TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH NGUYỄN THỊ HOA THỰC TRẠNG CHĂM SÓC TRẺ SINH NON, NHẸ CÂN BẰNG PHƯƠNG PHÁP KANGAROO TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG NĂM 2020 BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGH
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Cơ sở lý luận
- Trẻ sinh non: là trẻ sinh ra trước 37 tuần tuổi thai
+ Trẻ cân nặng thấp khi đẻ, trẻ nhẹ cân: trẻ có cân nặng khi đẻ dưới 2500g (thấp hơn và bao gồm trẻ 2499g), không phụ thuộc tuổi thai
+ Trẻ rất nhẹ cân: trẻ có cân nặng khi đẻ dưới 1500g (thấp hơn và bao gồm trẻ 1499g), không phụ thuộc tuổi thai
+ Trẻ cực kỳ nhẹ cân: trẻ có cân nặng khi đẻ dưới 1000g (thấp hơn và bao gồm trẻ 999g), không phụ thuộc tuổi thai
1.1.1.2 Các vấn đề và nguy cơ thường gặp của trẻ sinh non, nhẹ cân
Trẻ sinh non có khả năng điều hòa nhiệt độ kém, khiến nhiệt độ cơ thể phụ thuộc nhiều vào môi trường xung quanh Chúng dễ mất nhiệt hơn so với trẻ đủ tháng do hệ thần kinh chưa hoàn chỉnh, da mỏng và diện tích da lớn Ngoài ra, trẻ sinh non cũng dễ bị sốt cao và mất nước nhiều khi nhiệt độ môi trường cao và khô Hạ thân nhiệt có thể dẫn đến rối loạn chuyển hóa, nhiễm toan và các hậu quả nghiêm trọng khác.
Suy hô hấp ở trẻ sinh non thường xảy ra do trung tâm hô hấp chưa hoàn chỉnh, dẫn đến rối loạn nhịp thở hoặc cơn ngừng thở Phổi của trẻ sinh non còn non nớt và thiếu chất surfactant, khiến hội chứng bệnh màng trong thường gặp ở những trẻ dưới 28 tuần tuổi thai Tình trạng này làm giảm sức căng bề mặt của phế nang, hạn chế khả năng trao đổi khí ô xy và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp của trẻ.
Trẻ sinh non có nguy cơ nhiễm khuẩn cao do da mỏng và độ toan thấp, khiến cho khả năng bảo vệ qua da bị hạn chế Hệ bạch cầu và đại thực bào chưa phát triển hoàn chỉnh, trong khi đó, bổ thể không thể vượt qua rau thai và lượng Globulin miễn dịch thấp cả về số lượng lẫn chất lượng, dẫn đến khả năng chống nhiễm khuẩn của trẻ rất yếu.
Chức năng tiêu hóa của trẻ chưa hoàn chỉnh do phản xạ bú yếu, lượng men tiêu hóa ít, và nhu động ruột kém, dẫn đến nguy cơ viêm ruột hoại tử Dung tích dạ dày nhỏ (khoảng 5-10ml) và vị trí nằm ngang gần cơ hoành khiến trẻ dễ bị nôn và trớ.
Chức năng gan kém ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ đẻ non, dẫn đến việc không có glycogen dự trữ, làm tăng nguy cơ hạ đường máu Ngoài ra, gan không sản xuất đủ các men chuyển hóa, khiến trẻ dễ bị vàng da kéo dài, tan máu và chảy máu.
Các nguy cơ khác: như bệnh lí võng mạc và chức năng thận yếu cũng hay xảy ra đặc biệt ở trẻ rất non tháng dưới 28 tuần tuổi thai [3]
1.1.1.3 Một số nghiên cứu về trẻ sinh non, nhẹ cân và tử vong sơ sinh trên Thế giới và ở Việt Nam
Theo nghiên cứu của Hug, L và cộng sự, sinh non là nguyên nhân chính gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi, với 5,3 triệu trẻ em trên toàn thế giới chết trước 5 tuổi vào năm 2017 Trong số đó, 47% (tương đương 2,5 triệu) là trường hợp tử vong sơ sinh, và 16% trong số này là do sinh non.
Theo nghiên cứu của Blencowe và cộng sự, trẻ sinh non là nguyên nhân gián tiếp của ít nhất 50% và trực tiếp của 35% tử vong sơ sinh, với khoảng 15 triệu trẻ sinh non mỗi năm Hầu hết (85%) trẻ sinh non xảy ra trong khoảng 32-37 tuần và có thể được cứu sống nhờ vào các chăm sóc thiết yếu sơ sinh Đặc biệt, hơn 75% trường hợp tử vong ở trẻ sinh non có thể được ngăn chặn mà không cần đến các đơn vị chăm sóc đặc biệt (NICU) Hơn 90% trẻ sinh non và nhẹ cân hiện đang sống ở các nước đang phát triển, trong khi 90% nguồn lực nghiên cứu về trẻ nguy cơ cao lại tập trung ở các nước phát triển.
