Phát triển từ vựng cho trẻ 3 4 tuổi qua các bài đồng dao

Muốn thực hiện tốt điều này, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ phải được thực hiện trong tất cả các hoạt động chơi và học của trẻ và đồng dao là một thể loại rất phù hợp với trẻ giai đoạn

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆ

P KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

CỬ NHÂN ĐẠI HỌC NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

CỬ NHÂN ĐẠI HỌC NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

BÙI THỊ TRANG (1669010216)

PHÁT TRIỂN TỪ VỰNG CHO TRẺ 3 - 4 TUỔI

QUA CÁC BÀI ĐỒNG DAO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

CỬ NHÂN ĐẠI HỌC NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

KHÓA LUẬ TỐT NGHIỆ

P KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

CỬ NHÂN ĐẠI HỌC NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

CỬ NHÂN ĐẠI HỌC NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

PHÁT TRIỂN TỪ VỰNG CHO TRẺ 3 - 4 TUỔI

QUA CÁC BÀI ĐỒNG DAO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

CỬ NHÂN ĐẠI HỌC NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

Sinh viên thực hiện: Bùi Thị Trang MSSV: 1669010216

Lớp: K19D - ĐHGDMN Giảng viên hướng dẫn: TS Cao Xuân Hải

THANH HÓA, THÁNG 06 NĂM 2020

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài: “Phát triển từ vựng cho trẻ 3-4 tuổi qua các bài đồng dao” Khóa luận của tôi nhận được nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện từ thầy cô và các bạn

Tôi xin gửi lời cám ơn đến: Ban giám hiệu Trường Đại Học Hồng Đức, ban chủ nhiệm khoa Giáo dục Mầm non cùng tất cả thầy cô trong Bộ môn phát triển ngôn ngữ, các thầy cô trong Khoa GDMN đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện

đề tài này

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn thầy TS.Cao Xuân Hải, người trực tiếp

hướng dẫn tận tình, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện, hoàn thành khóa luận

có kết quả tốt và đúng thời gian quy định

Tuy nhiên, do thời gian và trình độ còn có hạn nên đề tài này chưa thể bao quát cả vấn đề cũng như không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy tôi rất mong nhận được sự góp ý từ phía thầy cô và các bạn để có chất lượng nghiên cứu tốt hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Thanh Hóa, ngày tháng 06 năm 2020

Người thực hiện

Bùi Thị Trang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi Các số liệu

sử dụng trong đề tài có nguồn gốc rõ ràng, các trích dẫn được ghi chú theo qui định Các kết quả nghiên cứu trong đề tài do tôi tự tìm hiểu, phân tích một các trung thực khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào

Tác giả

BÙI THỊ TRANG

MỤC LỤC Trang

MỞ ĐẦU 1

1 lý do chọn đề tài 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Đóng góp mới của đề tài 5

7 Cấu trúc của đề tài 5

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6

1.1 Từ vựng và vấn đề phát triển vốn từ vựng cho trẻ mầm non 6

1.1.1 Khái niệm về từ vựng 6

1.1.2 Đặc điểm từ vựng của trẻ mầm non 3-4 tuổi 6

1.1.3 Vấn đề phát triển vốn từ vựng cho trẻ mầm non 7

1.2 Đồng dao và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mầm non 7

1.2.1 Khái niệm về đồng dao 7

1.2.2 Vai trò của đồng dao với sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi 8

1.3 Vấn đề dạy học tích hợp cho trẻ mầm non 8

1.3.1 Đồng dao trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ hiện hành 8

1.3.2 Khai thác đồng dao để tổ chức các hoạt động giáo dục trẻ ở trường Mầm non 9

Chương 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 3-4 TUỔI THÔNG QUA ĐỒNG DAO 12

2.1 Nhiệm vụ, nội dung của các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi12 2.2 Các hình thức phát triển vốn từ cho trẻ 2- 3 tuổi 14

2.3 Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi 18

2.3.1 Biện pháp đọc diễn cảm 18

2.3.3 Biện pháp trò chuyện 21

2.3.5 Biện pháp tổ chức trò chơi 22

Chương 3 ĐỀ XUẤT VÀ THỂ NGHIỆM MỘT SỐ BÀI ĐỒNG DAO ĐỂ

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3-4 TUỔI25

3.1 Đề xuất nột số bài đồng dao phù hợp với trẻ 2-3 tuổi 25 3.2 Thiết kế và thể nghiệm một số giáo án tổ chức các hoạt động để phát 33

KẾT LUẬN 40 TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đồng dao đã lâu là bộ phận quan trọng trong nền văn học dân tộc, nó trở thành món ăn tinh thần được nhiều người yêu thích và đặc biệt là trẻ em Đồng dao có thể là những bài hát cho con trẻ trong những trưa hè gay gắt, là những câu vè của đám trẻ con chơi đánh đáo, dung dăng dung dẻ Lời hát đồng dao mộc mạc, có vần điệu dễ thuộc, dễ nhớ Lối gieo vần và kết cấu của đồng dao có sức hấp dẫn đặc biệt với trẻ và thường mỗi bài được viết theo chủ đề nên những hình ảnh sống động, sự vật hình ảnh của thế giới xung quanh cứ nhẹ nhàng in sâu vào tâm trí trẻ Các bài đồng dao đêm lại nhiều lợi ích trong việc giáo dục trẻ từ việc phát triển tâm hồn đến vận động thể chất Đặc biệt có nhiều lợi thế để phát triển ngôn ngữ cho trẻ đặc biệt là trẻ 3-4 tuổi

