CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Cơ sở lý luận
1.1.1.Các loại vết thương và quá trình lành vết thương 1.1.1.1 Các loại vết thương a Khái niệm
Vết thương là sự cắt đứt hoặc phá vỡ liên tục của cơ quan hoặc mô, thường do tác nhân bên ngoài như chấn thương hoặc phẫu thuật gây ra.
Vết thương có thể hình thành từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm chấn thương cơ học, hóa học, vật lý, hoặc do phẫu thuật có chủ đích Ngoài ra, thiếu máu do tắc mạch hoặc chèn ép cũng là nguyên nhân gây ra vết thương Dù là chấn thương hay vết thương có chủ đích, quá trình đều dẫn đến sự vỡ mạch máu, chảy máu và hình thành cục máu đông Đối với các vết thương do tắc mạch và chèn ép, nguồn cung cấp máu bị gián đoạn do tắc nghẽn vi tuần hoàn tại chỗ.
Vết thương được phân loại thành 4 loại chính dựa trên các yếu tố bên ngoài, bao gồm: đụng dập (bầm tím), mài mòn (trầy xước da), rách (xé rách) và rạch (cắt).
Về mức độ nhiễm khuẩn, vết thương gồm: vết thương sạch, vết thương sạch có nhiễm khuẩn, vết thương nhiễm khuẩn và vết thương bẩn [6]
Vết thương sạch là loại vết thương ngoại khoa được thực hiện trong điều kiện vô khuẩn, không bị nhiễm khuẩn và không nằm trong các vùng hô hấp, bài tiết, sinh dục, tiết niệu, đồng thời không có ống dẫn lưu.
Vết thương sạch có nguy cơ nhiễm khuẩn là những vết thương không có dấu hiệu nhiễm khuẩn nhưng nằm trong các khu vực nhạy cảm như hô hấp, bài tiết, sinh dục, hoặc là vết thương hở và có ống dẫn lưu.
Vết thương nhiễm khuẩn là vết thương nhiễm khuẩn, vết thương do tai nạn dập nát, vết thương trên vùng có nhiễm khuẩn trước mổ
Vết thương bẩn là vết thương có mủ, hoại tử và có nguồn gốc bẩn từ trước
1.1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình lành vết thương [8]
Nhiều yếu tố có thể làm tăng hay trì hoãn quá trình lành vết thương luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Tuổi: trẻ em, người lớn, phụ nữ có thai, người già
- Tình trạng oxy trong máu: nồng độ oxy trong máu giảm, thiếu máu, giảm thể tích tuần hoàn
- Dinh dưỡng: thể trạng người bệnh mập, gầy, chế độ ăn thiếu protein, thiếu vitamin, thiếu các loại khoáng chất như: kẽm, sắt…
- Có ổ nhiễm trùng: viêm họng, nhiễm trùng tiết niệu
- Có sự đè ép quá mức: áp lực tại chỗ tổn thương dập rách, sự cọ sát, va chạm
- Có tổn thương tâm lý: stress, đau
- Có các bệnh lý kèm theo: giảm tuần hoàn ngoại biên, tiểu đường, urê máu cao, suy giảm hệ thống miễn dịch
- Dùng các loại thuốc kèm theo: hóa trị, xạ trị, corticoid, kháng viêm non steroid, gây tê tại chỗ
Các yếu tố thuộc cơ thể nói chung bao gồm sự dinh dưỡng, tuần hoàn, sự oxy hoá, và chức năng miễn dịch của tế bào
Các yếu tố cá nhân như tiền sử hút thuốc và thuốc đang điều trị có ảnh hưởng đến quá trình hồi phục Bên cạnh đó, các yếu tố bộ phận như bản chất của chỗ bị thương, sự hiện diện của tình trạng nhiễm trùng và loại băng đã sử dụng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị.
Dinh dưỡng đầy đủ là yếu tố quan trọng trong quá trình lành vết thương, vì thiếu hụt dinh dưỡng có thể làm chậm quá trình này bằng cách ức chế tổng hợp collagen Nhu cầu dinh dưỡng tăng cao trong các tình huống stress sinh lý, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt protein, đặc biệt ở những bệnh nhân bị nhiễm trùng, bỏng hoặc trải qua phẫu thuật, nhất là phẫu thuật bụng Những bệnh nhân thiếu hụt protein có nguy cơ cao bị nhiễm trùng vết thương do giảm chức năng của bạch cầu, ảnh hưởng đến khả năng thực bào và miễn dịch.
- Protein và các vitamin A và C đặc biệt quan trọng trong quá trình lành vết thương
Carbohydrat và chất béo đóng vai trò quan trọng trong quá trình lành vết thương.
