó cũng là công cụ hỗ trợ tốt nhất cho hoạt động dạy và học.[23]

Tác giả Xavier Roegiers trong cuốn Khoa sư phạm tích hợp hay làm

thế nào để phát triển năng lực ở nhà trường khẳng định: Ngoài khía cạnh

kiến thức đơn thuần, các nhà trường phải tập trung cố gắng dạy cho HS sử dụng kiến thức của mình vào các tình huống có ý nghĩa đối với HS, nhà trường cần phải phát triển NL cho HS [51]

Tác giả Paprock (1996) đã chỉ ra năm đặc tính cơ bản của tiếp cận NL,

đó là: (1) Dựa trên tư tưởng giáo dục lấy hoạt động của người học là trung tâm, (2) Thực hiện việc đáp ứng các đòi hỏi của chính sách, (3) Định hướng đến cuộc sống hiện thực của con người, (4) Là một quan điểm GD&ĐT rất linh hoạt và năng động, (5) Cho phép xác định những tiêu chuẩn của năng lực cần hình thành một cách rõ ràng [dẫn theo 29; tr50-51]

J, Richards và T, Rodges (2001) cho rằng: “Định hướng phát triển NL trong giáo dục tập trung vào kết quả học tập, nhắm tới những gì người học dự kiến phải làm được hơn là nhắm tới những gì họ cần phải học được”[dẫn theo 29; tr51]

Trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã khẳng định định hướng dạy học phát triển năng lực trong giáo dục là rất quan trong trong mỗi nhà trường, hiệu trưởng nhà trường (Giám đốc) là linh hồn của nhà trường chỉ

đạo mọi hoạt động của nhà trường; xây dựng được đội ngũ GV tâm huyết với nghề, chuyên môn vững vàng, sáng tạo trong lao động, ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm là yếu tố quyết định thành công trong QL HĐDH; kết quả

DH của nhà trường phụ thuộc nhiều vào biện pháp QL đúng đắn và hợp lý của người hiệu trưởng (Giám đốc)

Trong công tác QL nhà trường phổ thông, hay các trung tâm GDNN GDTX thì QL HĐDH là một nhiệm vụ trọng tâm, nhiệm vụ quan trọng nhất

-QL HĐDH là bộ phận cấu thành chủ yếu của quản lý giáo dục Kết quả -QL nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động DH

Từ những năm 50 đến những năm 70 của thế kỷ XX, các nước xã hội chủ nghĩa có nhiều công trình nghiên cứu năng lực nghề nghiệp cho người học trong việc tổ chức HĐDH trong các nhà trường Vì thế vấn đề dạy học theo hướng phát triển năng lực người học được quan tâm và phát triển

Năm 1982 tác giả M.I.Macmutov, M.N.X.Katkin, V.Okon trong tác phẩm “Lý luận DH của nhà trường phổ thông trung học” đã nêu một số nét đặc trưng của của hoạt động sáng tạo phát triển năng lực: khả năng tư duy độc lập, chuyển kiến thức vào các tình huống mới để vận dụng giải quyết; xây dựng được cách giải quyết mới khác với cách giải đã biết và không phải là tổ hợp các cách giải đã biết

Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đều khẳng định giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong phát triển nhân cách con người Như vậy, trên thế giới, việc nghiên cứu GD&ĐT theo hướng tiếp cận NL đã được quan tâm từ rất sớm Các vấn đề này cũng rất đa dạng, từ việc nghiên cứu chương trình giáo dục theo tiếp cận NL, đặc tính của tiếp cận NL, định hướng NL cần dạy cho người học đến đánh giá theo định hướng NL người học

Dạy học đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, trong

đó vấn đề dạy học và QL HĐDH được nghiên cứu một cách hệ thống, cơ sở

lý luận đó được đúc kết từ thực tiễn quản lý, phát triển theo từng giai đoạn lịch sử Kết quả giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý HĐDH, nhân tố người thầy và tính tích cực, chủ động của người học

