Đặc sắc nghệ thuật trong tập thơ “góc sân và khoảng trời” của trần đăng khoa

Có được kết quả như hôm nay, trước tiên em xin được tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy Cao Xuân Hải người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Đặc

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận này được thực hiện tại Trường Đại Học Hồng Đức

Có được kết quả như hôm nay, trước tiên em xin được tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy Cao Xuân Hải người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Đặc sắc nghệ thuật trong tập thơ “Góc sân và khoảng trời” của Trần Đăng Khoa”

Em xin tỏ lòng biết ơn trân thành tới các thầy cô khoa Giáo dục mầm non, thư viện Trường Đại Học Hồng Đức đã tạo điều kiện và giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã quan tâm và giúp đỡ em trong quá trình làm khóa luận của em

Trong khuôn khổ và thời gian cho phép và vốn kiến thức có hạn, chắc chắn khóa luận của em không tránh khỏi những khiếm khuyết Em rất mong được sự góp ý của quý thầy cô và các bạn để khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thanh Hóa, tháng 5 năm 2020

Sinh viên

Phạm Thị Quyên

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

5 Phương pháp, thủ pháp nghiên cứu 3

6 Đóng góp mới của luận văn 3

6 Đóng góp mới của đề tài 4

7 Cấu trúc của đề tài 4

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG 5

1 Đôi nét về Trần Đăng Khoa và tập thơ “Góc sân và khoảng trời” 5

1.1.Tiểu sử và sự nghiệp sáng tác của Trần Đăng Khoa 5

1.2 Danh hiệu “thần đồng thi ca” của Trần Đăng Khoa 6

1.3 Về tập thơ “Góc sân và khoảng trời” 9

1.4 Tiểu kết chương 1 11

Chương 2: ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT TRONG TẬP THƠ GÓC SÂN VÀ KHOẢNG TRỜI CỦA TRẦN ĐĂNG KHOA 12

2.1 Nghệ thuật sử dụng sáng tạo từ láy 12

2.2 Nhạc điệu trong thơ 12

2.3 Thể thơ và giọng điệu thơ 15

2.3.1 Thể thơ 15

2.3.2 Giọng điệu thơ 18

2.4 Tiểu kết chương 2 23

Chương 3: HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT 25

TRONG THƠ TRẦN ĐĂNG KHOA 25

3.1 Hình ảnh con người 25

3.2 Âm vang thời đại - Những con người chống Mĩ cứu nước 32

3.3 Cảnh vật thiên nhiên 37

3.3 Tiểu kết chương 3 44

PHẦN KẾT LUẬN 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trần Đăng Khoa là một “thần đồng” trong làng thơ Việt Nam những năm

60 của Thế kỷ XX Ông đã đóng cho nền văn học Việt nam nói chung và văn học thiếu nhi nói riêng nhiều bài thơ hay, có giá trị, và đóng góp cái thế giới tâm hồn trẻ con vào trong thơ Với ngòi bút tài hoa của mình mà những dòng thơ của ông vang mãi trong lòng người đọc, cả người lớn lẫn trẻ con từ ngày xưa cho đến tận bây giờ và cả mãi sau này Khoa làm thơ bằng một tình yêu, tâm hồn thắm thiết với thế giới xung quanh Chính vì lẽ đó đã tạo nên điều kì diệu và sự riêng biệt không ai có được của ông Cả nước biết thơ Khoa, nước ngoài cũng biết thơ Khoa Mùa hè những năm 1968, trẻ em truyền nhau đọc và rất thích các bài thơ của Trần Đăng Khoa Ngay bản thân tôi khi còn nhỏ đã được đọc bài thơ

"Hạt gạo làng ta" cảm thấy rất thích thú, rồi còn cùng đám trẻ trong làng hát vang những câu hát: Hạt gạo làng ta/Có vị phù sa/Của sông Kinh Thầy/Có hương sen thơm/Trong hồ nước đầy/Có lời mẹ hát/Ngọt bùi hôm nay… Sau này khi đi học, biết đọc chữ tôi biết thêm được rất nhiều bài thơ hay của Trần Đăng Khoa như bài: Cây dừa, Trăng ơi từ đâu đến, Mẹ ốm, Nghe thầy đọc thơ Cũng từ những bài thơ ấy đã khơi gợi trong tôi lòng yêu thơ, yêu cái hồn nhiên

mà lại rất tình cảm, ngây ngô mà lại rất suy tư của trẻ nhỏ khi làm thơ

Tập thơ "Góc sân và khoảng trời" đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, bình phẩm và đánh giá của mọi người, từ các nhà thơ nổi tiếng cho đến những bạn đọc yêu thơ Với đề tài: “Đặc sắc nghệ thuật trong tập thơ góc sân và khoảng trời của Trần Đăng Khoa" tôi muốn góp thêm một cách nhìn, cách cảm nhận khách quan và có hệ thống về một nhà thơ từng được mệnh danh là “thần đồng” cũng như khẳng định lại những đóng góp của nhà thơ này

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Việt Nam là đất nước có không ít những đứa trẻ biết làm thơ Từ thời xưa,

đã có những thần đồng thi ca như Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Hiền… gần đây là Nguyễn Hồng Kiên, Nguyễn Bá Dâu… nhưng để thành một nhà thơ thực sự với những thành công xuất sắc ngay từ thời thơ ấu có lẽ chỉ có

mỗi mình Trần Đăng Khoa Thơ Trần Đăng Khoa lớn lên “Từ góc sân nhà em”

để rồi vươn xa hơn tới những Khoảng trời Góc sân và khoảng trời là bài thơ nhỏ nhắn nhưng trong đó chứa đựng bao nhiêu vẻ đẹp lớn lao của nghệ thuật Thơ Khoa không chỉ được bạn đọc trong nước hâm mộ mà còn được dịch và in ra nhiều thứ tiếng trên thế giới: Nga, Hungari, Pháp, Đức, Khoa thực sự là niềm

tự hào của nền văn học thiếu nhi nước nhà Trần Đăng Khoa làm thơ từ rất nhỏ

(8 tuổi với bài thơ con bướm vàng) Nhà thơ Xuân Diệu đã không ngần ngại coi Khoa là người đứng đầu trong số thi sĩ tí hon cùng thời đại, ông ví hàng vạn em nhỏ cất tiếng gáy ò ó o… ở khắp mọi nơi; Khoa ở trung tâm của cuộc đồng ca vang tương lai ấy

Nhà phê bình Lại Nguyên Ân nói: “Hồi ấy qua báo chí có rất nhiều em bé làm thơ như thế, nhưng trong số đó đặc biệt nổi tiếng rộng rãi thậm chí vượt ra ngoài lề biên giới thì chỉ có Khoa Phạm Hổ trong tiểu luận “Đọc lại thơ Trần