Người ta nói rằng: “Trẻ lên 3 cả nhà học nói” Đây là giai đoạn trẻ bắt đầu hình thành ý thức bản thân, muốn tự khẳng định mình Nhu cầu hiểu biết và tìm hiểu thế giới xung quanh của trẻ ngày càng tăng Thế nhưng do cơ thể trẻ phát triển chưa hoàn thiện và đặc biệt là bộ máy phát âm của trẻ chưa thực sự hoàn thiện nên phát âm của trẻ còn hạn chế, vốn từ còn nghèo nàn Để tiếp nhận một thế giới mới môi trường mới trẻ phải có đầy đủ ngôn ngữ Vì vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non đã trở thành nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong nền giáo

dụ c.Bởi lẽ ngôn ngữ gắn liền với tư duy Nếu trẻ được trang bị một vốn ngôn ngữ nhất định trẻ sẽ không thể lĩnh hội tri thức của nền văn hóa dân tộc Muốn thực hiện tốt điều này, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ phải được thực hiện trong tất

cả các hoạt động chơi và học của trẻ và đồng dao là một thể loại rất phù hợp với trẻ giai đoạn này

Hiện nay chương trình giáo dục mầm non đã đưa đồng dao đến với trẻ Dạy đồng dao được coi như một nội dung cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Đồng dao cũng được khai thác gắn với những trò chơi dân gian được tổ chức cho trẻ chơi ở mọi lúc mọi nơi, trong các hoạt động Các giáo viên còn sử dụng đồng

dao để giúp trẻ thoải mái và hứng thú trong giờ học, giờ hoạt động Việc khai thác các thế mạnh của đồng dao để phát triển ngôn ngữ cho trẻ được quan tâm

Trong quá trình tìm hiểu về đồng dao và thực tế việc dạy đồng dao cho trẻ

3-4 tuổi ở trường Mầm non, chúng ta thấy cho trẻ làm quen và đọc các bài đồng dao kết hợp với các trò chơi dân gian đơn giản có tác động rất tốt cho việc phát triển

ngôn ngữ cho trẻ Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: “Đồng dao với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi” làm đề tài khóa luận

2 Lịch sử vấn đề

Công trình nghiên cứu và sưu tầm đồng dao sớm nhất là của học giả Nguyễn

Văn Vĩnh trong “Đồng dao và trò chơi trẻ em người việt’’ [nguyễn văn vĩnh,

1997] Tuy vậy, trong bài viết của mình, Nguyễn Văn Vĩnh không dùng thuật ngữ

“đồng dao “mà gọi là “trẻ em hát trẻ em chơi’’ theo ông, những “câu hát trẻ con

“bao gồm những câu vừa hát vừa chơi, sau là những câu hát không phải là những cuộc chơi và tiếp nữa là những câu hát ru trẻ ngủ [Nguyễn Văn Vĩnh 1997] Những nhà nghiên cứa đồng dao sau này đều sử dụng tư liệu từ công trình tư liệu của Nguyễn Văn Vĩnh Như vậy, những tác phẩn văn học dân gian được trẻ em truyền miệng, được trẻ em hát, trẻ em chơi và được dùng để ru trẻ ngủ đều được học giả Nguyên Văn Vĩnh xếp vào chung vào một tác phẩm

Dương Quảng Hàm trong cuốn “Việt Nam văn học sử yếu’’ cho hay, “đồng dao là các bài viết của trẻ con’’ [Dương Quảng Hàm 1993] với nghĩa của từ đồng dao “là bài hát không có chương khúc ‘’[Dương Quảng Hàm 1993] Như vậy trong định nghĩa này Dương Quảng Hàm không xác định rõ đồng dao thuộc thể loại văn học dân gian nào và gồm những loại tác phẩm nào

Doãn Quốc Sĩ, trong lời mở đầu tập “Ca dao nhi đồng’’, xác định “đồng dao

là ca dao nhi đồng” [ Doãn Quốc Sĩ 1997] Tuy nhiên trong quá trình phân loại đồng dao, tác giả lại chia chúng làm nhiều lĩnh vực, thuộc diện rộng: những bài hát luôn lí, những bài hát vui chơi, còn cò trong đồng dao Việt Nam, những bài hát nói về nết sống nông nghiệp và tập tục xưa, những bài hát áp dụng trò chơi với trẻ con, câu đố bài hát trẻ con của tác giả Nam Hương Như vậy, “Tuy gọi là

ca dao nhi đồng”, nhưng tác tác phẩm này lại trải rộng thêm nhiều thể loại như:

ca dao, tục ngữ, câu đố… của cả tác giả vô danh và có tên

Nguyễn Tấn Long và Phan Canh trong “thi ca bình dân’’ tâp IV ở mục đồng dao, đinh nghĩa “đồng dao tức là ca dao nhi đồng “[ Nguyễn Tấn Long và Phan Canh, 1997] Theo tác giả này đồng dao dùng để chỉ một bộ phận( Tiểu loại ) của thể loại ca dao