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm và dành nhiều tâm huyết cho giáo dục nước nhà Ngày 4/10/1945 Bác đã kêu gọi toàn dân chống nạn thất học qua phong trào bình dân học vụ do chính Người phát động Trong thư gửi quân nhân học báo (4/1946) Bác viết “Học không bao giờ cùng Học mãi tiến bộ mãi Càng tiến bộ, càng phải học thêm”

Đối với cán bộ, Bác khuyên lại càng phải học suốt đời Bác nói: “ Học

hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời không ai có thể tự cho mình đã biết đủ rồi, biết hết rồi Thế giới ngày nay đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ cho nên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân” [27]

Tư tưởng của Bác về GDTX đến nay vẫn còn nguyên giá trị và là một trong những quan điểm quan trọng về giáo dục cho mọi người ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Sau năm năm triển khai thực hiện nghị quyết 29/NQ/TW về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục và Đào tạo, ngành Giáo dục nước ta đã đạt được một số kết quả bước đầu khả quan, đã có sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức của người dạy và người học, đặc biệt là tầm quan trọng của đổi mới giáo dục đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Bên cạnh đó GDNN -GDTX cũng đã có những chuyển biến tích cực, đã có những thành quả bước đầu đáng ghi nhận, nhưng bên cạnh đó vẫn còn những khó khăn, tồn tại cần khắc phục

Một trong những nguyên nhân chính khiến chất lượng giáo dục chưa đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội cũng như hội nhập quốc tế Đó là GD Việt Nam chưa thoát khỏi nền “Giáo dục ứng thí” mục tiêu chủ yếu là học để đi thi, hầu như mọi nỗ lực của thày và trò đều tập trung chủ

yếu vào việc thi cử Nguyên nhân chủ quan của chất lượng giáo dục chưa đạt kết quả như mong muốn là ở khâu lãnh đạo, quản lý giáo dục Nguyên nhân khách quan là do chương trình giáo dục phổ thông chưa thực sự sát với yêu cầu thực tiễn

Vấn đề đổi mới quản lý HĐDH trong nhà trường, nhất là các trường THPT(Các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện) được nhiều tác giả nghiên cứu một cách khoa học và có hệ thống như: Tác giả Trần Kiểm với công trình nghiên cứu “Khoa học quản lý giáo dục, một số vấn đề lý luận và thực tiễn”

đã đưa ra những nguyên tắc cơ bản, cần thiết cho chủ thể QL vận dụng trong quá trình QL nhà trường [24]

Tác giả Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội (2016) trong cuốn “Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển NL người học ở trường phổ thông” đã nêu lên những đặc điểm cơ bản đánh giá NL người học gồm: Đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ và kỹ năng học tập, dựa trên mô tả các sản phẩm đầu ra một cách cụ thể, rõ ràng, khách quan, trên cơ sở đó thấy được sự tiến bộ của người học Đánh giá NL người học theo tiếp cận NL là đánh giá theo chuẩn của từng sản phẩm đầu ra, trong đó chủ yếu là việc vận dụng các kiến thức, kỹ năng để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ học tập đặt ra Các tác giả cũng đề cập đến qui trình đánh giá NL người học bao gồm 3 giai đoạn: Giai đoạn chuẩn bị đánh giá NL, giai đoạn tổ chức đánh giá NL, giai đoạn phân tích kết quả, ra quyết định điều chỉnh quá trình dạy học [30]

Tác giả Nguyễn Kỳ trong “Một số vấn đề quản lý giáo dục” (Trường bồi dưỡng CBQLGD, năm 1998) thì phân tích tổng quan các nội dung QL nhà trường [26]

Các tác giả Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quang Kính, Phạm Đỗ Nhật Tiến (2007) trong công trình “Cẩm nang nâng cao năng lực QL nhà trường” được NXB Chính trị Quốc Gia xuất bản năm 2007 thì tập trung phân tích các yếu tố ảnh hướng đến công tác QL nhà

trường và chỉ ra các biện pháp để nâng cao năng lực, hiệu quả QL nhà trường cho chủ thể quản lý [9]

Một số tác giả đi sâu nghiên cứu QL nhà trường bằng phương pháp tâm

lý sư phạm như tác giả Vũ Dũng trong công trình “Tâm lý xã hội với quản lý” công bố năm 1995.[18]