Theo báo cáo của UNICEF và WHO năm 2015, hơn 20 triệu trẻ em trên thế giới sinh ra bị nhẹ cân, tương đương với khoảng 1 trên 7 trẻ sơ sinh Trẻ sơ sinh nhẹ cân là nguyên nhân chính dẫn đến hơn 80% ca tử vong ở trẻ sơ sinh Những trẻ sống sót thường có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng, thấp còi và gặp phải các vấn đề về phát triển thể chất trong tương lai.
Theo báo cáo của UNICEF, WHO Việt Nam và Vụ sức khỏe bà mẹ và trẻ em năm 2017, tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam có 55% là do tử vong sơ sinh, trong đó 41% là do sinh non.
Theo báo cáo của Vũ Thị Vân Yến và Nguyễn Ngọc Lợi tại TTCS&ĐTSS, tỷ lệ trẻ tử vong tại BVPSTW năm 2012 là 1,37% Trong đó, nhóm trẻ ≤ 28 tuần và < 1000g có tỷ lệ tử vong cao nhất, lần lượt là 59,2% và 49,1%.
1.1.2 Phương pháp Kangaroo 1.1.2.1 Thế nào là chăm sóc trẻ bằng phương pháp Kangaroo Chăm sóc trẻ bằng KMC là cách chăm sóc trẻ sơ sinh bằng cách đặt trẻ nằm tiếp xúc da - kề - da trên ngực mẹ để được giữ ấm và nuôi dưỡng bằng sữa mẹ Chăm sóc trẻ bằng KMC là một giải pháp an toàn, hiệu quả, dễ thực hiện mà đáp ứng được nhu cầu cơ bản cho sự sống của trẻ mới sinh: kích thích thở, được giữ ấm, được sữa mẹ, bảo vệ trẻ không bị nhiễm khuẩn và cảm nhận được tình yêu thương từ người mẹ Chăm sóc trẻ bằng KMC chủ yếu áp dụng cho trẻ sinh non, nhẹ cân Tuy nhiên với nhiều lợi ích mà phương pháp này mang lại cho bà mẹ và trẻ, KMC còn được thực hiện cho tất cả trẻ sơ sinh đẻ thường và trẻ sơ sinh phải chuyển viện Cho trẻ tiếp xúc da - kề - da với mẹ sau đẻ là bước khởi đầu quan trọng nhằm giữ ấm cho trẻ và giúp trẻ làm quen với quá trình thực hiện KMC về sau Đặt trẻ ở vị trí Kangaroo khi chuyển viện cũng là một biện pháp giữ ấm hiệu quả và an toàn cho trẻ Vì vậy KMC được coi là một giải pháp can thiệp phù hợp, có tính khả thi và góp phần làm giảm tỷ lệ bệnh tật, tử vong ở trẻ sơ sinh đặc biệt ở các nước đang phát triển [3]
1.1.2.2 Các nội dung của phương pháp Kangaroo Tiếp xúc da - kề - da ở vị trí Kangaroo: tiếp xúc da - kề - da với mẹ phải được thực hiện càng sớm, càng nhiều giờ trong ngày và càng kéo dài càng tốt phụ thuộc vào cân nặng và toàn trạng của trẻ Theo khuyến nghị của WHO, ngay sau khi đẻ trẻ cần được tiếp xúc da - kề - da với mẹ ít nhất là trong 2 giờ đầu Đối với những trẻ bệnh phải chuyển lên tuyến trên, cần đặt trẻ tiếp xúc da - kề - da với mẹ hoặc người chăm sóc trẻ trong suốt thời gian vận chuyển nhằm giữ ấm và theo dõi trẻ được chặt chẽ hơn [3]
Nuôi dưỡng trẻ bằng sữa mẹ là rất quan trọng, và việc đặt trẻ ở vị trí Kangaroo ngay sau khi sinh giúp trẻ ngửi thấy mùi sữa mẹ, từ đó dễ dàng tìm thấy vú mẹ và bú sớm Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc nuôi con bằng sữa mẹ Tiếp xúc da - kề - da không chỉ kích thích mẹ tiết sữa nhiều hơn mà còn hỗ trợ cho việc bú của trẻ Chăm sóc trẻ bằng phương pháp KMC (Kangaroo Mother Care) góp phần vào sự thành công của thực hành nuôi con bằng sữa mẹ.
Hỗ trợ mẹ và gia đình trong việc chăm sóc trẻ là rất quan trọng, bao gồm việc giải thích lợi ích của KMC và hướng dẫn các bước thực hiện Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi để họ áp dụng phương pháp này tại bệnh viện Ngoài ra, việc động viên và khuyến khích mẹ là cần thiết, đặc biệt khi họ gặp khó khăn trong quá trình thực hiện.