Vũ Ngọc Phan trong cuốc “Hợp tuyển thơ văn Việt Nam - văn học dân gian)

có hai mục : hát vui chơi và hát ru em[ Vũ Ngọc Phan 1972], gồn những tác phẩm dân gian có chung đối tượng phục vụ là đồng dao và không giới thiết về tên gọi của hai tác phẩm này

Vũ Ngọc Khánh không gọi “Bài hát trẻ em” mà dùng thuật ngữ “đồng dao”

để chỉ những lời ca dân gian trẻ em và loại trừ các câu sẩm mà trước đây các nhà nho xếp vào đồng dao [ Vũ Ngọc Khánh, 1991] Theo tác giả đồng dao cũng là một thể loại văn học dân gian tồn tại bình đẳng với các thể loại khác: tục ngữ, ca dao [Vũ Ngọc Khánh, 1991]

Trần Hòa Bình trong bài viết: “Từ những bài đồng dao đến thơ cho các em hôm nay” phát biểu ý trẻ em đó là những bài đồng dao” [ Trâng hòa bình,

1991 ] Như vậy với tác giả này, những tác phẩm dân gian nào được trẻ em ca hát

thì gọi là đồng dao, hay nói cách khác đó là những “ bài hát trẻ em”

Tuy cũng là một kho tàng trong văn học dân gian nước nhà Song, đồng dao

chưa được các nhà nghiên cứu văn học sử bàn đến nhiều Công trình văn học sử

được coi là biên soạn tương đối công phu và có nhiều đóng góp là hai tập “ Văn học dân gian” của Đinh Gia Khánh và Chu Xuân Diệu [ Đinh Gia Khánh và Chu

Xuân Diệu, 1992].Tuy nhiên, công trình này cũng không có phần nào dành riêng

để bàn đến đông dao Cuốn “ Văn học dân gian” xuất bản gần đây của tập thể tác

giả do Lê Chí Quế chủ biên [ lê Chí Quế, 2001] cũng không hề nhắc tới đồng dao

Riêng cuốn “ Văn học dân gian việt nam”, tác giả Hoàng Tiến Tựu trong khi

nghiêm cứu về thể loại ca dao đã dành một phần dưới thiệu tương đối ngắn gọn

ra định nghĩa vắn tắt “ Đồng dao bao gồm tất cả các hình thức ca hát truyền thống của trẻ em trong nhân dân các lứa tuổi khác nhau”[ Hoàng Tiến Tựu, 2001] vậy, tuy coi đồng dao là một bộ phận của ca dao, song trong quá trình phân tích, phân

loại, tác giả đã mở rộng sang cả một số thể loại văn học dân gian khác chẳng hạn như: vè sẩm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiêm cứu trong phạm vi phát triển ngôn ngữ thông qua các bài đồng dao cho trẻ 3-4 tuổi

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiêm cứu những đặc điểm của đồng dao để khai thác nhầm mục đích phát triển ngôn ngữ choi trẻ 3-4 tuổi

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác những đặc điểm của đồng dao với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi.sưu tầm một số bài đồng dao để làm tư liệu trong việc tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

a Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

b Nghiên cứu những đặc điểm của đồng dao để khai thác phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi

c Sưu tầm một số bài đồng dao có tác dụng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Tìm hiểu chọn lọc những tài liệu liên quan đến đồng dao để tìm nhữn thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu đề tài: chủ yếu là đọc các sách văn học dân gian, phương pháp phát triển ngôn ngữ và một số sách báo, trang web nói về đồng dao

5.2 Phương pháp khảo sát thực tế

- Quan sát các hoạt động giáo dục của trẻ Mẫu Giáo 3-4 tuổi để tìm hiểu thực

tế việc dạy đồng dao trong các trường Mầm non, đặc biệt là các trường đã đi kiến tập, thực tập để biết tình hình sử dụng đồng dao với phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi

- Tiến hành thu thập các tài liệu thực tiễn phục vụ cho công tác nghiên cứu như: thu thập những bài đồng dao trực tiếp từ chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ mẫu giáo, những người xung quanh như ông bà, cha mẹ, bạn bè, trẻ em

5.3 Phương pháp phân tích đánh giá

Sau khi nghiên cứu tài liệu và khảo sát thực tế tiến hành phân tích, đánh giá các tài liệu Chọn lọc những thông tin cần thiết, gạt bỏ những thông tin không cần thiết, sắp xếp thành hệ thống theo yêu cầu của đề tài

6 Đóng góp mới của đề tài

6.1 Đóng góp về mặt lý luận

Đề tài khóa luận hệ thống hóa được một số vấn đề lý thuyết cơ bản liên quan đến vấn đề đặc điểm ngôn ngữ của trẻ và đặc điểm phát triển ngôn ngữ cho trẻ nói chung, phát triển vố từ cho trẻ thông qua đồng dao nói riêng