Vấn đề dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, QL HĐDH theo định hướng phát triển năng lực người học cũng được một số tác giả quan tâm nghiên cứu Nhìn chung các công trình nghiên cứu đều khái quát được khái niệm và phân tích được bản chất của quá trình DH; nghiên cứu các yếu

tố ảnh hưởng đến quá trình DH một cách biện chứng, khoa học; đánh giá chi tiết thực trạng DH và QL HĐDH trong nhà trường

Mỗi địa phương có các trường thuộc các cấp học khác nhau, cho nên

sẽ có điều kiện và đặc thù riêng; vì thế cần phải đề xuất được các biện pháp

cụ thể trong QL HĐDH phù hợp với đặc thù và điều kiện của mỗi nhà trường Do đó các công trình nghiên cứu trên thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận cũng như thực tiễn để tác giả kế thừa và tiếp tục triển khai nghiên cứu vấn đề QL HĐDH tại các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tỉnh Ninh Bình theo định hướng phát triển năng lực người học

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Dạy học, hoạt động dạy học, dạy học theo hướng phát triển năng lực

1.2.1.1 Dạy học

Tác giả Nguyễn Văn Tuấn trong cuốn Tài liệu bồi dưỡng về phương

pháp DH theo chủ đề tích hợp - Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm

HS cho rằng: Dạy học được hiểu là một bộ phận của quá trình GD (theo

nghĩa rộng), là quá trình tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm giúp cho người học lĩnh hội những tri thức khoa học, kỹ năng hoạt động nhận thức và thực tiễn, phát triển các năng lực hoạt động sáng tạo, trên cơ sở đó

hình thành thế giới quan khoa học và các phẩm chất nhân cách của người học theo mục đích giáo dục.[45]

Nói cách khác, DH là quá trình tổ chức, điều khiển và hướng dẫn của

GV nhằm giúp HS chủ đông nắm vững kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo, phát triển trí tuê và thái độ tích cực theo mục tiêu giáo dục

Chức năng chính của dạy học là hình thành kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo

và phát triển tư duy, trí tuệ cho học sinh

1.2.1.2 Hoạt động dạy học

HĐDH là một trong những hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) giữ vai trò chủ đạo, cơ bản nhất, có vị trí nền tảng trong nhà trường Nó ảnh hưởng tới tất cả các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường

Hoạt động dạy học là hoạt động được thực hiện theo một chiến lược, chương trình đã được thiết kế, tác động đến người học nhằm hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của người học

Tác giả Phạm Minh Quyền cho rằng: Hoạt động dạy học là hoạt động cùng nhau của thầy và trò Thầy và trò cùng hướng về một mục tiêu Năng lực của hoạt động dạy của người thầy và năng lực học của học sinh được thể hiện ở các mức độ đạt được của mục tiêu chương trình giáo dục đề ra Do vậy, hoạt động dạy có kết quả khi nó tác động cùng hướng với hoạt động học.[34]

HĐDH bao gồm hai thành tố là hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò Hai hoạt động này là hai mặt của một vấn đề, luôn tồn tại thống nhất với nhau, gắn bó mật thiết với nhau Bởi vậy, QL HĐDH cũng gồm hai quá trình thống nhất với nhau là QL hoạt động dạy và QL hoạt động học

1.2.1.3 Dạy học theo hướng phát triển năng lực

Tác giả Bùi Hiền trong cuốn Từ điển giáo dục học cho rằng: Dạy học

theo tiếp cận năng lực người học có thể hiểu là một chiến lược giảng dạy, trong đó quá trình học tập dựa trên năng lực thực hiện, quá trình giảng dạy

dẫn người học đến chỗ làm chủ những kĩ năng cơ bản và những kĩ năng sống cần thiết của cá nhân để hòa nhập tốt vào hoạt động lao động ngoài xã hội [20]

Trong quan niệm dạy học mới (tổ chức) một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho người học

Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: bám sát mục tiêu

giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh; giờ học đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực người học còn có những yêu cầu mới như: được thực hiện thông qua việc