Đăng Khoa” cho rằng Trần Đăng Khoa đã không viết về những cái gì xa lạ mà

viết những cái ở ngay làng quê mà ngày ngày em trông thấy và “hầu như toàn

bộ thơ Trần Đăng Khoa là viết bằng lòng yêu thương…”[4;887]

Lã Thị Bắc Lý đã nêu những nội dung cơ bản của Trần Đăng Khoa, trong

dó nội dung hàng đầu là thiên nhiên nông thôn bởi theo tác giả thì “đây là mảng nội dung nổi bật trong thơ Trần Đăng Khoa”[2;152] Với thiên nhiên, Khoa luôn có một cái nhìn ngộ nghĩnh, đáng yêu mà lại rất sâu sắc: “thơ Trần Đăng Khoa luôn gợi cho bạn đọc cảm nhận về một thien nhiên nông thôn thuần nhất, tinh nguyên và hết sức thơ mộng…thiên nhiên trong thơ Trần Đăng Khoa không chỉ là sự yên tĩnh thơ mộng mà còn đầy sức sống, luôn luôn vận động và phát triển” [2;155]

Hoài Thanh đã đề cập đến hình ảnh các chú bộ đội trong thơ các em thiếu

nhi mà đặc biệt là trong thơ Tràn Đăng Khoa: “…hình ảnh chú bộ đội gắn liền với cảnh sắc yêu dấu, với không khí đầm ấm của quê em lại càng thêm gần gũi…”[1;255]

Về mặt giá trị nghệ thuật của tập thơ, đã có một số nhà phê bình, nhận xét như sau:

Phạm Hổ nhận xét về nhạc điệu trong thơ: “Trong nhiều bài, mỗi bài như

có nhạc điệu riêng, âm sắc riêng”[4;890]

Một đặc điểm dễ thấy trong nghệ thuật của tập thơ là sự liên tưởng, tưởng

tượng độc đáo Riêng Lã Thị Bắc Lý đã nhận xét rằng: “…luôn luôn phát hiện

ra những mối liên hệ của chúng hoặc liên tưởng tới những hình ảnh tương đồng khác để từ đó khái quát lên một cái gì đó cao hơn” [2;167]

Các ý kiến, nhận định, đánh giá trên của các nhà phê bình là cơ sở để tôi tìm tòi, khám phá để tìm hiểu rõ hơn, sâu hơn về tài năng của Trần Đăng Khoa được thể hiện trong tập thơ

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài “Đặc sắc nghệ thuật trong tập thơ “Góc sân và khoảng trời” của Trần Đăng Khoa”, tôi tập trung tìm hiểu các yếu tố nghệ thuật đặc sắc của tập thơ Tìm hiểu, phân tích, đánh giá về giá trị các biện pháp tu từ, nhạc điệu, giọng điệu, thể loại và hình tượng nghệ thuật trong thơ Trần Đăng Khoa

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Khóa luận là Đặc sắc nghệ thuật trong tập thơ góc sân và khoảng trời của Trần Đăng Khoa

5 Phương pháp, thủ pháp nghiên cứu

- Thủ pháp thống kê, phân loại: Thủ pháp này chúng tôi sử dụng

để thống kê, phân loại, hệ thống hóa các đặc sắc nghệ thuật của Tập thơ Góc

sân và khoảng trời

- Phương pháp phân tích, miêu tả: Phương pháp này chúng tôi sử dụng

để phân tích đặc sắc nghệ thuật của Tập thơ Góc sân và khoảng trời gắn với ngữ cảnh cụ thể, miêu tả cấu trúc, ngữ nghĩa của chúng

- Phương pháp tổng hợp: Trên cơ sở thống kê tư liệu, phân tích ngữ liệu,

chúng tôi tổng hợp kết quả để dưa ra những nhận xét khái quát về đặc đặc sắc nghệ thuật của Tập thơ Góc sân và khoảng trời

6 Đóng góp mới của luận văn

6.1 Về lí luận

Từ việc miêu tả, phân loại, phân tích khóa luận bổ sung cụ thể thêm những đặc sắc nghệ thuật của Tập thơ Góc sân và khoảng trời

6.2 Về mặt thực tiễn

Khóa luận chỉ ra đặc sắc nghệ thuật của Tập thơ Góc sân và khoảng trời về

từ ngữ, hình ảnh thơ của Trần Đăng Khoa; khẳng định sự đóng góp của Trần Đăng Khoa cho nền văn học thiếu nhi nước nhà, góp phần bổ sung thêm tư liệu

về văn hộc trẻ em mà các nhà nghiên cứu quan tâm

6 Đóng góp mới của đề tài

Với đề tài này, tôi muốn đưa tới cho mọi người một cái nhìn sâu sắc nhất

về những giá trị nghệ thuật mà Trần Đăng Khoa thể hiện khi mới chỉ là một cậu

bé, đồng thời, khẳng định tài năng, phong cách riêng của thơ Trần Đăng Khoa

7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài được triển khai trong ba chương: Chương 1: Thần đồng thơ Trần Đăng Khoa và tập thơ “Góc sân và khoảng trời”

Chương 2: Đặc sắc nghệ thuật trong tập thơ Góc sân và khoảng trời

Chương 3:Hình tượng nghệ thuật trong thơ Trần Đăng Khoa

1968 là bài thơ phổ biến nhất của nhà thơ Trần Đăng Khoa Bài thơ này được nhạc sĩ Trần Viết Bính phổ nhạc năm 1971, bài hát được rất nhiều người yêu thích, nhất là lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng Ông cũng được biết đến nhiều với

câu chuyện khi mới hơn 10 tuổi đã đề nghị đổi câu thơ “Đường ta đi rộng thênh thang tám thước” thành “Đường ta đi rộng thênh thang ta bước” trong bài thơ

Ta đi tới của nhà thơ nổi tiếng thời bấy giờ Tố Hữu Năm 1975, khi đang học

lớp 10 Trường phổ thông cấp 3 Nam Sách(tương đương lớp 12 bây giờ), trong đợt tổng động viên khi cuộc kháng chiến chống Mĩ bước vào giai đoạn cuối, Trần Đăng Khoa tình nguyện vào quân ngũ Khi kháng chiến chống Mĩ giành thắng lợi, đất nước hoàn toàn giải phóng, Trần Đăng Khoa về học trường Sĩ quan lục quân, rồi tiếp tục học ở trường Viết văn Nguyễn Du (khóa IV) Sau đó, Trần Đăng Khoa được cử sang Cộng Hòa Liên bang Nga học tại học viện Văn học thế giới mang tên M Gorki, khi trở về nước, Trần Đăng Khoa làm biên tập viên cho Tạp chí Văn nghệ Quân Đội Từ tháng 6 năm 2004 khi đã mang quân hàm thượng tá Quân đội nhân dân Việt Nam ông chuyển sang công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam Hiện nay ông là Phó Chủ tịch Hội Nhà Văn Việt Nam khóa IX