6.2 Đóng góp về măt thực tiễn

Giúp giáo viên thực hiện có hiệu quả chương trình mầm non mới, chú trọng vào việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ trong công tác giáo dục nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ, tạo chuyển biến mạnh mẽ về đổi mới phương pháp giáo dục

7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, đề tài được triển khai trong 3 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý thuyết và thực tiễn có liên quan đến đề tài

Chương 2: Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi thông qua đồng dao

Chương 3: Đề xuất và thử nghiệm một số bài đồng dao để tổ chức hoạt động phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT

VÀ THỰC TIỄN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 Từ vựng và vấn đề phát triển vốn từ vựng cho trẻ mầm non

1.1.1 Khái niệm về từ vựng

“Từ vựng được hiểu là tập hợp tất cả các từ và đơn vị tương đương với từ trong ngôn ngữ Đơn vị từ tương đương với từ là những cụm từ cố định, cái mà người

ta vẫn gọi là các thành ngữ, quán”

1.1.2 Đặc điểm từ vựng của trẻ mầm non 3-4 tuổi

Thế giới xung quanh đầy bí ẩn với trẻ Giai đoạn này ngôn ngữ của trẻ đang phát triển mạnh và hoàn thiện dần trên bình diện nhiều mặt của ngôn ngữ

a Về phát âm

Giai đoạn trẻ 3-4 tuổi là giai đoạn ngôn ngữ của trẻ tương đối hoàn thiện Thời

kì này ngôn ngũ của trẻ phát triển rất nhanh do nhu cầu giao tiếp với thế giới xung quanh Ngôn ngữ của trẻ đã xuất hiện được nhiều từ Khả năng nghe và phân biệt

âm thanh của trẻ linh hoạt hơn, tinh nhạy hơn, trẻ biết bắt chước ngữ điệu câu nói

rõ ràng, tự nhiên hơn, trẻ tiếp thu từ mới rất nhanh, trẻ nghe và trả lời được nhiều câu hỏi khác nhau, đặc biệt đây là giai đoạn hoàn thiện bộ máy phát âm Vì vậy, trẻ có khả năng phân biệt được âm đầu, âm chính âm cuối của thanh điệu

b Về vốn từ

Số lượng: Trẻ tròn 3 tuổi số lượng của trẻ hơn 700 từ

Về từ loại: Hầu hết các từ loại của Tiếng Việt đều đã xuất hiện ngôn ngữ của trẻ tuy nhiên danh từ và động từ vẫn chiến nhiều hơn ( hơn 70% mỗi loại) Tính

từ có tỉ lệ cao hơn lưá tuổi trước Đại từ, số từ, quan hệ từ tỉ lệ tăng dần Trẻ hiểu được từ của vật khi không có vật ở bên cạnh, trẻ còn có khả năng hiểu được nghĩa của từ trừu tượng (yêu, ghép, hiền, dữ)

Ngoài ra trẻ còn hiểu được những mang tính khái quát (phương tiện giao thông, cây lương thực, nhà cửa ) Đặc biệt trẻ còn có thể sử dụng từ gợi cảm Ví dụ: (mượt mà, óng ánh, long lanh, trong trẻo )

c Về ngữ pháp

Trẻ càng lớn nhu cầu giao tiếp càng rộng, muốn bộc lộ được những như cầu

đó của trẻ phải sử dụng nhiều câu

Cuối tuổi thứ 3 trẻ đã bắt đầu nói được những câu ghép và những câu phức tập đầu tiên Như vậy trẻ 3 tuổi có những bước tiến dài trong việc nắm bắt và dụng những câu từ câu một từ đến câu phức, câu ghép

Trẻ 3-4 tuổi không còn sử dụng câu một từ mà chỉ còn dụng các loại câu: Câu có một từ

Câu có 1 chủ ngữ, 1 vị ngữ

Câu có 1 vị ngữ, nhiều chủ ngữ

Loại câu phức, câu ghép

Sự phát triển câu nói có cấu trúc tầng bậc thể hiện phát triển ở trẻ Mẫu giáo 3 đến 4 tuổi trong nhận thức và khả năng biểu hiện bằng ngôn ngữ

1.1.3 Vấn đề phát triển vốn từ vựng cho trẻ mầm non

1.2 Đồng dao và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mầm non

1.2.1 Khái niệm về đồng dao

Hiện nay, có rất nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm đồng dao, theo tìm hiểu

và nghiên cứu thì đồng dao được hiểu như sau: Đồng dao là những sáng tác dân gian dành cho trẻ em, được các em diễn xướng và lưu truyền, đối tượng hướng tới là trẻ em Đồng dao là một khái niệm tập hợp, bao gồm những tác phẩm thuộc thể loại khác nhau như: vè, hát ru, câu đố nhưng được sáng tác dành cho trẻ em, phục vụ cho nhu cầu vui chơi, giải trí và ca hát của trẻ em thì đều được gọi là đồng dao Cả lời và nhạc, nội dung và hình thức của đồng dao đều mang tính chất hồn nhiên, chất phất phù hợp với tâm sinh lí tuổi nhỏ

