Chuyên đề 1 nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty cho thuê tài chính

Thuê tài chính còn giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản tiếp cận vốn,bởi những lợi ích vượt trội nó mang lại cho doanh nghiệp so với kênh tín dụngtruyền thống cũng như các kênh khác nh

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ii

MỞ ĐẦU 3

1 Tính cấp thiết của đề tài: 3

3 Mục tiêu nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Kết cấu của chuyên đề 4

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH 5

1.1 Hoạt động cho thuê tài chính 5

1.1.1 Khái niệm: 5

1.1.2 Vai trò của hoạt động cho thuê tài chính 9

1.1.3 Đặc điểm của cho thuê tài chính 11

1.2 Các hình thức cho thuê tài chính 12

CHƯƠNG 2 NHÓM NHÂN TỐ KHÁCH QUAN ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH 17

2.1 Cơ chế chính sách pháp luật 17

2.2 Môi trường kinh tế 17

2.3 Đối tượng khách hàng của công ty cho thuê tài chính 18

2.4 Lĩnh vực kinh doanh đặc thù 19

2.5 Yếu tố thuộc về môi trường văn hóa 19

2.6 Yêu cầu đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị trong thời đại mới 19

2.7 Yếu tố rủi ro liên quan tới hoạt động cho thuê tài chính 20

CHƯƠNG 3 NHÓM NHÂN TỐ CHỦ QUAN ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH 22

3.1 Quy mô vốn và khả năng tài chính 22

3.2 Cơ cấu nguồn vốn của công ty cho thuê tài chính 22

3.3 Chiến lược kinh doanh cụ thể, bộ công cụ rõ ràng để tiếp cận khách hàng 23

3.4 Trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ nhân viên trong công ty 23

KẾT LUẬN 24 TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Viết đầy đủ

DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 đang có tác động rất nghiêm trọng tớinền kinh tế nói chung và cộng đồng doanh nghiệp nói riêng, huy động nguồnvốn cho sản xuất kinh doanh là một trong những vấn đề tất yếu, có tính chấtsống còn đối với các doanh nghiệp, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa(DNNVV) hiện đang chiếm trên 96% tổng số doanh nghiệp đang hoạt độngnhưng hạn chế vốn tự có [] Cho thuê tài chính (CTTC) là một trong nhữngphương thức huy động vốn trung-dài hạn để đầu tư máy móc thiết bị cho doanhnghiệp Theo đó, bên cho thuê là công ty CTTC cấp tín dụng trung và dài hạncho bên thuê là các doanh nghiệp, thông qua việc cho thuê tài sản (các loại độngsản, trừ tàu thuyền, máy bay) trên cơ sở hợp đồng CTTC

Thuê tài chính còn giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản tiếp cận vốn,bởi những lợi ích vượt trội nó mang lại cho doanh nghiệp so với kênh tín dụngtruyền thống cũng như các kênh khác như: thuê tài chính gắn liền với các loại tàisản cụ thể và đa dạng; giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguồn vốn đầu tư ban đầu;doanh nghiệp không phải thế chấp tài sản; giúp doanh nghiệp tránh được rủi rolạc hậu công nghệ; giải quyết được bài toán về cân đối dòng tiền, tái cấu trúcnguồn vốn và sử dụng nguồn vốn đúng mục đích cho doanh nghiệp…Tuy nhiên,mặc dù hoạt động CTTC tại Việt Nam đã có hơn 20 năm hình thành và pháttriển Nhưng đến thời điểm hiện nay chỉ có 8 công ty CTTC đang hoạt động trênthị trường Hoạt động CTTC tại Việt Nam còn nhiều hạn chế như: phạm vi hoạtđộng và quy mô nguồn vốn còn nhỏ, hẹp; hàng hóa chưa đa dạng; hành langpháp lý còn lỏng lẻo, gây ra nhiều vướng mắc và không ít khó khăn đối với hoạtđộng của các công ty CTTC

Để làm rõ nhân tố tác động tới hoạt động cho thuê tài chính, nhóm tác giả đã

lựa chọn vấn đề “Nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh của

công ty cho thuê tài chính” làm chuyên đề nghiên cứu.

