Truyện Cổ Tích Và Những Bài Học Giáo Dục Nhận Thức Trẻ Mẫu Giáo.pdf

i LỜI CẢM ƠN Có được kết quả ngày hôm nay, em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Hồng Đức, Ban chủ nhiệm khoa Giáo dục Mầm Non, cùng toàn thể các thầy, cô giáo đã tạo điều kiện giúp đỡ[.]

LỜI CẢM ƠN

Có được kết quả ngày hôm nay, em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Hồng Đức, Ban chủ nhiệm khoa Giáo dục Mầm Non, cùng toàn thể các thầy, cô giáo đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt thời gian làm khóa luận

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới ThS Nguyễn Thị Hoàng Hương - người

đã trực tiếp hướng dẫn em Cô luôn tận tình, hướng dẫn, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện giúp đỡ để em có thể hoàn thành khóa luận tốt ngiệp này

Trong quá trình nghiên cứu em đã cố gắng suy nghĩ, tìm tòi và nghiên cứu về vấn đề nay, nhưng do thời gian nghiên cứu, vốn tri thức và kinh nghiệm cũng như vốn hiểu biết của bản thân còn hạn chế nên không luận cảu em còn nhiều thiếu sót

Vì vậy, em rất mong nhận được các ý kiến góp ý của thầy cô và bạn bè để có thể khắc phục được những thiếu sót giúp bài khóa luận của em được đầy đủ và hoàn chỉnh hơn, góp phần thiết thực vào trong quá trình giáo dục nhận thức cho trẻ mẫu giáo thông qua truyện cổ tích Việt Nam

Em xin chân thành cảm ơn!

Thanh Hóa, tháng 06 năm 2020

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Quỳnh

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Đối tường và phạm vi nghiên cứu 3

4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

4.2 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 3

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3

6 Đóng góp của đề tài 4

7 Cấu trúc khóa luận 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

1.1 Một số vấn đề lý luận về truyện cổ tích 5

1.1.1 Khái niệm 5

1.1.2 Đặc trưng 6

1.1.3 Phân loại 8

1.1.3.1 Truyện cổ tích thần kì 8

1.1.3.2 Truyện cổ tích về loài vật 9

1.1.3.3 Truyện cổ thế sự 9

1.2 Nhân vật và nhân vật trong truyện cổ tích 10

1.2.1 Khái niệm nhân vật 10

1.2.2 Thế giới nhân vật trong truyện cổ tích 12

1.3 Truyện cổ tích trong chương trình GDMN 14

Tiểu kết chương 1 15

CHƯƠNG 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM 16

2.1 Khảo sát thế giới nhân vật trong Truyện cổ tích Việt Nam 16

2.1.1 Mục đích khảo sát 16

2.1.2 Đối tượng khảo sát 16

2.1.3 Kết quả khảo sát 16

2.2 Đánh giá về thế giới nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam 17

2.2.1 Nhân vật chính diện 18

2.2.2 Nhân vật phản diện 22

2.3 Lựa chọn các tác phẩm phù hợp với trẻ tuổi mầm non 26

Tiểu kết chương 2 28

CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ GIÁO DỤC TRẺ TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM 29

3.1 Bài học về gia đình và những mối quan hệ trong gia đình 29

3.1.1 Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái 29

3.1.2 Mối quan hệ giữa anh em trong gia đình 32

3.1.3 Mối quan hệ giữa ông bà với cháu 34

3.2 Bài học về xã hội xưa 35

3.2.1 Một xã hội có đông đảo những người lao động bình thường và có cuộc sống nghèo khổ 35

3.2.2 Một xã hội có những kẻ giàu có và thường bóc lột, ức hiếp người nghèo 37

3.2.3 Một xã hội có vua là người đứng đầu và luôn được dân chúng kính trọng 39

3.3 Bài học về lòng nhân ái 41

3.4 Bài học về tinh thần lạc quan và sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam 43 3.5 Bài học về triết lý “Ở hiền gặp lành” 46

Tiểu kết chương 3 46

KẾT LUẬN 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

PHỤ LỤC ……… 53

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Nói đến văn học dân gian cùng với những giá trị vĩnh hằng của nó không

thể không nhắc tới Truyện cổ tích Truyện cổ tích là một loại hình nghệ thuât ngôn từ chứa đầy chất thơ, trí tuệ, sự lãng mạn, bay bổng nhưng vẫn mang một nét bình dị rất đời thường Truyện cổ tích là một thể loại sáng tác dân gian được nhiều người, nhiều thế hệ say mê Vẻ đẹp của nó hấp dẫn suốt dọc cuộc đời của mỗi con người Làm nên sức sống lâu bền và tầm ảnh hưởng rộng lớn này chính bởi sự độc đáo phong phú của Truyện cổ tích Mỗi câu chuyện là sự kết tinh giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Đó là tình yêu thương con người, yêu thương thiên nhiên, sự dung cảm kiên cường, là những niềm vui nỗi buồn, hạnh phúc đau khổ, hiện thực và ước mơ Truyện cổ tích Việt Nam, hầu hết đều thể hiện nổi bật các quan niệm sống của ông cha ta thông qua cốt truyện và hệ thống nhân vật trong từng tác phẩm, tạo nên nét độc đáo cho mỗi truyện cổ tích

1.2 Mỗi đất nước đều có những phong tục tập quán riêng quan niệm sống

riêng Chính vì vậy mà kho tang truyện cổ tích của mỗi đất nước cũng thể hiện những nét độc đáo riêng Đối với người Việt Nam chúng ta thì ngay từ khi lớn lên

đã biết đến một cô Tấm dịu dàng, hiếu thảo, chàng Thạch Sanh thật thà dũng cảm, hay trái ngược với nó là mẹ con mụ dì ghẻ độc ác, Lý Thông tham quan bất nghĩa

và còn nhiều cáu chuyện thú vị khác Không phải từ đâu xa lạ chúng ta biết được những điều đó qua lời kể của bà, của mẹ Mỗi câu Truyện cổ tích mà bà, mẹ kể đều mang lại giá trị giáo dục vô cùng to lớn đối với thế hệ trẻ thơ Yếu tố hư cấu được

sử dụng như là phương tiện giáo dục thể hiện khả năng kì diệu của trí óc con người

có thể nhìn xa về phía sự vật Điều này phù hợp với bất kì loại Truyện cổ tích nào

từ Truyện cổ tích sinh hoạt đến Truyện cổ tích thần kì và cả Truyện cổ tích về các loài vật Yếu tố hư cấu ấy có mối lien hệ như thế nào đối với hiện thực? Cả những người kể và người nghe Truyện cổ tích đều mong muốn về nhưng điều tốt đẹp trong Truyện cổ tích có thể diễn ra trong cuộc sống, nhưng không ai kể cả người kể

1.3 Trẻ em là thế hệ tương lai của đất nước, cùng với sự phát triển về thể

chất thì trẻ mầm non cũng có những đặc điểm riêng về tâm sinh lí Trẻ có trí tưởng tượng vô cùng phong phú, cùng với những xúc cảm tình, tình cảm trước những điều mới lạ luôn gợi ra những hứng thú, tò mò và lòng ham hiểu biết ở trẻ Thông qua các câu Truyện cổ tích đã mở ra trước mắt trẻ một chân trời mới với

vô vàn điều li kì, thú vị và bổ ích Những đứa trẻ sau khi được đọc hoặc nghe những câu Truyện cổ tích tạo nên nét vẽ đầu tiên về cái đẹp khắc sâu vào trong tâm trí của trẻ, có ý nghĩa đối với việc hình thành cảm xúc, quan niệm thẩm mỹ, nhân cách của các em sau này Chính vì vậy mà truyện cổ tích đã trở thành một phương tiện giáo dục rất hữu ích đối với trẻ thơ

1.4 Giáo dục nhận thức cho trẻ mầm non là một trong những nhiệm vụ vô

cùng quan trọng góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ em sau này Là một giáo viên mầm non tương lai, việc hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục nhận thức cho trẻ mầm non là vô cùng cần thiết Một trong những cách thức hữu hiệu giúp trẻ nhân thức được cái tốt - cái xấu, cái thiện - cái ác, cách ứng xử đúng đắn thông qua việc học hỏi tính cách tốt đẹp của các nhân vật trong Truyện

cổ tích Trẻ em không chỉ làm giàu thêm vốn kinh nghiệm sống, vốn hiểu biết cũng như đạo lý làm người mối quan hệ với những người xung quanh thông qua Truyện cổ tích

