Hình tượng trẻ thơ trong tiểu thuyết ngàn mặt trời rực rỡ của khaled hosseini

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài Hình tượng trẻ thơ trong tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini và toàn bộ nội dung khóa luận không phải là sự sao chép bất cứ một cô

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC KHOA: KHOA HỌC XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC KHOA: KHOA HỌC XÃ HỘI

Thanh Hóa, tháng 5 năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài Hình tượng trẻ thơ trong tiểu thuyết Ngàn mặt

trời rực rỡ của Khaled Hosseini và toàn bộ nội dung khóa luận không phải là sự

sao chép bất cứ một công trình khoa học hay khóa luận nào đã được công bố trong và ngoài nước Nếu có sai phạm nào, tôi xin hoàn toàn chịu mọi trách nhiệm

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thanh Hóa, ngày 24 tháng 5 năm 2019

Tác giả khóa luận

ĐOÀN THỊ HIỆP

Tác giả khóa luận

ĐOÀN THỊ HIỆP

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

2.1 Tình hình nghiên cứu tác phẩm của Khaled Hosseini trên thế giới 2

2.2 Tình hình nghiên cứu tác phẩm của Khaled Hosseini ở Việt Nam 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

3.1 Đối tượng nghiên cứu 5

3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục tiêu nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Đóng góp của khóa luận 6

7 Cấu trúc khóa luận 6

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận chia thành 3 chương: 6

CHƯƠNG 1 KẾT CẤU LẮP GHÉP – SONG HÀNH TRONG CÁCH XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG TRẺ THƠ TRONG NGÀN MẶT TRỞI RỰC RỠ 7

1.1 Miếng ghép Mariam 7

1.1.1 Mariam hay một harami điển hình của Afghanistan 7

1.1.2 Mariam và vấn nạn tảo hôn, bạo hành 10

1.2 Miếng ghép Laila 14

1.2.1 Laila và bi kịch chiến tranh 14

1.2.2 Laila và bi kịch người vợ 14 tuổi 15

CHƯƠNG 2 SUỐI NGUỒN CỦA THẾ GIỚI TRẺ THƠ AFGHANISTAN TRONG NGÀN MẶT TRỜI RỰC RỠ 18

2.1 Mariam và hồi ức tươi đẹp về người cha 18

2.2 Laila và hoài niệm về gia đình hạnh phúc, tình yêu Tariq 21

2.2.1 Hoài niệm về gia đình hạnh phúc 21

2.2.2 Tình yêu Tariq 24

2.3 Kinh Koran và giáo sĩ Faizullah 25

CHƯƠNG 3 Ý NGHĨA BIỂU TƯỢNG CỦA HÌNH TƯỢNG 31

TRẺ THƠ AFGHANISTAN TRONG NGÀN MẶT TRỜI RỰC RỠ 31

3.1 Trẻ thơ Afghanistan - chứng nhân lịch sử 31

3.1.1 Những đứa trẻ không được đến trường 31

3.1.2 Chứng nhân của chiến tranh và nạn đói 34

3.2 Trẻ thơ Afghanistan – biểu tượng của sức sống quật cường và khát vọng tự do 42

3.2.1 Biểu tượng của sức sống quật cường 42

KẾT LUẬN 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Khaled Hosseini là một tiểu thuyết gia và dược sĩ người Hoa Kỳ Ông sinh ngày 4 tháng 3 năm 1965ở Kabul, Afghanistan, là con cả trong năm người con Cả cha lẫn mẹ ông đều xuất thân từ Herat: cha ông - Nasser - là nhà ngoại giao ở Bộ Ngoại vụ Afghanistan (MPA) ở Kabul, còn mẹ ông là một giáo viên dạy tiếng Ba Tư ở một trường cấp ba dành cho nữ giới. Những năm tháng ấu thơ tại vùng đất Afghanistan cùng vốn sống phong phú đã cho ông nhiều trải nghiệm, và cũng là nguồn tư liệu tuyệt vời để Hosseini viết nên hai cuốn tiểu

thuyết: Người đua diều (2003) và Ngàn mặt trời rực rỡ (2007) Nếu Người đua

diều là câu chuyện kể về hành trình cậu bé Amir hàn gắn quan hệ với cha mình

và vượt qua nỗi ám ảnh thời thơ ấu thì Ngàn mặt trời rực rỡ lại là “Một câu

chuyện tột cùng đau khổ nhưng vẫn rất lạc quan về tình yêu và sự cam chịu” –

theo Women and Home [3;3] Câu chuyện đó đã cho chúng ta một cái nhìn rất

khác về Afghanistan, đặc biệt là hình tượng trẻ em nơi đây

1.2 Ở Việt Nam, tác phẩm của Khaled Hosseini mới được xuất bản trong

một khoảng thời gian gần đây (Người đua diều - xuất bản năm 2013, tái bản năm 2018; Ngàn mặt trời rực rỡ - xuất bản năm 2018) Ngay lập tức cả hai tác phẩm Người đua diều và Ngàn mặt trời rực rỡ đều nhận được phản hồi tích cực

từ phía độc giả, đặc biệt là cuốn Ngàn mặt trời rực rỡ Đến với cuốn tiểu thuyết

Ngàn mặt trời rực rỡ của Hosseini như một sự thôi thúc muốn khám phá những

chân trời mới, tôi nhận thấy hình tượng trẻ thơ trong tác phẩm là một trong những hình tượng trọng tâm, góp phần làm nên sức cuốn hút và thành công của tác phẩm

1.3 Trong bối cảnh dạy và học văn hiện nay, việc tiếp cận với những tác phẩm văn chương mới đương đại sẽ góp phần giúp cho người đọc khám phá những vấn đề thời sự, cả về nội dung hiện thực và đổi mới nghệ thuật của tác phẩm văn học Từ đó, chúng ta sẽ có cái nhìn toàn diện về sự phát triển văn chương trên thế giới và có căn cứ để so sánh với văn học Việt Nam trong xu thế vận động chung

Chính vì những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài Hình tượng

trẻ thơ trong tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Tình hình nghiên cứu tác phẩm của Khaled Hosseini trên thế giới

Nếu khi ra mắt cuốn tiểu thuyết đầu tay Người đua diều, Hosseini đã gây

ấn tượng sâu sắc cho người đọc thì đến Ngàn mặt trời rực rỡ, ông đã đem đến sự

khai mở cho bạn đọc khắp thế giới về một Afghanistan bí ẩn để mở ra cái nhìn chân thực hơn về cuộc sống và con người nơi đây Với hơn 35 triệu cuốn sách bán ra trên khắp thế giới, Hosseini không chỉ tạo ấn tượng đối với độc giả mà còn gây được sự chú ý đặc biệt của giới nghiên cứu và phê bình văn học Chỉ trong một thời gian ngắn, thế giới đã có khá nhiều những bài viết, những đề tài nghiên cứu về Khaled Hosseini cũng như tác phẩm của ông trên hai bình diện: giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo

Chúng ta có thể điểm qua một số bài nghiên cứu về tác giả Hosseini như

Stylistics Analysis of Khaled Hosseini’ Novel (Tạm dịch: Phân tích phong cách tiểu thuyết của Khaled Hosseini) của tác giả Rohib Adrianto Sangia Bài viết

này đã phân tích Ngàn mặt trời rực rỡ từ quan điểm phân tích phong cách của

Khaled Hosseini Rohib Adrianto Sangia đã chỉ ra các khía cạnh nghệ thuật của tác phẩm về mặt ngôn ngữ tượng hình Ông thấy rằng ngôn ngữ mà Hosseini sử dụng có tính tượng trưng cao, từ ngữ có tính báo trước; tác giả xây dựng tình huống truyện có tính bi kịch, trớ trêu, lặp đi lặp lại, ám chỉ; Những phát hiện này mang lại hiệu quả cho người đọc, nhằm nắm bắt cấu trúc và phong cách của các tác phẩm Khaled Hosseini, cùng các chủ đề, quan điểm của ông đối với đời sống xã hội [1]

Bài viết The Role of Women in A Thousand Splendid Suns by Khaled

Hosseini (Tạm dịch: Vai trò của người phụ nữ trong Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini) của tác giả Dr Anuradha Nongmaithem đã tập trung làm rõ

vai trò của người phụ nữ trong tiểu thuyết Bối cảnh của cuốn tiểu thuyết là khu vực chiến tranh ở Kabul, Afghanistan Cuốn tiểu thuyết mô tả cuộc đời của