1.2.2 Vai trò của đồng dao với sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi

Những bài đồng dao không đơn thuần chỉ là các bài hát có vần điệu vui tai mà đồng dao còn có vai trò dặc biệt trong giáo dục trẻ em, đặc biệt là vai trò của đồng dao trong việc phát triển vốn từ cho trẻ

- Đồng dao giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ: đồng dao thực chất là ngôn ngữ có tính thi ca, có vần, có điệu chính vì vậy khi trẻ tiếp xúc

và sử dụng đồng dao trong quá trình học tập sẽ giupps trẻ cải thiện rất nhiều khả năng nói lưu loát Trẻ tiếp xúc nhiều với đồng dao thì khả năng diễn đạt trong giao tiếp được cải thiện rõ rệt

- Đồng dao giúp trẻ mở rộng vốn từ: Những bài hát đồng dao cũng chính là cuốn từ điển sống chứa đựng một kho từ vựng giàu có Qua sinh hoạt đồng dao trẻ em được tiếp thu một số lượng từ vựng phong phú với đầy đủ mọi lĩnh vực trong đời sống tự nhiên, xã hội cxúc, tập phát âm các từ, khám phá và rèn luyện với ngôn ngữ tiếng Việt một cách có ý thức

Tùy theo độ tuổi sẽ có những bài đồng dao hợp lí để trẻ phát triển ngôn ngữ, thể lực và cả sựu hòa đồng khi trẻ chơi chung cùng bạn bè thì mới cảm nhận được hết ý nghĩa của những bài đồng dao vui nhộn mà trẻ được chơi

1.3 Vấn đề dạy học tích hợp cho trẻ mầm non

1.3.1 Đồng dao trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ hiện hành

Hiện nay các bài đồng dao đều được đưa vào chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo tùy theo độ tuổi

- Số lượng : Trẻ mẫu giáo 3 -4 tuổi chương trình quy định là 16 bài đồng dao Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi là 9 bài mẫu giáo 5-6 tuổi là 6 bài Với những thể thơ dài ngắn khác nhau, phong phú về nội dung, nhịp điệu, vần điệu

- Phân phối chương trình : Mỗi năm dạy cho trẻ theo số lượng đã quy định Với trẻ 2-3 tuổi mỗi tháng dạy từ 1 đến 2 bài đồng dao gắn với các hoạt động : vui chơi, thể dục, dạo chơi tham quan, các giờ làm quen với văn học, các hoạt động học có chủ đích, dạy ngoài tiết học

1.3.2 Khai thác đồng dao để tổ chức các hoạt động giáo dục trẻ ở trường Mầm non

Chương trình phân phối là hợp lí và phù hợp với sự phát triển của trẻ ở từng

độ tuổi Tuy nhiên việc thực hiện chương trình này ở các trường mầm non chưa được quan tâm, đầu tư một cách thích đáng để có thể phát huy được những ưu thế của đồng daotrong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Mầm non, đặc biệt là với những trẻ 3-4 tuổi Giáo viên đã dayj cho trẻ rất nhiều bài đồng dao ở mọi lúc mọi nơi, trong các hoạt động :

- Trong hoạt động vui chơi : chủ yếu là các trò chơi có luật đặc biệt là trò chơi dân gian

Ví dụ : giờ hoạt động ngoài trời

Sau khi tổ chức cho trẻ quan sát con chim cô cho trẻ chơi trò chơi dân gian

“ bịt mắt bắt dê” Vừa chơi cô vừa cho trẻ đọc đồng dao “ Bịt mắt bắt dê”

“ Một bầy trẻ nhỏ

Bịt mắ bắt dê

Dê vắp bờ hè Ngã kềnh bốn vó Mọi người cười rộ

- Trong hoạt động học có chủ đích : đồng dao được sử dụng rất nhiều đặc biệt

là trong các tiết môi trường xung quanh, làm quen văn học

Ví dụ : Khi cho trẻ tìm hiểu môi trường xung quanh

Đề tài : các loại quả

Kết thúc tiết dạy cô ccho trẻ vừa đọc bài đồng dao “ Dung dăng dung dẻ” để tạo tâm thế vui vẻ thoải mái

Tương tự ở các hoạt động khác như : hoạt động chiều, trả trẻ, cô đã đọc đồng dao cho trẻ nghe và cùng trẻ đọc thuộc

Như vậy việc dạy đồng dao cho trẻ đã được thực hiện theo đúng quy định của chương trình ở các hoạt động của trẻ Giáo viên đã dạy cho trẻ rất nhiều bài đồng dao ở mọi lúc, mọi nơi Đồng dao được coi như một nội dung cho trẻ làm quen tác phẩm văn học Đồng dao cũng được khai thác gắn với những trò chơi dân gian được tổ chức cho trẻ chơi nhưng nhìn chung chỉ mới sủ dụng với mục đích là cho trẻ chơi vui vẻ, hứng thú hoạt động, thoải mái vì nó thường gắn với các trò chơi Tuy nhiên giáo viên mới chỉ dạy trẻ đọc thuộc chứ chưa chú ý khai thác những đặc điểm của đồng dao có tác dụng phát triển ngôn ngữ cho trẻ : chưa cho trẻ đọc những bài đồng dao theo chủ đề, chủ điểm để cung cấp vốn từ cho trẻ, chưa chứ

