Địa Lý Lịch Sử Thương Cảng Hội An .Docx

Đề tài Thương cảng Hội An MỞ ĐẦU Hệ thống thương mại Biển Đông là một trong những mạng lưới giao thương đóng vai trò quan trọng đối với việc kết nối các nền kinh tế trong khu vực và giữa khu vực với c[.]

Đề tài: Thương cảng Hội An

MỞ ĐẦU.

Hệ thống thương mại Biển Đông là một trong những mạng lưới giao thương đóng vai trò quan trọng đối với việc kết nối các nền kinh tế trong khu vực và giữa khu vực với các nước trên thế giới Không chỉ ở giai đoạn hiện nay, khi mà vấn đề chủ quyền trên Biển Đông đang bị xáo trộn, các nước trong khu vực và trên thế giới mới quan tâm đến mạng lưới thương mại này, mà đã từ lâu trong lịch sử, từ thế kỷ thứ XVI – thế kỷ của các cuộc phát kiến địa lý mang lại bước đột phá cho ngành đi biển, thì Biển Đông đã được xem là điểm mấu chốt trong “mạng lưới thương mại nội Á” Vào thời điểm đó, Việt Nam đã được các nước phương Tây nhìn nhận không những là nước có vị trị địa chính trị mà còn giữ vị trí địa kinh tế đối với khu vực Đông Nam Á nên các Công ty Đông Ấn phương Tây thời cận đại đã chọn Việt Nam vừa là trạm trung chuyển, vừa là nơi xây dựng các thương điếm

Với cách tiếp cận trên, bài viết tập trung phân tích và nhận diện vai trò của thương cảng Hội An với vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa thế kỷ XVI – XVIII nhằm góp phần tái khẳng định vị trí của Việt Nam – vị trí đã được lịch

sử ghi nhận để tháo gỡ một số vướng mắc về chủ quyền trên biển, trong bối cảnh hiện nay khi mà những tranh chấp về chủ quyền trên Biển Đông đang diễn ra gay gắt

I Điều kiện thuận lợi, tiềm năng kinh tế dựa trên vị trí địa lý Hội An.

1 Vị trí địa lý thương cảng Hội An.

Đô thị thương cảng cổ Hội An thuộc hạ vùng, cửa sông - cận biển tỉnh Quảng Nam xưa, nơi hội tụ của các nguồn sông lớn, bao gồm hệ thống sông Thu Bồn

-Vu Gia; hệ thống sông Trường Giang và sông Cổ Cò Mảnh đất này là một thành phố thuộc tỉnh Quảng Nam có nhiều khu phố cổ được xây từ thế kỷ 16 và vẫn còn tồn tại gần như nguyên vẹn đến nay Trong các tài liệu cổ của phương Tây, Hội An được gọi Faifo

2 Khái quát thương cảng Hội An trong lịch sử

Có thể nói toàn bộ hệ thống sông, cửa biển của Quảng Nam đều thông thương với nhau và hội tụ ở Hội An và thông ra biển Đông Chính vì những yếu tố tự nhiên thuận lợi này mà ngay từ thế kỉ I, II TCN, Hội An đã là một cảng thị sơ khai thu hút thương nhân vùng Nam Á, vịnh Thái Lan, qua Đông Nam Á hải đảo lên vùng Đông Á Từ thế kỉ thứ II đến thế kỉ XV TCN qua những di tích khảo cổ

có thể khẳng định Hội An là Chiêm Cảng, đóng vai trọng quan trọng bậc nhất của Vương quốc Champa, mở rộng đến tận các nước ở vùng Trung Cận Đông, Địa Trung Hải Đặc biệt khu vực Hội An càng sôi động hơn dưới thời Đại Việt (suốt gần 3 thế kỉ XVII, XVIII, đầu XIX)

Đô thị thương cảng cổ Hội An thuộc hạ vùng, cửa sông - cận biển tỉnh Quảng Nam xưa, nơi hội tụ của các nguồn sông lớn, bao gồm hệ thống sông Thu Bồn –

Vu Gia; hệ thống sông Trường Giang và sông Cổ Cò Có thể nói toàn bộ hệ thống sông, cửa biển của Quảng Nam đều thông thương với nhau và hội tụ ở Hội

