Quản Lý Chi Bảo Hiểm Xã Hội Tại Bảo Hiểm Xã Hội Tỉnh Thanh Hóa.pdf

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC NGUYỄN VĂN THÀNH QUẢN LÝ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH THANH HÓA LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ Chuyên ngành Kế T[.]

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA

Người hướng dẫn khoa học:TS Đỗ Thị Mẫn

THANH HÓA, NĂM 2020

i

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này không trùng lặp với các khóa luận, luận văn, luận án và các công trình nghiên cứu đã công bố

Thanh Hóa, ngày tháng năm 2020

Người cam đoan

(Ký, ghi rõ họ và tên)

Nguyễn Văn Thành

iii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, tôi xin gửi lời cảm ơn trước hết đến Ban Giám hiệu, Khoa đào tạo sau đại học của trường Đại học Hồng Đức cùng tất cả các thầy cô giáo trong quá trình giảng dạy, đã trang bị cho tác giả những kiến thức cả về lý thuyết và thực tiễn

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn gia đình bạn bè cũng như lãnh đạo, đồng nghiệp cơ quan nơi tôi đang công tác đã tạo điều kiện, cung cấp tài liệu

và giúp đỡ tôi trong quá trình học và nghiên cứu của mình

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Đỗ Thị Mẫn - người

cô đã trực tiếp định hướng, hướng dẫn tận tình cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

iv

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Đóng góp và ý nghĩa của Luận văn 4

6 Kết cấu của luận văn 4

Luận văn được bố cục gồm 3 chương, cụ thể như sau: 4

Chương 1CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BHXH VÀ QUẢN LÝ CHI BHXH 5

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý chi tại Bảo hiểm xã hội 5

1.1.1 Khái niệm Bảo hiểm xã hội 5

1.1.2 Đặc điểm và chức năng của bảo hiểm xã hội 6

1.1.3 Sự cần thiết và vai trò của Bảo hiểm xã hội 7

1.1.4 Hệ thống các chế độ trong BHXH 9

1.1.5 Quỹ bảo hiểm xã hội 9

1.2 Hoạt động quản lý chi bảo hiểm xã hội 11

1.2.1 Khái niệm quản lý chi bảo hiểm xã hội 11

1.2.2 Mục tiêu của quản lý chi BHXH 16

1.2.4 Nội dung, quy trình quản lý chi BHXH 20

1.2.5 Tiêu chí đánh giá công tác quản lý chi BHXH 26

v

Chương 2.THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI

BHXH TỈNH THANH HÓA 29

2.1 Giới thiệu về Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa 29

2.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, dân số, kinh tế và xã hội của tỉnh Thanh Hóa ảnh hưởng đến công tác quản lý chi BHXH 29

2.1.2 Giới thiệu chung về BHXH tỉnh Thanh Hóa 31

2.1.3 Mô hình tổ chức bộ máy 35

2.2 Thực trạng công tác quản lý chi BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa 39

2.2.1 Lập kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch chi BHXH 39

2.2.2 Kiểm tra, kiểm soát chi BHXH 68

2.3 Đánh giá công tác quản lý chi BHXH tỉnh Thanh Hóa 69

2.3.1 Những thành tựu đạt được 69

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế 71

Chương 3.GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI BHXH TẠI BHXH TỈNH THANH HÓA 78

3.1 Mục tiêu, phương hướng 78

3.1.1 Mục tiêu phát triển BHXH ở Việt Nam đến năm 2025 78

3.1.2 Định hướng, nhiệm vụ trọng tâm công tác chi BHXH tại BHXH tỉnh Thanh Hóa trong thời gian tới 82

3.2 Một số giải pháp và kiến nghị để hoàn thiện quản lý chi BHXH tại BHXH tỉnh Thanh Hóa 84

3.2.1 Giải pháp đối với BHXH tỉnh Thanh Hóa 84

3.2.2 Kiến nghị đối với BHXH Việt Nam 90

3.2.3 Kiến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước 91

KẾT LUẬN 94

DANH MỤC TAI LIỆU THAM KHẢO 96

vi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BHXH :Bảo hiểm xã hội

BHYT :Bảo hiểm y tế

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.3 Tổng hợp số người và số tiền chi BHXH giai đoạn 2016-2019 63 Bảng 2.4 Số người được hưởng và số tiền chi BHXH chế độ BHXH ngắn hạn giai đoạn 2016-2019 64 Bảng 2.5.Số người được hưởng và số tiền chi BHXH chế độ trợ cấp BHXH một lần đoạn 2016-2019 65 Bảng 2.6 Số người được hưởng và số tiền chi BHXH chế độ hưu trí,trợ cấp BHXH hàng tháng giai đoạn 2016-2019 66 Bảng 2.7 Tốc độ tăng số người hưởng các chế độ BHXHgiai đoạn 2016-2019 67 Bảng 2.8 Tốc độ tăng số tiền chi các chế độ BHXH giai đoạn 2016-2019 68 Bảng 2.9.Tổng hợp kết quả của các đợt kiểm tra chi BHXH giai đoạn 2016-

2019 68

viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ Quản lý chi Bảo hiểm xã hội 12

Sơ đồ 2.1: Bộ máy tổ chức của Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa 38

Sơ đồ 2.2 Quy trình chi chế độ ốm đau, thai sản, DSPHSK tại BHXH tỉnh Thanh Hóa 46

Sơ đồ 2.3 Quy trình chi chế độ trợ cấp BHXH một lần trực tiếp tại BHXH tỉnh Thanh Hóa 48

Sơ đồ 2.4 Quy trình chi chế độ trợ cấp BHXH một lần thông qua đại lý bưu điện tại BHXH tỉnh Thanh Hóa 49

Sơ đồ 2.5 Quy trình chi chế độ hưu trí, trợ cấp BHXH hàng tháng tại BHXH

tỉnh Thanh Hóa 52

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

BHXH là bộ phận lớn nhất trong hệ thống an sinh xã hội Có thể nói, không có BHXH thì không thể có một nền an sinh xã hội vững mạnh BHXH

là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động; ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ tổ quốc Ở nước ta, BHXH được Đảng và Nhà nước rất coi trọng, chính sách BHXH góp phần ổn định cuộc sống của NLĐ, trợ giúp NLĐ khi gặp rủi ro như ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp…sớm trở lại tình trạng sức khỏe ban đầu cũng như sớm có việc làm, góp phần tích cực vào việc ổn định xã hội, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

BHXH gồm nhiều hoạt động: Chi BHXH, thu BHXH, giải quyết chế độ chính sách BHXH, tiếp nhận và quản lý hồ sơ, kiểm tra, giám định BHYT… Trong đó chi trả chế độ BHXH là một công tác cốt yếu và là trọng tâm của ngành BHXH góp phần thực thi chính sách BHXH của Nhà nước đối với người lao động

BHXH tỉnh Thanh Hóa là cơ quan trực thuộc BHXH Việt Nam Với địa bàn quản lý phức tạp do điều kiện địa lý có cả huyện miền núi, huyện đồng bằng ven biển, dân cư phân bố rộng khắp các khu vực, không tập trung Trong nhiều năm qua việc quản lý chi trả chế độ BHXH trên địa bàn tỉnh đã đạt được những thành tựu quan trọng, số đơn vị sử dụng lao động và số người tham gia BHXH không ngừng tăng lên Mọi chế độ liên quan đến quyền lợi của người lao động như lương hưu và các khoản trợ cấp BHXH luôn được thực hiện đầy đủ, an toàn giúp người lao động yên tâm làm việc, phát huy hết năng lực để đóng góp cho nền kinh tế trên địa bàn ổn định và phát triển Bên cạnh đó, chủ trương cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết nghiệp vụ, đa dạng phương thức chi trả BHXH theo hướng