ý luyện phát âm cho trẻ qua các bài đồng dao Có chăng chỉ là luyện cho bộ máy phát âm của trẻ được linh hoạt, nhịp nhàng Nên việc dạy đồng dao chưa phát huy được tác dụng tích cực để phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Tiểu kết chương 1

Ở chương 1, đề tài đã đề cập đến khái niệm của đồng dao và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua đồng dao Như vậy chúng ta đã biết thế giới trong đồng dao của trẻ là một thế giới náo nức, sinh động và đáng yêu, mang đậm âm thanh màu sắc và thế giới bên ngoài, của thiên nhiên và con người Chính điều đó đã đưa tâm hồn trẻ đến với đồng dao một cách gần gũi, rất tự nhiên trong sáng, nhưng đồng thời rất chân thành mãnh liệt Người đọc có thể cảm nhân được một tâm hồn trẻ thơ trong sáng giản dị, chan chứa một tình yêu đằm thắm, thiết tha với con người, thiên nhiên và cuộc sống

Bên cạnh đó, chúng tôi đã trình bày những vấn đề nguyên cứu về đồng dao đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ 3-4 tuổi, tìm hiểu các phẩn thơ được đưa vào chương trình chăm sóc giáo dục trẻ giáo dục mầm non 3-4 tuổi là những bài

ca dao hay như những khúc tâm tình, khúc nhạc thấm đậm tình cảm yêu thương

và ta có thể giáo dục tình cảm cho trẻ cả phương diện ngôn ngữ, tình cảm thẩm

mĩ, phát triển nhân cách cho trẻ Qua đó khảo sát sự tiếp nhận, khả năng hứng thú của trẻ khi được tiếp xúc với những bài ca giao đó

Chương 2

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ

CHO TRẺ MẪU GIÁO 3-4 TUỔI THÔNG QUA ĐỒNG DAO

2.1 Nhiệm vụ, nội dung của các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi

Phát triển ngôn ngữ nói chung, vốn từ cho trẻ nói riêng là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non Vì ngôn ngữ, đặc biệt là vốn từ

sẽ giúp trẻ bày tỏ, trao đổi và giao tiếp với nhau trong học tập cũng như vui chơi Thông qua hoạt động dạy phát triển vốn từ cho trẻ sẽ giúp trẻ phát triển lời nói mạch lạc, rõ ràng hơn Chính vì thế vốn từ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm cả sự phát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hóa cho trẻ Vốn từ góp phần giúp trẻ nhận thức thế giới tự nhiên

và xã hội một cách đầy đủ hơn, sâu sắc hơn

Chính tính chất quan trọng này mà việc phát triển vốn từ cho trẻ Mầm non trở thành rất quan trọng trong chương trình dạy và học của trẻ Ngay từ nhỏ, các bé cần được tập nói luyện nói ngôn ngữ, tập nghe âm thanh các từ như một thói quen thường trực góp phần thúc đẩy quá trình học nói ở trẻ nhanh chóng và hiệu quả Phát triển vốn từ giúp cho trẻ góp phần định hướng giải quyết những nhiệm vụ trọng tâm để phát triển ngôn ngữ cho trẻ đó là bước đầu hình thành cho trẻ những năng lực ngôn ngữ như nghe lời nói và phát âm, khả năng sử dụng từ ngữ, các kiểu câu và đặc biệt là nói mạch lạc trong giao tiếp và học tập Ngoài ra giáo viên cần xem việc hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Xem nó là cầu nối đóng góp những vai trò tích cực về mặt nhận thức, giáo dục và thẩm mỹ cho chính bản thân mình

Tóm lại, vai trò của ngôn ngữ nói chung, vốn từ nói riêng đối với trẻ mầm non

là không thể phủ nhận Việc giúp trẻ tiếp nhận và sử dụng vốn từ một cách chuẩn mực, đúng quy tắc và văn hóa là yêu cầu bắt buộc đối với người giáo viên

- Nhiệm vụ:

Hình thành cho trẻ những nhận thức, cảm giác về tiếng mẹ đẻ

Giúp trẻ có khả năng phát âm đúng các âm, các thanh tiếng mẹ đẻ, biết sử dụng, sắp xếp từ theo đúng cấu trúc ngữ pháp tiếng việt, biết mạch lạc diễn đạt ý nghĩ của mình

- Nội dung :

Luyện cho trẻ phát âm đúng, rõ ràng, biểu cảm âm thanh tiếng mẹ đẻ

Làm giàu, củng cố, tích cực hóa vốn từ cho trẻ

Giúp trẻ nói đúng ngữ pháp tiếng việt

Dạy trẻ nói rõ ràng, mạch lạc

Giúp trẻ làm quen với chữ cái ghi âm tiếng Việt

- Các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ

a Làm giàu vốn từ ngữ của trẻ

Đối với trẻ 3-4 tuổi cần cho trẻ biết một số từ có thể có nhiều nghĩa Có thể phân chia các nghĩa của một từ nhiều nghĩa thành nghĩa chính và nghĩa phụ Trên cơ sở nghĩa vốn có, có thể phát triển thêm các nghĩa mới của từ Có thể cho trẻ biết một số ẩn dụ, hoán dụ dễ hiểu và trẻ có thế sử dụng: “mũi” là bộ phận

có thể có dạng nhọn, vì thế, các bộ phận nhọn của sự vật cũng gọi là “ mũi”: mũi dao, mũi kim ( ẩn dụ)