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống lý luận cơ bản về hoạt động cho thuê tài chính

- Nghiên cứu các nhân tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng tới hiệu quảhoạt động kinh doanh của công ty cho thuê tài chính

4 Phương pháp nghiên cứu

- Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, với phương pháp thuthập, xử lý số liệu như sau:

- Khai thác, tổng hợp thông tin dữ liệu thứ cấp: từ các tài liệu, công trìnhnghiên cứu liên quan đến hoạt động cho thuê tài chính;

5 Kết cấu của chuyên đề

Ngoài phần mở đầu, kết luận, chuyên đề được xây dựng thành 3 chương:

Chương 1: Lý luận chung hoạt động cho thuê tài chính

Chương 2: Nhóm nhân tố khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty cho thuê tài chính

Chương 3: Nhóm nhân tố chủ quan ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty cho thuê tài chính

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH

1.1 Hoạt động cho thuê tài chính

Theo quan điểm của Ủy ban về chuẩn mực kế toán quốc tế IASCInternational Accounting Standards Committee: Cho thuê tài chính là loại chothuê có khả năng chuyển dịch về căn bản tất cả những rủi ro và lợi ích gắn liềnvới quyền sở hữu tài sản Quyền sở hữu đó cuối cùng cũng có thể được chuyểngiao hoặc không được chuyển giao

Công ty tài chính quốc tế (IFC) đưa ra khái niệm “cho thuê tài chính làhợp đồng mà cho phép bên cho thuê, với tư cách là người chủ sở hữu, giữ lạiquyền sở hữu tài sản trong khi về cơ bản chuyển giao toàn bộ những rủi ro và lợiích gắn liền với việc sở hữu tài sản cho bên thuê”

Công ước Unidroit về cho thuê tài chính quốc tế năm 1988 đưa ra:

“CTTC là giao dịch trong đó thỏa mãn các đặc tính sau: (i) Bên thuê tự lựachọn tài sản và nhà cung cấp mà không dựa vào kỹ năng cũng như phán đoáncủa bên cho thuê; (ii) Tài sản thuê được mua bởi bên cho thuê thông qua mộtthỏa thuận cho thuê giữa bên thuê và bên cho thuê và nhà cung cấp biết đượcđiều đó; (iii) Tiền thuê trong thỏa thuận cho thuê phải bao gồm một phần đáng

kể hay toàn bộ chi phí để mua tài sản thuê

Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 06 có định nghĩa về cho thuê tài chínhnhư sau: “Thuê tài chính là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phầnlớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho bên thuê Quyền sởhữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê” Ngoài CTTC, chuẩnmực còn định nghĩa về cho thuê tài sản và cho thuê hoạt động: “Thuê tài sản: là

sự thỏa thuận giữa bên cho thuê và bên thuê về việc bên cho thuê chuyển quyền

sử dụng tài sản cho bên thuê trong một khoảng thời gian nhất định để nhận đượctiền cho thuê một lần hoặc nhiều lần” và “Thuê hoạt động: Là thuê tài sản khôngphải là thuê tài chính”

Ở Việt Nam, hoạt động cho thuê tài chính xuất hiện vào năm 1995, muộnhơn nhiều so với các nước khác trên thế giới Khái niệm cho thuê tài chính lầnđầu tiên được đề cập tại Điều 1 Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động củacông ty cho thuê tài chính tại Việt Nam (ban hành kèm theo Nghị định 64/CPngày 09/10/1995 của Chính Phủ): “Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụngtrung, dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị và các động sản khác.Bên cho thuê cam kết mua máy móc thiết bị và động sản theo yêu cầu của bênthuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê Bên thuê sử dụng tài sảnthuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thỏa thuận

và không được hủy bỏ hợp đồng trước hạn Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuêđược chuyển quyền sở hữu, mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản đó theo các điềukiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê”

Hiện nay, Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 (Điều 113) và khoản 7Điều 3 Văn bản hợp nhất 09/VBHN-NHNN năm 2019 định nghĩa về loại giao

dịch này rất chi tiết: “Cho thuê tài chính là hoạt động cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính giữa bên cho thuê tài chính với bên đi thuê tài chính Bên cho thuê tài chính cam kết mua tài sản cho thuê tài chính theo yêu cầu của bên thuê tài chính và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê tài chính trong suốt thời hạn cho thuê Bên thuê tài chính sử dụng tài sản thuê tài chính và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê quy định trong hợp đồng thuê tài chính”.