An và thông ra biển Đông Chính vì những yếu tố tự nhiên thuận lợi này mà ngay từ thế kỉ I, II TCN, Hội An đã là một cảng thị sơ khai thu hút thương nhân vùng Nam Á, vịnh Thái Lan, qua Đông Nam Á hải đảo lên vùng Đông Á Từ thế

kỉ thứ II đến thế kỉ XV TCN qua những di tích khảo cổ có thể khẳng định Hội

An là Chiêm Cảng, đóng vai trọng quan trọng bậc nhất của Vương quốc

Champa, mở rộng đến tận các nước ở vùng Trung Cận Đông, Địa Trung Hải Đặc biệt khu vực Hội An càng sôi động hơn dưới thời Đại Việt (suốt gần 3 thế kỉ XVII, XVIII, đầu XIX)

Thời kỳ phồn thịnh của Hội An là vào thế kỷ XVII và nửa đầu thế kỷ XVIII Sự phồn thịnh ấy có thể chứng minh qua mô tả của Thích Đại Sán khi ghé thăm Hội

An vào cuối thế kỷ XVII: “Xa trông cách bờ, cột buồm như rừng tên xúm xít, hỏi ra mới biết đó là đoàn thuyền chở lương, đậu chờ gió tại cửa Hội An vậy Hai bên bờ nhà cửa đông đúc, người đi đường xôn xao, kẻ gánh người gồng, người ta đã đi chợ sáng”

Phố cổ Hội An là một đô thị cổ nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn, thuộc vùng đồng bằng ven biển tỉnh Quảng Nam, Việt Nam Nhờ những yếu tố địa lý và khí hậu thuận lợi, Hội An từng là một thương cảng quốc tế sầm uất, nơi gặp gỡ của những thuyền buôn Nhật Bản, Trung Quốc và phương Tây Theo các tài liệu lịch

sử, số lượng thuyền vào thương cảng đông đến nỗi buồn của chúng được ví “như rừng tên xúm xít” (trích trong Hải ngoại ký sự của Thích Đại Sán), còn hàng hóa thì “không thứ gì không có” và số lượng thì “cả trăm chiếc tàu to chở cùng một lúc cũng không hết được” (trích từ Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn) Hội An nhanh chóng trở thành trung tâm thương mại quốc tế bậc nhất cả nước và cả khu vực Đông Nam Á Đây được xem là trung tâm điều phối cho các thương cảng miền Trung như Thanh Hà (Huế), Thị Nại (Bình Định) và cùng với các cảng Đồng Nai, Sài Gòn, Hà Tiên… trở thành những thương cảng trọng yếu ở Đàng Trong Không những thế, với vai trò là trung tâm liên vùng, Hội An đã cùng với Goa (Ấn Độ), Ayuthaya (Siam), Malacca (Malaysia), Batavia (Indonesia), Lyzon (Philippin)…nối kết với Formosa (Đài Loan), Macao, Hạ Môn (Trung Quốc), Pusan (Hàn Quốc) tạo nên một hệ thống thương mại hoàn chỉnh của châu Á

Trong thời kỳ hình thành và hưng thịnh, Hội An là nơi đến và định cư của nhiều

thương nhân nước ngoài Người Trung Hoa được nhà Minh mở cửa cho vượt biển đi buôn bán với nước ngoài kể từ năm 1567, họ đã đến Hội An giao dịch, một số lấy vợ người Việt và định cư tại đó, lập nên một tập thể đồng hương, sống quy tụ ở khu vực đầm Trà Nhiêu, Cẩm Hà và Cẩm Phô Đặc biệt, họ lập nên một khu phố mang bản sắc riêng, thường được gọi là khu phố Khách Địa điểm của khu phố này hiện nay chưa được xác định Một số nhà nghiên cứu cho rằng, khu phố Khách nằm ở bờ Nam sông Cái , nhưng lại có ý kiến khẳng định thuộc làng Cẩm Phô và Thanh Hà Với việc buôn bán phồn thịnh như thế, người Hoa đã cho xây dựng tại Hội An nhiều tín ngưỡng của họ như miếu Quan Công, chùa Kim Sơn, chùa Quan Âm