Ra viện sớm cho trẻ sinh non và nhẹ cân là khả thi nếu áp dụng phương pháp KMC hiệu quả Quyết định ra viện dựa vào cân nặng, tuổi thai, tình trạng sức khỏe của trẻ, cũng như khả năng theo dõi và chăm sóc của mẹ và gia đình.
Cơ sở thực tiễn
- Căn cứ Quyết định 4620/QĐ-BYT về việc ban hành “Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản”, ban hành năm 2009 [1]
- Căn cứ Quyết định 1142/QĐ-BYT về việc phê duyệt tài liệu chuyên môn
“Hướng dẫn tổ chức thực hiện đơn nguyên sơ sinh và góc sơ sinh tại các tuyến y tế”, ban hành năm 2011 [2]
- Căn cứ Quyết định /QĐ-BYT về ban hành tài liệu đào tạo “Chăm sóc trẻ bằng phương pháp Căng ga ru”, ban hành năm 2013 [3]
Căn cứ vào Quyết định 4177/2016/QĐ-BYT, kế hoạch hành động quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh và trẻ em giai đoạn 2016-2020 đã được phê duyệt và ban hành vào năm 2016.
1.2.2 Một số nghiên cứu về tình hình thực hiện phương pháp Kangaroo ở Việt Nam
1.2.2.1 Theo báo cáo của Hoàng Anh Tuấn, Vụ sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em gửi phiếu khảo sát tháng 11 năm 2018 đến 140 bệnh viện (10 bệnh viện tuyến Trung ương/ thuộc Bộ Y tế và 130 tuyến tỉnh và tương đương), có 95 bệnh viện gửi lại phiếu cho thấy tình hình thực hiện KMC [6]:
Biểu đồ 1.1 Tỷ lệ bệnh viện thực hiện KMC (n)
“ Nguồn: Vụ sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em -2018” [6]
Có Không luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
1.2.2.2 Theo báo cáo của Đội Early Essential Newborn Care (Chăm sóc thiết yếu sơ sinh sớm - EENC), Vụ Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em khảo sát 48 bệnh viện trên toàn quốc tháng 7 năm 2019 thấy tình hình thực hiện KMC cho trẻ sinh non, nhẹ cân <
Biểu đồ 1.2 Tình hình thực hiện KMC cho đẻ non, nhẹ cân < 2000 g ở Việt Nam (nH)
“Nguồn: Vụ Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em-2019” [5]
- Trẻ non tháng, nhẹ cân bị cách ly mẹ ngay sau sinh với tỉ lệ cao
- Trẻ không được làm da - kề - da ngay sau sinh đúng chuẩn (hoàn tất cữ bú đầu tiên và ít nhất 90 phút sau sinh)
- Trẻ không được bú sữa mẹ sớm chiếm tỉ lệ cao
- Nhiều trẻ bị cách ly nhập vào đơn vị nhi sơ sinh không phù hợp
- Trẻ hầu như không được chăm sóc KMC
- Các bệnh viện báo cáo có triển khai KMC nhưng thực hành KMC còn nhiều hạn chế
Rào cản và thách thức:
- Thực hành cũ chưa thay đổi: cách ly mẹ và trẻ một cách thường quy, thực hành lấy nhân viên y tế là trung tâm
- Thiếu sự quan tâm của lãnh đạo
MIỀN NAM n=2 KMC KMC ≥20 giờ KMC BÚ MẸ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Sự phối hợp chặt chẽ giữa phòng sinh, phòng mổ, sau mổ và sơ sinh là rất quan trọng trong việc thực hiện quá trình chăm sóc da - kề - da liên tục cho trẻ non tháng và nhẹ cân Điều này giúp đảm bảo sự phát triển và hồi phục tốt nhất cho trẻ, đồng thời nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.