Chính vì những lí do trên,tôi đã lựa chọn đề “Truyện cổ tích và những bài học giáo dục nhận thức trẻ mẫu giáo” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận của

mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Về Truyện cổ tích đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu:

Tác giả Tăng Kim Ngân trong “Cổ tích thần kỳ người Việt - đặc điểm cấu tạo cốt truyện”, NXB KHXH, năm 1994 đã đề cập đến Truyện cổ tích thần kì Trong “Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam”, cố giáo sư Nguyễn Đổng Chi đã

có phần khảo dị, tạo điều kiện cho sự nghiên cứu, so sánh Truyện cổ tích giữa các địa phương trong nước, của Việt Nam với thế giới

Tác giả Phạm Thị Thu Huyền trong năm 2011 lại đưa ra công trình nghiên cứu một kiểu một kiểu nhân vật trong thế thống nhân vật truyện cổ tích sinh hoạt Đây là đề tài quan tâm tới kiểu nhân vật thông minh trong tiểu loại truyện cổ tích sinh hoạt người Việt

Tôi nhận thấy các vấn đề trên đã đề cập nhiều đến các bài học giáo dục trong truyện cổ tích một cách khái quát Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghuên cứu một cách hệ thống các bài học giáo dục của Truyện cổ tích đối với trẻ mầm non

3 Mục đích nghiên cứu

Từ việc khảo sát truyện cổ tích Việt Nam đề tài hướng tới làm sánh tỏ những bài học giáo dục cụ thể đối với trẻ mầm non

4 Đối tường và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Những bài học giáo dục cho trẻ mầm non trong truyện cổ tích dân gian Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Các truyện cổ tích trong “108 Truyện cổ tích Việt Nam hay nhất”

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

Phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích sưu tầm, tìm kiếm tài liệu có liên quan đến Truyện cổ tích Việt Nam Từ đó đi sâu vào việc tìm hiểu những bài học giáo dục nhận thức thông qua Truyện cổ tích Việt Nam

Phương pháp phân tích - đánh giá:

Phương pháp này dùng để phân tích, đánh giá, rút ra những bài học cụ thể thông qua các truyện cổ tích Việt Nam

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát:

Phương pháp này được vận dụng để quan sát hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non của trẻ mẫu giáo Đây là cơ sở để xem xét, nghiên cứu giá trị giáo dục nhận thức cho trẻ trong Truyện cổ tích

Phương pháp thống kê phân loại:

Phương pháp này được sử dụng trong quá trình nghiên cứu tác phẩm cụ thể Người viết tiến hành hệ thống hóa các bài học giáo dục nhận thức cụ thể trong tác phẩm đó

6 Đóng góp của đề tài

- Về mặt lý luận: Đề tài đóng góp thêm tư liệu nghiên cứu về Truyện cổ tích

Việt Nam đối với trẻ mầm non

- Về mặt thực tiễn: Đề tài là tư liệu bổ ích cho việc dạy học của sinh viên

mầm non, giáo viên mầm non và việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thế giới nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam

Chương 3: Giá trị giáo dục nhận thức cho trẻ trong truyện cổ tích Việt Nam

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Trong chương này tôi tiến hành đưa ra hệ thống lý thuyết làm cơ sở cho việc nghiên cứu, đó những vẫn đề về truyện cổ tích nói chung và truyện cổ tích Việt Nam nói riêng

1.1 Một số vấn đề lý luận về truyện cổ tích

1.1.1 Khái niệm

Về khái niệm Truyện cổ tích, có nhiều quan niệm khác nhau:

Theo Nhikiphôrôp, nhà nghiên cứu folklore Nga, trong bài viết nhan đề

Truyện cổ tích, sự lưu hành truyện cổ tích và những người kể chuyện cổ tích” (in trong cuốn Truyện cổ tích dân gian Nga của Kapitxa M - L1930), ông đưa ra ngắn gọn về truyện cổ tích như sau: “Truyện cổ tích là những truyện kể truyền miệng, lưu hành trong dân gian, có mục đích giải trí người nghe, nội dung kể lại những sự kiện khác thường (những sự kiện tưởng tượng có tính chất thần kỳ hoặc thế sự) và mang những nét đặc trưng về hình thức cấu tạo và phong cách thể hiện”

Ở Việt Nam, trong giáo trình Văn học dân gian Việt Nam, Lê Chí Quế trình bày khái niệm truyện cổ tích thông qua việc xác định bản chất thể loại của nó

Theo ông, “Truyện cổ tích là sáng tác dân gian trong loại hình tự sự mà thuộc tính của nó là xây dựng trên những cốt truyện; Truyện cổ tích là tác phẩm nghệ thuật được xây dựng thông qua sự hư cấu thần kỳ; Truyện cổ tích là một thể loại hoàn chi nhr của văn học dân gian, được hình thành một cách lịch sử…”

Đặc biệt, PGS Chu Xuân Diên, trong chuyên luận “Truyện cổ tích dưới ánh mắt của các nhà khoa học”, đã phân tích khá sâu sắc nội hàm khái niệm Truyện

cổ tích thành ba ý sau: Một là, Truyện cổ tích nảy sinh từ xã hội nguyên thủy, do

đó có những yếu tố phản ánh quan niệm thần thoại của nhân dân về các hiện tượng tự nhiên và xã hội có ý nghĩa ma thuật…chủ đề của nó chủ yếu là chủ đề

xã hội, phản ánh nhận thức của nhân dân về những xung đột đặc trưng cho các

dân đối với thực tại, đồng thời nói lên những quan niệm đạo đức, những quan niệm

về công lí xã hội và ước mơ về cuộc sống tốt đẹp hơn Ba là, Truyện cổ tích là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của nhân dân và một bộ phận chủ yếu, yếu tố tưởng tượng thần kì tạo nên một nứt đặc trưng nổi bật trong phương pháp phản ánh hiện thực đời sống và ước mơ, khát khao của con người

Từ những quan niệm trên tôi thống nhất với ý kiến của tác giả Chu Xuân Diên cho rằng: Truyện cổ tích là những sáng tác tự sự của dân gian, có cốt truyện hoàn chỉnh; chủ yếu dựa trên những yếu tố tưởng tượng kỳ ảo, hoang đường, truyện kể

về những sự tích đời xưa nhưng dấu tích truyện còn lưu lại đến nay

Truyện cổ tích có sự khác biệt so với các thể loại truyện dân gian khác như truyền thuyết, thần thoại cũng như các câu chuyện về các bài học đạo đức khác ở chỗ phương diện người kệ chuyện kể lại nó và người nghe thì tiếp nhận trước hết như một sự hư cấu thẩm mỹ, một trò chơi của trí tưởng tượng

Truyện cổ tích Việt Nam kể về con người, các sự vật và xã hội trong thời cổ Trong truyện cổ tích thường có những mâu thuẫn giữa các nhân vật có trong chuyện và yếu tố hoang đường, kì ảo đóng vai trò là cán cân công lí, thể hiện khát vọng và ước mơ niềm tin của nhân dân hướng về quan niệm cái thiện, cái tốt luôn chiến thắng cái xấu, cái ác

1.1.2 Đặc trưng

Mỗi thể loại truyện đều mang nhưng nét đặc trưng riêng, Trong Truyện cổ tích thì yếu tố thần kỳ là nét đặc trưng không thể thiếu trong thể loại truyện này Yếu tố thần kì chính là mấu chốt để tạo nên sự ly kỳ hấp dẫn cho mỗi câu chuyện Yếu tố thần kỳ dẫn dắt xuyên suốt câu chuyện đi từ các tình tiết, sự mâu thuẫn, đẩy lên đến đỉnh cao của sự xung đột và sau đó là giải quyết mâu thuẫn Không

có yếu tố này thì tác phẩm sẽ không còn là một câu truyện cổ tích Nó giúp nhân dân lao động thể hiện được mong muốn, khát vọng của bản thân mong muốn những ước mơ được trở thành hiện thực