Mariam và Laila, do định mệnh đã đưa họ đến với nhau như những người vợ của cùng một người đàn ông – Rasheed - người tra tấn họ, lạm dụng họ về thể xác và tinh thần Ông đã bày tỏ quan điểm của mình về một giải pháp cho rất nhiều vấn

đề của phụ nữ trên thế giới: Với thế giới hiện đại tiến bộ và luôn thay đổi, chúng

ta đã chứng kiến sự tàn bạo đối với phụ nữ đang ngày càng gia tăng Phụ nữ trên toàn thế giới cần đến với nhau và cùng nhau lên tiếng [10]

Hay bài nghiên cứu The Subaltern Voice in A Thousand Splendid Suns (Tạm dịch: Tiếng nói của tầng lớp dưới trong Ngàn mặt trời rực rỡ) của tác giả Soraya khẳng định rằng cuốn tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ là tiếng nói đại

diện cho những con người thuộc tầng lớp dưới, luôn bị áp bức, chà đạp, mà điển hình chính là người phụ nữ và trẻ em Cuộc sống ở Afghanistan đặt phụ nữ là tầng lớp thứ dưới và là nạn nhân của văn hóa gia trưởng Ông kết luận rằng cả hai nhân vật, Mariam và Laila, là đại diện của tầng lớp dưới đã tạo ra tiếng nói

để chiến đấu chống lại sự áp bức Giữa Mariam, biểu tượng của người phụ nữ truyền thống và Laila, biểu tượng của người phụ nữ hiện đại, chỉ có Laila sống sót Tuy nhiên, Laila không thể đạt được nó nếu không có sự can đảm và hy sinh của Mariam [12]

Bên cạnh đó, nhiều bài báo trên các tạp chí quốc tế như Time, Washington

Post, Los Angeles Times, New York Daily News, bày tỏ cảm xúc, quan điểm và

đánh giá của mình về tác giả Khaled Hosseini cũng như tác phẩm của ông, như

chính tờ báo Publishers Weekly đã nhận đinh: “Ngàn mặt trời rực rỡ là “một

câu chuyện đau thương khác một bức tranh buồn và chân thực về người dân Afghanistan, đồng thời cho thấy sức sống dẻo dai và hi vọng bền bỉ của các nhân vật trong truyện.”[3;3]

Do trình độ ngoại ngữ có hạn nên tôi chưa thể khai thác và bao quát hết tài liệu bằng tiếng nước ngoài nhưng những tài liệu có được phần nào cho thấy

các công trình nghiên cứu về Ngàn mặt trời rực rỡ đã bàn tới khá nhiều vấn đề,

mà chưa đề cập đến hình tượng trẻ thơ trong tác phẩm này

2.2 Tình hình nghiên cứu tác phẩm của Khaled Hosseini ở Việt Nam

Ở Việt Nam, chúng ta mới bước đầu tiếp cận với tác giả Khaled Hosseini cùng các tác phẩm của ông Chính vì vậy, hiện tại chưa có nhiều các công trình

nghiên cứu, các bài báo, của các tác giả Việt Nam nghiên cứu về Khaled

Hosseini nói chung và tác phẩm Ngàn mặt trời rực rỡ nói riêng Khi tìm hiểu về

tình hình nghiên cứu các tác phẩm của Hosseini tại Việt Nam, chúng tôi nhận thấy mới chỉ có một số bài báo trên tạp chí khoa học hay các bài cảm nhận của các độc giả trên các website văn học, hoặc các bài giới thiệu trong các cuốn tạp chí khi xuất

Trên tạp chí khoa học của Trường Đại học Hồng Đức số 41.2018, tác giả

Nguyễn Thị Hạnh đã có bài viết nghiên cứu về Đa văn bản trong Ngàn mặt trời

rực rỡ của Khaled Hosseini Bài viết đã tiếp nhận tác phẩm bằng góc nhìn đa

chiều góp phần xác lập thêm cách nhìn đa diện cho tác phẩm Trong bài viết của mình, tác giả đã phần nào cắt nghĩa vì sao tiểu thuyết này được bạn đọc trên toàn thế giới hào hứng đón nhận, mở ra cái nhìn đầy đủ, sinh động về đất nước và con người Afghanistan hiện nay [8]

Ngoài ra, trên website Wikipedia Tiếng Việt đã có bài viết giới thiệu khá

đầy đủ và chi tiết về tác giả Khaled Hosseini cũng như một số tác phẩm của ông, giúp người đọc có những thông tin chính xác về tác giả này [18] Hay trên trang

Hanoimoi.com.vn đã đăng tải bài viết Đất nước Afghanistan qua con mắt của nhà văn Khaled Hossseini đã có một cái nhìn chân thực và sâu sắc về một hình

ảnh đất nước Afghanistan đau thương nhưng mạnh mẽ [19]

Trên trang web News.zing.vn cũng đăng tải bài viết Ngàn mặt trời rực rỡ -

Nỗi khổ đau sau tấm khăn choàng burqa với những cảm nhận sâu sắc của tác giả

Thiên Thanh về số phận người phụ nữ Afghanistan, mà tiêu biểu chính là

Mariam và Laila Sau tấm khăn choàng burqa ấy là những người phụ nữ mang

trong những những đau khổ, bất hạnh, bi kịch nhưng chưa bao giờ làm mất đi vẻ đẹp của người phụ nữ cùng những phẩm chất cao thượng và một ý chí mạnh mẽ, kiên cường Từ đó, ta thấy được một Afghanistan chưa từng được khám phá và

chạm đến: đau thương nhưng đẹp đẽ và ngập tràn hy vọng Với Ngàn mặt trời

rực rỡ, từ đây người ta đã có thể gọi Afghanistan là “xứ sở của yêu thương và khát vọng yêu thương.”[14]

Trên diễn đàn Gacsach.com cũng có bài viết về Ngàn mặt trời rực rỡ với những cảm nhận vô cùng sâu sắc như: “Chắc rằng, Ngàn mặt trời rực

rỡ chưaphải là tác phẩm xuất sắc nhất về đất nước và con người Afghanistan,nhưng đó là câu chuyện đầu tiên tôi đọc về vùng đất ấy.Nó mang đến cho tôi thật nhiều cảm xúc.”[13]

Từ những phản hồi tích cực của bạn đọc cũng như các nhà phê bình,

nghiên cứu văn học, có thể thấy Ngàn mặt trời rực rỡ của tác giả Khaled

Hosseini là một tác phẩm thực sự ý nghĩa, nhiều đóng góp và đã tạo được ấn tượng tốt đẹp đối với người đọc Nó đã cho người đọc một cái nhìn hoàn toàn khác về đất nước và con người Afghanistan, khiến chúng ta mở lòng hơn về đất nước và con người nơi đây

Qua tìm hiểu về tình hình nghiên cứu các tác phẩm của Khaled Hosseini ở trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, tôi nhận thấy rằng đa số các tác giả mới chỉ chú trọng vào việc nghiên cứu phong cách nghệ thuật của Hosseini cũng như giá trị hiện thực trong tác phẩm, đặc biệt là hình tượng người phụ nữ Còn về hình tượng trẻ thơ, đây là một hình tượng xuất hiện nhiều trong các tác phẩm của Khaled Hosseini nhưng chưa được các tác giả bàn tới Chính vì vậy,

chúng tôi quyết định lựa chọn nghiên cứu về Hình tượng trẻ thơ trong tiểu

thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hình tượng trẻ thơ trong tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled

Hosseini

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là hệ thống nhân vật trẻ thơ trong tiểu

thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini

4 Mục tiêu nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nhân vật trẻ thơ trong tác

phẩm Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini Từ đó, thấy được thế giới

trong ngần của tuổi thơ với những ước mơ, mộng tưởng và khát khao thật đẹp Bên cạnh đó, hình tượng trẻ thơ trong tác phâm còn giúp cho người đọc có cái nhìn mới mẻ, chân thực và sâu sắc hơn về con người và đất nước Afghanistan- một đất nước còn có rất nhiều điều xa lạ đối với chúng ta Khóa luận thông qua

việc tìm hiểu nhân vật trẻ thơ còn giúp khơi gợi ở người đọc sự đồng cảm, thấu hiểu và trân trọng về con người nơi đây, đặc biệt là trẻ em

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp khảo sát – thống kê

- Phương pháp phân tích tổng hợp

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp liên ngành

6 Đóng góp của khóa luận

- Bước đầu nghiên cứu, tìm hiểu Ngàn mặt trời rực rỡ, thể hiện sự mạnh

dạn trong việc lựa chọn một tác phẩm mới đương đại và vận dụng những lý thuyết của Lý luận văn học và Văn học nước ngoài đã được học