- Thiếu cơ sở vật chất hỗ trợ cho gia đình đặc biệt là bà mẹ: không gian, phòng tắm, nhà vệ sinh
- Thiếu sự giám sát thường xuyên
1.2.2.2 Theo nghiên cưú của Nguyễn Thị Thu Phương và cộng sự năm 2017 cho thấy thực trạng công tác thực hành chăm sóc bà mẹ Kangaroo tại Bênh viện Phụ Sản-Nhi Đà Nẵng [7]:
- 2007: Bắt đầu thực hiện với 8 ghế
- 2011-2013: 10 giường KMC có hỗ trợ thở thông khí áp lực dương liên tục (Continuous Positive Airway Pressure - CPAP)
- 2013-2014: 14 giường KMC có hỗ trợ CPAP
- 5/2014: 30 giường KMC, trong đó 14 giường có CPAP, 10 giường có hỗ trợ ô xy
- 9/2015: 40 giường KMC, trong đó 14 giường có CPAP, 18 giường có hỗ trợ ô xy
- 8/2016: 50 giường KMC ở Sơ sinh và 5 giường ở Hậu Sản
Biểu đồ 1.3 Tình hình chăm sóc KMC cho trẻ sinh non, nhẹ cân tại Bênh viện Phụ Sản-Nhi Đà Nẵng
“Nguồn: Đơn vị Nhi sơ sinh-2017” [7]
Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Trẻ sinh non Trẻ được chăm sóc KMC luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Qui trình hướng dẫn quốc gia thực hiện KMC
- Hỗ trợ và định hướng của lãnh đạo bệnh viện
- Đội ngũ nhân viên chăm sóc sơ sinh nhiệt huyết
- Đội EENC hoạt động tích cực
- Sự đồng thuận của gia đình
- Hỗ trợ của Bộ Y tế, WHO, UNICEF
Rào cản và thách thức:
Sự phối hợp chặt chẽ giữa phòng sinh, phòng mổ, khu vực chăm sóc sau mổ và phòng sơ sinh là rất quan trọng trong việc thực hiện quy trình chăm sóc da - kề - da liên tục cho trẻ non tháng và nhẹ cân Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe và sự phát triển của trẻ mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc nuôi dưỡng và gắn kết giữa mẹ và bé.
- Thiếu cơ sở vật chất hỗ trợ cho gia đình đặc biệt là bà mẹ: không gian, phòng tắm, nhà vệ sinh
- Thiếu ghi nhận các số liệu chăm sóc và tái khám một cách hệ thống
- Thiếu nhân lực và không gian
Kết luận: Kinh nghiệm thực tiễn và các nghiên cứu khoa học đã chứng minh lợi ích của phương pháp KMC trong việc nâng cao sức khỏe, giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non Phương pháp này ngày càng được chấp nhận rộng rãi trên toàn thế giới, bao gồm cả Việt Nam KMC không chỉ mang ý nghĩa y học mà còn thể hiện tính nhân văn, góp phần xây dựng tình cảm gắn bó giữa mẹ và con, gia đình, và cộng đồng Hãy áp dụng KMC để tạo ra môi trường tốt nhất cho trẻ ngay từ những ngày đầu đời.
MÔ TẢ VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT
Một số đặc điểm của đơn vị
Bệnh viện có đội ngũ nhân viên tay nghề cao, được đào tạo thực tế và tâm huyết với nghề Hệ thống trang thiết bị y tế hiện đại, chuyên sâu phục vụ cho việc khám và chữa bệnh Với quy mô 1000 giường bệnh nội trú, bệnh viện bao gồm 08 phòng chức năng, 14 khoa lâm sàng, 09 khoa cận lâm sàng và 07 trung tâm Tổng số cán bộ viên chức là 1470, trong đó có 199 bác sĩ và 396 điều dưỡng.
Hộ sinh và 110 Kỹ thuật viên)
2.1.2 Trung tâm Chăm sóc và điều trị sơ sinh TTCS&ĐTSS, BVPSTW được Bộ y tế quyết định thành lập vào tháng 06 năm
Năm 2011, Khoa Sơ sinh thuộc Viện Bảo vệ sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh, được thành lập từ năm 1955, đã phát triển thành Trung tâm Chăm sóc và Đào tạo Sơ sinh với 250 giường bệnh và 149 cán bộ nhân viên Đội ngũ bao gồm 29 bác sĩ, 109 điều dưỡng, 8 hộ sinh, 1 kỹ thuật viên và 2 kế toán, tất cả đều được đào tạo chuyên ngành về điều trị và chăm sóc trẻ sơ sinh nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong lĩnh vực này.
TTCS&ĐTSS có cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại Trung tâm sơ sinh với
Tầng 2 nhà G và tầng 6 nhà BC có 02 đơn nguyên với trang thiết bị hiện đại, bao gồm 41 máy thở, 234 máy CPAP, 88 lồng ấp và 120 monitor theo dõi SPO2.
Thực trạng chăm sóc trẻ sinh non, nhẹ cân bằng phương pháp Kangaroo tại
2.2.1 Đánh giá năng lực của Trung tâm Chăm sóc và điều trị sơ sinh trong việc thực hiện phương pháp Kangaroo
2.2.1.1 Rà soát các thực hành chăm sóc trẻ sinh non, nhẹ cân bằng cách quan sát môi trường trong khu vực thực hiện phương pháp Kangaroovà đơn vị chăm sóc sơ sinh (Neonatal Care Unit - NCU)