Theo quy định, hoạt động cho thuê tài chính là việc cấp tín dụng trunghạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính và phải có một trong cácđiều kiện sau:

- Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được nhậnchuyển quyền sở hữu tài sản cho thuê hoặc tiếp tục thuê theo thỏa thuận của haibên

- Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được quyền ưutiên mua tài sản cho thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sảncho thuê tại thời điểm mua lại

- Thời hạn cho thuê một tài sản phải ít nhất bằng 60% thời gian cần thiết

để khấu hao tài sản cho thuê đó

- Tổng số tiền thuê một tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính ítnhất phải bằng giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng

Như vậy, thông qua khái niệm của hoạt động cho thuê tài chính thìchúng ta có thể hiểu bản chất của cho thuê tài chính trước hết là một hoạt độngtín dụng Tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên chovay (ngân hàng hay định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanhnghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển tiếp tài sản cho bên đivay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có tráchnhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanhtoán

Trong giao dịch cho thuê tài chính, bên cho thuê chuyển giao tài sản thực(nhà ở, văn phòng làm việc, máy móc thiết bị…) cho bên thuê sử dụng trong

một thời gian nhất định Trong quá trình sử dụng tài sản, bên thuê phải thanhtoán tiền năm thuê định kỳ cho đến khi hết hạn hợp đồng Khoản tiền thuê baogồm hai phần: phần vốn gốc và lãi Như vậy trong hợp đồng cho thuê tài chínhcũng đảm bảo tính kỳ hạn, tính hoàn trả và tính lãi suất như một hợp đồng tíndụng Do đó, có thể thấy đây là bản chất của một giao dịch tín dụng

Nhưng nếu chỉ đơn thuần là hoạt động tín dụng thì giao dịch này vẫn chưa

đủ để gọi là hoạt động cho thuê tài chính vì đặc điểm thời hạn thuê tài chínhthường kéo dài hơn 1 năm (thông thường thời hạn thuê tài chính trên 60% thờigian hữu dụng của sản phẩm thuê tài chính) Thế nên hoạt động cho thuê tàichính là một hoạt động tín dụng trung và dài hạn

Tuy nhiên, khi so sánh giữa hoạt động cho thuê tài chính và cấp tín dụng

để mua tài sản, chúng ta có thấy giữa chúng có những điểm không tương đồng.Điểm khác biệt cơ bản giữa hai hoạt động này là ở quyền sở hữu tài sản đượchình thành từ nguồn vốn tài trợ Trong hoạt động cho thuê tài chính, bên chothuê giữ lại quyền sở hữu tài sản thuê và thu tiền trích khấu hao tài sản thuê Khihết thời hạn hợp đồng, bên thuê có quyền lựa chọn giữa việc tiếp tục thuê hoặcmua lại tài sản theo giá trị còn lại của tài sản Trong hoạt động cấp tín dụng đểmua tài sản, bên đi vay không những có quyền sử dụng mà cả quyền sở hữu tàisản hình thành từ vốn vay và có quyền giữ lại tiền trích khấu hao tài sản đó; cònbên cho vay có quyền đòi lại cả gốc và lãi vốn cho vay

Thứ hai, cho thuê tài chính cũng mang tính chất của hoạt động cho thuêtài sản thông thường Thực chất, trong giao dịch cho thuê tài chính, bên cho thuêtài trợ vốn cho bên thuê bằng cách bỏ tiền mua tài sản mà bên thuê yêu cầu.Công ty cho thuê tài chính giành quyền khai thác giá trị sử dụng tài sản đó chobên thuê nhưng vẫn giữ lại quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê Ở đây, bênthuê chỉ có quyền khai thác giá trị sử dụng tài sản chứ không có quyền sở hữutài sản Chính sự tách rời giữa quyền sử dụng và quyền sở hữu tài sản trong cácgiao dịch này cho thấy cho thuê tài chính có một số dấu hiệu giống với cho thuêtài sản thông thường