- Lần đầu tiên, ở Việt Nam, hình tượng trẻ thơ Afghanistan trong tác

phẩm Ngàn mặt trời rực rỡ của Khaled Hosseini được nghiên cứu, tìm hiểu,

giúp người đọc có cái nhìn chân thực thực hơn về cuộc sống và con người Afghanistan hiện nay

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận chia thành 3 chương:

Chương 1: Kết cấu lắp ghép – song hành trong cách xây dựng hình tượng trẻ thơ trong Ngàn mặt trời rực rỡ

Chương 2: Suối nguồn của thế giới trẻ thơ Afghanistan trong Ngàn mặt trời rực rỡ

Chương 3: Ý nghĩa biểu tượng của hình tượng trẻ thơ Afghanistan trong Ngàn mặt trời rực rỡ

CHƯƠNG 1 KẾT CẤU LẮP GHÉP – SONG HÀNH TRONG

CÁCH XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG TRẺ THƠ TRONG NGÀN MẶT TRỞI

RỰC RỠ

Kết cấu là một phương tiện cơ bản của sáng tác nghệ thuật Đó là “các

quy luật, các phương thức, các nguyên tắc tổ chức tác phẩm có tính chất ổn định, bền vững nào đó Đồng thời, kết cấu còn bao gồm sự thể hiện đa dạng, sinh động, cá biệt của cái ổn định đó, tạo thành sức hấp dẫn không lặp lại của tác phẩm” [9,299]

Từ khái niệm “Kết cấu” trong Lý luận văn học, chúng ta có thể hiểu kết

cấu lắp ghép – song hành là nghệ thuật kết nối các chương, mục của cốt truyện mang tính ghép nối các sự kiện, nhân vật với nhau theo xu hướng song song Hệ thống tiểu thuyết gồm 51 chương chia đều cho hai nhân vật, hai cuộc đời, hai số phận, hai mảnh ghép là Mariam và Laila Nếu miếng ghép về số phận của Mariam quá nhiều bất hạnh, thiệt thòi thì miếng ghép thứ hai, Laila, cũng không

hề mờ nhạt Kiểu lắp ghép nhưng lại có tác dụng “bồi sấn” làm nên một chỉnh thể toàn vẹn về thân phận những đứa trẻ Afghanistan từ thế kỷ XX đến nay

1.1 Miếng ghép Mariam

1.1.1 Mariam hay một harami điển hình của Afghanistan

“Ngàn mặt trời rực rỡ có cách phân chia các phần trong truyện khá đặc biệt Truyện gồm 4 phần, được đánh số theo thứ tự từ mục 1 đến 51 Phần 1 gồm

15 mục dành trọn để kể về cuộc đời của Mariam từ khi sinh ra cho đến khi là vợ của Rasheed Phần 2 từ mục 16 đến 26 dành để kể về Laila Phần 3 từ mục 27 đến 47 là lối kể song hành, “cặp díp” từng mục so le, số lẻ đặt tên là Mariam (từ mục 27 đến 47) và số chẵn lấy tên là Laila (từ mục 28 đến 46) Phần 4 từ mục 48 đến 51 không lấy tên nhân vật nào nhưng tập trung kể về cuộc sống của

vợ chồng Laila và Tariq” [8,50] Trong đó, miếng ghép Mariam có thể giúp cho

người đọc phần nào hình dung về thân phận của những harami (những đứa trẻ

sinh ra không được thừa nhận) trong xã hội Afghanistan

Bất hạnh lớn nhất của Mariam là được sinh ra trên cõi đời này với thân

phận của một harami, một đứa con hoang không được thừa nhận? Lần đầu tiên

nghe thấy từ harami, Mariam mới năm tuổi Khi đó, cô bé, vì bồn chồn và lo

lắng rằng bố Jalit không đến, đã trượt đánh vỡ chiếc bát đựng đường mà Nana

yêu quý Nana đã “chộp lấy cả hai cổ tay Mariam kéo lại gần mình, và cô bé

nghe thấy từng lời mẹ nói qua hàm răng nghiến kèn kẹt: “Mày là đồ harami hậu đậu Phần thưởng cho những gì tao phải chịu đựng là thế này đây một harami vụng về, làm vỡ vật gia bảo.” [3,12] Cô bé Mariam lúc đó quá ngây thơ và non

nớt để hiểu được từ harami này nghĩa là gì Cô bé cũng chưa đủ sâu sắc để hiểu được sự bất công, tội lỗi của từ harami khi mẹ Nana thốt ra Nhưng cô bé ấy biết

đó chắc hẳn là một thứ xấu xa và đáng ghê tởm Một cô bé năm tuổi chưa hiểu bất kì chuyện gì đã phải đối mặt và tiếp nhận một từ khủng khiếp như vậy, từ người mẹ của mình Và đây cũng chỉ mới là sự khởi đầu cho bi kịch cuộc đời của Mariam

Đến khi lớn hơn một chút, Mariam đã hiểu được harami là gì Cô bé biết rằng đó là “một thứ không được mong muốn; rằng cô, Mariam, là một con

người không được pháp luật công nhận và sẽ chẳng bao giờ được biết đến những thứ người khác có một cách danh chính ngôn thuận, như sự yêu thương, gia đình, tổ ấm hay được mọi người chào đón” [3,12] Trong suốt mười lăm

năm sống với mẹ, Mariam đã chịu tất cả những lời đay nghiến của mẹ mình, bị

nhồi nhét không ngừng những ý nghĩ về việc mình là là một harami, như thể cô

bé là một tội đồ, và chính cô đã gây nên tội lỗi đó, một đứa trẻ vô thừa nhận, một đứa trẻ bỏ đi, trong khi cô bé ấy chỉ là một nạn nhân từ hành động của người lớn, và cô bé không có tội

Chặng mốc quan trọng trong cuộc đời của cô bé Mariam là ngày Mariam tìm đến nhà bố mình, chờ đợi để được gặp ông Cô bé đã ngồi chờ trước cổng nhà cả một đêm ròng, nhưng đổi lại là sự trốn tránh của người đàn ông ấy, sự hèn nhát được thể hiện rõ trong từng hành động của ông ta đã từng chút một giết

đi hi vọng và sự tôn thờ trong trái tim Mariam

Bố Jalit đã ở trong ngôi nhà đó Bản thân ông biết rằng đứa con gái bé

nhỏ, chưa từng đi ra khỏi kolba tồi tàn kia, đang chờ đợi mình chỉ cách đó trong

gang tấc Mặc dù chỉ cách nhau một cánh cổng, nhưng Jalit vẫn không thể bước

qua, dang vòng tay to lớn của mình mà ôm Mariam vào lòng như thường làm Bởi thứ ngăn cản ông không chỉ là cánh cổng ấy, mà chính là sĩ diện, là thanh danh hão, là địa vị, khiến ông không dám nhận con gái mình Mariam đã từng xem bố như một người hùng, là người khiến cô bé cảm thấy kiêu hãnh nhất Nhưng thực chất, ông ta chỉ là một kẻ hèn nhát, một kẻ yêu địa vị và thể diện hơn cả con gái của mình Chính Jalit đã gây nên lỗi lầm trong quá khứ, nhưng lại bắt cô con gái bé nhỏ phải chịu hậu quả, chịu tiếng xấu mà không dám lên tiếng thừa nhận

Tột cùng của nỗi bất hạnh, một điều đã dẫn đến cả một quãng đời đằng đẵng gần ba mươi năm đầy đau khổ của Mariam, ấy là khi cô bé trở về và thấy

mẹ mình đã treo cổ tự vẫn sau khi cô đi Mariam được đưa về nhà bố, nhưng vì

là một harami, cô bé nhanh chóng ngay sau đó, những người vợ của bố cô đã

sắp xếp một cuộc hôn nhân cho cô với một người đàn ông hơn cô đến hai chục tuổi, sống rất xa khỏi ngôi nhà của bố cô, như một sự tống khứ đi đứa con hoang của người chồng, nỗi ô nhục của gia đình và tột đỉnh của sự thất vọng và vỡ vụn trong Mariam ấy là khi bố cô đã không hề ngăn cản cũng không hề dám phản kháng lại ý muốn của những người vợ của mình