Bảng 2.1 Thực hành ở trẻ sinh non và nhẹ cân
1 Số trẻ sinh non, nhẹ cân ở trong phòng 40 180 220
2 Số giường hiện có trong phòng 40 210 250
3 Tỷ lệ số trẻ/số giường trong phòng 1 0,85 0,88
4 Số chai dung dịch sát khuẩn có ở trong phòng 31 180 211
5 Tỷ lệ chai dung dịch sát khuẩn/số giường trong phòng 0,8 0,86 0,84
6 Số trẻ bị tách khỏi mẹ 6 240 246
7 Số trẻ bị tách khỏi mẹ do mổ đẻ 0 60 60
8 Số trẻ bị tách khỏi mẹ do sinh non/nhẹ cân 0 180 180
9 Số trẻ đang được chiếu đèn 1 26 27 a Số trẻ đang được chiếu đèn ở tư thế Kangaroo 0 0 0
10 Số sản phẩm sữa công thức quan sát được trong phòng (hộp, gói, bình)
11 Có nhân viên y tế nào không rửa tay bằng xà phòng/nước/dung dịch sát khuẩn nhanh trước khi chạm vào trẻ không?
12 Có nhân viên y tế nào đo nhiệt độ trẻ không khử khuẩn nhiệt kế bằng dung dịch sát khuẩn trước khi sử dụng không?
13 Có nhân viên y tế nào sử dụng ống nghe thăm khám trẻ mà không sát khuẩn bằng dung dịch sát khuẩn trước khi sử dụng không?
Có bao nhiêu nhân viên y tế sử dụng điện thoại di động trước hoặc trong quá trình chăm sóc trẻ mà không thực hiện rửa tay hoặc sát khuẩn trước khi tiếp xúc với trẻ?
C C luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Số trẻ sinh non/nhẹ cân ở TTCS&ĐTSS lớn
- Số trẻ bị tách khỏi mẹ lớn
Nhân viên y tế cần đảm bảo quy trình vô khuẩn khi chăm sóc trẻ sinh non và nhẹ cân Để cải thiện chất lượng chăm sóc, cần rà soát 10 bệnh án gần đây của trẻ sinh non, nhẹ cân đã điều trị tại NCU nhằm đánh giá lại tiêu chí tiếp nhận trẻ vào NCU.
Bảng 2.2 Trẻ sinh non và nhẹ cân đang điều trị tại NCU
1 Trẻ được sinh thường (V) hay mổ đẻ (CS) V V V V V CS CS CS CS CS
2 Ghi tháng và ngày sinh (tháng/ngày) 17/
3 Tuổi thai a ≥ 37 tuần C b từ 32 - < 37 tuần C C C C C C c từ 28 - < 32 tuần C C C d < 28 tuần
5 Trẻ có được KMC ở bất cứ thời gian nào không?
6 Trẻ có bị tách khỏi người chăm sóc khi vào NCU không ? Nếu có:
Trẻ có được KMC trước khi bị tách không? Những dấu hiệu nào trẻ có thể gặp phải khi chuyển đến NCU?
Tiêu chí nhận trẻ vào NCU:
- Tất cả trẻ mổ đẻ
- Trẻ có suy hô hấp
- Trẻ có dị tật bẩm sinh
- Trẻ đẻ non có tuổi thai từ 35 tuần trở xuống
- Trẻ sinh non, nhẹ cân có cân nặng từ 2200 g trở xuống
Tình hình thực hiện da - kề - da:
- Có rất nhiều trẻ non tháng, nhẹ cân chuyển NCU/ngày
- Đa số trẻ vào NCU không được da - kề - da trước khi chuyển
Tất cả trẻ sinh non và nhẹ cân khi mới vào NCU sẽ không được thực hiện KMC Điều này áp dụng cho những trường hợp suy hô hấp không cải thiện khi sử dụng CPAP, cũng như những trẻ có hơn 3 cơn ngưng thở trong một giờ, với mỗi cơn ngưng thở kéo dài hơn 20 giây.
C K C C K C C C C C iii Hạ thân nhiệt nặng < 35 °C không cải thiện với sử dụng KMC
Co giật, không cử động tự nhiên, uốn ván sơ sinh, phân có máu, bụng chướng, và dị tật bẩm sinh nặng là những dấu hiệu quan trọng cần chú ý Nếu có ít nhất một trong những dấu hiệu này, cần phải thăm khám ngay.
(ít nhất 1 câu trả lời “C” ở 6.b i–viii)
C K C C K C C C C C c Trẻ có được KMC ở bất cứ thời điểm nào sau khi vào điều trị tại NCU?