- Glucose cần thiết đối với việc tăng nhu cầu năng lượng cho các tế bào (đặc biệt là tế bào bạch cầu và nguyên bào sợi)
- Chất béo cần thiết vì chúng tạo nên cấu trúc màng tế bào
- Các vitamin và muối khoáng cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình lành vết thương, bao gồm những vai trò sau:
+ Vitamin A: đẩy mạnh quá trình biểu mô hóa và tăng quá trình tổng hợp và liên kết các collagen
+ Vitamin B complex: là một yếu tố kết hợp trong hệ thống enzym
Vitamin C (acid ascorbic) là yếu tố quan trọng trong việc sản xuất collagen, giúp duy trì sức căng của vết thương Khi lượng vitamin C giảm, khả năng hồi phục của vết thương cũng bị ảnh hưởng Ngoài ra, acid ascorbic còn thúc đẩy sự hình thành mao mạch và tăng cường tính bền vững của chúng Vitamin C cũng có tác dụng chống nhiễm khuẩn nhờ vai trò trong việc hỗ trợ hệ miễn dịch.
+ Vitamin K: cần thiết cho sự tổng hợp prothrombin có vai trò quan trọng trong quá trình đông máu
+ Các khoáng chất: như sắt, kẽm, và đồng có liên quan đến quá trình tổng hợp collagen
* Sự tuần hoàn và sự oxy hoá:
Sự tuần hoàn và oxy hóa mô đóng vai trò quan trọng trong quá trình lành vết thương Khi lưu lượng máu tại chỗ được cải thiện, quá trình lành vết thương diễn ra hiệu quả hơn Do đó, các vết loét do ứ máu tĩnh mạch và loét tì thường gặp khó khăn trong việc hồi phục.
Áp lực oxy động mạch giảm ảnh hưởng đến tổng hợp collagen và hình thành tế bào biểu mô Khi nồng độ hemoglobin giảm dưới 15%, như trong bệnh thiếu máu trầm trọng, quá trình oxy hóa bị suy giảm, dẫn đến thay đổi trong phục hồi và sửa chữa mô Thiếu máu kết hợp với các bệnh lý như tiểu đường và xơ vữa động mạch làm giảm lưu lượng máu và làm chậm quá trình lành vết thương.
- Chức năng miễn dịch của tế bào
Các thuốc và liệu pháp điều trị có thể ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch của tế bào và quá trình lành vết thương Thuốc ức chế miễn dịch như cortico steroid không chỉ ngăn chặn sự thải bỏ các cơ quan cấy ghép mà còn làm giảm khả năng chống lại nhiễm khuẩn và mất đi các đáp ứng viêm nhiễm Ngoài ra, các tác nhân ức chế miễn dịch thường ức chế quá trình tổng hợp protein.
Bệnh nhân ung thư thường gặp khó khăn trong việc lành vết thương và có nguy cơ cao bị nhiễm trùng Sự chậm lành này có thể do thiếu hụt kháng thể hoặc tác động của hóa trị và xạ trị Các thuốc hóa trị như 5-fluorouracil ức chế tái tạo nguyên bào sợi và tổng hợp collagen, trong khi vincristin làm giảm sản xuất kháng thể Ngoài ra, xạ trị cũng ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của nguyên bào sợi.
Quá trình lão hóa tự nhiên có thể làm chậm quá trình lành vết thương do tuần hoàn kém, dẫn đến hạn chế cung cấp oxy cho vết thương Ngoài ra, hoạt động của nguyên bào sợi và sự tổng hợp collagen cũng giảm theo tuổi tác, khiến cho sự phát triển và tái xây dựng tế bào diễn ra chậm hơn.
Quá trình lành vết thương có thể bị chậm đối với những người bệnh béo phì
Mô mỡ thường thiếu mạch máu, dẫn đến khả năng chống vi khuẩn kém và giảm cung cấp dinh dưỡng cho vết thương Bệnh nhân béo phì có nguy cơ cao gặp biến chứng và thường được khuyên giảm cân trước phẫu thuật Thời gian phẫu thuật cho người béo phì thường kéo dài hơn, và việc khâu mô mỡ có thể gặp khó khăn Ngoài ra, nguy cơ bục chỉ và nhiễm trùng vết thương cũng cao hơn ở nhóm bệnh nhân này.
Cơ sở thực tiễn
Nhiều nghiên cứu toàn cầu đã chỉ ra rằng chăm sóc vết thương của điều dưỡng có ảnh hưởng lớn đến chất lượng điều trị, đặc biệt khi dựa trên quy trình chuẩn và năng lực được nâng cao qua đào tạo Kiến thức và năng lực của điều dưỡng trong việc chăm sóc và quản lý vết thương là yếu tố quyết định đến thực hành của họ Nghiên cứu của Geraldine năm 2012 trên 150 điều dưỡng cho thấy chỉ có 38,6% điều dưỡng cập nhật kiến thức về chăm sóc vết thương trong vòng hai năm trước đó, và 40% đánh giá năng lực ở mức thấp (