• Các tác phẩm chính (giai đoạn tuổi thơ)

+ In trong nước:

- Từ góc sân nhà em (1968)

-Thơ Trần Đăng Khoa, tập 1(tuyển 1966-1969) (1970)

- Góc sân và khoảng trời, tập thơ, (1973, 107 bài thơ, tái bản khoảng 30 lần, được dịch và xuất bản tại nhiều nước trên toàn thế giới)

- Khúc hát người anh hùng (trường ca - 1975)

- Giải thưởng thơ báo Thiếu niên tiền phong các năm 1968, 1969, 1971

- Giải thưởng 27/7 của Bộ Lao Động - Thương binh xã hội, 1975

- Giải A cuộc thi thơ báo Văn nghệ, 1981-1982

- Giải thưởng thơ báo Người giáo viên nhân dân, 1987

- Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật, 2000

1.2 Danh hiệu “thần đồng thi ca” của Trần Đăng Khoa

Nhắc đến Trần Đăng Khoa, là ta nhớ đến một “thần đồng thơ” Có lẽ, đến

cả trăm năm sau, câu chuyện về một cậu bé làm thơ từ khi bảy, tám tuổi và theo đuổi thơ cả cuộc đời như một sứ mệnh, vẫn sẽ được những bạn đọc yêu thơ kể lại một cách say sưa Hơn 50 năm làm thơ, đó là một chặng đường dài với một người chưa tròn 60 năm tuổi đời Với Trần Đăng Khoa thơ là người bạn đồng hành song bước cùng nhau trên suốt chặng đường đời Từ cảm xúc trong trẻo của chú bé con trước con bướm vàng, vầng trăng sáng, tấm ảnh Bác Hồ…cho đến lòng tự hào của chàng trai đôi mươi, hay những chiêm nghiệm của một

người đàn ông từng trải đã đi hết nửa đời người đều được Trần Đăng Khoa ghi lại bằng thơ

Có thể nói, Thần đồng thi ca (hay Thần đồng thơ) là từ ngữ thích hợp nhất

để nói về nhà thơ thiếu nhi Trần Đăng Khoa Thần đồng vì với tuổi đời ít ỏi, ông

đã làm được nhiều bài thơ hay và lạ Lạ và hay ở mức đó chưa hề thấy và sau đó cũng chẳng thấy thêm Nhiều em bé cùng lứa với, cho dù có làm thơ, có nổi tiếng cũng không đạt “cỡ” Trần Đăng Khoa Ông đã trở thành một hiện tượng được độc giả trong và ngoài nước chú ý

Ông sớm yêu thơ có lẽ do ảnh hưởng của gia đình Vùng quê ông ở là một vùng đồng bằng phì nhiêu, con người sống thuần túy bằng nghề nông, cuộc sống còn nhiều khó khăn vất vả tuổi thơ ông hầu như chỉ quanh quẩn dưới lũy tre làng, điều kiện giao lưu văn hóa rất thiếu thốn, ông bị thiệt thòi nhiều nhưng bù lại, ông được sống trong gia đình có nhiều người ưu thích văn thơ Mẹ ông rất thuộc Truyện Kiều và nhiều bài ca dao Mẹ ông kể: “ Từ lúc nó hơi biết, nó đã bắt tôi đọc ca dao, nó lại bảo kể chuyện cổ tích, chuyện nọ sọ chuyện kia,truyện nào nó cũng thích Nó chỉ khỏe hỏi vặn, chẳng có sức đâu mà giải nghĩa được cho nó” Và tối nào mẹ Khoa cũng kể.Thơ ca dân gian, những câu chuyện cổ tích đã ngấm sâu vào con người Khoa, nên hồn thơ đó in đậm dấu ấn của chúng

là điều tự nhiên Trần Đăng Khoa làm thơ khi mới biết ít chữ, sức đọc chẳng được mấy Vốn liếng chủ yếu trông cậy vào năng khiếu và qua những khúc hát

ru, những câu chuyện của bà và mẹ

Ngoài mẹ và bà thì anh Minh - anh của Khoa, là giáo viên cấp 2 (sau là nhà thơ sinh hoạt và làm việc ở Hội Văn học nghệ thuật Quảng Ninh), cũng đã tác động đến Khoa rất nhiều Khoa luôn được anh động viên: “ em cố học đi, biết chữ tha hồ đọc” Anh Minh đã trở thành một tấm gương để Khoa học hỏi và ganh đua Những người thân trong gia đình cũng là một nguồn cảm hứng dạt dào để Khoa sáng tác nên nhưng bài thơ khiến ta phải xúc động như: Mẹ ốm, dặn em…Có thể nói gia đình thân yêu chính là cái nôi nuôi dưỡng cho mầm thơ Khoa lớn lên hằng ngày, và chính quê hương đã chắp cánh cho thơ Khoa bay cao, bay xa hơn Qua những vần thơ đó, người đọc không chỉ thấy hình ảnh một

nông thôn Việt Nam, mà còn thấy được một tình yêu sâu nặng của Khoa dành cho quê hương của mình

Để trở thành một Thần đồng thơ, ngoài tài năng thiên bẩm, ông đã phải bền bỉ phấn đấu, tích lũy ngay từ nhỏ Mặc cho người đời coi là Thần đồng, ông chỉ khiêm tốn tự nhận là một người thợ làm thơ làm nhiều nên có kỹ năng, kỹ xảo mà thôi Trần Đăng Khoa làm thơ từ hồi đi học lớp vỡ lòng (lớp 1 bây giờ) theo lối bắt chước những gì ông đã đọc được và viết theo thể nhật thuật, các câu thơ của ông còn ở dạng ghi chép sự vật và khá thật thà Bài thơ đầu tiên được đăng báo khi ông 8 tuổi là bài Con bướm vàng vẫn còn dấu ấn của những câu thơ tả thực thật thà như vậy:

Con bướm vàng Con bướm vàng Bay nhẹ nhàng Trên bờ cỏ

Em thích quá

Em đuổi theo Con bướm vàng

Nó vỗ cánh Vút lên cao

Em nhìn theo Con bướm vàng Con bướm vàng

Nhưng nhờ có hai điệp khúc đầu và cuối: Con bướm vàng, con bướm vàng… đã trở thành một mốc giới quan rọng trong quá trình hình thành và phát triển tư duy nghệ thuật của ông Kể từ đó và qua nhiều lần đăng báo, được sự góp ý chỉ bảo tận tình của các nhà thơ lão thành như Xuân Diệu, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Huy Cận…cùng với vốn liếng văn học đã tích lũy được, ông đã vượt qua được những ấu trĩ ban đầu, bổ sung cho hành trang thơ của mình những kiến thức bổ ích Vì vậy, ông luôn khiến ai tiếp chuyện cũng phải ngạc nhiên vì những hiểu biết rất tường tận về văn chương nghệ thuật mà ông bộc lộ

Vừa thừa hưởng những tinh hoa văn hóa dân gian được truyền tụng qua những câu chuyện cổ tích mẹ kể, qua những lời ru của bà và mẹ, Khoa sớm biết tiếp thu những tinh hoa văn hóa đương đại để thể hiện vào thơ của mình Thời bấy giờ, là những năm tháng chiến đấu oanh liệt thống nhất đất nước, không khí chung của thời đại vang dội vào thơ Khoa Bức tranh quê của Khoa và các bạn cùng thời có biết bao niềm vui và cũng thật khốc liệt là một trong các tac giả của trao lưu thơ thiếu nhi thời chống Mĩ, Trần Đăng Khoa và các bạn viết về nhiều đề tài khác nhau Nhưng khác với các bạn, ngoài long kính yêu Bác Hồ, tình cảm dành cho chú bộ đội, long tự hào Việt Nam, Trần Đăng Khoa còn dành

sự quan tâm đặc biệt cho cảnh sắc quê nhà, cảnh vật nông thôn nơi ông lớn lên, điều đó làm nên phong cách nghệ thuật riêng biệt của ông ngay từ nhỏ Và cũng

vì sự riêng biệt trong phong cách làm thơ đó, ông mới trở thành thần đồng thơ ca được rất nhiều người yêu mến

1.3 Về tập thơ “Góc sân và khoảng trời”

Ngay từ khi còn đi học lớp 1, mới lên 8 tuổi, thơ Trần Đăng Khoa đã được đăng báo và những bài thơ của ông thời ấy đã được tập hợp để in thành một tập

thơ dày dặn cũng đã rất nổi tiếng Tập thơ có tên Góc sân và Khoảng trời

Năm 1968, khi Trần Đăng Khoa tròn 10 tuổi, Góc sân và Khoảng trời được

in lần đầu, gồm 52 bài với số lượng 10.000 cuốn; năm 1973, Góc sân và Khoảng trời được bổ sung thành 66 bài, in với số lượng lên tới 50.000 bản Thế là từ đấy, tập thơ này mỗi năm đều được bổ sung thêm và in lại nhiều lần ở nhiều nhà xuất bản khác nhau Cho đến lần in năm 2002 là lần thứ 50, một con số có lẽ là kỷ lục cho những cuốn sách được tái bản nhiều lần ở nước ta

Đọc Góc sân và Khoảng trời, chúng ta sẽ thấy hiện lên cả một thế giới con

người và sự vật mà trong đó con người nào cũng đều để lại một dấu ấn tốt đẹp trong con mắt của thi sĩ tí hon Trần Đăng Khoa; còn sự vật thì hầu như tất cả đều đã được nhân cách hóa, trở thành những bạn bè thân thiết, không thể xa rời,

và điều đặc biệt là tất cả đều nằm trong tầm nhìn của tác giả, tầm nhìn của đôi mắt trẻ thơ Chỉ với khuôn khổ nhỏ hẹp là góc sân và khoảng trời, Khoa đã tạo

ra được cả một thế giới riêng huyền diệu chỉ trẻ thơ mới có Đó là con bướm

vàng, cái sân, dòng sông Kinh Thầy, con chim, con gà, vườn cải, cây đa, con

trâu, cây trầu và nhất là ánh trăng của làng quê Với tuổi thơ trong Góc sân và Khoảng trời của Trần Đăng Khoa, ông trăng cũng ngây thơ như trẻ con, cũng

thích khoe khuôn mặt tròn, cũng nhoẻn miệng cười thích thú khi nhìn thấy chuối, thấy xôi; và thú vị nhất là cũng biết thập thò ngoài cửa khi rủ bạn đi chơi Trong bài thơ Trông trăng có viết:

…Dưới sân em trông trăng

Có quả thị thơm lừng Nải chuối tiêu thơm mát Ông trăng nhìn thấy xôi

Là ông nhoẻn miệng cười Áng chừng ông thích lắm Trăng nở vàng như xôi…

(Trông trăng)

Đó là tuổi thơ của một thời mà đất nước ta đang trong chiến tranh chống xâm lăng, lửa đạn nổ ngút trời Đó là cái thời mà từ những anh trai làng đến các sinh viên đại học, và cả những người thầy của tác giả Trần Đăng Khoa cũng đều lên đường ra trận Trong thơ anh, chú bộ đội là hình tượng để gửi gắm tình cảm yêu quý, ngưỡng mộ và mơ ước thầm kín của mình Hình ảnh chú bộ đội luôn song hành cùng với những chiến công phi thường Khoa kể lại điều đó bằng các câu thơ giàu chất suy tư:

Em được nghe trong chuyện của anh Chú bị thương tự chặt tay mình Tay còn lại ôm bom lao vào đón giặc Chú úp bụng xuống dây thép gai nhọ hoắt Cho đồng đội băng qua như một chiếc cầu

(Điều anh quên không kể)

Những năm tháng chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ đã

để lại dấu ấn rõ rệt trong thơ Khoa Thời ấy, ghét Mĩ, người Việt Nam thích chửi

Mĩ, mà chửi Tổng thống mới thấy hả hê, Khoa đã từng chửi như vậy:

Ngu xuẩn nhất nhì

Là Tổng thống Mĩ

(Kể cho bé nghe)

Đọc lại Góc sân và khoảng trời, thấy thơ Trần Đăng Khoa thuở lên 10 thật

là trẻ con nhưng cũng thật là người lớn.Nếu lấy con mắt của người đọc là trẻ em hôm nay để nói thì đấy là tập thơ của một chú bé già trước tuổi Hay nói cách khác là Trần Đăng Khoa đã thành người lớn từ khi còn là trẻ con Nhưng vấn đề

là chúng ta phải đặt tập thơ khi nó ra đời vào hoàn cảnh lịch sử xã hội bấy giờ của đất nước, một đất nước đang chiến tranh, người người đi ra trận, đến cả chú chó vàng thân yêu của tác giả cũng bị chết vì bom Mỹ thì sự ra đời của những

bài thơ như trong Góc sân và khoảng trời là điều tất yếu.