Lúc này, Mariam nhận ra rằng bản thân mình bị kinh tởm và xấu hổ như

thế nào Cô bé nhận ra, chỉ vì bản thân mình là một harami, là một đứa con

hoang sinh ra không được thừa nhận mà cô đã phải chấp nhận một hôn nhân sắp đặt ở tuổi mười lăm Trong khi đó, những người chị em cùng cha khác mẹ của

cô, Saideh và Naheed, những người cùng độ tuổi với cô, đều đang học tại trường Mehri ở Herat và đều đang có dự định theo học trường Đại học Kabul Và với

những người chị em đó, Mariam biết “Mười lăm hiển nhiên không phải cái tuổi

thích hợp để họ lấy chồng” [3,61] Cái chết của mẹ Nana cùng sự hèn nhát, dối

trá của bố Jalit đã giết chết tâm hồn bé nhỏ, ngây thơ và trong sáng của cô bé, đã rút đi linh hồn của cô ngay khi Mariam theo chân Rasheed lên xe, và bắt đầu cho chuỗi ngày địa ngục

Tưởng như sau khi gả cho Rasheed và đến sống ở một nơi rất xa Herat,

Mariam sẽ nguôi ngoai được phần nào việc mình là một harami, sẽ không bị cái

từ đáng ghê sợ đó nhục nhã, mỉa mai nữa Nhưng không, chỉ sau một thời gian chung sống, cái từ đáng ghê sợ đó lại được thốt lên, từ chính người chồng của

cô Mỗi lần từ harami ấy được thốt ra đều làm cho trái tim Mariam tổn thương,

và cô xem mình như một tội đồ Và khi bị chồng đối xử không tốt, cô cũng không dám phản kháng, bởi Mariam được nuôi dạy rằng sẽ chẳng có ai thực

lòng yêu thương một đứa harami, một đứa con hoang như cô, và rằng cô phải chịu đựng, như mẹ Mariam đã nói: “Giống như chiếc kim la bàn luôn chỉ hướng

Bắc, ngón tay buộc tội của người đàn ông luôn trỏ vào người phụ nữ Luôn luôn

là như vậy” [3,398]

Có thể nói, harami – tội danh mà Mariam phải gánh trên vai vì những lỗi

lầm của người lớn – đã đeo bám cô bé suốt cuộc đời Nó đã hủy hoại tuổi thơ của cô, và cũng chính nó đã góp một phần không hề nhỏ vào việc ghìm chặt cuộc đời Mariam xuống đáy vực thẳm

1.1.2 Mariam và vấn nạn tảo hôn, bạo hành

Tảo hôn là việc kết hôn khi có ít nhất một bên vợ hoặc chồng chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định của pháp luật Cùng với bạo hành và lạm dụng trẻ em, đây

là một trong những cơn ác mộng kinh hoàng nhất đối với nữ giới ở một số nước đang phát triển, trong đó có Afghanistan Đặc biệt, ở đất nước này, tảo hôn còn biến tướng như một hình thức nô lệ hôn nhân thời hiện đại

Sau cái chết của Nana, Mariam được đưa về nhà bố, nhưng nhanh chóng ngay sau đó, những người vợ của bố cô đã sắp xếp một cuộc hôn nhân cho cô với một người đàn ông hơn cô đến hai chục tuổi, sống rất xa khỏi ngôi nhà của

bố cô, như một sự tống khứ đi “hiện thân biết đi đứng và hít thở của nỗi hổ thẹn

của họ” [3,63] Và tột đỉnh của sự thất vọng và vỡ vụn trong Mariam ấy là khi

bố cô đã không hề ngăn cản cũng không hề dám phản kháng lại ý muốn của

những người vợ của mình mà chỉ “ngồi xoay chiếc nhẫn cưới ở ngón tay, khuôn

mặt tối sầm và bất lực” [3,64] Họ đã tự ý đưa ra quyết định quan trọng nhất đời

của một cô bé mà không hề hỏi ý kiến của Mariam Họ gần như là ép buộc cô chấp nhận cuộc hôn nhân này mà không cho cô phản kháng, và cũng không chấp nhận sự phản kháng Những bà vợ của Jalit đã nhốt Mariam vào phòng, như đề

phòng một sự phản kháng, hay là chạy trốn Chỉ có một mình, không một chỗ dựa dẫm và nương tựa, Mariam phải buông xuôi mọi nỗ lực của mình và về làm

vợ Rasheed khi mới 15 tuổi, lứa tuổi mà rất nhiều cô gái Afghanistan đã phải làm vợ, làm mẹ khi chưa từng một lần yêu và được yêu

Mariam đã được gặp người chồng lần đầu tiên trong chính hôn lễ của mình Đó là một người đàn ông tầm bốn mươi lăm tuổi, cao lớn, bụng to và bờ

vai rộng Ông ta có “khuôn mặt to, vuông, hồng hào; cái mũi khoằm; đôi má

ửng đỏ toát lên một sự vui sướng kín đáo; đôi mắt đỏ ngầu, mọng nước; hàm răng ken dày, hai chiếc răng cửa chìa ra ngoài như cái mái hiên; đường viền mái tóc thấp xuống dưới tràn đến nỗi không thể tưởng tượng được, chỉ cách đám lông mày rậm rạp khoảng hai đốt tay; mảng tóc muối tiêu thô dày” [3,67]

Mariam đã kinh ngạc và hoảng sợ Cô bé run run nói câu đồng ý khi vị giáo sĩ hỏi cô Hôn lễ ấy đã hoàn thành chóng vánh, bỏ qua mọi nghi lễ cần có, như muốn che lấp đi tội lỗi của nó Và gia đình của bố Jalit chỉ mong Rasheed đưa Mariam đi thật nhanh khỏi Herat, đến mức còn không cho cô bé thời gian để chào tạm biệt giáo sĩ Faizullah – người duy nhất còn lại trên đời cô tin tưởng và thật lòng yêu thương cô bé

Mariam cứ thế đi đến Kabul cùng với chồng của mình, và bắt đầu một

cuộc sống mới Những ngày đầu ở đây, Mariam nhớ cồn cào “những đêm hè

cùng mẹ Nana ngủ trên cái mái phẳng của kolba, ngắm nhìn ánh trăng rọi sáng

cả vùng Gul Daman, những buổi đêm nóng đến nỗi áo của họ dính vào ngực như thể chiếc lá ướt dính vào cửa sổ Cô nhớ những buổi chiều mùa đông ngồi đọc sách trong kobal cùng giáo sĩ Faizullah, nhớ tiếng leng keng của nhũ băng rơi ra từ giữa những cành cây trĩu xuống vì tuyết” [3,77] Một cô bé suốt mười

mấy năm trời chỉ sống ở kobal với Nana, chưa từng đi ra khỏi Herat, giờ đây

phải một mình chống chọi với sự cô đơn, lạc lõng và hiu quạnh ở một nơi rất ra quê nhà, cùng một người đàn ông xa lạ mà cô phải gọi là chồng Và mặc dù chỉ

là những đứa trẻ, nhưng những cô bé như Mariam, sau khi kết hôn vẫn phải đối

mặt với những “cái chuyện mà những ông chồng làm với các bà vợ của họ”

[3,77] Mariam chưa được học, và cũng chưa ai dạy cô bé cách làm một người

vợ và những chuyện mà một người vợ phải làm Cô bé đã rất lo lắng, hai hàm răng va vào nhau lách cách khi nghĩ về buổi đêm, tất cả chỉ mới là bắt đầu cho chuỗi ngày tăm tối của Mariam

Bi kịch tăm tối thực sự bắt đầu với Mariam Cô bé mới mười lăm tuổi ấy vẫn phải thực hiện nghĩa vụ của một người vợ đối với Rasheed trong sự ngây ngô và hoảng sợ Và cô bé Mariam của chúng ta đã mang thai ở cái tuổi mười lăm Một cô bé mười lăm tuổi, chưa thể hiểu và lo lắng hết cho cuộc sống của mình, đã phải gánh vác trách nhiệm của một người vợ, giờ đây là trách nhiệm của một người mẹ Mặc dù vậy, với bản năng làm mẹ ẩn sâu trong con người Mariam, khi từ phòng khám trở về, điều kỳ lạ đã xảy đến với Mariam khi nhìn