2

hiện đại đã góp phần phục vụ tốt hơn đối với người lao động Tuy nhiên, quản

lý chi trả BHXH tỉnh Thanh Hóa vẫn còn tồn tại hạn chế và những vấn đề bất cập như: vẫn tồn tại tình trạng cá nhân và tổ chức lợi dụng khe hở của Luật BHXH để trục lợi từ quỹ BHXH có tồn tại ở một số địa phương với số lượng ngày càng tăng, số tiền ngày càng lớn, hệ thống BHXH được tổ chức theo ngành dọc từ trung ương đến cấp huyện, mọi hoạt động liên quan đến lĩnh vực BHXH tại cấp xã chưa có cán bộ chuyên môn thực hiện, nhất là công tác quản

lý đối tượng và chi BHXH gặp nhiều khó khăn do hoàn toàn phụ thuộc vào đại lý bưu điện….Mặt khác, trong điều kiện kinh tế chung của đất nước đang trong tiến trình hội nhập kinh tế thế giới, các khu công nghiệp xuất hiện trên địa bàn tỉnh ngày càng nhiều, do đó số lượng doanh nghiệp, số đối tượng hưởng BHXH ngày càng tăng, đa dạng, phức tạp, số tiền chi BHXH ngày càng lớn nên vấn đề quản lý tốt đối tượng, tổ chức chi kịp thời đúng kỳ, đủ số tiền đến tay người thụ hưởng….đang là những khó khăn, thách thức không nhỏ đòi hỏi BHXH tỉnh Thanh Hóa phải có biện pháp giải quyết kịp thời

Xuất phát từ thực tế, tôi chọn đề tài “Quản lý chi bảo hiểm xã hội tại

Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa” để làm luận văn thạc sĩ của mình

Luận văn được thực hiện nhằm tìm lời giải đáp cho câu hỏi nghiên cứu:

Cần làm gì và làm như thế nào để hoàn thiện quản lý chi bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Thanh Hóa?

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu chung: đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý chi trả

các chế độ BHXH trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

3

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý chi trả chế độ BHXH tại BHXH tỉnh Thanh Hóa

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về công tác quản lý chi các chế độ BHXH bắt buộc đang thực hiện tại phòng/tổ chế độ BHXH

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, luận văn còn sử

dụng các phương pháp sau:

4.1 Phương pháp thu thập tài liệu: từ tài liệu thứ cấp, thu thập được

tác giả sẽ tổng hợp, hệ thống hóa các lý luận cơ bản có liên quan tới quản lý chi các chế độ BHXH ở tỉnh Thanh Hóa; Tổng kết các kinh nghiệm thực tiễn

về quản lý chi các chế độ BHXH của một số huyện trong và ngoài tỉnh nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm cho công tác quản lý chi các chế độ BHXH ở tỉnh Thanh Hóa

4.2 Phương pháp xử lý số liệu: nhằm phân tích số liệu thống kê thu

thập được về quản lý chi các chế độ BHXH ở tỉnh Thanh Hóa trong các báo cáo tổng hợp của BHXH tỉnh Thanh Hóa thông qua các chỉ tiêu phân tích số tuyệt đối, số tương đối và số bình quân trong thực hiện các nhiệm vụ đặt ra

4

4.3 Phương pháp so sánh: nhằm so sánh các nội dung quản lý chi các

chế độ BHXH giữa kế hoạch với thực hiện, giữa các năm và giữa các đơn vị trong tỉnh

5 Đóng góp và ý nghĩa của Luận văn

- Ý nghĩa khoa học

Góp phần làm rõ những vấn đề lý luận về BHXH và quản lý chi BHXH

- Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn phân tích rút ra mặt mạnh, mặt yếu của tình hình quản lý chi

ở BHXH tỉnh Thanh Hóa trong thời gian qua chỉ ra những bất cập giúp lãnh đạo có cái nhìn đầy đủ và chính xác hơn về công tác này Đồng thời những giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cường công tác quản lý chi ở BHXH tỉnh Thanh Hóa mà luận văn đưa ra là tài liệu tham khảo cho các lãnh đạo của BHXH tỉnh Thanh Hóa khi đưa ra quyết định liên quan đến việc quản lý chi BHXH Ngoài ra đề tài còn là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu khoa học và cho những người quan tâm đến vấn đề này

6 Kết cấu của luận văn

Luận văn được bố cục gồm 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về BHXH và quản lý chi BHXH tại cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa

Chương 2: Thực trạng quản lý chi tại Bảo hiểm Xã hội tỉnh Thanh Hóa

Chương 3: Các giải pháp nhằm tăng cường quản lý chi tại Bảo hiểm Xã hội tỉnh Thanh Hóa

5

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BHXH VÀ QUẢN LÝ

CHI BHXH

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý chi tại Bảo hiểm xã hội

1.1.1 Khái niệm Bảo hiểm xã hội

BHXH ra đời vào những năm đầu giữa thế kỷ 19, khi nền công nghiệp

và kinh tế hàng hóa đã bắt đầu phát triển mạnh mẽ ở các nước Châu Âu Có thể nói, BHXH là một trong những loại hình bảo hiểm ra đời khá sớm và đến nay đã được thực hiện ở tất cả các nước trên thế giới

Trong cuộc sống hằng ngày, con người không thể không tránh khỏi những rủi ro như: ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động…Trong những trường hợp đó nếu không có thu nhập, người lao động có thể không đủ khả năng tự phục vụ bản thân mình Để giảm bớt và vượt qua những khó khăn đó, con người cần có những biện pháp để phòng trừ trường hợp xấu xảy ra Và BHXH

đã tạo niềm tin cho người lao động, giúp họ yên tâm làm việc, sản xuất, góp phần ổn định cho bản thân, và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

BHXH nói chung hay BHXH nói riêng đều mang lại những lợi ích kinh

tế - xã hội thiết thực Trước hết bảo hiểm góp phần ổn định tài chính cho người tham gia trước những tổn thất do rủi ro gây ra, đề phòng và hạn chế tổn thất giúp cho cuộc sống của con người an toàn hơn, xã hội trật tự hơn, làm giảm bớt nỗi lo cho mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, góp phần ổn định chi tiêu ngân sách nhà nước

Từ sự cần thiết về BHXH người ta đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về BHXH, cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất mà chủ yếu theo quan niệm của từng nước Tuy vậy về cơ bản khái niệm BHXH được hiểu:

“BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao

6

động khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động, do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu nhập hợp pháp khác, nhằm đóng góp phần đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an sinh

xã hội

Định nghĩa theo tổ chức lao động thế giới ILO: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo vệ của cộng đồng xã hội đối với các thành viên của mình thông qua sự huy động các nguồn đóng góp vào quỹ BHXH để trợ cấp trong các trường hợp ốm đau, tai nạn, thương tật, già yếu, thất nghiệp, đồng thời chăm sóc y tế

và trợ cấp cho các gia đình đông con để ổn định đời sống của các thành viên

và đảm bảo an toàn xã hội [8]

Khái niệm BHXH được khái quát một cách đầy đủ nhất trong luật BHXH được nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa IX, kỳ họp thứ

9 thông qua ngày 29/06/2006 như sau: “ Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đó đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [13]

Như vậy xuất phát từ nhu cầu của người lao động, BHXH đã trở thành chính sách xã hội quan trọng của nước ta và hầu hết các nước trên thế giới

1.1.2 Đặc điểm và chức năng của bảo hiểm xã hội

BHXH là hình thức bảo hiểm thu nhập cho người lao động, là sản phẩm tất yếu khách quan của xã hội phát triển, là hình thức dịch vụ công để quản lý

và đáp ứng nhu cầu chia sẽ các rủi ro trong cộng đồng, là quyền cơ bản của người lao động