GV tổ chức các hoạt động học tập cho HS theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin; được thực hiện theo nguyên tắc tương tác nhiều chiều: giữa GV với HS, giữa HS với nhau (chú trọng cả hoạt động dạy của người dạy và hoạt động học của người học) Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ học tập với

sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

 So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội

dung và chương trình định hướng phát triển năng lực

hướng nội dung

HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

Mục tiêu dạy

học

Mục tiêu dạy học được mô

tả không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá được

Kết quả học tập cần đạt được mô

tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể hiện được mức độ tiến bộ của HS một cách liên tục

Nội dung dạy

môn, không gắn với các tình huống thực tiễn Nội dung được quy định chi tiết trong chương trình

định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định những nội dung chính, không quy định chi tiết

Phương pháp

dạy học

GV là người truyền thụ tri thức, là trung tâm của quá trình dạy học HS tiếp thu thụ động những tri thức được quy định sẵn

GV chủ yếu là người tổ chức, hướng dẫn HS tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng sự phát triển khả năng giải quyết vấn

đề, khả năng giao tiếp

đã học

Tiêu chí đánh giá dựa vào NL đầu

ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn

(Nguồn tài liệu Lý luận dạy học hiện đại của tác giả Bernd - Nguyễn

Văn Cường)

Như vậy, so với HĐDH theo định hướng nội dung, HĐDH theo hướng phát triển NLHS có nhiều điểm khác biệt về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá kết quả dạy học Những điểm khác biệt này cần được quan tâm khi tổ chức HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

1.2.2 Quản lý, quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

1.2.2.1 Quản lý

Từ khi xã hội loài người phát triển và từ sự phân công lao động, đã hình

thành hoạt động chỉ đạo, điều khiển, kiểm tra, điều chỉnh của người đứng đầu

của một tổ chức hay một nhóm Hoạt động đó chính là hoạt động “Quản lý”

F.W Taylor cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất [30]

H Koontz thì khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm”.[52]

Từ những ý chung của các định nghĩa trên và xét quản lý với tư cách là một hoạt động thì quản lý là một quá trình tác động định hướng có mục đích,

có tổ chức của chủ thể quản lý vào đối tượng quản lý làm cho nó phát triển tới mục đích đã đề ra

Theo Frederich Wiliam Taylor (1856-1915), Henri Fayol (1841-1925)

và Max Weber (1864-1920) người Đức: “QL là khoa học và đồng thời là nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển xã hội” [31]

Theo James Stiner và Stephen Robbins: “QL là tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hoạt động của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đề ra” [53]

Từ những quan niệm trên có thể khái quát: QL là sự tác động có tổ

chức, có mục đích của chủ thể quản lý để hướng dẫn điều khiển đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra Quản lý gồm bốn chức năng: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

1.2.2.2 Quản lý hoạt động dạy học

Theo giáo trình Quản lý trường phổ thông do tác giả Trần Ngọc Giao

chủ biên đã khẳng định: “Quản lý hoạt động dạy - học thực chất là những tác

động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể

GV và HS, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần

hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu giáo dục của nhà trường ”.[22]

Chủ thể QL HĐDH trong các trung tâm GDNN-GDTX gồm giám đốc, các phó GĐ và các tổ trưởng chuyên môn (sau đây gọi chung là CBQL trường học) Đối tượng, khách thể QL gồm: tập thể GV, HS và các lực lượng, những nhân tố trực tiếp tham gia vào quá trình tổ chức HĐDH

Từ phân tích trên, có thể khái quát: QL HĐDH là những tác động có

mục đích, có kế hoạch của CBQL trường học vào quá trình DH (được tiến hành bởi tập thể GV, HS với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) để quá trình DH vận động tối ưu góp phần hình thành, phát triển toàn diện nhân cách HS theo mục tiêu GD

1.2.2.3 Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

Quản lý hoạt đông dạy học theo hướng phát triển năng lực của người học là một quá trình nhà QL thực hiện các chức năng quản lý, tác động đến

GV, HS và các lực lượng giáo dục khác để triển khai, thực hiện hoạt động dạy học theo chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực, sử dụng các phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực, chú ý tích cực hóa hoạt động trí tuệ của học sinh và rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh chú trọng vào khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau

Theo quan điểm dạy học tiếp cận năng lực thì quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học tập trung chủ yếu vào sản phẩm đầu ra, vào sự tiến bộ của người học, vào những kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, khả năng vận dụng của người học

Quản lý HĐDH theo hướng phát triển NLHS đòi hỏi từ xây dựng mục tiêu; kế hoạch giáo dục; nội dung, chương trình; sử dụng phương pháp, kỹ

thuật, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập phải được tổ chức theo định hướng phát triển NLHS

Như vậy quản lý HĐDH theo hướng phát triển NLHS là quá trình lập

kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá HĐDH để đảm bảo đạt được mục tiêu phát triển NLHS

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực người học tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện tập trung vào 3 nội dung cơ bản là:

- Quản lý nội dung, chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

- Quản lý đổi mới phương pháp, kỹ thuật dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

- Quản lý kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực người học

1.3 Hoạt động dạy học tại Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện theo định hướng phát triển năng lực người học

1.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện trong quản lý hoạt động dạy học

* Nhiệm vụ của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện trong quản lý hoạt động dạy học

Theo thông tư liên tịch số: 39/2015/TTLT-BLĐTBXH-BGDĐT-BNV (ngày 19 tháng 10 năm 2015 của Bộ LĐ-TB & Theo XH; Bộ GD & ĐT Bộ NV) thì Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện có những nhiệm vụ sau:

Tổ chức thực hiện các chương trình giáo dục thường xuyên bao gồm: chương trình xóa mù chữ và tiếp tục sau khi biết chữ; chương trình giáo dục đáp ứng yêu cầu người học, cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ; chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ; chương trình giáo dục để lấy bằng của hệ thống giáo dục quốc dân

Tổ chức xây dựng và thực hiện các chương trình, giáo trình, học liệu trình độ sơ cấp, dưới 03 tháng đối với những nghề được phép đào tạo; chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật kiến thức, kỹ năng, chuyển giao công nghệ

Xây dựng kế hoạch tuyển sinh, tổ chức tuyển sinh

Quản lý đội ngũ viên chức, giáo viên và nhân viên của trung tâm theo quy định của pháp luật

Tư vấn nghề nghiệp, tư vấn việc làm cho người học; phối hợp với các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông tuyên truyền, hướng nghiệp, phân luồng học sinh

Tạo điều kiện hoặc tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cho viên chức, giáo viên và nhân viên của trung tâm được học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

* Quyền hạn của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện trong quản lý hoạt động dạy học

Theo thông tư liên tịch số: 39/2015/TTLT-BLĐTBXH-BGDĐT-BNV (ngày 19 tháng 10 năm 2015 của Bộ LĐ-TB & Theo XH; Bộ GD & ĐT Bộ NV) thì Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện có các quyền hạn sau:

Được chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển trung tâm phù hợp với chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp và quy hoạch mạng lưới các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động

Được tổ chức đào tạo theo quy định của pháp luật

Được huy động, nhận tài trợ, quản lý, sử dụng các nguồn lực theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện các hoạt động đào tạo

Được tổ chức sản xuất, kinh doanh và dịch vụ theo quy định của pháp luật

Được sử dụng nguồn thu từ hoạt động kinh tế để đầu tư xây dựng cơ

sở vật chất của trung tâm, chi cho các hoạt động và bổ sung nguồn tài chính của trung tâm

Thực hiện các quyền tự chủ khác theo quy định của pháp luật

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp

- Giáo dục thường xuyên

1.3.2.1 Đặc điểm người học tại trung tâm GDNN - GDTX

Người học ở các trung tâm GDNN-GDTX được gọi là học viên, họ thuộc nhiều đối tượng khác nhau, lứa tuổi cũng có sự khác nhau

Đối tượng học viên học chương trình văn hóa GDTX cấp trung học phổ thông gồm những học sinh thi trượt THPT công lập hoặc những em học yếu không đủ tự tin dự thi vào lớp 10

Đối với học viên học chương trình văn hóa có cả người lớn tuổi đã đi làm nhưng chưa có bằng THPT, những học viên có nhu cầu học nghề, học với mục đích hoàn thiện bằng cấp