đâu cô cũng thấy các màu sắc sặc sỡ, như thể “đã có một chiếc cầu vồng tan vào

trong mắt cô vậy” [3,103] Niềm vui làm mẹ lan tỏa trong ánh mắt của cô gái

nhỏ Làm mẹ Nó khiến cho trái tim Mariam “như muốn vỡ ra vì xúc động Nó

cứ rộn ràng cho đến khi tất cả những mất mát, tất cả những đau khổ, tất cả những cô đơn, những hèn kém trong cô được gột rửa sạch”[3,103] Bản năng

của một người sắp làm mẹ đang thôi thúc trong người Mariam Nhưng đồng thời, kì vọng cô sinh con trai của Rasheed cũng đè nặng lên vai cô, khiến Mariam luôn thấp thỏm không yên Tưởng rằng đó đứa bé sinh ra sẽ là một cái

kết đẹp cho một cuộc tảo hôn đầy vội vã, thế nhưng, trong một buổi đi hamam –

tới nhà tắm hơi – Mariam đã sẩy thai Cô đã mất đi đứa con đầu lòng của mình, đồng thời phải chịu đựng cả cơn giận dữ của Rasheed

Trong bốn năm đầu của cuộc hôn nhân, Mariam đã bảy lần vỡ òa trong niềm vui sướng khi biết mình sắp được làm mẹ, và cũng bảy lần cô phải chịu sự đau đớn đến tột cùng khi mất đi những đứa con Từ năm 15 tuổi đến năm 19 tuổi, một quãng thời gian không dài, nhưng Mariam đã mang thai và sảy thai đến bảy lần! Cơ thể của một cô bé vị thành niên sao có thể chịu đựng được những nỗi đau và mất mát đó? Cứ mỗi lần mất đi đứa con là một lần rút đi linh hồn của Mariam, và cũng bào mòn cả sức khỏe của cô bé Đối với một người phụ nữ, không nỗi đau nào sánh bằng việc bản thân mất đi khả năng làm mẹ Và Mariam, vốn dĩ có thể có những đứa con cho riêng mình, nhưng chỉ vì tảo hôn,

vì mang thai và sảy thai nhiều lần khi còn quá nhỏ, đã khiến cô gái ấy đã vĩnh viễn mất đi khả năng làm mẹ ở tuổi 19

Đau đớn về cả thể xác và tinh thần, Mariam không nhận được bất kỳ sự đồng cảm, an ủi nào từ người chồng của mình, mà thậm chí, đó còn là nguyên nhân khiến cho Mariam bị bạo hành và xâm hại Cô liên lục nhận được những lời chửi rủa, những trận đòn vô cớ từ Rasheed Những ham muốn, đòi hỏi cùng khao khát có con trai của hắn khiến cho cô bé Mariam liên tục mang thai, mặc cho thể chất và tinh thần đều tổn thương Đến khi cô mất đi đứa con, thái độ của Rasheed ngày càng trở nên tồi tệ Sự bạo hành tinh thần này ban đầu là một sự

im lặng khéo dài Ông ta “dường như dễ trở nên bực bội hơn, ông ta chê đồ cô

nấu, phàn nàn về sự bừa bộn quanh sân hoặc thậm chí chỉ ra những vết bẩn rất nhỏ ở trong nhà” [3,111] Rồi sự khó chịu, xa cách còn thể hiện qua những lần

ông ta dẫn Mariam ra ngoài: “Ông ta đi rất nhanh trên vỉa hè và luôn luôn ở

phía trước cô vài bước chân, không nói năng gì, không để ý đến Mariam đang gần như phải chạy để theo kịp Ông ta không còn cười trong mỗi lần đi ra ngoài nữa” [3,111]

Thời gian trôi qua càng khiến tính tình của Rasheed trở nên tồi tệ hơn Sau bảy lần hi vọng rồi thất vọng, cuộc sống của Mariam tại ngôi nhà này càng trở nên tồi tệ Ban đầu chỉ là sự im lặng, rồi đến những ánh mắt hằn học, những lời mỉa mai, cục cằn, nhưng về sau, tất cả những cố gắng lấy lòng của Mariam chỉ đổi lại những trận đòn kinh hoàng Cô bé Mariam luôn cố nấu

những bữa ăn ngon lành cho Rasheed, nhưng ông ta “bỏ vào miệng nhai một

miếng, rồi miếng thứ hai, sai đó nhăn mặt ghê tởm và nhổ cơm ra cái thảm ăn sofrah”, rồi “giận dữ vẩy hạt cơm dính trên ngón tay và hất cái đĩa ra xa, [ ], sau đó lao ra khỏi nhà, đóng sầm các cánh cửa sau lưng” [3,120]

Mariam thực sự sợ hãi Sự run rẩy và khiếp sợ đè nặng lên trái tim cô Nhưng chưa kịp bình tĩnh lại thì Rasheed đã quay lại và đem theo một sự trừng phạt

Ông ta quay lại với một nắm sỏi trong tay và ra lệnh “Bỏ hết vào mồm!” Bỏ mặc sự van xin và sợ hãi của Mariam, “hai bàn tay bạo liệt của ông ta siết

chặt hàm cô Ông ta thô bạo chọc hai ngón tay vào miệng cô và cậy nó mở

ra, sau đó nhét những viên sỏi cứng, lạnh ngắt vào trong Mariam vùng vẫy phản kháng, bụm miệng lại, nhưng ông ta vẫn ấn những viên sỏi vào, cái môi trên của ông ta cong lên khinh bỉ”[3,121] Ông ta cưỡng ép Mariam nhai nắm

sỏi đá đó, và theo mỗi động tác nhau của cô, mọi thứ như vỡ vụn ra Đó không chỉ là sự vỡ vụ của những chiếc răng mà còn là sự vỡ vụn của trái tim, của linh hồn cô, và của cả mơ ước về một gia đình êm ấm

Bi kịch của Mariam chỉ phản ánh một phần rất nhỏ trong cuộc sống của những cô bé là nạn nhân của tảo hôn nhưng cũng đủ để người đọc đồng cảm, thấu hiểu trước số phận của những đứa trẻ Afghanistan trước những hủ tục lạc hậu đang đè nặng

1.2 Miếng ghép Laila

1.2.1 Laila và bi kịch chiến tranh

Laila và Tariq yêu nhau, một điều mà chẳng ai thấy ngạc nhiên bởi tất cả mọi người trong vùng đều đinh ninh rằng một ngày nào đó hai người đó sẽ lấy nhau thôi Nhưng cũng chính những biến cố chẳng lường trước từ những biến động liên miên trong nước đã đẩy đưa cuộc đời hai con người trẻ tuổi đi sang hai ngã rẽ, mọi người đều ra đi, ngay cả Tariq cũng không nằm ngoài cái quy luật

đó, anh phải đi vì người cha đang bị bệnh tim nặng của mình không thể chịu nổi tiếng bom đạn ngày ngày dội xuống Kabul – thành phố xinh đẹp của họ

Trong cái đêm trước khi anh đi, Laila đã trao cho anh niềm vui sướng trong sự thăng hoa của tình yêu trong hai trái tim trẻ trung, nồng nhiệt, và khi anh đề nghị cô hãy đi cùng anh, hãy lấy anh, Laila đã từ chối, trong nỗi đau đớn khôn xiết, nhưng cô cũng có những bổn phận phải hoàn thành, giống như anh, bởi mẹ cô nhất quyết không rời khỏi vùng đất mà các con bà đã phải đổ máu và

chết đi để bảo vệ Lời thề nguyền của Tariq trước khi ra đi rằng “Anh nhất định

sẽ quay lại tìm em” không chỉ đơn giản là một câu nói, mà đó như là lời thề tự

trái tim, lời thế với đấng thần linh mà anh trao trọn đức tin của mình, là một sợi dây ràng buộc tâm hồn và cuộc đời họ với nhau mãi mãi

Nhưng hơn hai tuần sau khi Tariq đi và những tưởng như sẽ không bao giờ có thể gặp lại anh nữa, rốt cuộc Laila cũng được hi vọng trở lại khi bố cô

thông báo rằng gia đình họ sẽ đi sơ tán sau khi mẹ cô đã đồng ý bởi vì bà không muốn mất nốt đứa con nữa, Laila khi này đã tràn trề những hi vọng về việc được gặp lại người yêu dấu và được ở bên anh, mơ về tương lai của hai người Nhưng rồi, chính những biến cố chính trị và những xoay vần của lịch sử đã khiến cho ước mơ được bên nhau của họ kéo dài đến tận mười năm sau đó khi một quả rocket cướp đi cha mẹ của Laila và khiến cô suýt chết, một sự sắp xếp đầy nghiệt ngã của số phận đã đẩy Laila vào nhà Rasheed, vào vòng tay quỷ dữ