BHXH vừa để thực hiện các mục đích xã hội, vừa để thực hiện các mục đích kinh tế trong mỗi cộng đồng quốc gia Trong đó, mục đích kinh tế và

7

mục đích xã hội luôn được thực hiện đồng thời, đan xen lẫn nhau là hai mặt không thể tách rời của BHXH Khi đề cập đến các lợi ích kinh tế của BHXH đối với người lao động và đối với xã hội là đã bao hàm cả mục đích xã hội của nó Ngược lại, các mục đích xã hội của BHXH cũng chỉ đạt được khi nó đồng thời mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho người tham gia

Về phương diện xã hội: Bảo hiểm xã hội là sự chia sẻ rủi ro, bảo đảm an toàn xã hội

Về phương diện kinh tế: BHXH là quá trình phân phối lại thu nhập giữa những nguời tham gia bảo hiểm, thông qua việc hình thành quỹ tiền tệ chung

Về phương diện chính trị, pháp lý: Khi được nhà nước điều chỉnh bằng pháp luật, BHXH đã trở thành quyền cơ bản của người lao động, xét trên cả bình diện quốc gia và quốc tế

Vì vậy BHXH là một chính sách xã hội quan trọng, là bộ phận cơ bản để đảm bảo an sinh xã hội của các quốc gia [12]

1.1.3 Sự cần thiết và vai trò của Bảo hiểm xã hội

Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN hiện nay, BHXH càng trở nên quan trọng trong việc góp phần đảm bảo công tác xã hội và phát triển xã hội một cách bền vững Nó giữ vai trò quan trọng không chỉ với NLĐ mà còn có ý nghĩa to lớn đối với tổ chức SDLĐ và toàn

xã hội, cụ thể:

BHXH làm gắn bó lợi ích giữa người lao động, người sử dụng lao động đối với Nhà nước BHXH không những đảm bảo ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ mà còn góp phần bảo vệ lợi ích của người sử dụng lao động khi rủi ro xảy ra đối với người lao động của mình, nó tạo điều kiện cho người sử dụng lao động có thể nhanh chóng ổn định sản xuất Đối với Nhà nước, thông qua việc tổ chức hoạt động BHXH nhằm đảm bảo cho mọi người lao động, mọi tổ chức, đơn vị hoạt động sản xuất, kinh doanh bình

8

đẳng, công bằng trong lao động sản xuất, xã hội phát triển an toàn

BHXH góp phần ổn định đời sống của người lao động và gia đình khi đã hết tuổi lao động, không đủ sức tiếp tục lao động, hoặc quá trình làm việc

không may gặp phải rủi ro Mục đích lớn nhất của BHXH là đảm bảo đời

sống cho người lao động và gia đình họ, người tham gia BHXH sẽ được thay thế một phần thu nhập bị mất hoặc giảm thu nhập, nó làm cho người lao động yên tâm cống hiến và không phải lo lắng khi rủi ro có thể xảy ra Mặt khác BHXH góp phần hạn chế và điều hòa các mâu thuẫn có thể xảy ra giữa người SDLĐ và người lao động, tạo môi trường làm việc bình đẳng, ổn định, đảm bảo cho hoạt động sản xuất, công tác đạt hiệu quả cao, từ đó góp phần tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước Đây là vai trò cơ bản nhất của chính sách BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất, phương thức hoạt động của BHXH

BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội BHXH dựa trên nguyên tắc người lao động bình đẳng trong nghĩa vụ đóng góp và thụ hưởng Thông qua hoạt động của mình, BHXH tham gia vào việc phân phối và phân phối lại thu nhập xã hội giữa những người lao động thế hệ trước với thế hệ sau, giữa những người thu nhập cao và thu nhập thấp, giữa những ngành nghề sản xuất, giữa những người may mắn và không may mắn Mặt khác mức hưởng BHXH phụ thuộc vào mức đóng, thời gian đóng dài hay ngắn theo nguyên tắc "có đóng có hưởng" và "đóng ít hưởng ít, đóng nhiều hưởng nhiều"; đối tượng tham gia không chỉ trong khu vực nhà nước mà ở mọi thành phần kinh tế Vì vậy, BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội, giảm bớt khoảng cách giàu nghèo trong xã hội [14]

BHXH góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng và phát triển kinh tế của đất nước, góp phần đảm bảo ổn định chính trị, xã hội Do BHXH tập trung được nguồn tài chính nhàn rỗi tương đối lớn, thực chất đây là tiền của người lao động tồn tích lại, được đầu tư vào các dự án kinh tế - xã hội để bảo toàn,

9

phát triển quỹ BHXH và tăng thêm nguồn lực cho sự phát triển nền kinh tế đất nước Đảng và Nhà nước đã khẳng định phát triển kinh tế - xã hội dựa trên nội lực là chính thì nguồn đầu tư từ quỹ BHXH nhàn rỗi là một kênh quan trọng

Như vậy, vai trò của BHXH là rất lớn đối với NLĐ, người SDLĐ và toàn

xã hội Đối với Việt Nam hiện nay, với chức năng của mình, BHXH đang là một khâu không thể thiếu trong việc thực hiện mục tiêu “ dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh ” góp phần vào ổn định và phát triển đất nước [14]

từ năm 2010 thực hiện thêm chế độ (3) do đó đã góp phần đảm bảo được quyền lợi cho những người lao động làm công ăn lương

1.1.5 Quỹ bảo hiểm xã hội

Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách Nhà nước Quỹ có mục đích và chủ thể riêng Mục đích tạo lập quỹ BHXH là dùng

Quỹ BHXH có những đặc điểm chủ yếu sau:

Quỹ ra đời, tồn tại và phát triển gắn với mục đích đảm bảo ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi gặp các biến cố, rủi ro làm giảm hoặc mất thu nhập từ lao động Hoạt động của quỹ không nhằm mục đích kinh doanh kiếm lời Vì vậy, nguyên tắc quản lý quỹ BHXH là: Cân bằng thu

- chi

Phân phối quỹ BHXH vừa mang tính chất hoàn trả vừa mang tính chất không hoàn trả Tính chất hoàn trả thể hiện ở chỗ, người lao động là đối tượng tham gia và đóng góp BHXH đồng thời họ cũng là đối tượng được nhận trợ cấp, được chi trả từ quỹ BHXH cho dù chế độ, thời gian trợ cấp và mức trợ cấp của mỗi người sẽ khác nhau, tùy thuộc vào những biến cố hoặc rủi ro mà họ gặp phải, cũng như mức đóng góp và thời gian đóng góp BHXH của họ Tính không hoàn trả thể hiện ở chỗ, cùng tham gia và đóng góp BHXH, nhưng có người được hưởng trợ cấp nhiều lần và nhiều chế độ khác nhau, nhưng cũng có những người được ít lần hơn, thậm chí không được hưởng Chính từ đặc điểm này nên một số đối tượng được hưởng trợ cấp từ quỹ BHXH thường lớn hơn nhiều so với mức đóng góp của họ và ngược lại Điều đó thể hiện tính chất xã hội của toàn bộ hoạt động BHXH”

Sự ra đời, tồn tại và phát triển BHXH phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia và điều kiện lịch sử trong từng thời kỳ nhất định của đất nước Kinh tế - xã hội càng phát triển thì càng có điều kiện thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH, nhu cầu thỏa mãn về BHXH đối với người lao động càng được nâng cao Đồng thời kinh tế - xã hội phát triển, người lao động và người sử dụng lao động sẽ có thu nhập cao hơn, dó đó họ càng có

11

điều kiện tham gia và đóng góp BHXH…

Quá trình tích lũy để bảo tồn giá trị và bảo đảm an toàn về tài chính đối với quỹ BHXH là một vấn đề mang tính nguyên tắc

Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH Nó là khâu tài chính trung gian cùng với ngân sách Nhà nước và tài chính doanh nghiệp hình thành nên hệ thống tài chính quốc gia

Quỹ BHXH được hình thành chủ yếu từ các nguồn sau đây:

- Người sử dụng lao động đóng góp

- Người lao động đóng góp

- Nhà nước đóng góp và hỗ trợ thêm

- Các nguồn khác (như cá nhân và các tổ chức từ thiện ủng hộ, lãi do đầu

tư phần quỹ nhàn rỗi)

1.2 Hoạt động quản lý chi bảo hiểm xã hội

1.2.1 Khái niệm quản lý chi bảo hiểm xã hội

Quản lý là sự tác động có tổ chức có hướng đích của chủ thể quản ý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý (quản lý, điều khiển) và đối tượng quản lý (chịu sự quản lý), đây là mối quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp

độ, nhiều mối quan hệ với nhau Đối với hoạt động BHXH thì quản lý được bao gồm cả quản lý đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý thu, quản lý chi trả và quản lý nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng

Quản lý chi BHXH được hiểu là sự tác động của các chủ thể quản lý vào đối tượng quản lý trong các hoạt động lập, xét duyệt dự toán, tổ chức thực hiện, điều hành và kiểm tra, giám sát hoạt động chi trả các chế độ BHXH nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra theo những nguyên tắc và phương pháp quản

lý nhất định

12

Mục tiêu của quản lý chi BHXH là làm cho quá trình tổ chức chi trả chế

độ BHXH thông suốt, chi trả đúng, đủ, kịp thời, phục vụ cho người tham gia

và hưởng các chế độ BHXH ngày càng tốt hơn, góp phần ổn định, bảo đảm an toàn xã hội và thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước

* Quy trình quản lý chi BHXH

Nguồn: BHXH tỉnh Thanh Hóa

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ Quản lý chi Bảo hiểm xã hội

1: Thể hiện nguồn kinh phí từ NSNN cấp chuyển sang quỹ BHXH thông qua đó để chi trả cho đối tượng thụ hưởng chế độ BHXH trước ngày 01/01/1995 Hằng năm căn cứ vào số đối tượng đang hưởng các chế độ BHXH có mặt đến cuối năm trước và chế độ được hưởng của từng loại đối tượng, BHXH Việt Nam phải lập dự toán chi BHXH cho các đối tượng để trình Hội đồng Quản lý thông qua và gửi Bộ tài chính Bộ tài chính kiểm tra

Bộ tài chính

NSNN

BHXH Việt Nam Quỹ BHXH

Đối tượng hưởng BHXH

13

và tổng hợp vào tổng dự toán NSNN để trình Quốc hội Căn cứ vào dự toán được Quốc hội phê chuẩn, hàng quý, Bộ tài chính cấp kinh phí chi BHXH (phần do NSNN đảm bảo) cho BHXH Việt Nam để có nguồn kinh phí chi cho các đối tượng hưởng các chế độ BHXH

2: Hàng tháng, BHXH Việt Nam cấp kinh phí để BHXH tỉnh thực hiên chi trả các chế độ BHXH cho người lao động trê cơ sở các chế độ, chính sách

mà NLĐ được hưởng

3: BHXH tỉnh cấp kinh phí cho BHXH tỉnh để chi trả những chế độ ngắn hạn cho người lao động Thanh quyết toán với BHXH tỉnh về số tiền chi trả các chế độ cho người lao động

4: BHXH tỉnh, BHXH tỉnh thực hiện tiếp nhận hồ sơ do NLĐ và NSDLĐ lập gửi đến, thực hiện thẩm định hồ sơ, quản lý và tổ chức chi trả cho đối tượng

5: Đại lý chi trả (Bưu điện) nhận kinh phí trực tiếp từ BHXH tỉnh và danh sách từ BHXH tỉnh để thực hiện chi trả cho người hưởng các chế độ BHXH Quyết toán với BHXH tỉnh số tiền chi trả BHXH các chế độ BHXH

6,7,8: Đây là nội dung công việc do BHXH tỉnh thực hiện chi trả cho các đối tượng hưởng các chế độ BHXH thông qua hệ thống bưu điện, qua chủ

sử dụng lao động Các đối tượng được quản lý và theo dõi chặt chẽ

Chi BHXH là quá trình phân phối, sử dụng quỹ BHXH, để chi trả cho các chế

độ BHXH nhằm ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH và đảm bảo các hoạt động của hệ thống BHXH Là quá trình phân phối các nguồn tài chính đã được tập trung vào quỹ BHXH theo từng mục đích sử dụng nhất định

Chi BHXH được thực hiện bởi hai quá trình: Phân phối và sử dụng quỹ BHXH

- Phân phối quỹ BHXH là quá trình phân bổ các nguồn tài chính từ quỹ BHXH để hình thành các quỹ thành phần như: Quỹ hưu trí, tử tuất; quỹ ốm

Chi BHXH là công tác trọng tâm, đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện và đảm bảo tốt chính sách an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Chi bảo hiểm xã hội có vai trò sau:

Đối với đối tượng thụ hưởng chính sách BHXH:

Thực hiện tốt công tác chi BHXH là trực tiếp đảm bảo quyền lợi của người thụ hưởng các chế độ BHXH Người lao động khi được chi trả kịp thời

sẽ nhanh chóng khắc phục được tổn thất về vật chất và tinh thần, và sẽ ý thức được quyền lợi và trách nhiệm của mình, tạo ra tâm lý yên tâm khi tham gia với đúng đối tượng và mức thu nhập, điều này cũng gián tiếp ổn định quỹ, giảm khả năng tăng mức đóng cho người lao động, đồng thời ổn định thu nhập cho họ khi có bất cứ khó khăn, thay đổi nào trong cuộc sống

Đối với người sử dụng lao động: Thực hiện tốt công tác quản lý chi trả

cũng chính là góp phần đảm bảo ổn định tình hình sản xuất kinh doanh của chính doanh nghiệp khi mà tâm lý người lao động tin tưởng, nguồn tài chính thuận lợi, giúp mối quan hệ người lao động và người sử dụng lao động thêm bền chặt, uy tín và niềm tin về doanh nghiệp được củng cố, công việc đạt hiệu quả năng suất cao hơn

Đối với hệ thống bảo hiểm xã hội: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là

góp phầ đảm bảo quản lý và tăng trưởng quỹ an toàn, không bị thất thoát, từ

đó tăng được niềm tin, thu hút thêm nhiều nguồn đầu tư, tài trợ, viện trợ vào phát triển quỹ Đồng thời cũng góp phần tiết kiệm chi phí quản lý hành chính,

15

chi phí đầu tư, góp phần cân đối quỹ

Đối với hệ thống an sinh xã hội: BHXH là chính sách rất cơ bản trong hệ

thống chính sách xã hội nói chung và hệ thống chính sách an sinh xã hội nói riêng Thực hiện tốt công tác chi BHXH là góp phần thực hiện tốt chính sách

an sinh xã hội cơ bản nhất của quốc gia hướng vào phát triển con người Đảm bảo hệ số an toàn cao về đời sống cho người lao động tham gia BHXH trong nền kinh tế thị trường, trong và sau khi ra khỏi quá trình lao động, trong trường hợp gặp phải những biến cố xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập Thực hiện tốt công tác chi BHXH còn là đảm bảo quỹ BHXH được an toàn và phát triển bền vững, điều đó là động lực và là yếu tố góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước

Đối với xã hội

Thực hiện tốt công tác chi BHXH góp phần đảm bảo an ninh chính trị,

an toàn và phát triển xã hội, thể hiện ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất, góp phần trực tiếp vào việc đáp ứng nhu cầu cần thiết nhất của người lao động Xã hội càng phát triển thì đời sống con người càng phong phú, nhu cầu về an sinh xã hội càng tăng và đa dạng Các nhu cầu có thể phân

ra các nhóm sau: Nhu cầu về hưởng chế độ BHXH, nhu cầu an toàn việc làm với tiền lương đủ sống, nhu cầu tiếp cận và thỏa mãn các dịch vụ cơ bản (y tế, giáo dục, môi trường sống ), nhu cầu trợ giúp thường xuyên các đối tượng yếu thế ( trợ cấp xã hội, trợ cấp người già yếu, cô đơn tàn tật ) Đây chính là những nhu cầu xã hội cơ bản, thiết yếu mà Nhà nước và cộng đồng phải có trách nhiệm chia sẽ, cung cấp các dịch vụ không vì mục tiêu lợi nhuận mà BHXH là một trong chính sách đảm bảo những nhu cầu thiết yếu đó

Thứ hai, góp phần quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công (dịch vụ

xã hội cơ bản) cho con người, cho người lao động trong một xã hội phát triển

Xã hội càng phát triển đòi hỏi hệ thống an sinh xã hội mà quan trọng nhất là

hệ thống BHXH phải phát triển theo để bảo vệ và đảm bảo an toàn cho con

Thứ ba, góp phần vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

và hội nhập quốc tế Thể hiện tại các mục tiêu cụ thể là làm tăng số lượng người lao động và người dân tham gia BHXH, BHYT, quản lý và sử dụng quỹ BHXH đúng quy định, an toàn và có hiệu quả, kiện toàn và hoàn thiện hệ thống tổ chức bộ máy ngành BHXH, phát triển công tác nghiên cứu khoa học

và mở rộng hợp tác quốc tế

1.2.2 Mục tiêu của quản lý chi BHXH

Chi BHXH là quá trình phân phối, sử dụng quỹ BHXH, để chi trả cho các chế độ BHXH nhằm ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH và đảm bảo các hoạt động của hệ thống BHXH Là quá trình phân phối các nguồn tài chính đã được tập trung vào quỹ BHXH theo từng mục đích sử dụng nhất định

Chi BHXH được thực hiện bởi hai quá trình: Phân phối và sử dụng quỹ BHXH

- Phân phối quỹ BHXH là quá trình phân bổ các nguồn tài chính từ quỹ BHXH để hình thành các quỹ thành phần như: Quỹ hưu trí, tử tuất; quỹ ốm đau, thai sản; quỹ TNLĐ-BNN hoặc phân bổ cho các mục đích sử dụng khác nhau như: Quỹ đầu tư phát triển; quỹ chi trả các chế độ BHXH

- Sử dụng quỹ BHXH là quá trình chi tiền của quỹ BHXH đến tay đối tượng được thụ hưởng hoặc cho từng mục đích sử dụng cụ thể

Quá trình chi BHXH phải đảm bảo đúng nguyên tắc chi đúng, chi đủ, chi kịp thời theo đúng quy định mà các văn bản hướng dẫn chi các chế độ BHXH do BHXH Việt Nam quy định trong điều lệ và luật mà quốc hội ban hành

17

Chi BHXH là công tác trọng tâm, đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện và đảm bảo tốt chính sách an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Chi bảo hiểm xã hội có vai trò sau:

Đối với đối tượng thụ hưởng chính sách BHXH:

Thực hiện tốt công tác chi BHXH là trực tiếp đảm bảo quyền lợi của người thụ hưởng các chế độ BHXH Người lao động khi được chi trả kịp thời

sẽ nhanh chóng khắc phục được tổn thất về vật chất và tinh thần, và sẽ ý thức được quyền lợi và trách nhiệm của mình, tạo ra tâm lý yên tâm khi tham gia với đúng đối tượng và mức thu nhập, điều này cũng gián tiếp ổn định quỹ, giảm khả năng tăng mức đóng cho người lao động, đồng thời ổn định thu nhập cho họ khi có bất cứ khó khăn, thay đổi nào trong cuộc sống

Đối với người sử dụng lao động: Thực hiện tốt công tác quản lý chi trả

cũng chính là góp phần đảm bảo ổn định tình hình sản xuất kinh doanh của chính doanh nghiệp khi mà tâm lý người lao động tin tưởng, nguồn tài chính thuận lợi, giúp mối quan hệ người lao động và người sử dụng lao động thêm bền chặt, uy tín và niềm tin về doanh nghiệp được củng cố, công việc đạt hiệu quả năng suất cao hơn

Đối với hệ thống bảo hiểm xã hội: Thực hiện tốt công tác quản lý chi là

góp phầ đảm bảo quản lý và tăng trưởng quỹ an toàn, không bị thất thoát, từ

đó tăng được niềm tin, thu hút thêm nhiều nguồn đầu tư, tài trợ, viện trợ vào phát triển quỹ Đồng thời cũng góp phần tiết kiệm chi phí quản lý hành chính, chi phí đầu tư, góp phần cân đối quỹ

Đối với hệ thống an sinh xã hội: BHXH là chính sách rất cơ bản trong hệ

thống chính sách xã hội nói chung và hệ thống chính sách an sinh xã hội nói riêng Thực hiện tốt công tác chi BHXH là góp phận thực hiện tốt chính sách

an sinh xã hội cơ bản nhất của quốc gia hướng vào phát triển con người Đảm bảo hệ số an toàn cao về đời sống cho người lao động tham gia BHXH trong nền kinh tế thị trường, trong và sau khi ra khỏi quá trình lao động, trong

18

trường hợp gặp phải những biến cố xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập Thực hiện tốt công tác chi BHXH còn là đảm bảo quỹ BHXH được an toàn và phát triển bền vững, điều đó là động lực và là yếu tố góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước

Đối với xã hội

Thực hiện tốt công tác chi BHXH góp phần đảm bảo an ninh chính trị,

an toàn và phát triển xã hội, thể hiện ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất, góp phần trực tiếp vào việc đáp ứng nhu cầu cần thiết nhất của người lao động Xã hội càng phát triển thì đời sống con người càng phong phú, nhu cầu về an sinh xã hội càng tăng và đa dạng Các nhu cầu có thể phân

ra các nhóm sau: Nhu cầu về hưởng chế độ BHXH, nhu cầu an toàn việc làm với tiền lương đủ sống, nhu cầu tiếp cận và thỏa mãn các dịch vụ cơ bản (y tế, giáo dục, môi trường sống ), nhu cầu trơ giúp thường xuyên các đối tượng yếu thế ( trợ cấp xã hội, trợ cấp người già yếu, cô đơn tàn tật ) Đây chính là những nhu cầu xã hội cơ bản, thiết yếu mà Nhà nước và cộng đồng phải có trách nhiệm chia sẽ, cung cấp các dịch vụ không vì mục tiêu lợi nhuận mà BHXH là một trong những chính sách đảm bảo những nhu cầu thiết yếu đó Thứ hai, góp phần quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công (dịch vụ

xã hội cơ bản) cho con người, cho người lao động trong một xã hội phát triển

Xã hội càng phát triển đòi hỏi hệ thống an sinh xã hội mà quan trọng nhất là

hệ thống BHXH phải phát triển theo để bảo vệ và đảm bảo an toàn cho con người chống chọi với các biến cố của xã hội Công tác chi BHXH tốt sẽ có vai trò rất quan trọng trong chức năng đảm bảo an toàn cho người lao động ở mức

cơ bản về thu nhập, dịch vụ y tế, xã hội và chức năng duy trì thu nhập trong các trường hợp gặp phải biến cố làm giảm thu nhập hoặc mất thu nhập

Thứ ba, góp phần vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

và hội nhập quốc tế Thể hiện tại các mục tiêu cụ thể là làm tăng số lượng người lao động và người dân tham gia BHXH-BHYT, quản lý và sử dụng quỹ