Một trong những đặc điểm chủ yếu của thể loại truyện này phải kể đến yếu

tố tưởng tượng Truyện cổ tích vẫn bộc sự liên hệ đối với đời sống hiện thực,

thông qua những nét đặc trưng về ngôn ngữ, tính chất của cốt truyện, motip, hình tượng nghệ thuật, Truyện cổ tích qua các thời kì khác nhau phản ánh được các quan hệ xã hội nguyên thủy và các biểu tượng, tín ngưỡng vật tổ, tín ngưỡng vạn vật hữu linh Những truyện cổ tích hình thành giai đoạn muộn hơn, như thời phong kiến, thường có những hình tượng quen thuộc của thời kỳ này như nhà vua, hoàng hậu, hoàng tử, công chúa Đến thời kì sau đó lại đề cập nhiều đến các mối quan hệ xã hội, liên quan đến mua bán, đổi chác, sự phân biệt giàu nghèo giữa các gia cấp tầng lớp trong xã hội, Hầu hết các tác phẩm của từng thời kì đều phản ánh hiện thực của thời kì đó thông qua yếu tố tưởng tượng

Về nội dung tư tưởng, Truyện cổ tích thường có kết thúc có hậu và trong Truyện cổ tích cái thiện bao giờ cũng chiến thắng cái ác, cái thiện được tôn vinh

và cái ác bị trừng trị Ngoài ra, Truyện cổ tích còn mang tinh thần lạc quan luôn hướng về những điều tốt đẹp trong cuộc sống Một chàng Thạch Sanh bị Lý Thông lừa gạt những vẫn lạc quan và có niềm tin vào cuộc sống cuối cùng cũng được sống hạnh phúc bên nàng Công chúa, hay một Cô Tấm hiếu thảo hiền lành hết lần này đến lần khác bị mẹ con nhà Gì Ghẻ hãm hại hết lần này đến lần khác nhưng cuối cùng nàng vẫn trở thanh Hoàng hậu Ngược lại những người làm việc

ác phải chịu quả báo, điển hình như người anh trong câu chuyện Cây Khế, vì tham lam mà bị rơi xuống biển, hay lão Phú Ông tham lam đọc ác bị rắn rết từ trong quả bầu chui ra cắn chết Trong mỗi câu chuyện cổ tích thường có một nhân vật xuất hiện đại diện cho ý chí niềm tin của nhân dân, đó là những bà tiên hay những ông bụt Lòng tin của con người về nhân quả, ở hền gặp lành là một niềm tin tốt đẹp và chất phát trong long mỗi con người

Truyện cổ tích, là một thể loại truyền miệng vậy nên thường có nhiều dị bản

Sự dị bản của hóa tác phẩm có thể được nhìn nhận từ các dân tộc trên thế giới có những đặc điểm chung nhất định về phong tục tập quán về văn hóa, lịch sử, nếp sống, sinh hoạt, Tuy nhiên tùy thuộc vào từng nét tính cách riêng của người kể hay do phong tục của từng địa phương mà mỗi Truyện cổ tích lại được thêm thắt

nội dung theo một ý đồ nhất định Mỗi dị bản lại có những nét độc đáo hấp dẫn riêng giúp thu hút và tạo hứng thú đối với các thính giả và độc giả

Nhìn chung, Truyện cổ tích là nơi gửi gắm những giấc mơ, những khát vọng

tự do và mong muốn hạnh phúc và công bằng trong xã hội của con người Đây được xem như là khó báu về tâm hồn và trí tuệ cũng như những phất chất tốt đẹp trải qua bao đời của nhân dân ta

1.1.3 Phân loại

Trong Truyện cổ tích, dựa vào đặc điểm về nội dung và nghệ thuật, có thể chia Truyện cổ tích thành các loại truyện chính như: Truyện cổ tích thần kì, Truyện cổ tích về loài vật, Truyện cổ tích thế sự Mỗi loại Truyện cổ tích đều mang những nét đặc trưng riêng của loại truyện

hệ qua lại với nhau, tạo thành một thế giới huyền bí và thơ mộng

Truyện cổ tích thần kì, kể về số phần cuộc đời và cuộc phiêu lưu của các nhân vật trong truyện Những nhân vật trong truyện thường có phận bất hạnh tuy nhiên luôn có những sức mạnh siêu nhiên giúp đỡ họ giúp họ trên con đường tìm kiếm hạnh phúc cho bản thân Giống như chàng Thạch Sanh giết Chằn Tinh cứu công chúa Cô Tấm hóa thành con chim, quả thị, cây xoan đào,…hay Sọ Dừa biến thành một chàng trai khôi ngô tuấn tú Các nhân vật bất hạnh thường được miêu

tả là những con người hiền lành, tốt bụng, có tài năng Khi nhắc đến những câu chuyện cổ tích thần kì đã khơi dậy trong lòng ta niềm vui thích phấn khích trẻ thơ trước tinh thần dũng cảm diệt trừ cái ác, bảo vệ cuộc sống an lành cho con người

1.1.3.2 Truyện cổ tích về loài vật

Loại truyện này thường có nội dung giải thích nguồn gốc của những đặc điểm riêng của từng loại vật Thông qua các hệ thống diễn biến câu truyện để làm

rõ nguồn gốc các loại vật từ đâu mà có, chẳng hạn như: tại sao lại có loài hoa mào

gà, tại sao con quạ có long màu đen,… Bên cạnh đó còn có một số Truyện cổ tích nói cụ thể hơn về đặc điểm tính các của từng loại vật Chẳng hạn như con cáo gian ác, chú thỏ thông minh lợi, hay những chú cá chép dũng cảm kiên cường không ngại khó khăn Đó cũng được xem như những vũ khí quan trọng giúp các loài vật nhỏ bé bảo vệ được cuộc sống của mình

1.1.3.3 Truyện cổ thế sự

Truyện cổ tích thế sự là loại truyện chỉ tập trung kể về con người và những

sự viêc xảy ra trong thế giới trần tục Trong câu chuyện thường về hai nhân vật chính một nhân vật thông minh lanh lợi và một nhân vật ngốc nghếch

Các câu chuyện nói về nhân vật thông minh thì thường nhắc đến sư lanh lợi, khéo léo, hiểu rộng biết nhiều và có khả năng xử lí tốt các tình huống xảy ra trong cuộc sống hàng ngày làm cho những người xung quanh đều phải nể phục Điển

hình như nhân vật Trạng trong truyện Trạng Quỳnh giúp dân giải bao vụ án oan và

còn giúp Nhà Vua giải nhiều câu đố khó của các tên sứ giả Còn có thể kể đến nhân

vật trong câu chuyện Cậu Bé Thông Minh không chỉ giúp cho cha mình giải oan

mà còn giúp Vua giải được câu đố của sứ giả Truyện kể về các nhân vật thông minh thường được nêu lên nhằm ca ngợi sự thông minh sáng suốt của nhân dân

Có một nhóm truyện riêng kể về những nhân vật ngốc nghếch Có thể kể ra một số câu chuyện kể về kiểu nhân vật này như caau chuyện Anh Chồng Ngốc, hay câu chuyện Làm Theo Lời Vợ đó là một số câu chuyện nói về những anh chồng ngốc nghếch luôn làm theo những gì mà người vợ nói Những hành vi ngốc nghếch mà những nhận vật này làm đa phần đều nghe theo người khác, một cách máy móc, không thể nhận thức được hoàn cảnh thực tế của vấn đề, điều đó tất yếu dẫn đến sự thất bại Nhưng có nhiều câu chuyện kể về các nhân vật ngốc khác tuy

hợp với hoàn cảnh mang đến kết quả bất ngờ điển hình như câu chuyện Trạng Lợn Những câu chuyện nói về những nhân nhân vật ngốc may mắn hay những nhân vật ngốc thất bại giúp gợi lên cách đánh giá về tài thực của con người, không phải kẻ thất bại nào cũng ngốc nghếch và cũng không phải kẻ ngốc nghếch nào cũng may mắn

Trong loại truyện này còn có những câu chuyện nói về nhân vật giả ngốc nó tạo nên nét đặc sắc và phong phú cho thể loại Truyện cổ tích Một vài câu chuyện điển hình như trong câu chuyện Làm cho công chúa nói Hay những nhân vật ngốc còn xuất hiện trong những câu chuyện cười dân gian như: Đầy tớ lù khù Nhìn chung, những truyện cổ tích nói về những nhân vật ngốc là những bài học vui vẻ, hài hước và mang tính đã kích nhẹ nhàng về sự thất bại của những con người chỉ suy nghĩ và hành động một cách máy móc, trong khi cuộc sống xung quanh thì vô cùng đa dạng, phong phú, muôn màu, muôn vẻ