Thông qua các tiết học về các bài đồng dao, trẻ hiểu được các hiện tượng

“chuyển nghĩa” của từ, từ trong họt động giao tiếp gắn với việc làm quen với các tác phẩm văn học Để hiểu được lời nói biểu cảm, hiểu được thái độ của người nói, trẻ phải nắm bắt được lớp từ đồng nghĩa đối lập nhau về sắc thái biểu cảm, sắc thái ý nghĩa Muốn nói khái niệm “bé” với những sắc thái tình cảm khác nhau (thân mến, mỉa mai ), trẻ phải nắm được từ đồng nghĩa như: nhỏ, tí, tẹo, xíu

Để làm phong phú vốn từ, có thể cho trẻ tìm từ trái nghĩa đẹp/ xấu, nhanh/ chậm, buồn /vui, hiền / ác

Cần phải dạy trẻ biết ghi nhớ và sử dụng các bài đồng dao có nhạc điệu, âm thanh, tính hình tượng của câu nói làm cho trẻ dễ nhớ hơn

b Củng cố vốn từ ngữ cho trẻ

Nhắc lại nhiều lần những từ mới đã học sẽ làm cho trẻ nhớ hơn Củng cố cho trẻ những từ khó phát âm Sửa phát âm sai, phải kiên quyết sửa những từ mà trẻ hiểu rõ nghĩa nhưng phát âm sai Cần chú ý dạy trẻ phát âm đúng những từ mới

đã học

Song song với việc củng cố hình thức ngữ âm của từ là củng cố nghĩa Quá trình này kéo dài xuất lứa tuổi mẫu giáo Trẻ dần dần sẽ nắm được tính đa nghĩa của từ, chính nghĩa, nghĩa phụ, nghĩa chuyển, các lớp từ đồng nghĩa với các sắc thái tình cảm khác nhau, những từ biểu thị màu sắc không gian, thời gian Cần nhắc lại nhiều lần ý nghĩa của từ để củng cố vững chắc cho trẻ

Từ này nói với ai, ai nói những từ này ? ( người thô bỉ, không có văn hóa)

2.2 Các hình thức phát triển vốn từ cho trẻ 3- 4 tuổi

Có hai hình thức phát triển vốn từ cho trẻ là hình thức tiết học và giờ chơi

a Các tiết học

* Hình thức tiết học :

- Những yêu cầu về tổ chức tiết học :

Tiết học phải được thống nhất việc phát triển vốn từ với việc phát triển các quá trình nhận thức

Phải hướng cho trẻ tích cực nhận thức và tích cực tích lũy ngôn ngữ

Tiết học phải có trực quan

=> Nắm bắt được yêu cầu như một nguyên tắc khi tổ chức các tiết học

* Các loại tiết học:

- Tiết học “ làm quen với sự vật hiện tượng”

Mục đích : là đưa vào ngôn ngữ của trẻ tên gọi của các sự vật và một số hành động nói chung Sử dụng những phương pháp và biện pháp để hướng sự chú ý của trẻ vào sự vật và tích cực hoạt động với chúng, trên cơ sở đó đưa ra những từ cần dạy.Nội dung dạy những tiết học cần phải được củng cố trong giờ chơi, trong sinh hoạt hàng ngày

- Tiết học “mở rộng, làm giàu tri thức về sự vật, hiện tượng”

Mục đích: cho trẻ nhận biết các phần, các chi tiết đó

- Tiết học “so sánh phân loại các sự vật”

Mục đích: là làm sâu sắc thêm kiến thức về các đặc điểm, tính chất của các sự vật, phát triển ở trẻ khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp, dạy từ ở mức độ khái quát cao, dạy trẻ biết lựa chọn từ chính xác để nhận xét, so sánh Hình thức tiết học này có tác dụng rất tốt giúp trẻ hiểu sâu ý nghĩa của từ, ý nghĩa của những từ đồng nghĩa, trái nghĩa kết quả của loại tiết học này phụ thuộc vào việc lựa chọn các vật để so sánh, câu hỏi đặt ra và sự tích cực ngôn ngữ của trẻ

- Dạo chơi, tham quan:

Dạo chơi tham quan là loại tiết học đặc biệt nhằm phát triển vốn từ cho trẻ Trong giờ dạo chơi tham quan, trẻ được trực tiếp quan sát các sự vật hiện tượng phong phú của cuộc sống Mục đích của dạo chơi, tham quan là mở rộng tầm hiểu biết cho trẻ, trên cơ sở cung cấp, củng cố một số lượng lớn vốn từ cho trẻ