K K K K K K K K K K luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
2.2.1.3 Rà soát lại sự sẵn có của thuốc, vật tư và trang thiết bị trong chăm sóc trẻ đẻ non và nhẹ cân
Bảng 2.3 Thuốc, vật tư và trang thiết bị trong chăm sóc điều trị trẻ sinh non và nhẹ cân
Chỉ số có sẵn tại thời điểm rà soát không? NCU Phòng
1 Giường hồi sức phẳng, khô, ấm và sạch – ít nhất có một khu vực trong mỗi phòng NCU và KMC C K
2 Bóng hồi sức sơ sinh với mặt nạ phù hợp với trẻ đủ tháng và non tháng ở tất cả khu vực hồi sức C K
3 Hệ thống cung cấp ô xy (gồm dây ô xy mũi và máy tạo ô xy) C C
4 Máy theo dõi độ bão hòa ô xy qua da C C
5 Áo địu dùng để thực hiện KMC C C
6 Mũ cho trẻ sơ sinh C C
8 Dung dịch sát khuẩn tay (ít nhất một chai trong mỗi phòng đẻ, phòng mổ và phòng KMC; một chai tại mỗi giường NCU) C C
10 Thuốc nhỏ phòng bệnh về mắt C C
12 Kháng sinh dạng tiêm điều trị nhiễm khuẩn huyết sơ sinh C K
13 Các chế phẩm bổ sung Vitamin D, calcium, phốt-pho và sắt C C
14 Thiết bị chiếu vàng da C C
TTCS&ĐTSS cung cấp đầy đủ thuốc, vật tư và trang thiết bị cần thiết cho việc chăm sóc và điều trị trẻ sinh non và nhẹ cân.
2.2.1.4 Rà soát chính sách hiện có về hỗ trợ quản lý trẻ sinh non, nhẹ cân
Bảng 2.4 Chính sách, quy trình và tiêu chuẩn của TTCS&ĐTSS để hỗ trợ việc quản lý trẻ sinh non và nhẹ cân
Chính sách, quy trình hoặc tiêu chuẩn
Chính sách bằng văn bản?
Chính sách có được phổ biến cho nhân viên không?
Thực hành KMC liên tục cho trẻ sinh non và nhẹ cân bao gồm việc tạo điều kiện cho tiếp xúc da - kề - da, cho trẻ bú sữa mẹ, đồng thời theo dõi và xử trí các biến chứng phát sinh.
Cho bú sữa mẹ hoàn toàn cho trẻ sinh non và nhẹ cân là rất quan trọng, bao gồm việc cho trẻ ăn sữa mẹ vắt ra bằng cốc, thìa hoặc ống thông dạ dày Điều này nên được thực hiện cho đến khi trẻ phát triển phản xạ mút và nuốt đồng bộ.
Phòng hạ thân nhiệt, hạ đường huyết, giảm ô xy huyết, cơn ngưng thở/suy hô hấp và nhiễm khuẩn trước và ổn định trẻ khi chuyển tuyến kịp thời
Chăm sóc trẻ sinh non bị suy hô hấp bao gồm a Cung cấp ô xy C C b CPAP C C
5 Chăm sóc cho trẻ sinh non bị bệnh C C
Tỷ lệ bệnh nhân và giường bệnh/nhân viên y tế ở: a Phòng đẻ C C b Phòng chăm sóc sau sinh có KMC C C c NCU có KMC C C
Hướng dẫn nhận biết và điều trị hạ đường huyết bao gồm việc theo dõi triệu chứng ở trẻ sơ sinh có triệu chứng hạ đường huyết và chú ý đến trẻ sơ sinh nguy cơ cao mà không có triệu chứng, cần theo dõi đường huyết thường xuyên.
8 Tiêu chí nhập vào NCU cần tách mẹ bao gồm: luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Nhận xét: TTCS&ĐTSS có đầy đủ chính sách, quy trình và tiêu chuẩn để hỗ trợ việc quản lý trẻ sinh non và nhẹ cân
2.2.1.5 Rà soát lại số lượng nhân viên được tập huấn KMC
Bảng 2.5 Tập huấn cho nhân viên KMC
Chức danh nghề nghiệp Tổng số Số đã được tập huấn Số chưa được tập huấn
Bác sĩ nhi/sơ sinh 29 8 21 Điều dưỡng 109 86 23
TTCS&ĐTSS có nhiều nhân viên đã được tập huấn KMC Các trường hợp cần chú ý bao gồm: suy hô hấp không đáp ứng với thở CPAP, hạ thân nhiệt nặng dưới 35 °C không đáp ứng với KMC, cơn ngưng thở xảy ra trên 3 lần mỗi giờ với thời gian ngưng thở kéo dài hơn 20 giây, co giật, không có cử động tự nhiên, uốn ván sơ sinh, có máu trong phân kèm chướng bụng, và di tật bẩm sinh nặng.
9 Đánh giá hàng ngày trẻ sinh non C C
10 Tiêu chí xuất viện về nhà - gồm cả tiêu chí bà mẹ tự tin thực hành KMC tại nhà C C
Sau khi xuất viện, bệnh nhân cần lưu ý về lịch hẹn và nội dung của các lần tái khám Việc theo dõi sức khỏe tại cộng đồng cũng rất quan trọng để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra suôn sẻ Nếu cần tài liệu tham khảo, có thể tìm kiếm luận văn tốt nghiệp hoặc luận văn thạc sĩ mới nhất qua email.