1.2 Nhân vật và nhân vật trong truyện cổ tích

1.2.1 Khái niệm nhân vật

Nhân vật được xem là linh hồn của mỗi tác phẩm văn học Một tác phẩm văn học hay không thể thiếu nhân vật vì đó là phương tiện quan trọng nhất để các nhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng Có rất nhiều quan điểm khác nhau được đưa ra khi nói về khái niệm nhân vật văn học Trong cuốn từ điển thuật ngữ văn học được đồng sáng tác bởi ba tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi nói “Nhân vật là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống, Nhân vật văn học là người dẫn dắt độc giả vào một thế giới khác của đời sống” Còn theo quan điểm của Lại Nguyên trong cuốn 150 thuật ngữ văn học lại cho rằng: “Hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại trọn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn là các con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường được gắn cho những đặc điểm giống con người” Nhân vật văn học là chủ thể phản ánh của tác phẩm văn học Tác giả thông qua những nhân vật văn học để gửi gắm trong đó những ý tưởng nhằm truyền tải

đến độc giả những thông điệp niềm vui, nỗi buồn, giả tạo, bất lực, mãn nguyện,

để nói lên cái nhìn nhận của tác gải đối với đời thường Nhân vật văn học có vai trò vô cùng quan trọng đối với xã hội vì thông qua đó mang đến cho con người những nhận thức mà tác giả muốn truyền đạt tới các độc giả

Nhân vật văn học có thể có tên gọi cụ thể (như Thạch Sanh, Tấm, Cám, Sọ Dừa, ), nhưng cũng có thể là không có tên và được gọi bằng những cách gọi chung (như Gì ghẻ, giai nhân, công chúa, hoàng tử, ), hay cũng có nhiều câu chuyện mà tên của nhân vật là một đại từ nhân xưng nào đó (như tôi, chúng tôi,

nó, hắn, ) chúng ta thường thấy cách gọi này trong các truyện ngắn, tiểu thuyết hoặc có thể là trong các bài ca dao, Cách đặt tên cho các nhân vật tùy thuộc vào từng tác phẩm và cách suy nghĩ, tư duy của các tác giả dân gian Nó giúp cho người đọc dễ hình dung hơn về tác phẩm và có cái nhìn cụ thể hơn về tính cách con người của các nhân vật trong tác phẩm

Nhân vật văn học được hiểu theo hai phương diện chính: Đầu tiên là các tác phẩm mà nhân vật nói về con người và số phận cảu con người Đây là phương diện phổ biến vì hầu hết các tác phẩm đều nói lên cuộc đời và số phận của con người trong xã hội Kiểu phương diện thứ hai đó là các tác phẩm nói về thiên nhiên, cây cối, đồ vật, thần linh, ma quỷ, được gắn cho những nét tính cách, phẩm chất giống con người Đối với phương diện này, khi đọc hay nghe các tác phẩm thì độc giả sẽ cảm nhận được nội dung và ý nghĩa cũng như mong muốn, nguyện vọng mà tác giả gửi gắm vào tác phẩm

Trong mỗi tác phẩm ngoài cốt truyện, kết cấu, giọng điệu, ngôn ngữ thì nhân vật là một trong những yếu tố bộc lộ một cách rõ ràng và trọn vẹn nhất cảm hứng nghệ thuật của tác giả Mỗi nhân vật trong mỗi câu chuyện có một nét độc đáo riêng làm cho người đọc có thể phân biệt được nhân vật này với nhân vật kia, tác phẩm này với tác phẩm kia Là nơi tác giả gửi gắm những thông điệp và giải quyết các vấn đề vướng mắc trong tác phẩm, từ đó rút ra những bài học nhận thức đúng đắn Nhận vật văn học là người dẫn dắt độc giả vào một thế giới khác với

Chúng ta có thể hiểu một cách khái quát, nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật có tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong cuộc sống Những nhân vật văn học đó có những dấu hiệu nhận biết riêng: như tên gọi, tính cách, nghề nghiệp, Những dấu hiệu đó thường được bộc lộ từ ngay đầu của tác phẩm, sự phát triển về sau này của nhân vật có sự gắn bó mật thiết đối với những dấu hiệu ban đầu Nó giúp dẫn dắt người đọc vào tác phẩm và giúp làm rõ cho các tình tiết trong truyện

Tóm lại, nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật riêng biệt không giống với bất kì nhân vật thuộc các loài hình nghệ thuật nào khác Thông qua nhân vật văn học tác giả nhằm gửi gắm tâm tư, nguyện vọng của mình vào trong tác phẩm

để truyền tải đến với các bạn đọc giúp họ có cái nhìn khác về cuộc sống

1.2.2 Thế giới nhân vật trong truyện cổ tích

Thế giới nhân vật là những sự sáng tạo nghệ thuật, là sản phẩm từ hoạt động

có ý thức của nhà văn Thế giới đó không chỉ tồn tại trong các tác phẩm mà còn tồn tại trong trí tưởng tượng của người đọc Thế giới nhân vật vô cùng đa dạng và phong phú Nó không đơn giản chỉ là con người mà còn có cây cối, đồ vật các hiện tượng của tự nhiện,… được gắn cho những đặc điểm giống như con người, nhằm tái hiện cuộc sống muôn màu, muôn vẻ của con người cũng hư phản ánh những vấn đề, vướng mắc tồn tại trong cuộc sống nếu như trong tác phẩm mà nhân vật chỉ là con người thì văn học lại nghiêng về sự sao chép, gò bó, không thể hiện được nét sáng tạo và trí tưởng tượng bay bổng, từ đó làm cho các tác phẩm văn học trở nên đơn điệu hơn và có phần nhàm chán Nhưng khi các tác giả khoắc cho các sự vật, cây cối, con vật, đồ vật, những nét tính cách giống như con người thì nó sẽ mở ra thế giới mới đầy bí ẩn và kì thú

Thế giới nhân vật nhân vật là một tổng thể nhân vật xây dựng trên quan niệm tư tưởng của tác giả và chịu sự chi phối của tác giả trong suốt quá trình tác phẩm Cách bố trí, sắp xếp các nhân vật, các dấu hiệu đặc trưng, cách tổ chức và

sự sống riêng của mỗi nhân vật phụ thuộc vào nhận thức và cảm nhận riêng của tác giả khi sáng tạo ra tác phẩm

Trong cuộc sống của con người có vô vàn những mối quan hệ có thể kể đến như: mối quan hệ giữa con người với con người, mối quan hệ giữa con người với

đồ vật, mối quan hệ giữa con người với cây cỏ, hoa lá, hay mối quan hệ giữa con người với con vật, đồ vật, các hiện tượng tự nhiên,… Các mối quan hệ này sẽ góp phần tạo nên một thế giới nhân vật vô cùng phong phú, đa dạng trong mối tác phẩm Bởi lẽ, trong mỗi tác phẩm khi xuất hiện các mối quan hệ thì những sự vật, hiện tượng có liên quan cũng đều có thể trở thành một nhân vật trong tác phẩm

Và điều đặc biệt là trong các phẩm không giới hạn số lượng các nhân vật Điều đó làm cho thế giới nhân vật càng trở nên đa dạng, phức tạp hơn

Thế giới nhân vật trong truyện cổ tích là một hệ thống các nhân vật đa dạng

về thể loại nhân vật và kiểu nhân vật khác nhau Cũng như các loại hình nghệ thuật khác thế giới nhân vật trong truyện cổ tích cũng rất phong phú Có những tác phẩm mà trong đó nhân vật là con người, có tác phẩm nhân vật lại là cây cối, con vật, đồ vật, nhưng cũng có những tác phẩm nhân vật lại là sự kết hợp giữa con người với các đồ vật, sự vật, con vật, Các tác giả dân gian đã thể hiện rất tốt việc phối kết hợp các loại nhân vật với nhau, tạo được những ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc

Truyện cổ tích Việt Nam còn chứa đựng một thế giới con người, trong thế giới đó có những người tốt, kẻ xấu, có những con người xinh đẹp, khôi ngô tuấn

tú, cũng có những người xấu xí, quái dị Bên cạnh đó, còn có truyện kể về những con người thông minh tài giỏi, hay những kẻ ngốc nghếch, khờ khạo Sự đa dạng

về nhân vật trong mỗi câu chuyện với những nét tính cách khac nhau góp phần tạo nên một bức tranh sinh động và hấp dẫn có sức hút lớn đối với độc giả đặc biệt là tâm hồn trẻ thơ

Trong truyện cổ tích, cách xây dựng nên một thế giới nhân vật độc đáo, mới

mẻ chính là một trong những điểm thành công nhất trong mỗi tác phẩm Các nhân vật cổ tích nói lên được những vấn đề, mâu thuẫn trong xã hội, cách giải quyết những vấn đề đó và quan trọng nhất là những bài học quý báu rút ra từ các tác

phẩm Người đọc có thể học được những bài học về đạo đức, nhận thức hay những phẩm chất tốt đẹp cần có của con người trong cuộc sống

1.3 Truyện cổ tích trong chương trình GDMN

Truyện cổ tích là thể loại truyện cổ dân gian được trẻ em yêu thích Đây là thể loại truyện cổ đặc biệt phù với với trẻ Mẫu giáo nhỡ và Mẫu giáo lớn

Sức hút mạnh mẽ của truyện cổ tích đối với trẻ trước hết là bởi các tình tiết

li kỳ, hấp dẫn Truyện cổ tích đưa trẻ đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác mang lại niềm hứng thú say mê cho trẻ

Thứ hai, thế giới truyện cổ tích là thế giới lung linh huyền ảo luôn xuất hiện những phép màu Những phép màu đó làm thỏa mãn mong ước của trẻ Đó là mong ước về sự công, bằng về những điều tốt đẹp sẽ đến với những nhân vật mà trẻ yêu thích

Thứ ba, truyện cổ tích dễ theo dõi, dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ, tác động mạnh

mẽ đến suy nghĩ và tình cảm của trẻ Truyện cổ tích cũng góp phần không nhỏ vào việc giúp trẻ khám phá con người và các mối quan hệ xã hội Cũng từ đó, trẻ nhận được những bài học giáo dục vô cùng bổ ích

Truyện cổ tích là một trong nhưng lựa chọn được ưu tiên trong hệ thống các tác phẩm dành cho trẻ Giáo viên có thể lựa chọn truyện cổ tích để dạy trẻ khi thực hiện các chủ đề như: bản thân, gia đình, thế giới thực vật, thế giới động vật, các hiện tượng tự nhiên,…Ví dụ như:

- Chủ đề: Thế giới thực vật, ở lớp Mẫu giáo 5-6 tuổi có thể lựa chọn các

truyện: “Sự tích cây vú sữa”, “Sự tích bông hoa cúc trắng”,…

- Chủ đề: Các hiện tượng tự nhiên, ở lớp Mẫu giáo 4-5 tuổi có thể lựa chọn

các truyện như; “Sự tích ngày và đêm”, “Nàng tiên mưa”,…

Đối với trẻ mầm non, truyện cổ tích là thể loại truyện trẻ dễ dàng tiếp nhận Trẻ có thể dễ dàng theo dõi nội dung truyện theo trình tự thời gian trong không gian của gia đình, làng quê và thông qua những mối quan hệ xã hội không quá phức tạp Nhân vật trong truyện cổ tích thường có số lượng ít, tính cách rõ ràng,

phân định theo hai truyến: tốt và xấu Trẻ cũng không mấy khó khăn trong việc rút ra những bài học giáo dục từ các truyện cổ tích

* Tiểu kết chương 1

Chương 1, chúng tôi trình bày những vấn đề lí luận về truyện cổ tích và truyện cổ tích đối với việc giáo dục trẻ mầm non Có thể thấy, truyện cổ tích là món ăn tinh thần nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, mang đễn cho trẻ nhiều điều bổ ích

và lí thú Với những đặc trưng riêng về nội dung, hình thức của mình, truyện cổ tích đã được lựa chọn vào chương trình văn học cho trẻ mầm non với một số lượng đáng kể Sở dĩ vậy, vì truyện cổ tích phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của mọi lứa tuổi của trẻ và nó mang lại nhiều bài học giáo dục vô cùng to lớn đối với mỗi đứa trẻ thông qua quá trình cảm thụ tác phẩm của trẻ ở từng nhóm lớp Vì vậy, ở từng đối tượng trẻ mà giáo viên phải biết lựa chọn tác phẩm cho phù hợp với chủ

đề, chú ý đến nội dung và dung lượng tác phẩm và điều quan trọng là giáo viên cần phải chú ý khai thác đến những bài học giáo dục để truyền đạt đến trẻ một cách hiệu quả nhất Bên cạnh đó, giáo viên còn cần chú ý đến khả năng cảm thụ tác phẩm của trẻ và mức độ hứng thú của trẻ Tất cả vì một mục tiêu chung là mang tới sự giáo dục toàn diện về nhân cách cho trẻ

CHƯƠNG 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM 2.1 Khảo sát thế giới nhân vật trong Truyện cổ tích Việt Nam

2.1.1 Mục đích khảo sát

- Thống kê và đánh giá về các kiểu nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam

- Lựa chọn những truyện cổ tích phù hợp với trẻ mầm non

2.1.2 Đối tượng khảo sát

Tập truyện “108 truyện cổ tích Việt Nam hay nhất”

Từ bảng kết quả khảo sát trên, tôi có thể rút ra một số khái quát sau:

Thế giới nhân vật trong “108 truyện cổ tích Việt Nam hay nhất” rất đa dạng, phong phú Dựa vào nguồn gốc có thể chia thế giới nhân vật trong “108 truyện cổ tích Việt Nam hay nhất” làm 4 loại bao gồm: đồ vật, con người, cây cối, con vật Trong thế giới nhân vật đó, nhân vật là con người có số lần xuất hiện lớn nhất chiếm tới 60,2% trong tổng số 108 truyện Nhân vật là con người được đưa vào truyện cũng rất đa dạng, có thể là những người nông dân nghèo, lương thiện,

có thể là những tên giàu có tham quan, có thể là anh em trong gia đình, Đây là loại nhân vật đóng vai trò rất quan trọng trong việc truyền tải những bài học nhận thức quý báu đến với con người, đặc biệt là trẻ mầm non

Nhân vật là con vật chiếm tỉ lệ ít nhất 12% với số lần xuất hiện là 13 trong tổng 108 truyện Tuy xuất hiện ít nhất nhưng loại nhân vật này lại mang lại những nét phong phú riêng cho tập truyện Bởi, nó phản ánh được thế giới các con vật nhiều chủng loại và độc đáo như: chó, gà trống, vịt bầu là những con vật nuôi trong gia đình hay khỉ, rắn, hổ là những con vật sống trong rừng,…nó mang đến những kiến thức hữu ích về những nơi mà chúng ta chưa từng đặt chân đến

Cùng xuất hiện với số lần 15 và đều chiếm tỉ lệ 13,9 có thể kể đến nhân vật là

đồ vật và nhân vật là cây cối Phần lớn các nhân vật này xuất hiện với mục đích để giải thích nguồn gốc, tên gọi, đặc điểm của một số đồ vật hay cây cối Nhóm nhân vật này xuất hiện ít hơn so với nhân vật là con người và chúng giữ đóng vai trò thứ yếu trong việc thể hiện nội dung triết lí của truyện cổ tích Tuy nhiên, không phải mỗi câu chuyện chỉ đơn giản có một loại nhân vật mà nó là sự kết hợp hài hòa của nhiều loại nhân vật làm cho tình tiết của các câu chuyện trở nên phong phú, hấp dẫn, các nhân vật này hỗ trợ, bổ sung cho nhau, có khi đối nghịch nhau để làm nổi bật cho tính cách của nhân vật và tang tính ly kỳ cho câu chuyện

Kết quả khảo sát trên đã cho chúng ta thấy, những nhân vật là cây cối, đồ vật hay con vật chỉ đóng vai trò phụ, điểm xuyến cho nhân vật chính là con người và làm phong phú thêm cho thế giới nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam

2.2 Đánh giá về thế giới nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam

Khác với các thể loại truyện khác như truyền thuyết hay thần thoại, nhân vật trong truyện cổ tích rất đa dạng, phong phú, có nhiều kiểu nhân vật khác nhau có thể kể đến như: nhân vật người em, nhân vật mồ côi, nhân vật kẻ xấu xí, nhân vật con dâu, nhân vật quan lại giàu có, nhân vật người anh, nhân vật gì ghẻ, Các nhân vật này thường thường được chia làm hai tuyến: nhân vật chính diện và nhân vật phản diện Các nhân vật này tồn tại song song với nhau nhưng luôn đối nghịch nhau cả về hoàn cảnh xuất thân, cho đến phẩm chất, số phận và kết cục Chính điều này tạo nên nét hấp dẫn và thu hút người đọc Các tình tiết truyện đều thông qua nét tính cách và diễn biến tâm lý của nhân vật để giúp làm rõ cốt truyện

để người đọc người nghe hiểu được mong muốn mà tác giả muốn truyền tải qua tác phẩm

2.2.1 Nhân vật chính diện

Nhân vật chính diện hay còn được gọi là nhân vật tích cực, là nhân vật được xây dựng lên để thể hiện những giá trị, phẩm chất tốt đẹp của con người, khẳng định và ca ngợi tác phẩm theo một quan điểm, tư tưởng, triết lý xã hội nhất định Trong bất kì thời đại nào cũng tồn tại loại nhân vật này và nó sẽ thể hiện được lý tưởng xã hội và lý tưởng thẩm mỹ của thời đại đó

a Kiểu nhân vật người mồ côi

Trong xã hội cũ thì những người nghèo khổ đã là hình ảnh chẳng mấy xa lạ đối với con người Nhưng có những con người đã nghèo khổ vất vả lại còn bất hạnh hơn nữa khi số phận không nơi nương tựa, một thân một mình bươn trải, lo toan tất cả Sự thiếu thốn về cả vật chất và tình thương luôn bám diết lấy những con người tội nghiệp đó Tuy nhiên trong hoàn cảnh khắc nghiêt, những nhân vật

mồ côi vẫn nổi bật lên những vẻ đẹp nhân cách: hiền lành, thật thà, chăm chỉ, chịu khó và cả lòng bao dung Tác giả dân gian đã xây dựng rất thành công kiểu nhân vật này qua hai hình tượng nhân vật đặc sắc để lại ấn tượng to lớn trong lòng người đọc đó là nhân vật chàng Thạch Sanh trong câu chuyện “Thạch Sanh”

và nhân vật cô Tấm trong câu chuyện “Tấm Cám” Chàng Thạch Sanh tuy mồ côi cha mẹ nhưng vẫn chăm chỉ làm lụng và giúp đỡ mọi người, mọi vật xung quanh, tuy nhiên chàng bị Lý Thông người anh trai kết nghĩa hết lần này đến lần khác bày mưu lợi dụng, hãm hại Mặc dù vậy, cuối cùng chàng cũng được sống hạnh phúc bên công chúa và được nhà vua truyện ngôi cho Còn Tấm đã mồ côi cha mẹ lại luôn bị người mẹ kế tìm cách hãm hại nhờ vào sự lương thiện và ý chí của mình đăc biệt là sự giúp đỡ của bụt Tấm đã được tái sinh hết lần này đến lần khác

và kết thúc truyện là hình ảnh cô Tấm ngày càng xinh đẹp và sống hạnh phúc bên nhà vua

Mỗi truyện khi xuất hiện nhân vật mồ côi thường đều có kết thúc có hậu Tuy nhiên, không phải nhân vật mồ côi nào cũng có được may mắn đó, có thể có

được hạnh phúc sau khi trải qua những đau khổ Chẳng hạn như nhân vật người cháu trong câu chuyện ”Sự tích cây hít cô”, trong truyện vì mồ côi cha mẹ ở với người cô, cái đói, cái rét cùng với sự vô tâm của người cô đã cướp đi sinh mạng cháu nhỏ Ngoài ra, còn có thể kể đến nhân vật em bé mồ côi trong câu chuyện

“Sự tích chim đa đa” bị người cha ghẻ độc ác lừa gạt bỏ mặc rừng sâu, cậu bé chết hóa thành chim đa đa với những tiếng kêu thảm thiết Đó là những nhân vật

vô cùng bất hạnh bị cuộc sống đưa đẩy, vùi dập xuống đáy vực sâu và cái chết đã khép lại cuộc đời của những con người cùng khổ này

Trong truyện cổ tích, motip mồ côi là một trong những motip xuất hiện khá phổ biến và thường có mặt ở đầu truyện Để làm nổi bật cho tính cách và số phận của những nhân vật này, tác giả dân gian thường đặt họ vào trong những hoàn cảnh khó khăn, gian khổ, bất hạnh, vì thế truyện thường được hay mở đầu bằng các cụm

từ quen thuộc như: “Ngày xưa có một cậu bé mồ côi cha mẹ từ nhỏ” hay “mẹ Tấm

đã chết từ khi Tấm còn bé”, Xuất thân của những nhân vật này thường nghèo khổ, không nơi nương tựa, không tài sản, luôn bị người ta ức hiếp tìm cách hãm hại Truyện cổ tích đã lột tả được những nổi vất vả mà các nhân vật phải chịu đựng và nguyện nhân làm cho các nhân vật không thể thoát khỏi những đau khổ, cuối cùng

là những giá trị nhân đạo, công lý trong cuộc sống

b Kiểu nhân vật người em

Trong xã hội luôn dành sự quan tâm đến những người lương thiện, hiền lành, cần cù phải chịu nhiều đau khổ Cuộc đời của những nhân vật ấy thường có

sự thay đổi đối lập Ban đầu là cuộc đời đen tối, bất hạnh nhưng về sau sung sướng, giàu có, hạnh phúc lại đến với họ lại đến với họ khiến cuộc sống trở nên tươi sáng hơn đó là kết quả, là sự đền đáp xứng đáng với tính cách chân thật, hiền lành và bản tính lương thiện vốn có của các nhân vật chính diện Đó là nhân vật người em trong các câu chuyện “Sự tích cây bưởi đào”, “Cây khế”, “Hai anh em

và con chó đá”, Trong các câu chuyện trên mặc dù người anh tham lam đối xử tàn bạo với người em, tuy vậy người em vẫn không nửa lời oán trách mà ngày

cuộc sống của bản thân và gia đình Tuy nghèo khó nhưng người em vẫn luôn giữ cho mình lòng nhân vật Chính vì vậy, họ vẫn luôn nhận được sự yêu quý của mọi người, mọi vật yêu quý Khi sư may mắn đến, dù có núi vàng, núi bạc họ cũng không tham lam chỉ lấy đủ phần dùng để trang trải cuộc sống Điển hình của

nó có thể kể đến nhân vật người em trong câu chuyện “Cây Khế” được chim phượng hoàng chở đến núi vàng, núi vàng tuy nhiên nhân người em cũng chỉ lấy

đủ phần rồi trở về Với bản chất thật thà của mình nhân vật người em chia sẻ cho người anh biết về nguyên nhân dẫn đến sự giàu có không một chút dấu giếm Nhân vật người em trong mỗi câu chuyện đều chứa đựng những phẩm chất tốt đẹp của con người, cần cù, chăm chỉ, chịu khó Khi họ càng khổ cực thì họ lại càng cố gắng Mà sự bất công mà họ phải chịu đựng không đến từ đâu xa mà là đến từ chính những người thân thiết đó là những người anh của họ Giống như nhân vật người em trong câu chuyện “Sự tích cây bưởi đào”, cố gắng chăm sóc, vuôn trồng để làm ra những loại quả ngon nhất dành cho cha, nhưng hết lần này đến lần khác bị người anh của mình hãm hại, cuối cùng nhờ vào cố gắng của mình bằng mồ hôi, nước mắt và bằng máu đã giúp người em tạo ra giống bưởi đào ngon ngọt tặng cho cha mình Bên cạnh đó còn có những câu chuyện còn xuất hiện chi tiết: Người em khi giàu có lại càng không quên người anh của mình, ngược lại còn giúp đỡ, an ủi người anh giúp họ vượt qua hoạn nạn lại trở lại thành anh em tốt của nhau