Như vậy học viên ở các Trung tâm GDNN - GDTX phần lớn là những người học có hoàn cảnh đặc biệt, năng lực học tập không tốt, nhận thức chậm nhiều em mất gốc từ Trung học cơ sở, đạo đức chưa tốt, thiếu sự quan tâm của gia đình chưa có sự nỗ lực vươn lên trong học tập

1.3.2.2 Đặc điểm người dạy tại trung tâm GDNN - GDTX

Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện được giao chỉ tiêu biên chế rất hạn chế, trung bình mỗi trung tâm cấp huyện có khoảng 25 cán bộ, giáo viên, nhân viên Vì thế giáo viên cơ hữu để giảng dạy các môn văn hóa chương trình THPT chưa thật đầy đủ Cho nên ngoài giáo viên cơ hữu các trung tâm đều phải hợp đồng giáo viên bên ngoài Giám đốc Trung tâm là người chịu trách nhiệm thuê thêm những môn thiếu giáo viên, cũng chính vì thế chất lượng của người dạy (GV) tại các Trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện

không đồng đều, chỉ đáp ứng được yêu cầu trước mắt của chương trình phổ thông hiện hành

Từ đặc điểm đặc thù của người học tại các trung tâm GDNN - GDTX cũng đòi hỏi người dạy phải có những thay đổi, điều chỉnh sao cho phù hợp với môi trường và người học Người dạy ở trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện không chỉ đóng vai trò là người truyền đạt tri thức mà phải là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, gợi mở, cố vấn, trọng tài cho các hoạt động tìm tòi, khám phá, sáng tạo của HV, giúp HV tự lực chiếm lĩnh tri thức Người dạy là người đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bầu không khí trong lớp học, trong nhà trường, từ đó góp phần vào việc xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

Người dạy tại các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện phải có lòng yêu mến, tôn trọng và có khả năng tương tác với người học; phải hiểu được sự khác nhau giữa các HV trong cách chúng tiếp cận với việc học, đồng thời tạo

ra được những cơ hội giảng dạy khác nhau cho phù hợp với các đối tượng học sinh khác nhau Người dạy phải có năng lực đổi mới PPDH, chuyển từ kiểu dạy học tập trung vào vai trò của GV và hoạt động dạy sang kiểu dạy tập trung vào vai trò của HV và hoạt động học; từ cách dạy thông báo - giải thích sang cách dạy hoạt động tìm tòi, khám phá

1.3.2.3 Đặc điểm của điều kiện dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX

Hoạt động dạy học ở trung tâm GDNN - GDTX là cung cấp cho học viên những tri thức phổ thông, cơ bản, giúp học viên sau khi rời ghế nhà trường có khả năng thích ứng với những đòi hỏi khác nhau của xã hội cũng như bản thân, đặc biệt trong điều kiện tiến bộ vượt bậc của xã hội cũng như tiến bộ của khoa học công nghệ hiện nay

- Thời gian: Học viên trung tâm GDNN - GDTX học 5 buổi trên tuần, mỗi buổi sáng học 4 tiết Tuần học 19 đến 20 tiết, với 7 môn học bắt buộc:

Ngữ văn, Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý và 02 môn tự chọn là Ngoại ngữ và Giáo dục công dân Vì vậy áp lực học tập đối với học viên không lớn Tuy nhiên các em đều là đối tượng bị hổng kiến thức, lười học và chưa có phương pháp học tập phù hợp; không có mục tiêu phấn đấu vươn lên trong học tập vì thế chất lượng học tập còn nhiều hạn chế

Nội dung chương trình giáo dục thường xuyên: Trung tâm GDNN GDTX thực hiện các chương trình xóa mù chữ và giáo dục tiếp tục sau khi biết chữ, các chương trình bổ túc tiểu học, bổ túc trung học cơ sở và bổ túc THPT, chương trình bồi dưỡng ngoại ngữ, tin học ứng dụng mà Bộ giáo dục