Thêm một lần nữa niềm hi vọng của Laila bị vùi dập khi cô nhận được hung tin rằng Tariq đã chết, mọi ước vọng của Laila như đều lụi tàn trong khoảnh khắc cô nghe tin anh đã chết Laila mô tả cảm giác của cô là một thứ nỗi đau đông đặc, kìm nén, cô đã không thể khóc nổi, nhưng dường như người đọc

có thể nghe được tiếng trái tim cô vụn vỡ, vỡ nát, có thể nhìn thấy được sự sống đang ngưng lại bên trong con người cô và cảm nhận được bầu không khí đông đặc quanh cô gái ấy, dường như, cả thế giới quanh cô đều đã lụi tàn Nhưng một lần nữa hi vọng lại được thắp lên khi Laila phát hiện ra sự tồn tại của một sinh linh bé bỏng trong mình, là một phần mà Tariq yêu dấu đã để lại cho cô và Laila nhất quyết phải bảo vệ đứa bé ấy bằng mọi giá Và vì thế, cô đã chấp nhận lấy Rasheed trong một sự toan tính, dàn xếp của riêng mình để hợp pháp hóa đứa

con của cô Laila biết rằng nếu đứa con của mình khi sinh ra là một harami, nó

sẽ phải chịu những điều kinh khủng, miệt thị, sỉ nhục như thế nào Chính vì vậy, Laila đã phải đánh đổi cả hạnh phúc, sự tự do của bản thân để cưới một người như Rasheed, tìm kiếm cho đứa con bé bỏng của mình một người cha hợp pháp

Có thể thấy, mẩu ghép nhỏ Laila và bi kịch chiến tranh tạo nên miếng ghép cho nhân vật này Và những gì đứa trẻ này còn phải đối mặt chưa dừng lại

ở đây

1.2.2 Laila và bi kịch người vợ 14 tuổi

Sau 18 năm Mariam làm vợ của Rasheed, số phận của Mariam và Laila bất ngờ đi chung một con đường khi Laila trở thành vợ của Rasheed lúc cô bé mới 14 tuổi Cô bé Laila dường như lặp lại số phận của Mariam khi ở độ tuổi vị thành niên mà phải chấp nhận lấy một ông già chắc đã 60 tuổi hoặc hơn, đáng

tuổi cha, tuổi ông của cô bé Độ tuổi ấy còn nhỏ hơn tuổi của Mariam khi lấy Rasheed Và cô bé Laila phải chấp nhận kết hôn ở cái tuổi mà Babi và cô chưa bao giờ chấp nhận, để có thể tìm cho mình một chỗ dựa và bảo vệ đứa con trong bụng của cô bé với Tariq Laila đã phải hi sinh quá lớn Chiến tranh đã cướp đi tình yêu đầu đời của Laila, cướp đi cả bố mẹ thân yêu của cô, khiến cô phải chấp nhận cuộc hôn nhân này Và cô cũng bắt đầu lại một chuỗi ngày bi kịch như Mariam từng chịu đựng

Laila đã mang thai và sinh con ở tuổi 14 May mắn hơn Mariam khi Laila vẫn khỏe mạnh và có thể sinh Aziza một cách an toàn Thế nhưng, Laila vẫn chỉ

là một đứa trẻ Việc sinh con quá sớm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe,

mà nó còn dẫn đến bi kịch khi cả mẹ và con đều chỉ là những đứa trẻ Laila phải vừa phải đối mặt với sự hằn học, tức giận của Rasheed, vừa tránh gây phiền nhiễu đến Mariam, đồng thời phải vật lộn để chăm sóc cho đứa trẻ Ở độ tuổi 14, chưa ai chỉ bảo cho Laila biết cách làm thế nào để chăm sóc và nuôi nấng một đứa trẻ đúng cách Tất cả những điều cô làm dường như đều theo bản năng của

một người mẹ Tất cả mọi thứ xung quanh đứa bé đều làm cô lo lắng khi “Đứng

đầu danh sách là bệnh viêm phổi, luôn nằm trong diện tình nghi mỗi khi đứa trẻ

có những cơn ho nhẹ Rồi là bệnh lỵ, nỗi sợ hãi về căn bệnh này ngày càng lớn hơn sau mỗi lần đứa bé bị ỉa chảy Rồi mỗi nốt đỏ cũng được cho là dấu hiệu của bệnh sởi hay bệnh đậu mùa” [3,265] Và mỗi ngày Laila đều bận rộn với hết

việc cho ăn, hát ru, lại đến việc tung nựng đứa bé rồi bế, ngay cả khi nó ngủ, cô cũng bận rộn với hàng đống tã lót,

Laila cứ xoay vòng trong chuỗi công việc ấy và những lo lắng ấy và đồng thời cũng phải đối phó với những đòi hỏi, ham muốn của Rasheed Chỉ vì đứa bé

cô sinh ra là một bé gái khiến Rasheed thất vọng và tức giận Ông ta luôn gắt gỏng với tất cả mọi thứ, và chỉ muốn Laila nhanh chóng tiếp tục mang thai và sinh cho ông ta một đứa con trai, bất chấp sự phản kháng của Laila

Ở Afghanistan, tỉ lệ bé gái kết hôn dưới 16 tuổi lên đến gần 57% Hầu hết các bé gái kết hôn sớm sẽ có thai ngay lập tức, dẫn đến bi kịch cho cả hai mẹ con khi mà người mẹ cũng chỉ là một đứa trẻ Theo thống kê của Trung tâm

Pulitzer, tỉ lệ các cô dâu trẻ con tử vong giữa thai kỳ cao gấp đôi phụ nữ trong

độ tuổi 20 Đó là chưa kể một số bệnh lý phụ khoa gặp phải khi bị buộc quan hệ tình dục và sinh con trước khi cơ thể phát triển hoàn toàn Trong rất nhiều những công bố gần đây, các công trình đã chỉ ra, hơn 50% trẻ em gái bị ép cưới hoặc đính hôn ở tuổi lên 10, một số phải cưới đàn ông ở tuổi lục tuần, 80% các cuộc hôn nhân ở nông thôn nghèo là không tự nguyện Lý do thường là vì tình trạng bắt cóc, cưỡng hiếp ở quốc gia này rất cao nên các gia đình muốn con lập gia đình sớm, số khác hôn nhân là một cách để dàn xếp chuyện tiền nong hay bất hòa [15] Cưới và mang thai sớm nên tỉ lệ phụ nữ tử vong trong quá trình mang thai và sinh nở ở đất nước này cao nhất thế giới Phụ nữ hứng chịu tình trạng bạo lực, ngược đãi trong gia đình, ngoài xã hội như một chuyện bình thường, họ không được bảo vệ, không có sức và không có quyền tự bảo vệ mình Số phận Laila cũng là một trong những minh chứng tiêu biểu, rõ ràng nhất cho những công bố này

Rõ ràng là, không chỉ có Mariam, Laila với những bi kịch gia đình và xã hội để lại nhiều ấn tượng mạnh về số phận trẻ thơ Afghanistan ngay giữa thời hiện đại Từ đó, rất nhiều vấn đề về thân phận con người và khát vọng sống được đặt ra

Tiểu kết chương 1

Trẻ em là một hình tượng phổ biến trong văn học Chúng luôn được khắc họa với những nét tính cách đặc trưng nhất, đó là ngây thơ, trong sáng và yêu

đời Trong cuốn tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ cũng vậy Hosseini đã xây

dựng nên hình tượng những đứa trẻ sống trên đất nước Afghanistan, dù có sự khác biệt về đất nước, dân tộc hay lối sống, nhưng chúng vẫn như bao đứa trẻ khác trên thế giới, rất ngây thơ, trong sáng và yêu đời Thế nhưng, tại thế kỷ XXI đầy văn minh và hiện đại này, những đứa trẻ Afghanistan ấy lại đang ngày ngày bị chi phối, đè nén bởi những hủ tục nghèo nàn và lạc hậu Từ những miếng ghép như Mariam hay Laila qua kết cấu lắp ghép – song hành, chân dung,

số phận, cuộc đời của những trẻ Afghanistan được phác họa đủ đầy hơn bao giờ hết

CHƯƠNG 2 SUỐI NGUỒN CỦA THẾ GIỚI TRẺ THƠ AFGHANISTAN

TRONG NGÀN MẶT TRỜI RỰC RỠ

Suối nguồn là một mạch nước mà người ta tin rằng có khả năng cải lão hoàn đồng cho bất cứ ai uống nước từ đó, hoặc ngâm mình hay tắm ở đó Trong văn học, nó còn là ẩn dụ chỉ bất cứ thứ gì có khả năng kéo dài tuổi thọ Trong cuốn tiểu thuyết này, suối nguồn của thế giới trẻ thơ Afghanistan chính là chỉ những điều tốt đẹp, những hồi ức, hoài niệm đẹp đẽ và thiêng liêng đã giúp những đứa trẻ Afghanistan dù phải chịu nhiều khó khăn, đau thương, mất mát nhưng vẫn giữ cho mình một thế giới trẻ thơ tươi đẹp, trong trẻo trong sâu thẳm tâm hồn