3 Sự hấp dẫn của Hội An trên phương diện địa- chính trị.

Tại Châu Á- Thái Bình Dương lúc đó tồn tại 2 trục, dưới đây là tuyến hải thương truyền thống:

Một, trục Bắc Nam từ Nhật Bản tới Bờ biển Trung Quốc, Đài Loan và đến Việt Nam

Hai là trục Đông- Tây gồm các thương điếm ven biển Ấn Độ Dương qua eo Malacca đến các nước Đông Nam Á và Đông Á

Do hàng hải phát triển, đóng tàu phát triển, vậy nên việc giao thương không nhất thiết đi theo đường truyền thống Lúc này, từ miền Nam Trung Hoa, Nhật Bản, những đoàn thuyền buôn đã tới các cảng Đông Nam Á để giao thương Hội An khi Bồ Đào Nha biết đến là “Hải cảng chính là xứ để hàng hóa ngoại quốc du nhập vào Đàng Trong- theo Đỗ Bang (1996)- “Phố cảng vùng Thuận Quảng.” Hội An nằm trong hệ thống giao thương Châu Á Theo Lê Quý Đôn, thương cảng Hội An có:

+ Tuyến đường ngắn: đường bộ, gần với Thuận Hóa

+ Tuyến đường dài: đường thủy, cách tỉnh Phúc Kiến, Quảng Đông 3,4

ngày

Nửa cuối thế kỷ XVI, Quảng Nam đóng vai trò là “trung tâm kinh tế”, thu hút nhiều thương nhân nước ngoài Hội An với tư cách là một “Đại Chiêm Hải Khẩu” (một cảng thị đã được thiết lập từ thời tiền sơ sử dọc sông Thu Bồn và hình thành một nhánh trao đổi ven sông của cư dân nội địa trung du và thượng

du, một cảng thị quốc tế sầm uất tại thời vương quốc Chăm Pa 1, ngoài ra còn

có các di tích tiêu biểu như: Gò Dừa, Lai Nghi, Hoàn Châu, v….v… (khoảng thế kỷ II TCN và thế kỷ II SCN)

Theo Nguyễn Đình Đầu (1990): “Qúa trình hình thành và phát triển phố cổ Hội An”- Kỷ yếu về đô thị cổ quốc tế về “Đô thị cổ Hội An, Đà Nẵng” tr.180: “Phố

cổ Hội An ở hai bên bờ sông lớn phía nam và Minh Hương, nhà ngói liên tiếp

độ hai dặm, người Tàu cư trú ở 5 bang: Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu, Hải Nam và Gia Ứng đều buôn bán hàng Tàu, trong đó có đình, chợ, hội quán, khách buôn tụ tập phía Nam có đầm Trà Nghêu là chỗ cho ghe thuyền nam bắc đến đâu, cũng là chỗ đại đô đại hội vậy.”

4 Các giai đoạn xác lập thương mại biển:

Giai đoạn 1: Thế kỷ XVI, XVII: Quá trình xác lập quan hệ thương mại thương nhân Phương Tây với Quảng Nam Nguyên nhân thứ nhất: Do Hội An là một

mắt xích, cầu nối, chìa khóa trong chiến lược thương mại của công ty Đông Ấn với Đông Bắc Á khi xây dựng thương điếm Hirado Thời điểm này, quan hệ kinh tế Nhật Bản với triều Minh Trung Quốc chưa “mở cửa” với thương nhân

nước ngoài và dù thất bại Nguyên nhân thứ hai, do Anh thiết lập quan hệ

thương mại với Đàng Trong: hai thương nhân người Anh mang theo bức thư vua Jame I (1566-1625) xin đặt quan hệ giao thương Còn Pháp, Pháp dùng

“truyền giáo” để xác định quyền lực thương mại Ở giai đoạn 2, với sự ra đời Dinh Chấn Thanh Chiêm đã tạo ra hỗ trợ để Hội An trở thành thương cảng quốc

tế

II Chính sách chúa Nguyễn dẫn đến sự phát triển thương nghiệp

Từ nửa cuối thế kỷ XVI, khi vào trấn thủ vùng Thuận Hoá, chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã có những bước chuẩn bị đầu tiên cho việc xây dựng chính quyền tự trị, thoát khỏi sự kiểm soát của vương triều Lê - Trịnh Một trong những quyết sách mang tầm chiến lược của chúa Tiên và được kế thừa bởi các đời chúa Nguyễn tiếp theo là đẩy mạnh phát triển thương mại biến lấy hệ thống các cũng thị ở miền Trung làm trung tâm Hội An với tư cách là “Đại Chiêm hai khẩu” lừng danh trong thời đại Champa đã hồi sinh và trở thành “cửa ngõ" trong quan hệ giao thương giữa Quảng Nam với các quốc gia phương Tây