-và đào tạo đã ban hành Trung tâm GDNN - GDTX thực hiện các chương trình dạy và thực hành kỹ thuật nghề nghiệp, đào tạo bổ sung, tu nghiệp định

kỳ, bồi dưỡng nâng cao trình độ cập nhật kiến thức, kỹ năng các chương trình đáp ứng nhu cầu người học do Giám đốc Sở giáo dục và đào tạo quy định

- Về hình thức học tập: Bao gồm học tập trung, vừa học vừa làm, tự học có hướng dẫn, không chỉ là học tập trên lớp, trong trường học, mà là mọi nơi mọi lúc

- Tài liệu học tập: Sách giáo khoa hiện hành theo hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo, các em cũng không có nhu cầu mở rộng, nâng cao Vì vậy kiến thức sách giáo khoa vẫn là kiến thức giáo viên khắc sâu cho các em Giáo viên có thể đáp ứng những kiến thức theo nhu cầu người học

- Điều kiện dạy học ở các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện còn gặp nhiều khó khăn, cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, thiếu các phòng chức năng, phòng bộ môn, trang thiết bị dạy học, phòng thí nghiệm, thư viện còn nghèo nàn đầu sách, thiếu trang thết bị dạy học hiện đại để đáp ứng nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, phụ huynh học sinh không quan tâm nhiều đến con em mình Vì vậy HV không có nhiều điều kiện thuận lợi cho hoạt động học tập, đặc biệt là hoạt động học theo hướng PTNL

1.3.3 Hoạt động dạy học tại trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện theo hướng phát triển năng lực người học

1.3.3.1 Mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng người học tại trung tâm GDNN - GDTX

Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH nói chung và đổi mới PPDH ở GDTX nói riêng là phát huy tính tích cực, tự lực

và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng là những xu hướng tất yếu trong cải cách PPDH ở mỗi trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện

HV tại các trung tâm GDNN - GDTX cấp huyện chất lượng tuyển sinh đầu vào thấp, đa số các em gặp nhiều khó khăn trong học tập do lỗ hổng kiến thức Vì vậy những tri thức mà GV các Trung tâm GDNN - GDTX cần bồi dưỡng cho học viên phải phù hợp đối tượng người học và thực tiễn tại địa phương GV cần phải cung cấp cho các em tri thức phổ thông mang tính hệ thống, có mối liên hệ chặt chẽ giữa các tri thức của những môn học khác, nhất

là những môn khoa học xã hội

Do đó hoạt động dạy học của các trung tâm GDNN - GDTX là phát triển cho học viên năng lực hoạt động trí tuệ, năng lực tư duy sáng tạo, dưới tác động chủ đạo của thầy, học viên tự lực rèn luyện các thao tác trí tuệ có hướng dẫn của thầy và dần dần hình thành, phát triển các phẩm chất của hoạt động trí tuệ Thể hiện: Tính mềm dẻo về hoạt động trí tuệ, tính độc lập học tập ở học viên Các phẩm chất trên của hoạt động trí tuệ ở học viên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và thống nhất đảm bảo cho quá trình dạy học của giáo viên đến học viên đạt hiệu quả cao nhất, với sự tốn kém ít nhất về sức lực và thời gian trong những hoàn cảnh và điều kiện của người vừa học vừa làm

Học viên tại trung tâm GDNN - GDTX theo các hình thức học khác nhau, đã hoàn thành chương trình của mỗi lớp học, có đủ điều kiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo được tham gia dự kỳ thi tốt nghiệp tương ứng và đủ điều kiện tốt nghiệp được cấp bằng tốt nghiệp với cấp học đó

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học thể hiện qua các mục tiêu sau:

Một, dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập, giúp HV tự khám phá những điều chưa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức được sắp đặt sẵn Giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo HV tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn

Hai, chú trọng rèn luyện cho HV biết khai thác sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi

và phát hiện kiến thức mới Định hướng cho HV cách tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về quen… để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo

Ba, tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trường giao tiếp GV - HV và HV - HV nhằm vận dụng sự hiểu biết

và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung

Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của HV thông qua nhiều hình thức

1.3.3.2 Nội dung chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực người học tại trung tâm GDNN - GDTX

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học là mô hình học tập nhằm phát huy một cách hiệu quả nhất năng lực của người học Trong đó