2.2.1.6 Rà soát lại số liệu hồ sơ đẻ của bệnh viện, số liệu tại NCU hoặc KMC trong 6 tháng vừa qua
Bảng 2.6 Số liệu đăng ký của bệnh viện về trẻ sinh non và nhẹ cân
Tổng số trẻ sinh sống
Số trẻ sinh non sinh (tính theo tuần tuổi thai)
Số trẻ đủ tháng sinh có cân nặng < 2500g
Nhận xét: Số lượng trẻ vào NCU lớn, số trẻ sinh non, nhẹ cân chiếm 33,1% luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
2.2.1.7 Rà soát lại nhân sự tại NCU, nhân viên thực hiện KMC, và các yêu cầu về phòng cho KMC
Bảng 2.7 Số giường, không gian và nhân viên
Số giường cần cho trẻ sinh non và nhẹ cân (và người chăm sóc)
1 Số giường hiện có tại NCU 250
2 Số giường hiện có dành cho chăm sóc KMC 40
Không gian cần cho trẻ sinh non và nhẹ cân (và người chăm sóc)
3 Diện tích NCU hiện tại (m2) 1500
4 Diện tích cho nơi KMC hiện tại (m2) 120
Số nhân viên cần cho trẻ sinh non và nhẹ cân
5 Số nhân viên hiện có tại NCU 149
6 Số nhân viên hiện có cho KMC 6
7 Tổng số nhân viên cần được tâp huấn về KMC: dựa trên tổng số nhân viên y tế tại phòng NCU và KMC 138
Hỗ trợ của bệnh viện cho KMC
9 Khu vực rửa tay đảm bảo vệ sinh 3
11 Giường KMC không liên tục 30
13 Hệ thống hỗ trợ cung cấp ô xy hoặc CPAP C
- Số trẻ ở NCU lớn, số giường chưa đáp ứng đủ
- Số lượng nhân viên ở NCU lớn, nhưng số lượng nhân viên dành cho KMC ít luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
2.2.2 Quy trình thực hiện chăm sóc cho trẻ sinh non, nhẹ cân đã ổn định bằng phương pháp Kangaroo
2.2.2.1 KMC không liên tục Ngày hôm trước
- Bác sĩ đánh giá trẻ sinh non, nhẹ cân có đủ tiêu chuẩn chuyển thực hiện KMC:
+ Tuổi thai còn dưới 37 tuần
+ Cân nặng còn dưới 2500g, cân nặng trên 1600g
+ Không còn tình trạng bệnh lý nguy hiểm: suy hô hấp, nhiễm khuẩn huyết + Đã bắt đầu ăn được qua miệng
- Bác sĩ đưa danh sách cho Điều dưỡng:
+ Số lượng phụ thuộc số giường KMC còn
+ Ưu tiên những trẻ có tình trạng tốt nhất, ổn định để ra viện
- Điều dưỡng thông báo người mẹ/người chăm sóc
- Hỏi người mẹ/người chăm sóc có đủ tiêu chuẩn thực hiện KMC:
+ Mẹ, bố hoặc người nhà có thể ở cùng và chăm sóc KMC liên tục cho trẻ + Có sức khỏe tốt cả về thể chất và tinh thần
+ Tự nguyện và thoải mái hợp tác tham gia chăm sóc con
+ Có đủ quần áo và đồ dùng thích hợp cho mẹ/người chăm sóc và con
- Nhân viên KMC chuẩn bị đồ dùng sinh hoạt và dụng cụ hỗ trợ người mẹ/người chăm sóc thực hiện chăm sóc KMC
- Nhân viên tư vấn và hướng dẫn thực hiện KMC cho trẻ:
+ Thảo luận về KMC với người mẹ/người chăm sóc:
Ba thành tố chính của KMC
Lợi ích của chăm sóc KMC đối với trẻ sinh non, nhẹ cân: ít nhất 3 lợi ích của KMC liên tục
Vệ sinh và phòng ngừa nhiễm khuẩn cho trẻ em là rất quan trọng Người mẹ hoặc người chăm sóc cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và vệ sinh thân thể, quần áo trước, trong và sau khi tiếp xúc với trẻ Cần giải thích rõ ràng về các thời điểm cần rửa tay và hướng dẫn cách rửa tay đúng cách để đảm bảo sức khỏe cho trẻ.
+ Hướng dẫn cho bà mẹ cách chuẩn bị cho KMC:
Trước khi chăm sóc trẻ, hãy rửa tay sạch sẽ Chuẩn bị áo khoác và áo địu cho mẹ, cùng với mũ và tã cho trẻ Sau đó, giúp mẹ mặc áo địu và áo khoác, nhớ mở cúc phía trước để thuận tiện.
- Nhân viên KMC hướng dẫn thực hiện KMC cho trẻ
Hướng dẫn cho các bà mẹ và người chăm sóc cách đặt trẻ vào vị trí Kangaroo bao gồm việc đảm bảo trẻ được tiếp xúc da - kề - da một cách an toàn Điều này không chỉ giúp trẻ cảm thấy thoải mái mà còn đảm bảo đúng tư thế khi đưa trẻ vào và ra khỏi túi Kangaroo.