Thế kỷ XVI- XVIII là thời đại nhur hoàng kim của thương mại hàng hải -với trong phạm vi toàn cầu Những phát kiến và địa lý của các quốc gia Tây Âu vào cuối của thế kỷ XV - đầu thế kỷ XVI đã mở ra vàng một thời kỳ Đại hàng hải không những của đối với Cựu thế giới (châu Âu) mà còn khai mở sang Tân thế giới (châu Mỹ) và lan sang cả phương Đông huyền bí Riêng ở khu vực Đông Á,

sự tràn xuống các thương cảng Đông Nam Á của người Hoa sau những thám hiểm Nam Dương do nhà Minh (Trung Quốc) khởi xướng thế kỷ XV, sự năng động của thương nhân Nhật Bản dưới thời Lưu Cầu quốc (thế kỷ XI7- 177 và thời kỳ Châu Âu thuyền (thế kỷ XVI - XVII đã tạo nên một luồng gió mới cho

hệ thống buồn bản khu vực Cộng hưởng những xung lực mạnh mẽ đến từ những

đế chế hàng hải phương Tây (Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh, Pháp), tất cả đã tạo nên một “kỷ nguyên thương mại châu Á” trên phạm vi Đông Nam

Á nói riêng và toàn bộ khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung

1 Tự do cư trú, lập thương điếm, lấy vợ bản địa, được tự do đi lại mua hàng hóa

Nếu như vào các thế kỷ XV – XVI, Việt Nam là trạm trung chuyển cho các đoàn thuyền buôn ngang qua Biển Đông, thì đến thế kỷ XVII, Việt Nam đã là nơi xây dựng các thương điếm sầm uất của những thương gia nước ngoài, của cả phương Tây (Công ty Đông Ấn Anh và Hà Lan, muộn hơn là Pháp) và phương Đông (người Hoa và người Nhật)

Trong chiến lược thương mại biển nói chung của chính quyền chúa Nguyễn, Quảng Nam đóng vai trò là “trung tâm kinh tế” - nơi có đầy đủ “hấp lực” thu hút các thương nhân nước ngoài Với các chính sách như miễn giảm thuế, ưu tiên một số quyền lợi mậu dịch, cho phép kết hôn với người Việt, được giữ phong tục tập quán của quê hương, cho phép ngoại kiều được sở hữu đất đai những cộng đồng cư dân Nhật kiều, Hoa kiều dần được hình thành trên các cảng thị Đàng Trong mà trong đó nổi bật nhất là tại Hội An: “Phố Hội An ở hai bên bờ sông lớn phía Nam xã Hội An và Minh Hương, nhà ngói liên tiếp độ hai dặm, người Tàu cư trú ở 5 bang: Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu, Hải Nam và Gia Ứng, đều buôn bán hàng Tàu, trong có đình chợ, hội quán, khách buôn tụ tập Phía Nam có đầm Trà Nhiều làm chỗ cho ghe thuyền nam bắc đến đậu, cũng là chỗ đại đô hội vậy” Sự xuất hiện của các cộng đồng thương nhân mới này đã thu hút sự chú ý của các thương nhân phương Tây trong quá trình tìm kiếm tuyến hai thương kết nối các cảng thị thuộc địa của họ với vùng Viễn Đông Do

đó, trong không gian của vùng đất Quảng Nam vào thế kỷ XVI, XVII, Hội An là nơi đầu tiên mà các thương nhân phương Tây đặt chân tới và là “cửa ngõ” tiếp nhận họ trước khi họ chính thức đặt quan hệ với chính quyền chúa Nguyễn ở Chinh dinh hoặc Dinh trấn Thanh Chiêm