19

BHXH đúng quy định, an toàn và có hiệu quả, kiện toàn và hoàn thiện hệ thống tổ chức bộ máy ngành BHXH, phát triển công tác nghiên cứu khoa học

và mở rộng hợp tác quốc tế

1.2.3 Cơ sở và nguyên tắc quản lý chi bảo hiểm xã hội

Chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội là một hoạt động phức tạp, lâu dài và

có liên quan đến sự ổn định của cả hệ thống BHXH, do vậy công tác chi trả đòi hỏi phải thực hiện theo các nguyên tắc sau: [2]

Nguyên tắc có đóng, có hưởng: Theo nguyên tắc này, những người muốn

được hưởng thụ từ quỹ BHXH thì đều phải tham gia đóng góp tài chính vào quỹ BHXH trong một thời gian nhất định Đây là nguyên tắc cơ bản nhất trong hoạt động BHXH nói chung và hoạt động quản lý chi BHXH nói riêng, nhằm đảm bảo duy trì và tồn tại nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động chi trả

chế độ cho người tham gia BHXH

Nguyên tắc chi đúng, chi đủ và kịp thời

Thực hiện chi trả chế độ cho đúng người được hưởng chế độ BHXH, đầy

đủ khoản trợ cấp được hưởng và đúng thời gian quy định Để thực hiện được

nguyên tắc này thì quỹ BHXH phải đảm bảo đầy đủ nguồn lực tài chính

Nguyên tắc tập trung Thống nhất, công bằng và công khai

Quỹ BHXH phải được quản lý tập trung không phân tán để điều hòa trong toàn quốc đảm bảo nhu cầu chi tiêu kịp thời cho các đối tượng hưởng chế độ BHXH Chính sách, chế độ chi BHXH được ban hành thực hiện thống nhất trong cả nước Chế độ đóng góp và hưởng thụ phải được thực hiện công bằng đối với mọi đối tượng, không có sự phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc, tôn giáo, thành phần kinh tế… Phải được thực hiện chế độ công khai trong mọi hoạt động chi BHXH, có sự thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát của các cơ quan quản lý Nhà nước và các tổ chức xã hội

Nguyên tắc đảm bảo an toàn, tiết kiệm và hiệu quả

20

Nguồn tài chính dùng để chi trả các chế độ BHXH cho đối tượng được hưởng phải được quản lý chặt chẽ, chi tiêu đảm bảo đúng tiêu chuẩn Tiền mặt rút ra được chi trả hết trong ngày Đây cũng là một trong những nguyên tắc cần thiết đặt ra với hoạt động quản lý chi BHXH đến mức thấp nhất những thất thoát, mất mát nhưng đồng thời cũng giảm được các chi phí, tiết kiệm cho quỹ BHXH Bên cạnh đó thủ tục chi trả phải đơn giản, thuận tiện thì mới đạt

hiệu quả

Quản lý chi BHXH tuân thủ theo những nguyên tắc cơ bản trên không những để quỹ BHXH tránh được thất thoát, đảm bảo nguồn tài chính chi trả, đảm bảo quyền lợi cho người tham gia mà còn là động lực thúc đẩy niềm tin cho mọi người lao động tích cực tham gia BHXH ngày càng nhiều

1.2.4 Nội dung, quy trình quản lý chi BHXH

Thứ nhất: Lập kế hoạch chi BHXH

Việc lập dự toán chi trả các chế độ BHXH hàng nằm thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính Dự toán chi BHXH phải phản ánh đầy đủ nội dung theo từng khoản mục, loại đối tượng, mức hưởng, nguồn kinh phí (NSNN và Quỹ BHXH) và các quỹ thành phần Dự toán phải kèm theo thuyết minh về sự biến động, tăng, giảm đối tượng hưởng và các nội dung chi khác trong năm [15]

Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam hàng năm BHXH tỉnh hướng dẫn tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho BHXH huyện; lập dự toán chi BHXH được lập trên cơ sở dự toán chi của BHXH các huyện và số chi trả trực tiếp tại BHXH tỉnh Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh vượt kế hoạch được duyệt, BHXH tỉnh phải báo cáo, giải trình để BHXH Việt Nam xem xét và cấp bổ sung kinh phí đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng Quy trình lập dự toán chi cụ thể:

21

- BHXH huyện: trước ngày 25 tháng 6 hằng năm, trên cơ sở văn bản hướng dẫn và thông báo số kiểm tra dự toán chi năm kế hoạch của BHXH tỉnh, lập dự toán chi năm kế hoạch của đơn vị theo mẫu biểu gửi BHXH tỉnh

- BHXH tỉnh:

+ Trước ngày 30 tháng 6 hằng năm Phòng Chế độ BHXH tổng hợp, lập

dự toán năm kế hoạch và kế hoạch tài chính - NSNN 03 năm thuộc lĩnh vực quản lý theo mẫu biểu gửi Phòng Kế hoạch - Tài chính

+ Phòng Kế hoạch - Tài chính chủ trì, phối hợp với các phòng nghiệp vụ liên quan (Phòng Chế độ BHXH) Tổ chức thảo luận về dự toán chi năm kế hoạch để rà soát các chỉ tiêu dự toán chi đảm bảo phù hợp với chính sách, chế

độ theo quy định Trước ngày 10 tháng 7 hằng năm, tổng hợp, lập dự toán chi BHXH năm kế hoạch và kế hoạch tài chính - NSNN 03 năm; tổng hợp dự toán chi năm kế hoạch và kế hoạch tài chính - NSNN 03 năm của đơn vị theo mẫu biểu và trình Giám đốc BHXH tỉnh xem xét, quyết định; gửi BHXH Việt Nam (theo quyết định 2468/QĐ-BHXH ngày 31/12/2019 của BHXH Việt Nam)

Theo hướng dẫn của Bộ tài chính, hàng năm BHXH Việt Nam hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho BHXH tỉnh; lập dự toán chi BHXH của ngành

Việc lập dự toán chi đúng đắn dựa trên các báo cáo về số lượng tăng, giảm và có mặt thường xuyên trong kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc bố trí kinh phí đầy đủ, kịp thời cho quá trình chi trả Bởi vì quỹ BHXH được quản

lý tập trung, thống nhất tại cơ quan BHXH cấp trung ương, trong thời gian nhàn rỗi, quỹ BHXH được thực hiện các biện pháp đầu tư Do đó để có nguồn kinh phí thực hiện chi trả, BHXH các huyện phải lập dự toán kinh phí chi trả các chế độ để chuyển lên BHXH cấp trên xét duyệt, làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn kinh phí và cấp phát kinh phí

Thứ hai: Tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch chi BHXH:

22

+ Quản lý đối tượng hưởng các chế độ BHXH:

Các đối tượng hưởng các chế độ BHXH đó là: Đối tượng hưởng lương hưu hàng tháng (những người về hưu trước 01/01/1995 do NSNN đảm bảo Hàng năm, NSNN chuyển kinh phí của đối tượng này sang quỹ BHXH, Bảo hiểm xã hội Việt Nam có trách nhiệm chuyển đến tận tay đối tượng Những người nghỉ hưu sau 01/01/1995 trở đi do quỹ BHXH đảm bảo) Đối tượng hưởng chế độ tử tuất (gồm có trợ cấp mai táng phí, trợ cấp tiền tuất một lần hoặc hàng tháng cho thân nhân người chết) Đối tượng hưởng trợ cấp ốm đau, thai sản, dưỡng sức và phục hồi sức khỏe; đối tượng hưởng trợ cấp TNLĐ - BNN

+ Quản lý điều kiện hưởng và mức hưởng BHXH hàng tháng của các đối

tượng được hưởng BHXH:

Điều kiện và mức hưởng các chế độ BHXH được nhà nước quy định cụ thể trong luật BHXH Vì vậy, cán bộ BHXH phải căn cứ vào những quy định

cụ thể của Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thi hành luật BHXH để tính toán mức hưởng cụ thể cho từng đối tượng Điều kiện hưởng chế độ BHXH

sẽ quyết định tới việc bảo toàn giá trị của quỹ BHXH từ đó quyết định tới việc cân đối quỹ

Điều kiện hưởng tương đối rộng cũng có nghĩa là sẽ có nhiều đối tượng, nhiều trường hợp được thụ hưởng các chế độ BHXH, dẫn tới số tiền chi từ quỹ BHXH sẽ nhiều và ngược lại Mức hưởng chế độ cao hay thấp cũng ảnh hưởng khá nhiều đến việc cân đối quỹ BHXH Để đánh giá mức hưởng cao hay thấp cần phải căn cứ vào mức tiền lương, tiền công hoặc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH Quản lý việc chi trả cho từng loại đối tượng hưởng các chế độ Bảo hiểm xã hội:

Theo Luật BHXH hiện hành ở Việt Nam có các chế độ BHXH được chi trả như sau:

- Chế độ hưu trí

23

- Chế độ tử tuất

- Chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức và phục hồi sức khỏe

- Chế độ TNLĐ-BNN

- Chế độ bảo hiểm thất nghiệp

BHXH Việt Nam có trách nhiệm chỉ đạo và điều hành BHXH các tỉnh, thành phố chi trả trợ cấp đến tận tay đối tượng đảm bảo kịp thời và đầy đủ

+ Lập báo cáo và quyết toán

Báo cáo quyết toán phản ánh toàn diện kết quả thực hiện công tác chi trả BHXH ở cơ quan BHXH Vì vậy sau khi tổ chức chi trả, cơ quan BHXH phải tập hợp chứng từ, lập báo cáo về quá trình tổ chức chi trả, bao gồm: báo cáo

về đối tượng tăng, giảm trong kỳ, báo cáo về số tiền thực hiện chi trả trong kỳ

và báo cáo về số đối tượng, số tiền chưa chi trả trong kỳ và những vấn đề phát sinh trong quá trình chi trả gửi cơ quan BHXH cấp trên tổng hợp và làm căn

cứ để thẩm định quyết toán

Đối với BHXH huyện: Hàng tháng, lập danh sách báo giảm hưởng chế

độ BHXH, đối tượng chưa nhận lương hưu và trợ cấp BHXH, danh sách không phải trả lương hưu, trợ cấp BHXH để gửi lên BHXH tỉnh Hàng quý, lập báo cáo tổng hợp chi trợ cấp ốm đau, thai sản, nghỉ DSPHSK, danh sách thu hồi kinh phí chi BHXH, danh sách đối tượng chưa nhận lương hưu, trợ cấp BHXH một lần và báo cáo quyết toán tài chính gửi lên BHXH tỉnh

Đối với BHXH tỉnh: Hàng tháng, lập báo cáo tổng hợp danh sách chi trả lương hưu và trợ cấp theo từng nguồn kinh phí của tháng sau Sau khi có dự toán chi trả lương hưu

Hàng quý, lập báo cáo tổng hợp chi trợ cấp ốm đau, thai sản, nghỉ DSPHSK, danh sách thu hồi kinh phí chi BHXH, báo cáo quyết toán tài chính gửi lên BHXH Việt Nam

Cơ quan BHXH cấp trên đánh giá, công nhận kết quả thực hiện nhiệm

vụ chi trả của cơ quan cấp dưới, đồng thời phát hiện những sai sót, gian lận

24

trong quy trình chi trả để kịp thời chấn chỉnh, điều chỉnh quy trình chi trả cho phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác chi trả các chế độ BHXH và góp phần đảm bảo an toàn cho quỹ BHXH

Công tác xét duyệt, thẩm định và thông báo quyết toán năm được thực hiện ở tất cả các đơn vị dự toán các cấp trong hệ thống BHXH Việt Nam bao gồm: Đơn vị dự toán cấp 1 là BHXH Việt Nam; Đơn vị dự toán cấp 2 là BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Đơn vị dự toán cấp 3 là các đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam như văn phòng BHXH Việt Nam, Trung tâm nghiên cứu khoa học, Báo BHXH, Tạp chí BHXH và BHXH các quận, huyện, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh [14]

Thứ ba: Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chi BHXH

Mục đích: Thanh tra, kiểm tra chi BHXH nhằm rà soát, chấn chỉnh, uốn

nắn những sai sót trong việc thực hiện chi BHXH đảm bảo đúng quy định, phát hiện những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện chi BHXH Theo quy định, cơ quan BHXH được quyền kiểm tra việc chấp hành chi BHXH tại các đơn vị sử dụng lao động được phân cấp và UBND các phường, xã (các đại lý chi trả BHXH) trong việc thực hiện chi BHXH Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH đưa ra những kiến nghị để các đơn vị sử dụng lao động và UBND các phường, xã thực hiện đúng các quy định về chi BHXH và có các biện pháp thích hợp, kịp thời xử lý các bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện chi BHXH Đối với trường hợp sai phạm lớn, kiến nghị với cơ quan BHXH cấp trên và cơ quan có thẩm quyền xử lý theo đúng quy định của pháp luật

Bên cạnh kiểm tra của BHXH cấp trên và kiểm tra nội bộ cơ quan BHXH cấp tỉnh, cấp quận, cấp huyện, còn có kiểm tra của các cơ quan quản

lý Nhà nước (Thanh tra Chính phủ, kiểm toán Nhà nước…), kiểm tra giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội (Thanh tra nhân dân, kiểm tra của tổ chức công đoàn…)

25

Các hình thức thanh tra, kiểm tra: Công việc thanh tra, kiểm tra được

thực hiện theo hai hình thức:

Kiểm tra theo định kỳ: BHXH tỉnh thành lập đoàn kiểm tra và lên kế hoạch để đi kiểm tra các đơn vị sử dụng lao động, bệnh viện và các cơ sở khám chữa bệnh tại xã, BHXH các huyện theo tháng, quý Khi kiểm tra thì BHXH tỉnh sẽ phối kết hợp với BHXH tỉnh nơi đến kiểm tra để đạt hiệu quả tốt nhất

Kiểm tra đột xuất: Việc kiểm tra này được thực hiện khi có đơn tố cáo, khiếu nại của cá nhân hay tập thể về hành vi giả mạo, khai man để trục lợi hưởng các chế độ BHXH hoặc do phát hiện có sự sai lệch, làm giả hồ sơ, BHXH tỉnh thành lập đoàn kiểm tra và tiến hành công tác thanh tra, kiểm tra theo luậtđịnh

Công tác kiểm tra là nhiệm vụ hết sức quan trọng vì qua đó phát hiện, uốn nắn kịp thời những sai sót trong quá trình quản lý chi BHXH

Nội dung thanh tra, kiểm tra: Theo quyết định 1518/QĐ-BHXH ngày

18/10/2016 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam quy định đối tượng kiểm tra gồm: Các đơn vị thuộc sự quản lý của BHXH, đơn vị sử dụng, quản lý người tham gia BHXH, BHYT; cơ sở khám chữa bệnh có ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT với cơ quan BHXH, cá nhân tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT

Nội dung kiểm tra quản lý chi trả các chế độ BHXH bao gồm: Kiểm tra việc giải quyết, thanh toán, chi trả các chế độ BHXH cho người được thụ hưởng Quá trình này liên quan trực tiếp đến người được thụ hưởng, đến cơ quan BHXH và các cơ quan có liên quan như chủ sử dụng lao động, cơ quan giám định sức khỏe Kiểm tra việc quản lý đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH thường xuyên về tình hình biến động tăng giảm của đối tượng Kiểm tra việc chấp hành công tác quyết toán, công tác kế toán chi bộ máy