Để dạo chơi, tham quan có hiệu quả, giáo viên phải chuẩn bị tốt về nội dung cần cho trẻ quan sát, những từ, câu cần dạy trẻ Những câu hỏi yêu cầu trẻ trả lời, những phương pháp, biện pháp cần tích cực hóa ngôn ngữ của trẻ Dạo chơi, tham quan cần được tổ chức có trình tự, có cấu trúc của giờ dạo chơi, tham quan cần linh hoạt mềm dẻo hơn so với các loại tiết học khác Cụ thể :Những sự vật hiện tượng nào đặc biệt thu hút sự chú ý của trẻ, cô giáo có thể tổ chức cho trẻ

ép trẻ phải quan sát, nhận xét; theo sự hứng thú của trẻ.Thường sau khi đi tham quan về, cô tổ chức đàm thoại với trẻ về nôi dung tham quan, củng cố và tích cực hóa vốn từ cho trẻ [56,57;16]

b Giờ chơi

Một trong hình thức quan trọng, có tác dụng rất lớn trong việc phát triển vốn

từ, đặc biệt là tích cực hóa vốn từ cho trẻ là giờ chơi.Thời gian chơi của trẻ chiếm nhiều nhất trong thời gian trẻ ở nhà trẻ cũng như trường mẫu giáo, là thời gian trẻ được thoải mái nhất, tự do nhất, trẻ nói được nhiều nhất.Trẻ có điều kiện sử dụng các loiaj từ khác nhau, có điều kiện học và sử dụng các từ có nội dung rất khác nhau (phụ thuộc vào nội dung chơi của trẻ).Những từ đó, nếu như không thông qua chơi, trong sinh hoạt hàng ngày trẻ rất khó dùng hoặc không dùng được.Vì vậy giáo viên cần phải chuẩn bị, tổ chức tốt giờ chơi nhằm đạt hiệu quả cao Trong giờ chơi, trẻ chơi được nhiều loại trò chơi khác nhau.Đối với trò chơi phản ánh sinh hoạt, cô chú ý củng cố vốn từ cho trẻ, sửa những từ trẻ dùng chưa chính xác, bằng những thủ thật khéo léo, cô đưa thêm những từ mới dạy cho trẻ ( giới thiệu thêm đồ dùng đồ chơi mới có tên gọi là từ cần dạy ; Trò chơi với trẻ, nhận xét một số hiện tượng, một hành động nào đó, nhấn mạnh những từ cần cho trẻ làm quen )

Ngoài ra, trò chơi phản ánh sinh hoạt, trong giờ chơi, cô tổ chức cho trẻ những trò chơi học tập nhằm phát triển vốn từ cho trẻ

Ví dụ các trò chơi với từ :

Đối với trẻ 2-3 tuổi cô có thể tổ chức trò chơi :

Trò chơi với động từ, danh từ:

Cô nói động từ, trẻ ghép các danh từ chỉ người, con vật, sự vật thích hợp với động từ đó hoặc ngược lại

Người

Mèo Đi

Bò

Cô nói tính từ chỉ màu sắc của các sự vật, phẩm chất của người , trẻ nói danh

từ phù hợp với các tính từ đó ( hoặc ngược lại ) trò chơi với các từ tượng thanh, tượng hình ( cách chơi cũng tương tự )

2.3 Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi

Phát triển vốn từ cho trẻ mầm non và đặc biệt là lứa tuổi nhà trẻ là vấn đề rất quan trọng và cần thiết.Việc rèn luyện và phát triển vốn từ cho trẻ là cả một quá trình liên tục và có hệ thống vì vậy giáo viên cần phải kiên trì, bền bỉ, khắc phục khó khăn để tìm ra phương tiện, điều kiện cần thiết cho sự phát triển toàn diện của trẻ, hơn nữa giáo viên là người gương mẫu để trẻ noi theo, điều hay đã góp phần bồi dưỡng thế hệ măng non của đất nước:

- giáo viên cần hiểu rõ tầm quan trọng của ngôn ngữ với việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ, không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Tự rền luyện ngôn ngữ của mình để phát âm chuẩn tiếng Việt Nam

2.3.2 Biện pháp nhận biết- tập nói

a Mục đích

Hướng dẫn trẻ xem xét sự vật, hiện tượng xung quanh gần gũi với trẻ, giúp trẻ nhận biết được sự vật, những đặc điểm, cấu tạo của sự vật, hành động với sự vật Trên cơ sở đó cung cấp những từ tương tự

b Yêu cầu

- phải có trực quan ( vật thật, đồ chơi, tranh ảnh )

- Mỗi một biểu tượng được cung cấp phải được củng cố ngay bằng từ tương ứng Tiết học phải được tiến hành vó hệ thống từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ ngoài vào trong, từ gần đến xa, từ cụ thể đến trừu tượng

c Phương pháp hướng dẫn

Cô dạy trẻ theo từng chủ đề, mõi chủ đềtheo 2 loại bài:

Loại 1: Dạy trẻ từng vật riêng lẻ, dạy trẻ gọi tên của vật, các chi tiết ( 45 chi tiết), đặc điểm, cấu tạo, công dụng của vật và hoạt động của chúng

Loại 2: Dạy trẻ ở mức độ khái quát theo từng thể loại:

Ví dụ :

Các loại hoa

Các loại quả

Các loại phương tiện giao thông

Ngoài ra còn có các tiết học làm quen với công việc, nghề nghiệp của người lớn