Gần một thế kỷ kiến lập, mở rộng, diện mạo kinh tế Đàng Trong nói chung và Hội An nói riêng đã thay đổi căn bản vào giữa thế kỷ XVII Những chính sách phát triển thương nghiệp của các chúa Nguyễn với những “mối lợi không thể tả hết”, đời sống của quan lại quý tộc cùng các bộ phận xã hội đã trở nên sung túc, dần quen sử dụng những vật phẩm cao cấp, ngoại nhập Đàng Trong với tư cách

là một vùng đất mới ra đời và phát triển trên sự thành công của nền thương mại

và kinh tế trong những thập niên quyết định này, nhanh chóng trở thành một vương quốc cường thịnh, một trung tâm thương mại lớn ở Đông Nam Á và Hội

An cũng theo đó mà phát triển trở thành thương cảng quốc tế cực kỳ nhộn nhịp

Một số thương điếm tiêu biểu mà các thương nhân đã xây dựng ở Việt Nam vào thế kỷ XVII, như thương điếm Thăng Long – Kẻ Chợ của thương nhân Hà Lan, Phố Hiến (Domea) của Anh, về sau Pháp kế thừa; thương cảng Faifo (Hội An) của người Hoa và người Nhật Trong đó, Thăng Long – Kẻ Chợ là trung tâm thương mại của Hà Lan và Anh ở Đàng Ngoài, khi Công ty Đông Ấn Hà Lan (1601) và Công ty Đông Ấn Anh (1600) thành lập, họ đã đến Đàng Ngoài và buôn bán tại đây Kẻ Chợ là các phố ở kinh thành Thăng Long, đây là thương điếm sầm uất bậc nhất lúc bấy giờ Người Hà Lan và người Anh đã lấy nơi này làm trung tâm giao thương với chúa Trịnh Chúa Trịnh đã tạo điều kiện thuận lợi

để các thương nhân được hoạt động tại khu vực này Nhờ sự phát triển của Kẻ Chợ- Đàng Ngoài mà nền sản xuất hàng hóa của Đại Việt của chúa Trịnh trở nên

đa dạng, phong phú Những mặt hàng vừa xuất khẩu để các thương nhân nước ngoài mang về theo các thuyền buôn Ngược lại các chúa Trịnh cũng mua được các mặt hàng từ thương điếm này

2 Tạo điều kiện cho các đầu mối kinh tế xứ Quảng và Đàng Trong

Đây là điều kiện thuận lợi để các đoàn thuyền buôn ngoại quốc đến từ Phúc Kiến, Ma Cao, Nhật Bản, Bồ Đào Nha…

Phố Hiến và Domain là hai nơi mà các thương nhân các nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Siam và phương Tây thông qua các Công ty Đông Ấn Hà Lan, Công

ty Đông Ấn Anh, Công ty Đông Ấn Pháp… đến để tiến hành các hoạt động buôn bán, thiết lập cơ sở thương mại

Ngoài phố Hiến và Domea ở miền Bắc thì Hội An (Faifo) là một đô thị, thương cảng ở miền Trung hình thành vào cuối thế kỷ XVI - XVII Nằm bên bờ sông Thu Bồn, Hội An có vị trí giao thương thuận tiện giữa miền thượng du và đồng bằng Quảng Nam Hội An rất gần với cửa biển Đại Chiêm và không xa dinh trấn

Quảng Nam, thủ phủ thứ hai của Đàng Trong Theo những ghi chép của giáo sĩ Christophoro Borri thì trong khu vực quản lý của chúa Nguyễn có đến khoảng

60 cảng Hội An khi đó thuộc Quảng Nam, Christophoro nhận xét rằng: “Đây là cảng đẹp nhất có nhiều sản vật quý hiếm mà tất cả những người ngoại quốc đều ghé thăm” Về hoạt động ngoại thương, C.Borri cũng ghi lại: “Người Trung Quốc và người Nhật Bản là những người làm thương mại chính yếu ở xứ Đàng Trong tại một phiên chợ họp hằng năm ở một hải cảng và kéo dài chừng khoảng bốn tháng Người Nhật chở trên thuyền của họ giá trị bằng bốn đến năm triệu bạc, còn người Trung Quốc chở trong thuyền của họ rất nhiều thứ lụa mịn và nhiều thứ hàng hóa khác của xứ họ”