2.1 Mariam và hồi ức tươi đẹp về người cha

Trước khi chứng kiến cái chết của Nana và bắt đầu những ngày tháng địa ngục, cô bé Mariam đã có một tuổi thơ dù thiếu thốn nhưng vẫn ngập tràn những hồi ức tươi đẹp về người cha Dòng hồi ức này là một trong những suối nguồn tắm mát tâm hồn Mariam

Mở đầu câu chuyện, chúng ta bắt gặp cô bé Mariam trong sáng, luôn thích

được bố Jalit gọi cô bé “là bông hoa nhỏ của ông”[3,12] Cô bé thích những

buổi được bố ghé thăm, ngồi vào lòng ông và nghe ông kể chuyện về Herat, về Gauhar Shad, về những cánh đồng lúa mì xanh tươi, những vườn cây trái, những vườn nho trĩu quả và cả những khu chợ mái vòm nhộn nhịp trong thành phố,

Mặc dù chưa từng được chứng kiến, nhưng Mariam vẫn “luôn lắng nghe một

cách say sưa”[3,13] Những khoảnh khắc ấy, trong tâm trí của cô bé Mariam

không ngừng dâng trào cảm giác thán phục, “run lên vì tự hào” trước người bố

của mình Ngay cả khi Nana – mẹ của cô bé – buông những lời miệt thị bố Jalit thì cô bé vẫn không ngớt đi tình yêu, niềm tự hào, hãnh diện của mình đối với

bố Cũng như bao bé gái khác, Mariam thích những nụ cười, những món quà và

cả sự trìu mến mà bố Jalit mang lại Mariam vô tư, hồn nhiên như một nàng

công chúa nhỏ của bố Jalit, và chính cô bé cũng cảm thấy “mình xứng đáng

được hưởng tất cả vẻ đẹp và sự hào phóng mà cuộc sống mang lại” [3,14]

Những điều Jalit làm, cô bé đều yêu thích Từ việc ông đến thăm cô bé một đến hai tiếng vào thứ Năm hàng tuần, đến cái cách ông dang tay ôm cô bé rồi tung

cô lên cao như một nghi thức chào hỏi giữa hai người, những giây phút ông dạy

cô tập vẽ, những hộp quà nhỏ mà ông đem đến, và cả những lúc ông dạy cô tập hát những câu ca, tình cảm cha con như hòa vào trong từng câu ca:

“Lili lili chiếc chậu tắm của chim

Trên trên bờ đất

Con cá tuế ngồi trên vành uống nước

Trượt xuống dưới chìm mất” [3,34]

Do đó, Mariam lại càng tôn thờ bố, người đàn ông dù chỉ đến thăm cô có một lần mỗi tuần nhưng lại luôn yêu thương cô, che chở cô, khiến cô cảm thấy

an toàn khi ở bên cạnh ông, người đàn ông đã kể cô nghe những câu chuyện về các vùng đất ông đến và mang theo những món quà cho cô Mariam đã tôn thờ

bố mình và gần như quay lưng với mẹ bởi bà nói quá nhiều lời cay nghiệt về Jalit Trong suy nghĩ của Mariam, cô giữ một lòng tin gần như trọn vẹn với ông, ngược lại với mẹ, thái độ của cô gần như là dửng dưng, cô nghe lời bà ở bên

ngoài bởi cô lo sợ jinn sẽ nhập vào bà, nhưng thật tâm lại luôn bác bỏ những

điều mẹ mình nói

Tình yêu của Mariam dành cho bố của mình thực sự sâu sắc và to lớn Tình cảm ấy luôn cháy mãnh liệt trong tâm hồn trong sáng của cô bé Mariam Tác giả Khaled Hosseini đã khắc họa những tình cảm mãnh liệt ấy qua việc

miêu tả cảnh vật và suy nghĩ, cảm xúc của Mariam Gần kobal có một khu đất trống mà Mariam rất thích đến Cô thích ngồi một mình ở đó, ngắm “Herat trải

rộng phía dưới như bàn cờ của một đứa trẻ Rồi những ngọn tháp ở xa, giống như những ngón tay bụi bặm của người khổng lồ và những con đường Mariam tưởng tượng đã chật cứng người, xe ngựa và những con la Có những đàn chim nhạn đang sà xuống chao liệng trên đầu” [3,41] Trong đôi mắt của một đứa trẻ,

Herat thực sự là một thiên đường Đó là nơi bố Jalit đã kể cho cô, là nơi mà Mariam luôn tưởng tượng về nó Herat mang vẻ đẹp nhộn nhịp, tấp tập nhưng không kém phần lãng mạn Mariam đã luôn khao khát về nó như khao khát tình

yêu thương từ bố Cô bé yêu thương và tôn thờ bố Jalit một cách sâu sắc và tôn kính nhất Chính vì vậy, ngắm nhìn bầu trời Herat, ngắm những cánh chim chao

liệng trên không, Mariam đã cảm thấy ghen tị với chúng vì “Chúng đã được tới

Herat Chúng đã từng bay qua các nhà thờ, các khu chợ trong thành phố Có khi chúng đã từng đậu trên tường nhà bố Jalit, trên những bậc thềm rạp chiếu phim của ông” [3,41] Cô bé ngây thơ ấy đi ghen tị với cả những chú chim? Phải

chăng cánh chim ấy trong tiềm thức của cô bé Mariam chính là biểu tượng của

tự do? Một cô bé từ khi sinh đến nay chưa từng rời khỏi kobal luôn khao khát

được khám phá thế giới bên ngoài, được ngắm nhìn những chân trời chỉ trong tưởng tượng, đặc biệt là được tận mắt nhìn thấy nơi mà bố mình sinh sống Điều

đó khiến cho cô vừa ghen tị với những chú chim kia, nhưng cũng vừa khao khát được như những chú chim ấy, sải cánh bay lượn trên bầu trời và được đường hoàng đến gặp người bố mà mình hằng mong nhớ

Mariam cũng là một cô bé hay mộng mơ Từ những câu chuyện của ba Jalit, cô bé luôn tưởng tưởng về Herat, nghĩ đến ngôi nhà to lớn, tráng lệ mà bố

và các anh chị em của mình đang ở, nghĩ đến rạp chiếu phim mà bố Jalit sở hữu

với “mặt tiền của rạp được ốp gạch sành màu xanh đồng, rằng rạp có lô ghế

riêng ở tầng trên và trần nhà được trang trí họa tiết kiểu mắt cáo ”[3,14] và

mơ mộng về những cây kem mát lạnh được phát miễn phí, Cô ao ước một ngày được bố dẫn mình đến rạp chiếu phim, liếm láp que kem bên cạnh các anh chị em của mình Mariam còn mường tượng về mẹ Nana trong chiếc váy cưới vừa vặn, ngồi trên lưng ngựa và mỉm cười bẽn lẽn sau tấm mạng che mặt, Tất

cả những tưởng tượng, những mơ ước đó đã giúp cho tuổi thơ của Mariam tràn đầy màu hồng, cho cô bé niềm vui và cả niềm tin đầy lạc quan

Tình yêu của cô đối với bố còn được thể hiện qua việc cô bé muốn đón sinh nhật thứ mười lăm cùng Jalit Vào ngày sinh nhật ấy, cô bé đã ngóng trông Jalit đón mình đến Herat, cùng các anh chị em mình đi xem phim Cô bé ấy đã rất ngóng trông, hồi hộp và bối rối Cảm xúc ấy cứ nhộn nhạo trong cô khi Mariam đắn đo về bộ đồ của mình, về ánh mắt buồn phiền của mẹ và cả những lời buộc tội của Nana, Đến mười một rưỡi, Mariam đi đến bên bờ suối, đợi