c Kiểu nhân vật xấu xí

Nhân vật xấu xí là kiểu nhân vật có ngoại hình xấu xí có vẻ bề ngoài dị dạng như con cóc, con dê hay sọ dừa, những nhân vật này có vẻ ngoài quái dị nhưng tính cách của họ lại vô cùng hiền hòa, chân thật, cao thượng và có một tâm hồn trong sáng, tình yêu chân thành Hầu hết các nhân vật này đều có kết thúc vui vẻ hạnh phúc và về sau thường biến thành những cô gái, chàng trai xinh đẹp Những nhân vật xấu xí đó luôn bị mọi người xa lánh, miệt thị, coi thường, đặc biệt là bị những cô gái khinh thường, ghê sợ Đó cũng là hoàn cảnh của nhân vật Sọ Dừa, tuy nhiên chàng vnx được cô út chấp nhận hôn sự, cùng chung sống và vượt qua

mọi khó khăn Tác giả dân gian xây dựng chi tiết những nhân vật xấu xí muốn lấy những người con nhà giàu có học thức, nho nhã, nhằm gửi gắm ước mơ về cuộc sống hạnh phúc không có sự phân biệt giàu nghèo và những người sinh ra xấu xí

sẽ được xã hội công nhận, đánh giá cao tài năng và nhìn nhận đúng phẩm chất, năng lực của họ Nhân vật cô gái cóc trong truyện “Người lấy cóc” hay nhân vật chàng trai dê trong truyện “Lấy chồng dê” và cô gái ếch trong truyện “Người lấy ếch” Những nhân vật này vượt qua mọi khó khăn để lấy được những người vợ, người chồng đẹp cả về hình dáng và tâm hồn Và cũng từ đó những nhân vật rũ

bỏ vĩnh viễn hình dạng xấu xí từ trước đến nay để trở thành những con người nhan sắc tuyệt đẹp có tương lai rộng mở Vậy mới nói, con người sẽ đẹp lên nếu

họ tìm được tình yêu đích thực của đời mình

d Kiểu nhân vật người con dâu

Trong các câu chuyện cổ tích ta thấy các nhân vật thường có kết thúc đẹp là sống bên người vợ thường hiền lành, nhân hậu Nhưng đến khi nói đến các câu chuyện về gia đình có vợ chồng cũng như cha mẹ thì hạnh phúc vợ chồng lại bị chi phối bởi nhiều tố mà trong đó nổi bật nhất là mối quan hệ giữa mẹ chồng nàng dâu Qua những câu chuyện này tính cách của người con dâu được bộc lộ rõ nét Những người con dâu trong các câu chuyện cổ tích thường có tính cách ngoan hiền, chăm chỉ, đảm đang Tuy vậy, số phận lại không mỉm cười với họ bởi những người mẹ chồng hà khắc, độc ác Người con dâu thường sống trong rụt rè, không có tự do, không có tiếng nói chịu sự giám sát của mẹ chồng, mọi việc làm đều bị kiểm soát từ miếng ăn, thức uống, Điển hình cho kiểu nhân vật này là Thị Kính ở truyện “Quan Âm Thị Kính” là một người vợ thương chồng và biết lo lắng chăm sóc cho chồng nhưng nàng lại phải chịu bất hạnh, oan trái Với tình yêu, sự nết na chung thủy của mình thì đáng lẽ nàng phải được hưởng niềm hạnh phúc nhưng lại ngược lại nàng lại nhận được sự bội bạc của chồng và mẹ chồng Thị Kính bị đuổi khỏi cái gia đình mà nàng hết mực chăm lo Đây liệu có phải là một cánh cửa mới mà các tác giả dân gian mở ra cho những nhân vật này, với hy

2.2.2 Nhân vật phản diện

Với nét tính cách đối lập với các nhân vật chính diện, các tác giả dân gian đã xây dựng lên hình ảnh nhân vật phản diện Đây là kiểu nhân vật có tính cách xấu đáng bị lên án, chê trách, phủ nhận và triệt tiêu Đó những bà gì ghẻ, những tên tham quan, nhân vật người anh hay mẹ chồng trong những câu chuyện cổ tích a.Nhân vật người anh

Trong xã hội, mối quan hệ giữa người với người sẽ làm nổi bật tính cách và bản chất của từng hạng người,nhất là khi quan hệ ấy chịu sự chi phối và quyết định của tiền tài, của cải và danh vọng Chỉ cần có chút tiền, có chút quyền thì con người ta có thể bất chấp tất cả kể cả người thân, ruột thịt, máu mủ Mỗi gia đình trong Truyện cổ tích là một minh chứng chân thực nhất cho hiện thực cuộc sống của những gia đình tồn tại mâu thuẫn xuất phát từ phân chia của cải, kế thừa tài sản Khi bố mẹ già cả hay mất đi thì người nảy sinh lòng tham, ích kỷ, muốn chiếm đoạt toàn bộ tài sản luôn là người anh và đương nhiên người em sẽ là nhân vật luôn phải chịu những sự ấm ức, thiệt thòi Tuy vậy nhân vật người em vẫn không nửa lời oán trách chấp nhận những khó khăn, thiếu thốn Chúng ta có thể

dễ dàng nhìn thấy kiểu motip này trong các câu chuyện cổ tích có thể kể đến như nhân vật người anh trong truyện “Cây khế”, “Cây bưởi đào” Trong truyện “Cây khế” khi cha mẹ mất thì người anh tham lam chiếm hết toàn bộ tài sản chỉ để cho người em một túp lều và một cây khế Sau này khi thấy người em giàu có lên lại nổi lòng tham đổi lại cây khế để mộng giàu sang và cuối cùng hắn nhận cái kết đắng là cả người và vàng bạc đều rơi xuống biển Hay người anh trong truyện

“Cây bưởi đào” khi mà cha đã già muốn nhường lại tài sản thì tìm đủ mọi cách hãm hại người em, nhưng cuối cùng cái mà hắn nhận lại vẫn là hai bàn tay trắng Tất cả những câu chuyện đó đều rút ra cho chúng ta bài học đó là: nếu muốn có cuộc sống hạnh phúc trước hết phải có tình yêu thương, lòng nhân từ, có sự cảm thông và tin tưởng lẫn nhau Nhưng trong thực tế sự phân biệt giàu nghèo vẫn còn rất xa cách, đó cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều bất công đối

với những con người bất hạnh Vì vậy đây cũng chỉ là mơ ước của mỗi gia đình vẫn còn tồn tại sự nghi ngờ, ghen ghét và lòng đố kị

b Kiểu nhân vật quan lại, người giàu

Những nhân vật quan lại, tham quan trong Truyện cổ tích thường được miêu

tả là những nhân vật tiêu cực thuộc nhóm nhân vật phản diện Những nhân vật thuộc kiểu này thường khá phổ biến trong các câu chuyện cổ tích, họ thường có tính cách tham lam, ích kỷ, nhỏ mọn, gian ác, coi trọng tiền tài, khinh thường người khác Những con người này lúc nào cũng đi ngược lại với đạo lý và lý tưởng của xã hội Vì vậy các tác giả dân gian đưa hình tượng của nhân vật này vào để nhằm lên án, chế giễu bọn quan lại nói riêng cũng như thế lực thống trị trong xã hội phong kiến nói chung, phản ánh thói ăn chơi xa xỉ, tham nhũng, không quan tâm đến việc dân, việc nước gây tổn hại đến lợi ích của nhân dân Đó

là lão phú ông trong truyện “Cây tre trăm đốt” lừa anh chàng nông dân sẽ gả con gái cho nếu làm việc không cho lão ba năm, những khi hết thời hạn lại lừa anh chàng gả con gái cho kẻ khác Cuối cùng, lão phải nhận cái kết khi bị mắc vào khúc tre không cách nào thoát ra và phải gả con gái cho chàng Nhắc đến câu chuyện của những tên tham lam ăn chơi xa xỉ không thể không nhắc đến tên vua háo sắc trong câu chuyện “Ai mua hành tôi”, khi thấy biết tên nông dân có cô vợ xinh đẹp bèn cho quân lính bắt nàng ta về cung, làm phá vỡ hạnh phúc của gia đình Và đương nhiên kẻ làm điều ác sẽ gặp phải quả báo hắn bị anh nông dân giả vua bắt lại vừa mất ngai vàng vừa mất nữ sắc