Chính hoạt động sầm uất của cảng thị Hội An đã góp phần xác lập vị thế quan trọng của Quảng Nam dinh trong quan hệ thương mại giữa chính quyền Đàng Trong với các quốc gia phương Tây Nếu nhìn trong tổng thể không gian Đàng Trong thời chúa Nguyễn, ngoài Phú Xuân, có lẽ không có vùng đất nào xác lập được vị thế vững chắc trong thương mại biên của Đông Nam Á như Quảng Nam

3 Ngoại giao đa phương hóa, mở cửa

Ngoại thương phát triển nhanh chóng, chủ động: “Họ dễ dàng cho người ngoại quốc vào hải cảng của họ và họ thích thú thấy người ta tới buôn bán trong lãnh thổ họ, không những các nước và các tỉnh lân cận mà từ những nước rất xa Chúa Đàng Trong không đóng cửa trước một quốc gia nào” Ngoài việc đến đây buôn bán, người Nhật còn là môi giới, phiên dịch cho các lái buôn nước khác trong dịch vụ thương mại người Việt Tuy nhiên, từ giữa thế kỷ XVII, do chính sách “tỏa quốc” của chính quyền Mạc Phủ, vai trò của thương nhân Nhật Bản ở Hội An giảm dần, nhường chỗ cho thương nhân người Hoa Đó là những chính sách được thực thi bởi chúa Tiên Nguyễn Hoàng, lần đầu tiên trong lịch sử, thể chế chính trị tập trung phát triển thương mại biển xuất hiện Cùng với chiến lược thương mại hướng biển của các chúa Nguyễn, Hội An đã có đầy đủ các điều

kiện thuận lợi để hồi sinh từ một Đại chiêm hai khẩu trong thời kỳ vương quốc Champa trở thành một Faifo - Hội An “lừng danh” lịch sử ự phát triển thịnh vượng của Hội An đã đóng vai trò hết sức quan trọng thu hút các thương nhân

Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh, Pháp đến buôn bản để rồi từ đây góp phần hình thành nên mối quan hệ kinh tế - văn hoả đầy thăng trầm giữa Quảng Nam dinh với phương Tây

III Hệ sinh thái Hội An, các chủng mặt hàng và nguồn gốc

3.1 Hệ sinh thái Hội An

Sự thịnh đạt của thương cảng Hội An không chỉ là do có vị trí địa lý thuận lợi

mà còn là sự phong phú của các nguồn tài nguyên khoáng sản như kim loại và trữ lượng lâm sản Ngoài ra, vùng núi còn là nơi sinh sống của voi, tê giác là những sản phẩm quý hiếm được các thương nhân châu Âu ưa chuộng Khu vực phụ cận Hội An cũng có những sản phẩm như đường phèn, hồ tiêu đặc biệt là yến sào Hội An thật sự là nơi tập trung các đặc sản quý hiếm được thương nhân nhiều nước thèm muốn “Hàng hóa ở các phủ Thăng Long, Điện Bàn, Quảng Ngãi, Quy Nhơn, Bình Chánh và dinh Nha Trang, đường thủy, đường bộ, đi thuyền, đi ngựa đều hội tập ở phố Hội An”

Về hệ sinh thái: “Quảng Nam đất tốt, dân đông, sản vật giàu có, số thuế nộp vào nhiều hơn Thuận Hóa Chúa thường để ý đến dinh đất này…” • Khái niệm kỳ

“mậu dịch”

3.2 Giao thương với các nước:

3.2.1 Khái niệm “nguồn hàng”.

Khái niệm “nguồn hàng” theo Andrew Hardy “Kinh tế hàng hóa ở Đàng

Trong” là “Một là chợ nối bằng đường sông với đồng bằng và bằng đường mòn lên núi; thư sai: địa điểm đánh thuế hàng hóa, nơi có sự hiện diện của quân đội; thứ ba, đơn vị hành chính: tương đương với 1 tổng ở đồng bằng”

Điểm đặc biệt trong quan hệ thương mại Đàng Trong với Bồ Đào Nha, Hà Lan, thương nhân nước ngoài quan tâm đến là việc mua các sản phẩm, hàng hóa,