Chính những bài thơ được tập hợp lại trong Góc sân và khoảng trời đã làm

nên một thần đồng thơ Trần Đăng Khoa ngày nay

1.4 Tiểu kết chương 1

Trong chương này, chúng ta đã tìm hiểu về tiểu sử và sự nghiệp sáng tác của tác giả Trần Đăng Khoa, trong đó nêu lên những tác phẩm tiêu biểu của ông thời niên thiếu được in trong và ngoài nước, và tìm hiểu về những yếu tố làm nên danh hiệu thần đồng thi ca của ông Từ đó cho chúng ta thấy được, ngoài tài năng thiên bẩm, thơ Trần Đăng Khoa còn được hình thành và phát triển từ rất nhiều nguồn cảm hứng khác nhau, và đều mang một hơi thở rất mới lạ Bên cạnh

đó, là giới thiệu đôi nét về tập thơ Góc sân và khoảng trời Có thể nói đây là tập thơ làm nên tên tuổi của Trần Đăng Khoa Tập thơ là một thế giới thu nhỏ dưới cái nhìn của một cậu bé, có niềm vui, nỗi buồn, nhưng hơn cả là tình yêu quê hương sâu sắc và lòng yêu mến những con người của quê hương mình Có lẽ vì thế, mà những bài thơ nhỏ bé ấy đã chạm vào lòng người đọc, để lại ấn tượng sâu sắc nhất không chỉ riêng người Việt Nam, mà cả những người nước ngoài cũng vô cùng ấn tượng

Chương 2: ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT TRONG TẬP THƠ GÓC SÂN VÀ

KHOẢNG TRỜI CỦA TRẦN ĐĂNG KHOA

Dù giới hạn một cách khiêm tốn trong góc sân và khoảng trời của riêng Khoa, nhưng tập thơ đã dàn trải ra đủ các loại đề tài, từ chuyện nhỏ đến chuyện lớn như đồ vật, loài vật, người thân, cho đến cuộc sống sản xuất và đấu tranh trong những năm chống Mỹ, cả tình cảm đối với Đảng và Bác Hồ vĩ đại Sức mạnh của thơ Khoa, nói như Xuân Diệu: “chính eo tâm hồn bên trong của con người quy tụ cảnh vật bên ngoài vào quanh một cái trục, biến vật vô tri thành ra xúc cảm, tình cảm”

2.1 Nghệ thuật sử dụng sáng tạo từ láy

Ấn tượng nhất ở thơ Khoa là nghệ thuật sử dụng và sáng tạo từ láy Qua tập thơ này, chúng ta có thể thấy Trần Đăng Khoa sử dụng rất nhiều từ láy khác nhau, trong đó có những từ được lặp đi lặp lại theo từng dòng cảm xúc Có thể chia thành hai nhóm: nhóm thứ nhất gồm những từ láy chỉ hình thái, tính chất, cách vận động của thiên nhiên, sự vật, con người nhóm thứ hai là những từ láy diễn tả trạng thái tâm lí, cảm xúc, cảm giác của con người sự vật, hiện tượng trong tự nhiên Riêng bài thơ Mưa có đến 11 từ láy: rối rít, cuồn cuộn, tần ngần,

đu đưa, trộc lộc, khô khốc, khanh khách, ù ù, lộp bộp, chồm chồm, hả hê Từ láy trong thơ Khoa có khả năng tượng hình, tượng thanh sống động, ấn tượng: Mưa rơi trong tiếng “ù ù như xay lúa” Giọt mưa “lộp bộp, lộp bộp” rơi Cóc nhảy

“chồm chồm” Cây lá “hả hê” Sấm “khanh khách” cười… Các từ láy ấy không chỉ diễn tả chính xác đặc điểm tự nhiên của từng loài vật, hiện tượng mà còn bộc

lộ cái hồn của chúng Vạn vật đang nói chuyện bằng thứ ngôn ngữ huyền bí mà Khoa nghe được bằng trực giác hồn nhiên của mình Từ láy xuất hiện đậm đặc, phong phú và đầy sáng tạo như thế khiến cho thế giới thơ Khoa trở nên lung linh, sống động và có lẽ chỉ Khoa mới làm được điều đó

2.2 Nhạc điệu trong thơ

Nhạc điệu trong thơ Khoa vừa là giai điệu của tâm hồn vừa có khả năng tượng hình tượng thanh Đọc lại bài thơ đầu tay của Trần Đăng Khoa:

Con bướm vàng Con bướm vàng Bay nhẹ nhàng Trên bờ cỏ

Em thích quá

Em đuổi theo Con bướm vàng

Nó vỗ cánh Vút lên cao

Em nhìn theo Con bướm vàng Con bướm vàng

(Con bướm vàng) Bài thơ giàu nhạc điệu kết hợp với hình ảnh thơ bay bổng nhẹ nhàng thể hiện sự ngây thơ của trẻ nhỏ, mộng mơ về cánh bướm, muốn được bay vút lên cao cùng cánh bướm vàng Nhạc điệu có cơ sở từ cấu trúc của thể thơ Thể thơ chữ ngắn thì có âm điệu réo rắt, rộn ràng như vang vọng từ những khúc đồng dao trong trò chơi tuổi nhỏ của Khoa Trong thể lục bát thì lại mang âm điệu thơ miên man, lắng sâu, có lẽ những lời hát ru dân gian đã thấm vào máu thịt của Khoa từ thuở lọt lòng Các giai điệu truyền thống chính là cái nôi tạo nên một thế giới âm thanh giàu tiết tấu của tập “Góc sân và khoảng trời” thơ Trần Đăng Khoa là tiếng đàn muôn điệu của đứa trẻ thơ đã “từng trải” qua rất nhiều sự việc, hiện tượng và có vẻ am hiểu về nó rất nhiều Thử đọc lại bài Mưa , ta cảm nhận được cả một thế giới âm thanh, lúc trầm lúc bổng, lúc nhanh chóng, lúc khoan thai, khi lại dừng lại một nhịp Bản nhạc của cơn mưa được phân làm hai khúc:

“Sắp mưa” và “Mưa” Nhạc khúc một, cơn giông kéo đến, giai điệu âm thanh vừa nhịp nhàng vừa hối hả:

Sắp mưa Sắp mưa Những con mối

Bay ra Mối trẻ Bay cao Mối già Bay thấp

Gà con Rối rít tìm nơi

Ẩn nấp Ông trời Mặc áo giáp đen

Ra trận

…

Nhạc khúc hai, cơn mưa ập đến, giai điệu âm thanh nhanh hơn, vang hơn,

sự vật cũng chuyển động, háo hức đón chờ mưa đến:

Mưa Mưa

Ù ù như xay lúa Lộp bộp

Lộp bộp

Rơi Rơi

Đất trời

Mù trắng nước Mưa chéo mặt sân Sủi bọt

Cóc nhảy chồm chồm Chó sủa

Cây lá hả hê

Bố em đi cày về Đội sấm

Đội chớp Đội cả trời mưa

Hai chữ “Mưa”, “Mưa” rơi thành hai nhịp một rồi sau đó hạt mưa rơi, rơi xuống, bầu trời trắng xóa Toàn bộ tiết tấu của bài thơ cứ như một bản giao hưởng nhiều bè, tạo hình một cách ấn tượng cơn giông đầu mùa Có thể nói, những bài thơ nhỏ như những bản giao hưởng vang mãi lên những âm thanh tuyệt vời nhất Nếu không có nhạc điệu, đấy chẳng qua là văn xuôi có vần Phải đọc lên bằng âm vang của nhạc điệu theo đúng nhịp, phách của nó mới thấy hết những nỗi niềm chìm lắng ở bên trong thơ Khoa

2.3 Thể thơ và giọng điệu thơ

2.3.1 Thể thơ

2.3.1.1 Thể thơ lục bát

Góc sân và khoảng trời ra đời khi Khoa mới 10 tuổi, những bài thơ hay nhất trong tập thơ cũng là những bài thơ hay nhất trong đời thơ Trần Đăng Khoa Trong 108 bài thơ của tập thơ, thể thơ lục bát chiếm số lượng lớn là 44

bài Có những bài thơ tiêu biểu như các bài: Ảnh Bác, Cây dừa, Mẹ ốm, Góc sân và khoảng trời, Hoa cau… Những cặp lục bát thật êm, thật nhẹ nhàng, các

thanh bằng, thanh trắc đan xen nhau làm rõ lên cái hồn của ý thơ Hoa cau là một bài thơ hay:

Nửa đêm nghe ếch học bài Lưa thưa vài hạt mưa ngoài hàng cây Nghe trời trở gió heo may

Sáng ra vại nước rụng đầy hoa cau

Bốn câu lục bát thật đẹp, dịu dàng như nàng tiên mùa Thu Hai thứ âm thanh nổi lên: tiếng ếch và hạt mưa Giai điệu trầm trầm của tiếng ếch kêu như thể đang cùng nhau học bài, vài hạt mưa rơi khẽ trên từng chiếc lá như đang thủ thỉ chuyện gì đó Ba âm “ưa” (lưa, thưa, mưa) liền nhau tạo hình những sợi mưa đan trong màn đêm Mưa chỉ “lưa thưa”, không nặng hạt, đúng chất một cơn mưa mùa thu Cặp lục bát thứ hai sử dụng động từ “trở”, vừa như là trở trời, vừa như là trăn trở, nghe có vẻ như ai đó ưu tư giữa đêm mà vẫn chưa ngủ được

Gió heo may thổi luồn qua những sợi mưa, lùa vào buồng cau đang nở, hoa cau tuôn xuống vại nước Cả một thế giới của thanh, sắc, hương ùa vào tâm hồn rộng mở của Khoa trong một đêm thu yên tĩnh mơ màng Chắc hẳn không ai quên câu thơ rất “đắt” góp phần làm nên tên tuổi của Khoa lúc bấy giờ:

… Ngoài thềm rơi cái lá đa Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng

…

Bài thơ “Đêm côn sơn’ cũng được viết theo thể thơ lục bát Cái rơi mà cảm thấy được, làm cho vô hình trở thành hữu hình, vô thanh mà vẫn hữu thanh Ta thấy, những bài thơ của Khoa khi viết theo thể thơ lục bát lại mang một hồn mới, đó là sự kết hợp nhịp nhàng của sự vật, hiện tượng với âm thanh của chúng, một cái âm thanh khiến ta rùng mình khi đọc lên mà như tai đang được nghe chính âm thanh đó vậy Khi viết theo thể thơ này, sự khéo léo của Khoa thể hiện ở việc sắp xếp cân đối các thanh bằng, trắc, ngang, làm mở ra một thế giới

cứ vang vọng mãi, vang vào lòng người đọc rồi tùy ý từng người mà cảm nhận,

mà chìm vào nó Tùy vào cách ngắt nhịp, hơi thở cũng được thay đổi, lúc nhanh mạnh, lúc lại trầm trầm, khi thì nhói vào lòng, nếu đọc theo thể thông thường của lục bát, thì vẫn hay lắm, nhưng làm sao cảm nhận được cái hơi thở của ý thơ bây giờ ?

Sắp mưa Sắp mưa Những con mối Bay ra

Mối trẻ Bay cao Mối già Bay thấp

Gà con Rối rít tìm nơi

Ẩn nấp Ông trời Mặc áo giáp đen

Ra trận

…

Người đọc như đang sắp được chứng kiến một cơn mưa thật to, cảm nhận được sự chuyển động của vạn vật chuẩn bị đón mưa Trong “Góc sân và khoảng trời”, những bài thơ tự do của Khoa mang trong mình hồn thơ của những bài đồng dao vần vè, với kết cấu vòng tròn lặp đi lặp lại, đây là một trong những nhịp điệu bài hát quen thuộc của những em bé ở nông thôn Với những câu thơ dài ngắn khác nhau, mỗi câu thơ đều thể hiện rõ sự ngây thơ, hồn nhiên của một đứa trẻ nhỏ muốn đưa cả thế giới xung quanh vào trong thơ của mình Khi thì viết về cảnh vật, khi thì viết về con vật, có lúc chỉ là những câu thơ 4 chữ ngắn ngủi nhưng vẫn không quên nêu được tất cả đặc trưng của những sự vật hiện tượng đó Viết về mẹ, trong bài “Khi mẹ vắng nhà”, vẫn là những câu thơ 4 chữ:

Kính tặng mẹ em Khi mẹ vắng nhà, em luộc khoa Khi mẹ vắng nhà, em cùng chị giã gạo Khi mẹ vắng nhà, em thổi cơm

Khi mẹ vắng nhà, em nhổ cỏ vườn

Khi mẹ vắng nhà, em quét sân và quét cổng Sớm mẹ về, thấy khoai đã chín

Buổi mẹ về, gạo đã trắng tinh Trưa mẹ về, cơm dẻo và ngon Chiều mẹ về, cỏ đã quang vườn Tối mẹ về, cổng nhà sạch sẽ

Mẹ bảo em: Dạo này ngoan thế!