Không chỉ những kẻ có quyền chức lợi dụng người nghèo hiền lành, lương thiện phục vụ mình mà ngay cả những tên có tiền cũng tác oai, tác quái khiến dân chúng điêu đứng, chúng cũng tàn ác và tham lam không kém gì bọn tham quan Qua những truyện như: “Sự tích con khỉ”, “Mũi dài”, đã cho chúng ta thấy tính cách của những tên nhà giàu: keo kiệt, tham lam, giả dối, tính cách này được tiếp nối cho các thế hệ trong gia đình trọc phú, trưởng giả Ngay cả những cô con gái trong các gái trong các gia đình đó cũng dùng nhan sắc để lừa gạt nhằm chiếm đoạt

nhiên, những kẻ như thế đáng bị trừng trị Trong mỗi câu chuyện có xuất hiện những nhân vật này thì tác giả dân gian luôn gắn cho họ một cái kết xứng đáng Điều đó nhằm thể hiện được ước mơ, công bằng trong xã hội

c Kiểu nhân vật người gì ghẻ

Dân gian có câu “Mấy đời bánh đúc có xương, mấy đời gì ghẻ lại thương con chồng” Dưới con mắt của mọi người trong xã hội, những người mẹ ghẻ đối

xử tốt với con mình bao nhiêu thì lại đối xử bất công với con riêng của chồng bấy nhiêu Tội ác của mụ gì ghẻ trong câu chuyện “Tấm Cám” là một minh chứng cho điều đó Bằng những hành động bất lương của mình mụ gì ghẻ đã cướp đoạt cả sự

an ủi và niềm hy vọng nhỏ bé cuối cùng của Tấm Mụ ta lừa Tấm đi chăn trâu ở

xa để giết cá bống, trộn lẫn thóc vào đậu bắt nàng nhặt để nàng không thể đi trẩy hội, hơn nữa người gì ghẻ còn bày mưu giết Tấm để con gái mình vào cung thay thế làm hoàng hậu Ngay cả khi Tấm chết biến thành chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi cũng không thể thoát được giã tâm của mụ gì ghẻ Việc tác giả dân gian đưa việc mẹ con Cám đốt khung cửi cũng là một trong những nét sáng tạo độc đáo, nó giúp tố cáo tội ác thể hiện sự tàn bạo của người gì ghe đối với con chồng Tội ác này còn có thể thấy trong truyện “Người gì ghẻ ác nghiệt” nạn nhân trong câu chuyện là Văn Linh - Con riêng của chồng Gì ghẻ xem Văn Linh như

kẻ thù chỉ mong sao cho nó chết sớm để chiếm hết tài sản của gia đình đó, nhưng cuối cùng bà ta lại tự chuốc cho mình cái chết Qua hình tượng nhân vật gì ghẻ các tác giả dân gian muốn tố cáo tội ác của hạng người này một cách quyết liệt Bên cạnh đó, còn muốn phê phán một xã hội đa thê và nạn nhân của những gia đình một chồng nhiều vợ không ai khác chính là những đứa con của vợ cả Đây cũng là một vấn đề nhức nhối của xã hội, khiến cho nhiều người phải suy nghĩ và cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều tội ác

d Kiểu nhân vật người mẹ chồng

Trong xã hội, nếu đã có những người con dâu đau khổ, cùng cực thì chắc chắn sẽ tồn tại những bà mẹ chồng hà khắc, cay nghiệt, tham lam, độc ác Truyện

“Quan Âm Thị Kính” đã nói lên được muôn vàn nỗi đau, sự oan ức mà những người con dâu đã phải chịu đựng Nếu như đã không ưng ý, không hài lòng thì dù người con dâu có làm gì đi chăng nữa cũng không thể nhận được sự cảm thông của mẹ chồng Khi có bất kì chuyện gì xảy ra với chồng thì người mẹ chồng luôn

đổ hết mọi lỗi lầm lên người con dâu, mặc cho con dâu ra sức giải bày Hành động người mẹ chồng đuổi con dâu ra khỏi nhà đã khiến cuộc đời của một con người bị dang dở, đặc biệt là trong cái xã hội phong kiến đó người con dâu sẽ không thể trụ nổi bởi cái nhìn soi mói và sự khinh miệt của người đời mặc dù cô không phải người có lỗi

Việc các tác giả dân gian xây dựng hình ảnh các nhân vật như người anh, tên nhà giàu, tham quan, người gì ghẻ hay mẹ chồng và đặt họ vào những hoàn cảnh nhất định phần nào đó đã bóc trần được bộ mặt xấu xa của họ trong xã hội Sự góp mặt của những nhân vật này góp phần tôn lên những nét đẹp phẩm chất tốt đẹp của những nhân vật chính diện Kết thúc truyện những hành động làm trái với đạo đức với công lý đều sẽ bị trừng trị và phải trả cái giá thích đáng cho những hành động xấu xa đen tối

Truyện cổ tích đã nói lên tiếng lòng của những con người hiền lành, nhân hậu, có phẩm chất tốt đẹp trong xã hội Họ luôn khao khát có được một cuộc sống tốt đẹp, ấm no, hạnh phúc Họ luôn ở trong những tình cảnh khó khăn, vất vả phải đối mặt với bao nhiêu thử thách, nguy hiểm nhưng họ vẫn giữu được tấm lòng trong sáng và lương thiện trong suốt câu chuyện Nếu như trong mỗi câu chuyện các nhân vật chính diện được hưởng một cái kết có hậu thì các nhân vật phản diện

có sự trái ngược hoàn toàn Ban đầu, quan lại, người giàu, mẹ chồng, là những con người được sống trong nhung lụa nhưng lại không biết hưởng thụ, còn bắt nạt, ức hiếp, bóc lột những kẻ bất hạnh, nghèo khổ để rồi cuối cùng nhận lại những quả báo: kẻ thì mất hết của cải, mất đi chức quyền, người thì nhận về cái chết Đó là những điều họ xứng đáng phải nhận lại Điều đó ngầm khẳng định rằng: cho dù trong bất cứ xã hội nào thì vẫn luôn tồn tại tình người, công đạo và

2.3 Giới thiệu các truyện cổ tích phù hợp với trẻ mầm non

2.3.1 Tiêu chí lựa chọn

Thông qua quá trình khảo sát cho thấy, trong tập “108 truyện cổ tích Việt Nam hay nhất” có khá nhiều tác phẩm phù hợp với trẻ tuổi mầm non Những tác phẩm này đều đáp ứng các tiêu chí:

- Dễ hiểu, dễ theo dõi

- Ít nhân vật

- Nội dung hấp dẫn với trẻ

- Phù hợp với khả năng nhận thức và khả năng ngôn ngữ của trẻ

2.3.2 Giới thiệu tác phẩm phù hợp với các chủ đề ở trường mầm non

Có một số tác phẩm phù hợp với các chủ để ở trường mầm non như:

1) Chủ đề bản thân

- Cậu bé mũi dài

- Trí khôn của ta đây

- Cây bưởi đào

- Sự tích khoai lang

- Sự tích bông cúc trắng

- Sự tích bông sen

- Sự tích cây huyết dụ

- Sự tích cây nêu ngày tết

- Sự tích cây kim giao

để tạo hứng thú và giáo dục trẻ

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy tầm quan trọng của truyện cổ tích thông qua lượng tác phẩm được sử dụng trong chương trình văn học của trẻ mẫu giáo Truyện không chỉ giúp trẻ có thêm vốn hiểu biết và vốn kinh nghiệm sống đa dạng phong phú, mà truyện còn vô cùng bổ ích với trẻ ở chỗ nó mang đến sự hứng thú, say mê khi tiếp xúc với truyện với những nét đặc trưng của nên văn hóa

cổ truyền dân tộc

* Tiểu kết chương 2

Truyện cổ tích truyền đạt đến trẻ một cách rất tự nhiên, chân thực, nhưng những bài học mà nó mạng lại rất sâu sắc, in hằn trong tâm trí của trẻ Đó sẽ là một phương tiện quan trọng giúp trẻ ngày càng hoàn thiện bản thân, đặt nên móng cho việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ Điểm thành công trong những câu chuyện cổ tích đó là việc xây dựng hệ thống nhân vật hòa quyện vào với cốt truyện, vẽ nên một xã hội vô cùng phong phú nhiều màu sắc Mỗi nhân vật được tác giả dân gian đặt vào một hoàn cảnh nhất định và có số phận nhất định, họ có những nét tính cách riêng, ngôn ngữ riêng, hành động, tâm lý riêng biệt Nó cũng

là điểm nhấn giúp cho truyện cổ tích có sức hút mãnh liệt