Tuy nhiên, cho thuê tài chính lại khác với cho thuê tài sản thông thường(hoặc cho thuê vận hành) ở rất nhiều điểm Trong quan hệ cho thuê tài chính,tổng số tiền bên thuê đồng ý trả cho bên cho thuê trong suốt thời hạn thuê ít nhấtphải bằng hoặc lớn hơn giá trị của tài sản thuê, tức là tối thiểu phải tương đươngvới vốn đầu tư vào tài sản, bên thuê có quyền lựa chọn hoặc có nghĩa vụ mua lạitài sản thuê khi hết hạn hợp đồng Trường hợp mua lại tài sản thuê, giá muathường tương đương hoặc nhỏ hơn giá trị còn lại của tài sản Trong quan hệ chothuê tài sản thông thường, bên thuê không phải trả tổng số tiền thuê tươngđương hoặc vượt quá giá trị của tài sản thuê Tiền thuê thường được xác địnhcăn cứ vào nhiều yếu tố như công suất của máy, nhu cầu thị trường đối với sảnphẩm sản xuất ra… Ngoài ra, quyền lựa chọn hoặc nghĩa vụ mua lại tài sản thuêkhông được đặt ra trong loại giao dịch này

1.1.2 Vai trò của hoạt động cho thuê tài chính

Đối với nền kinh tế

Cho thuê tài chính có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế thị trường, cụthể như sau:

Cho thuê tài chính giúp phát triển hệ thống tài chính Đối với một nềnkinh tế, việc tìm được phương thức để người có vốn và người cần vốn gặp nhauhiệu quả, tối ưu thì nền kinh tế đó sẽ phát triển Bản chất của hoạt động cho thuêtài chính là một hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn, thị trường cho thuê tàichính cũng là một bộ phận của thị trường vốn, thị trường này diễn ra các hoạtđộng trao đổi mua bán quyền sử dụng các nguồn tài chính trung dài hạn theonhững phương thức giao dịch nhất định Như vậy, cho thuê tài chính hay thịtrường cho thuê tài chính đã góp một phần để giải quyết bài toán về vốn cho nềnkinh tế

Cho thuê tài chính góp phần nâng cao năng lực công nghệ của đất nước.Cho thuê tài chính gắn chặt với việc trang bị và đổi mới máy móc, công nghệ và

mở rộng sản xuất, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất của các ngành công nghiệpvừa vào nhỏ thuộc khu vực dân doanh Phát triển tốt thị trường cho thuê tài

chính sẽ giúp cho các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất củadoanh nghiệp cũng như của toàn nền kinh tế

Cho thuê tài chính góp phần thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế Vốn đầu

tư của quốc gia được tích lũy trong nước và vốn huy động từ nước ngoài Thôngqua hình thức cho thuê tài chính có thể thu hút một lượng vốn lớn từ dân cư quacác hình thức huy động vốn trung dài hạn hoặc liên doanh với nước ngoài để tạo

ra kênh dẫn vốn từ bên ngoài vào cho nền kinh tế

Đối với bên cho thuê

Đối với bên cho thuê, việc ra đời và áp dụng phương thức tài trợ cho thuêtài chính không phải là loại hình thay thế các phương thức tài trợ cổ điển nhưcho vay trung và dài hạn bằng tiền, mà nó là hình thức tài trợ bổ sung nhằm tạo điều kiện cho các định chế tài chính mở rộng khách hàng và nâng cao nănglực cạnh tranh Đứng trên góc độ người cho thuê phương thức tài trợ này có một

số lợi ích so với loại tài trợ khác như sau:

Bên cho thuê với tư cách là chủ sở hữu về mặt pháp lý, vì vậy họ được quyền quản lý và kiểm soát tài sản theo các điều khoản của hợp đồng thuê Trong trường hợp bên đi thuê không thanh toán tiền thuê đúng hạn thì bên cho thuê được thu hồi tài sản, đồng thời buộc bên đi thuê phải bồi thường các thiệt hại Trong trường hợp bên đi thuê bị phá sản thì tài sản cho thuê tàichính không bị phát mãi, bên cho thuê thu hồi lại được Có thể thấy cho thuê tàichính chính là hình thức tài trợ vốn có độ an toàn cao cho các doanh nghiệp

Đối tượng tài trợ được thực hiện dưới dạng tài sản cụ thể gắn liền với mụcđích kinh doanh của bên đi thuê, vì vậy mục đích sử dụng vốn được đảm bảo, từ đó tạo tiền đề để hoàn trả tiền thuê đúng hạn

Đối với bên đi thuê

Hoạt động cho thuê tài chính tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hạn hẹp

về ngân quỹ, các doanh nghiệp có mức độ tín nhiệm thấp có được cơ sở vật chất và thiết bị cần thiết để sử dụng

Thủ tục đi thuê đơn giản, linh hoạt nhanh gọn hơn đi vay vì bớt được thờigian làm thủ tục thế chấp, bảo lãnh Giúp cho bên đi thuê tránh được rủi ro về

tính lạc hậu và lỗi thời của tài sản, đặc biệt đối với những thiết bị có tốc độ pháttriển nhanh, như ngành công nghiệp máy tính chẳng hạn

Hoạt động cho thuê tài chính sẽ tạo khả năng dự trữ các nguồn tín dụngcho tương lai của doanh nghiệp cũng như giúp doanh nghiệp vượt qua được những giai đoạn khó khăn về tài chính trước mắt Như vậy doanh nghiệp vừa cótài sản để sử dụng lại vừa có vốn lưu động để kinh doanh

Quá trình hình thành và phát triển của hoạt động cho thuê tài chính đã chothấy loại dịch vụ này là hình thức tài trợ vốn rất thích hợp với các doanh nghiệpnhỏ có mức thu nhập thấp và không có khả năng khai thác lợi thế của việc tríchkhấu hao tài sản cố định Cho thuê tài chính đã trở thành giải pháp giúp một sốlượng lớn các doanh nhân giàu ý tưởng kinh doanh nhưng nghèo về vốn, có thểthoả mãn nhu cầu về tài chính để tiến hành hoạt động kinh doanh, mở rộng nănglực sản suất nhằm tăng lợi nhuận Bởi vì, cho thuê tài chính giúp các doanhnghiệp kịp thời hiện đại hoá sản xuất, theo kịp tốc độ phát triển của công nghệmới kể cả khi doanh nghiệp thiếu vốn, giá trị tài sản thuê có thể được tài trợ100% mà nhiều khi doanh nghiệp không cần có tài sản thế chấp

1.1.3 Đặc điểm của cho thuê tài chính

Từ việc phân tích về bản chất của cho thuê tài chính ở trên có thể rút ranhững đặc điểm cơ bản của hoạt động cho thuê tài chính như sau:

- Cho thuê tài chính là phương thức cấp tín dụng mà đối tượng là một tài sản cụ thể Khác với các hình thức cấp tín dụng khác là tổ chức tín dụng chuyển

giao một khoản tiền, trong hình thức cấp tín dụng cho thuê tài chính, tổ chức tíndụng tiến hành cấp tín dụng bằng cách chuyển giao cho khách hàng (bên thuê)một tài sản cụ thể (máy móc, dây chuyền sản xuất, phương tiện vận tải hoặcđộng sản khác) để bên thuê sử dụng trong một thời gian nhất định Tổ chức tíndụng được bảo đảm về khả năng hoàn trả của khách hàng đối với khoản tín dụng

đã chuyển giao thông qua quyền nhận tiền thuê

- Cho thuê tài chính là loại hình tín dụng đáp ứng nhu cầu vốn cao nhất của bên thuê vì nó có thể tài trợ gần 100% nhu cầu vốn cho bên thuê Bên thuê