[16]

26

1.2.5 Tiêu chí đánh giá công tác quản lý chi BHXH

Để nghiên cứu và phân tích thực trạng công tác quản lý chi BHXH, đề tài đã sử dụng hệ thống chỉ tiêu đánh giá sau đây:

❖ Kết quả chi chế độ trợ cấp một lần (số người được hưởng và số tiền chi)

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ, quy mô tổng số tiền, tổng số người chi BHXH chế độ trợ cấp BHXH một lần, tuất một lần, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp một lần, mai táng phí qua từng năm

❖ Kết quả chi chế độ hưu trí, MSLĐ, trợ cấp tuất hàng tháng và trợ cấp TNLĐ-BNN hàng tháng (số người được hưởng và số tiền chi)

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ, quy mô tổng số tiền, tổng số người chi BHXH chế độ hưu trí, MSLĐ, trợ cấp tuất hàng tháng và trợ cấp TNLĐ-BNN hàng tháng qua từng năm

❖ Tốc độ tăng đối tượng hưởng các chế độ BHXH

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ tăng, giảm số đối tượng hưởng BHXH năm sau với năm trước (báo cáo tổng kết năm của BHXH tỉnh Thanh Hóa) Cách tính:

Tốc độ tăng đối tượng hưởng năm t = x 100

❖ Tốc độ tăng số tiền chi BHXH

27

Chỉ tiêu này phản ánh mức độ tăng, giảm số tiền chi BHXH từng nhóm đối tượng năm sau với năm trước (báo cáo tổng kết năm của BHXH tỉnh Thanh Hóa)

Cách tính:

Tốc độ tăng số tiền chi BHXH năm t = x 100

Ngoài những chỉ tiêu định lượng, thì chỉ tiêu định tính như: sự hài lòng của NLĐ, người SDLĐ, người nghỉ hưởng các chế độ BHXH đối với công tác quản lý chi BHXH cũng là tiêu chí được sử dụng để đánh giá công tác quản lý chi BHXH Sự hài lòng của người hưởng các chế độ BHXH được đánh giá qua việc có bị khiếu nại trong công tác chi BHXH hay không và cách thức giải quyết các khiếu nại có thỏa mãn được người hưởng không [1]

29

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BHXH

TỈNH THANH HÓA

2.1 Giới thiệu về Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa

2.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, dân số, kinh tế và xã hội của tỉnh Thanh Hóa ảnh hưởng đến công tác quản lý chi BHXH

Diện tích tự nhiên của Thanh Hóa là 11.120,6 km², chia làm 3 vùng: đồng bằng ven biển, trung du, miền núi Thanh Hóa có thềm lục địa rộng 18.000 km²

Thanh Hóa là một tỉnh lớn về cả diện tích và dân số, đứng thứ 5 về diện tích và thứ 3 về dân số trong số các đơn vị hành chính tỉnh trực thuộc nhà nước Thanh Hóa là tỉnh chuyển tiếp giữa miền Bắc và miền Trung Việt Nam trên nhiều phương diện Về hành chính, Thanh Hóa là tỉnh cực bắc Trung Bộ, tiếp giáp với Tây Bắc Bộ và đồng bằng Bắc Bộ Về địa chất, miền núi Thanh Hóa là sự nối dài của Tây Bắc Bộ trong khi đồng bằng Thanh Hóa là đồng bằng lớn nhất Trung Bộ, ngoài ra một phần nhỏ (phía bắc huyện Nga Sơn) thuộc đồng bằng châu thổ sông Hồng Về khí hậu, Thanh Hóa vừa

có kiểu khí hậu của miền Bắc lại vừa mang những hình thái khí hậu của miền Trung Thanh Hóa bao gồm 2 thành phố trực thuộc tỉnh, 2 thị xã và 23 huyện, với diện tích 11.133,4 km² và số dân đến ngày 01/04/2019 là 3.640.128 người (chỉ sau Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội) với 7 dân tộc Kinh, Mường, Thái, H'mông, Dao, Thổ, Khơ-mú, trong đó có khoảng 855.000 người sống ở thành thị

Năm 2018, Thanh Hóa là đơn vị hành chính Việt Nam xếp thứ 8

về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 40 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 4 về tốc độ tăng trưởng GRDP Số liệu kinh tế - xã hội thống

kê GRDP đạt 146.242 tỉ đồng (tương ứng với 6,3510 tỉ USD), GRDP bình

Thanh Hóa là một trong những tỉnh có đầy đủ hệ thống giao thông cơ bản: đường sắt, đường bộ, đường thủy và đường hàng không Trên toàn tỉnh

có 8 ga tàu hỏa là: Bỉm Sơn, Đò Lèn, Nghĩa Trang, Hàm Rồng, Thanh Hóa, Yên Thái, Minh Khôi, Thị Long, trong đó có một ga chính trong tuyến đường sắt Bắc Nam là ga Thanh Hóa Có 6 tuyến đường bộ huyết mạch của Việt Nam: quốc lộ 1A, quốc lộ 10, quốc lộ 15, quốc lộ 45, quốc lộ 47, quốc lộ

217 và đường Hồ Chí Minh), xa lộ xuyên Á (AH1) chạy qua Thanh Hóa trên quốc lộ 1A với chiều dài 98,8 km Đường thủy của Thanh Hóa có đường thủy nội địa với 697,5 km; đường hàng hải có cảng nước sâu Nghi Sơn có khả năng đón tàu hàng hải quốc tế có tải trọng tới 50.000 DWT Đường hàng không của tỉnh Thanh Hóa đang khai thác vận tải hàng không dân dụng bằng sân bay Thọ Xuân

Với đường bờ biển dài 102km, Thanh Hóa có nhiều bãi tắm đẹp như Sầm Sơn (TX Sầm Sơn), Hải Tiến (huyện Hoằng Hóa), Hải Hòa (huyện Tĩnh Gia), trong đó tiêu biểu nhất phải kể đến biển Sầm Sơn nằm cách TP Thanh

Bên cạnh khu các bãi biểm đẹp Thanh Hóa còn các địa điểm nổi tiếng như: Suối cá thần Cẩm Lương, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông… Thanh Hóa còn rất nhiều khu di tích, đền, chùa liên quan đến tín ngưỡng cũng là nơi thu hút nhiều khách thập phương, như: Khu

di tích lịch sử Lam Kinh, Di sản Văn hóa thế giới Thành nhà Hồ, đền Am

Tiêm, đền Bà Triệu, đền Sòng Sơn Năm 2019, tỉnh Thanh Hóa đã đón

9.655.000 lượt khách du lịch, tăng 17% so với cùng kỳ Số liệu trên tham khảo tại Cổng thông tin điện tử Thanh Hóa, trang web wikipedia, Niên giám thống kê

2.1.2 Giới thiệu chung về BHXH tỉnh Thanh Hóa

2.1.2.1 Quá trình hình thành và phát triển

Năm 1995, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong sự phát triển chính sách BHXH với việc triển khai thống nhất BHXH bắt buộc cho NLĐ trong mọi thành phần kinh tế và sự ra đời của tổ chức BHXH Việt Nam Ngày 16/02/1995, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/CP về việc thành lập hệ thống Bảo hiểm xã hội Việt Nam trên cơ sở thống nhất các tổ chức Bảo hiểm

xã hội ở Trung ương và địa phương thuộc hệ thống Lao động - Thương binh

& Xã hội và Liên đoàn Lao động Cùng với sự ra đời của hệ thống Bảo hiểm

xã hội trong cả nước, Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh Hóa được thành lập theo Quyết định số 137/QĐ-BHXH ngày 15/6/1995 của Tổng Giám đốc Bảo hiểm

xã hội Việt Nam với chức năng thực hiện các chế độ, chính sách BHXH và