- Không mẹ ơi! Con đã ngoan đâu

Áo mẹ mưa bạc màu Đầu mẹ nắng cháy tóc

Mẹ ngày đêm khó nhọc Con chưa ngoan, chưa ngoan

1967

Trong bài thơ này, tác giả đã sử dụng cách kết cấu đối đáp, đây cũng là hình thức kết cấu được sử dụng nhiều nhất trong thơ Khoa Các bài: Lời của than, Cây đa làng… cũng được viết theo kết cấu này Khoa làm thơ, vốn liếng chữ nghĩa chẳng bao nhiêu, ông hồn nhiên nhìn thấy gì thì ghi lại cái đó, cần mẫn như một người thư kí ghi chép lại tất cả những gì mới lại xung quanh, ông không học cách làm thơ hay cách sắp xếp ngôn từ thế nào cho hay, mà chỉ “vô tình” kể lại chúng, tự do sắp xếp chúng vào cùng một bài thơ, như vậy mà lại hay, nó khiến cho hình ảnh thơ khi viết theo thể tự do này cứ nối nhau mà xuất hiện, có khi chẳng thể dừng được Làm cho ta luôn phải nghĩ về nó, luôn muốn đọc lại để hiểu hết được cái hay, cái đẹp, cái hồn nhiên trong thơ Khoa

2.3.2 Giọng điệu thơ

2.3.2.1 Hồn nhiên, trong sáng, thiết tha

Vì sao thơ Trần Đăng Khoa lại được đa số các trẻ nhỏ yêu mến như vậy ? Bởi những tác phẩm của ông rất gần gũi với tâm lí trẻ thơ, giọng điệu lại vô cùng hồn nhiên và trong sáng Một phần làm nên giọng điệu thơ đó chính là cách xưng hô trong thơ Khoa Đọc vào thơ, chúng ta đều bất ngờ với cách xưng

hô gần gũi “mày - tao”, nó vừa hồn nhiên, lại vừa có cái suồng sã, dân dã đời

thường Ta có thể thấy cách xưng hô này xuất hiện trong các bài: Sao không về Vàng ơi, Đánh tam cúc, Nói với con gà mái, Nhớ bạn… cách xưng hô này không hề gây phản cảm mà ngược lại còn khiến người đọc hứng thú với giọng điệu tự nhiên trong từng câu thơ Tiêu biểu cho loạt thơ này không thể không nhắc đến bài thơ Sao không về Vàng ơi:

Tao đi học về

Là mày chạy xồ ra Đầu tiên mày rối rít Cái đuôi mừng ngoáy tít

Từng câu từng chữ không hề được trau chuốt, hoa mĩ, mà nó khiến ta cảm nhận được cái tình cảm chân thực của tác giả, đó là những câu chuyện cuộc sống hàng ngày, đó là tình yêu thương, gắn bó với những con vật, sự vật, hiện tượng xung quanh Trần Đăng Khoa luôn viết thơ bằng cả tâm hồn thơ trẻ, với những cảm xúc trong sáng nhất, những tình cảm chân thành nhất chính những điều đó

đã thổi hồn vào thơ làm nó in sâu vào tâm hồn người đọc Khi thay đổi cách xưng hô mới, lại mang đến cho ta một cảm nhận mới Khi không “mày - tao” nữa thì lại chuyển thành “mày” và “ta”, cái “ta” vờ như đã lớn, đầy kiêu hãnh nhưng sao lại có chút xót xa Rồi lại xưng “cháu”, khi lại xưng “em” , xưng

“con”, đọc vào những bài thơ ấy, ta thấy vang lên giọng điệu kính trọng, yêu mến, tự hào:

Cháu nghe chú đánh những đâu Những tàu chiến cháy, những tàu bay rơi

…

Đối với “những người bạn nhỏ” thì suồng sã là thế, nhưng khi nói về bác

Hồ, nói về các anh chiến sĩ, nói về mẹ… thì Khoa luôn thể hiện mình là đứa trẻ ngoan ngoãn, lễ phép và sâu trong đó là cả một bầu trời tình cảm vô cùng thân thương, yêu quý, tự hào Chúng ta dễ dàng nhận ra một điều, giá trị của thơ Khoa một phần nằm ở sự biến đổi đa dạng về giọng điệu trong mỗi lời thơ, nó làm nên một Khoa với phong cách rất riêng, rất thú vị

2.3.2.2 Sử dụng phong phú các biện pháp tu từ

- Nhân hóa:

Tập thơ Góc sân và khoảng trời có rất nhiều con vật, sự vật được miêu tả với các nét tính cách, hành động của con người Thế giới động vật trong thơ Khoa sao đáng yêu đến lạ Đó là chú mèo hiếu thắng, , ếch con học bài trong đêm, là con vịt bầu hay nói ầm ĩ, là con chó vện luôn miệng hỏi đâu đâu… cào cào, cóc tía, chích chòe, bụi tre, cây dừa… đều có những đặc điểm, tính cách riêng biệt Trong bài thơ Mưa, biện pháp nhân hóa được sử dụng vô cùng ngộ nghĩnh, với những cây mía là các tướng sĩ đang “múa gươm” Tiếng sấm ghé xống sân “khanh khách” cười Ngọn mồng tơi thì “nhảy múa” vui tươi… tất cả như được thổi hồn vào đó và đang hào hứng đón chờ mưa xuống Mỗi bài thơ,

dù nhiều hay ít chữ, đều khiến người đọc bất ngờ, thích thú vì các sự vật được nhân hóa lên một thật đáng yêu Phải kể đến bức tranh tưởng u buồn mà lại không phải thế của một đám đưa ma:

…Cầm hương kiến Đất bạc đầu

Khóc than kiến Cánh khoác màu áo tang Kiến Lửa đốt đuốc đỏ làng

Kiến Kim chống gậy, kiến Càng nặng vai Đám ma đưa đến là dài

Qua những vườn chuối, vườn khoai, vườn cà Kiến Đen uống rượu la đà

Bao nhiêu kiến Gió bay ra chia phần

Trong đám ấy, kiến không phải côn trùng nữa mà giống như con người Những sự vật, con vật tưởng chừng không có gì đặc biệt lại trở nên sống động

và ngộ nghĩnh trong cái nhìn của trẻ thơ Bức tranh thơ trong “Buổi sáng nhà em”, mọi vật bắt đầu buổi sáng của mình khá bận rộn:

Cậu mèo đã dậy từ lâu Cái tay rửa mặt, cái đầu nghiêng nghiêng

… Cái Na đã tỉnh giấc rồi

Đàn chuối đứng vỗ tay cười vui sao Chị tre chải tóc bên ao

Nàng mây áo trắng ghé vào soi gương…

Một bức tranh sống động về buổi sáng nhà em, làm ta thấy vui tai, vui mắt

và bất giác mỉm cười vì thấy nó quá ngộ nghĩnh, đáng yêu Ta có thể thấy rằng, đằng sau câu chữ là hình ảnh một chú bé tinh nghịch đang nhìn ngắm mọi vật với niềm vui tươi, yêu mến Với tâm hồn nhạy cảm, cùng với tình yêu quê hương của mình Khoa đã viết nên những điều thật đáng yêu, ông không còn coi chúng là những con vật bình thường nữa mà chúng như những người bạn, cũng

có tình cảm cũng biết vui chơi Khoa đã không chỉ quan sát, mà còn hòa lòng mình vào thiên nhiên để hiểu được tình cảm của chúng một cách tinh tế như thế

- So sánh

Ngoài sử dụng linh hoạt biện pháp nhân hóa, Trần Đăng Khoa còn sử dụng biệp pháp nghệ thuật so sánh trong thơ của mình Có lẽ vì vốn từ ngữ chưa nhiều, nhiều sự vật Khoa chưa thể giải thích, thấu hiểu được nên ông đã lấy sự vật này để so sánh với sự vật gần gũi hơn, dễ hiểu hơn Khoa thường dung từ

“như” để so sánh Ví dụ Trăng hồng như quả chín (Trăng ơi… từ đâu đến…), Hoa lựu như lửa lập lòe (Hoa lựu)… hầu như trong mỗi bài thơ của mình Khoa

đều dung biện pháp so sánh: Hạt gạo làng ta, Lời của Than, Bà và cháu, Hà Nội… tiêu biểu nhất là các bài thơ về trăng Cụ thể là trong bài Trăng ơi… từ đâu đến… Lúc thì trông vào màu sắc mà so sánh “trăng hồng như quả chín”, lúc lại lấy hình dạng trăng ra so sánh “trăng tròn như mắt cá, lúc lại nhìn chuyển động của trăng rồi thấy trăng “bay như quả bóng” Rồi lại viết về trăng, trong bài Trông trăng, có so sánh:

Đêm nay trăng đang rằm Trăng như cái mâm con

…

Quả thật là những hình ảnh được mang ra so sánh quá phong phú và ngộ nghĩnh, có khi người lớn cũng không thể liên tưởng ra được Bên cạnh trăng thì cánh diều cũng được Khoa mang ra so sánh:

…Diều hay chiếc thuyền Trôi trên sông Ngân Diều là hạt cau Phơi trên nong trời

…Diều em lưỡi liềm

Ai quên bỏ lại

Diều không phải là trăng, nhưng lại thành trăng trong đêm trăng vàng

Những gì Khoa mang ra so sánh thật ngây ngô và đáng yêu Câu thơ “Ngoài thêm rơi chiếc lá đa/Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng”, đã làm rất nhiều

nhà thơ thán phục, với cái “rơi rất mỏng” mà lại “như rơi nghiêng” này, nó đã có một sự chuyển hóa âm thanh sang hình dáng trong tưởng tượng Nó là một thứ âm thanh mơ hồ, hữu thanh mà vô thanh Không phải nghe bằng thính giác mà thấy qua con mắt cảm nhận của từng người, tưởng xa mà lại rất gần, rất dễ nghe thấy

- Ẩn dụ

Cùng với việc sử dụng hai biện pháp nhân hóa và so sánh, tập thơ còn có

cả biện pháp ẩn dụ Thơ Khoa luôn bắt nguồn từ những điều gần gũi nhất với tuổi thơ nhưng lại mở ra cho trẻ thơ một bầu trời tưởng tượng Cái thế giới ấy tràn ngập âm thanh, màu sắc Khoa cứ không chịu nhìn nó với vẻ đơn thuần vốn

có, mà luôn tìm ra mối liên hệ của chúng hoặc liên tưởng tới những hình ảnh tương đồng Sự tưởng tượng làm cho quả dừa thành đàn lợn, củ khoai thành lợn béo.Trong bài thơ Mẹ ốm, hai câu thơ sau được tác giả sử dụng biện pháp tu từ

nhất Qua hình ảnh trên cho thấy tác giả là một người rất yêu thương mẹ mình Cũng nói về tình cảm dành cho người thân, Khoa sử dụng lối ẩn dụ khoa trương

để xây dựng hình ảnh người cha đi cày về trong mưa:

…

Bố em đi cày về Đội sấm

Đội chớp Đội cả trời mưa…

Dưới cái nhìn của Trần Đăng Khoa, người cha thật sự là một người hùng, đại diện cho người lao động với dáng vẻ lớn lao, với tư thế vững vàng giữa khung cảnh thiên nhiên dữ dội đầy sấm, đầy chớp, như là bất chấp tất cả để tự tin, chiến thắng Có phải thiên nhiên là cái nền để tôn lên vẻ đẹp của con người? Một dẫn chứng nữa cho việc sử dụng độc đáo biện pháp tu từ ẩn dụ đó

là qua bài thơ cây dừa:

…Đứng canh trời đất bao la

Mà dừa đủng đỉnh như là đứng chơi

…

Hình ảnh cây dừa gợi lên trong tâm trí người đọc tác phong, tâm thế của người dân Việt Nam, dân tộc Việt Nam, cũng là tư thế điềm tĩnh, tự tin của người chiến sĩ trongkhi làm nhiệm vụ Có thể thấy ẩn dụ trong thơ Khoa mang tầm vóc lớn, đó đều là những hình ảnh rất “đắt”, chứa đựng những ý nghĩa vô cùng sâu sắc Góp phần tạo nên một Góc sân và khoảng trời rất lạ và duy nhất Nếu có muốn tìm từ ngữ nào để thay đổi một từ chính trong câu thơ nào đó, chắc

có lẽ là không tìm được

2.4 Tiểu kết chương 2

Ở chương này tôi tập trung tìm hiểu một số hình thức nghệ thuật nổi bật được biểu hiện trong tập thơ như nhạc điệu, giọng điệu, nghệ thuật sử dụng sáng tạo các từ láy và các phép tu từ… từ đó, khẳng định được phong cách thơ rất riêng của một thi sĩ nhỏ tuổi Đầu tiên là việc sử dụng phong phú các từ láy, làm cho thế giới thơ của Khoa hiện lên vô cùng sinh động, nhiều màu sắc và giàu âm