đúng nơi họ đã hẹn nhau hôm trước Cô lặng ngắm nhìn bầu trời với “một vài

đám mây xám hình bông hoa lơ đãng trôi qua” [3,42] và nhớ đến những lời bố

Jalit đã dạy Đến đây, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy, trong cuộc sống của cô

bé Mariam, bất kì sự vật, sự việc nào cũng khiến cô bé nhớ đến bố mình Ông ấy như một vị thánh trong cuộc sống của cô bé Tất cả niềm vui, niềm hạnh phúc của đứa trẻ này đều đến từ người bố thân thương Đặc biệt, qua cách miêu tả thời gian một cách chính xác và dồn dập càng thể hiện rõ được tâm trạng của cô

bé Mariam lúc này: “Sáng hôm sau ”, “khi kim đồng hồ chỉ mười một rưỡi”,

“một quãng thời gian nữa trôi qua”, “đã gần một giờ”, “đợi một lúc lâu hơn”,

[3,41] Song song cùng tâm trạng của Mariam, Hosseini đã miêu tả thời gian một cách gấp rút, dồn dập càng khăc họa rõ sự hồi hộp, đợi chờ, ngóng trông của cô bé Đối với một đứa trẻ thường rất khó để có thể kiên nhẫn đợi chờ trong một thời gian dài Nhưng Mariam đã yên lặng đợi cả một buổi sáng Từng giờ khắc trôi qua như càng thôi thúc cô bé, càng khắc sâu tình cảm của cô đối với Jalit hơn Chính điều đó đã khiến cô bé ấy ra một quyết định táo bạo trong ngày

sinh nhật của mình: “Lần này cô không quay trở lại kobal nữa Cô xắn quần lên

tới đầu gối rồi lội qua suối và lần đầu tiên trong đời cô đi xuống đồi, hướng về Herat” [3;42]

Có thể nói, những hồi ức tươi đẹp về người cha đã nuôi dưỡng tâm hồn cô

bé Mariam Tất cả những điều đó đã khiến cho tuổi thơ của Mariam, dù thiếu thốn, nhưng vẫn luôn tràn ngập niềm vui và tiếng cười Cũng nhờ có nó mà cô

bé Mariam đã nuôi dưỡng trong tâm hồn mình những tình cảm, cảm xúc thật đẹp, đi theo cô trong suốt quãng đời còn lại

2.2 Laila và hoài niệm về gia đình hạnh phúc, tình yêu Tariq

Nếu như kỉ niệm tuổi thơ đẹp nhất của Mariam chỉ có những hồi ức về người cha thì cô bé Laila lại may mắn hơn rất nhiều khi tuổi thơ của cô bé có tình yêu của cả một gia đình hạnh phúc và cậu bạn thân Tariq

2.2.1 Hoài niệm về gia đình hạnh phúc

Gia đình của Laila là một gia đình êm ấm và hạnh phúc Bố mẹ cô đến với nhau bằng tình yêu chân thành Mammy yêu sự vụng về và đãng trí cũng như sự

chân thành của Babi Còn Babi, ông thích Mammy, một người phụ nữ thích phiêu lưu, nhiệt huyết, là người phụ nữ sôi nổi và vui vẻ nhất mà ông từng gặp

Và ông đã yêu bà vì con người bà, vì tiếng cười của người phụ nữ ấy đã hạ gục

ông Hình ảnh Babi “đang hồi tưởng về Mammy, khuỷu tay chống lên đá, bàn

tay khum lại đỡ cằm, mái tóc bồng bềnh theo gió, đôi mắt nheo dưới ánh mắt trời” [3,171] đã khắc sâu trong tâm trí non nớt của cô bé Laila, khiến một làn

sóng yêu thương dâng trào trong cô

Laila thật may mắn khi sinh ra trong sự yêu thương của cả gia đình Vào

cái đêm cô bé ra đời, “màn đêm đột nhiên rực sáng bởi những ánh đèn chớp đỏ

và vàng” Cả gia đình vòng quanh đứa trẻ mới sinh, họ trầm trồ trước mái tóc

sáng màu của đứa trẻ, đôi má phớt hồng, đôi môi như nụ hồng chúm chím và đôi mắt như hai rảnh nhỏ xíu màu xanh ngọc chuyển động dưới mí mắt húp híp, họ mỉm cười khi cô bé phát ra những thanh âm đầu tiên, Mỗi thành viên trong

gia đình đều vỡ òa sung sướng trước sự ra đời của một sinh linh bé nhỏ “Noor

bảo mắt em bé giống như những viên đá quý Ahmad, vốn sùng tín nhất trong gia đình, hát một bài kinh azan vào tai cô em nhỏ bé và thổi vào mặt em ba lần” Babi và Mammy cũng chọn cho cô bé một cái tên thật đẹp: Laila – vẻ đẹp

của đêm, như mang chứa tất cả tình yêu và niềm tự hào của họ về đứa con bé bỏng [3,120] Có thể nói, Laila vô cùng may mắn hơn bao đứa trẻ Afghanistan khác khi có một gia đình như vậy Cô bé chào đời trong sự chào đón nồng nhiệt

từ gia đình, hưởng trọn tình yêu thương từ bố mẹ và các anh

Tuổi thơ êm đềm của Laila còn là những ngày cô và Mammy cùng nhau làm công việc nhà, cùng đi mua sắm ở Mandaii Bazaar, cùng chơi trò chơi và ăn

sô cô la bào, Điều tuyệt vời nhất trong những ngày ấy chính là khi Babi trở về nhà, mẹ và cô ngước lên từ bàn ăn và toét miệng cười với ông Bầu không khí

ấm áp ấy bao trùm cả căn phòng, len lỏi vào trong trái tim mỗi người Laila còn

bắt gặp “những cái nhìn thoáng qua đầy dịu dàng, lãng mạn đã từng nối kết bố

mẹ khi ngôi nhà còn đông vui và ồn ã” [3,138] Những ngày tươi đẹp đó trôi qua

thật êm dịu và nhẹ nhàng Nó khiến cho Laila biết được rằng bố mẹ đã từng yêu thương nhau như thế nào, ngôi nhà của mình đã từng đầy ắp hạnh phúc ra sao

Đó cũng chính là những kỉ niệm đẹp đẽ nhất mà Laila muốn gìn giữ về mái ấm nhỏ hạnh phúc của mình

Laila còn may mắn biết bao khi có một người bố như Hakim: có tri thức

và có tư tưởng tiến bộ Bản thân ông là người được học hành đầy đủ, được tiếp thu những tư tưởng tiến bộ Ông không như đa số những người đàn ông khác ở đất nước này, luôn bảo thủ, gia trưởng và trọng nam khinh nữ Hakim yêu những đứa con đã tử trận của mình, nhưng ông càng trân trọng đứa con gái bé bỏng của

mình hơn Ông đã nói: “ bố hạnh phúc vì có con Ngày nào bố cũng cảm ơn

Thượng đế vì đã có con Tất cả mọi ngày Có những lúc, khi mẹ con có một ngày thực sự đau buồn, bố cảm thấy con là tất cả những gì bố có, Laila ạ” [3,172]

Đó là những lời bộc bạch từ sâu thẳm trái tim của một người cha đã trải qua nhiều nỗi đau và mất mát Ông không như Mammy, chìm sâu vào nỗi đau mất đi Ahmad và Noor, ông biết trân trọng những gì mình đang có

Và tình yêu ấy của ông đối với Laila không chỉ dừng lại ở lời nói, ở những chiếc hôn nhẹ trên đầu và những chiếc ôm âu yếm, Hakim luôn cố gắng dành những điều tốt đẹp nhất cho Laila Ông hiểu rõ tầm quan trọng của việc học đối với tương lai của cô bé Trong khi những bé gái khác ở đất nước này thường không được đến trường, phải kết hôn rất sớm thì với Babi, điều quan trọng nhất trong cuộc đời cảu ông chính là việc học hành của Laila

Hakim đã dạy cô bé rằng: “Cưới xin có thể chờ đợi nhưng việc học thì không

Con là cô gái rất rất thông minh Thực sự là như vậy Con có thể đạt được những gì con muốn, Laila à Bố biết con mà Và bố cũng biết rằng khi chiến tranh kết thúc, Afghanistan sẽ cần đến con như cần những người đàn ông, thậm chí còn có thể hơn ấy chứ Bởi lẽ xã hội sẽ không phát triển nếu phụ nữ không được đi học Không thể phát triển, Laila ạ” [3,133] Đây là một tư

tưởng tiến bộ của một người có tầm nhìn sâu rộng Tình yêu và sự quan tâm của ông đã ảnh hưởng rất nhiều đến cô bé Laila, và kể cả sau này Cô bé đã hạnh phúc vô cùng khi có một người bố như ông và rất tự hào về những lời nói đầy yêu thương ông dành cho mình Cô đã quyết tâm theo đuổi sự nghiệp