Cách vận động, thư giãn cơ thể cùng với con ở vị trí Kangaroo
BÀN LUẬN
Thực trạng chăm sóc trẻ sinh non, nhẹ cân bằng phương pháp Kangaroo tại
3.1.1 Những việc đã làm được TTCS&ĐTSS đã thực hiện chăm sóc cho trẻ sinh non, nhẹ cân đã ổn định theo hai hình thức KMC không liên tục và liên tục TTCS&ĐTSS đã xây dựng không gian cho thực hành KMC: có 4 phòng với 30 giường để thực hành KMC không liên tục và 1 phòng với 10 giường để thực hành KMC liên tục TTCS&ĐTSS có nhân viên hỗ trợ KMC: 2 bác sĩ nhi và 2 điều dưỡng được đi đào tạo tại Bệnh viện Phụ Sản-Nhi Đà Nẵng TTCS&ĐTSS đã tập huấn KMC trên lâm sàng cho nhân viên: phương pháp hướng dẫn nhân viên theo cách tiếp cận học qua thực hành (cầm tay chỉ việc) TTCS&ĐTSS đã xây dựng năng lực cho gia đình: gia đình được tư vấn đầy đủ và rõ ràng về thực hành KMC Trẻ ra viện được theo dõi, chăm sóc sức khỏe và sự phát triển toàn diện cho trẻ
3.1.2 Những việc chưa làm được
- TTCS&ĐTSS chưa thực hiện tiếp xúc da - kề - da cho trẻ chuyển tuyến
- TTCS&ĐTSS chưa thực hiện chăm sóc KMC đối với trẻ cần hồi sức cấp cứu
TTCS&ĐTSS cung cấp dịch vụ chăm sóc cho trẻ sinh non và nhẹ cân đã ổn định thông qua hình thức KMC liên tục Tuy nhiên, trẻ không được tiếp xúc da-kề-da ở vị trí Kangaroo suốt 24 giờ.
- Trẻ sinh non, nhẹ cân ổn định ở TTCS&ĐTSS chưa được thực hiện KMC sớm
TTCS&ĐTSS chưa thực hiện hiệu quả việc nuôi dưỡng trẻ bằng sữa mẹ hoàn toàn và các phương pháp phù hợp như bú mẹ, vắt sữa trực tiếp vào miệng trẻ, hoặc sử dụng thìa, cốc, ống bơm, và ống thông dạ dày Vẫn còn nhiều bà mẹ và người chăm sóc cho trẻ sử dụng sữa công thức và cho trẻ ăn bằng bình sữa.
- Trẻ tại TTCS&ĐTSS chưa được ra viện sớm
- TTCS&ĐTSS chưa có sổ theo dõi KMC của từng trẻ sinh non, nhẹ cân, chưa thống kê số lượng trẻ sinh non, nhẹ cân được thực hiện KMC
- Gia đình chưa có môi trường đảm bảo sự riêng tư và linh hoạt cho phép bố hoặc ông bà thực hiện da - kề - da với trẻ
- TTCS&ĐTSS đã tập huấn KMC trên lâm sàng cho nhân viên, nhưng không có kế hoach kiểm tra đánh giá lại kỹ năng KMC của nhân viên y tế
- TTCS&ĐTSS chưa có bảng mô tả công việc cụ thể cho nhân viên KMC
Gia đình chưa được tư vấn và hướng dẫn thực hiện KMC cho trẻ do ảnh hưởng của dịch bệnh SARS-CoV-2 đang diễn ra trên toàn cầu và tại Việt Nam, dẫn đến việc Trung tâm CS&ĐTSS không tổ chức buổi tư vấn hàng tuần như trước đây.
- Hỗ trợ của Bộ y tế, WHO, UNICEF
- Qui trình hướng dẫn quốc gia thực hiện KMC
- Hỗ trợ và định hướng của lãnh đạo bệnh viện
- Đội ngũ nhân viên chăm sóc sơ sinh nhiệt huyết
- Sự đồng thuận của gia đình
Nhiều người vẫn còn hiểu sai về việc cứu sống trẻ sinh non, dẫn đến sự nghi ngờ và lo sợ, cùng với những trở ngại từ các yếu tố văn hóa Quan niệm cho rằng việc điều trị tại NCU là cần thiết để cứu sống trẻ sinh non là không chính xác.
Nhiều nhân viên y tế thiếu kinh nghiệm về KMC thường không tin tưởng vào giá trị của phương pháp này, trong khi các chuyên gia cũng bày tỏ sự nghi ngờ về lợi ích của KMC Điều này đã dẫn đến sự phản đối đối với việc thay đổi thực hành dựa trên bằng chứng.
Nhiều gia đình có thể cảm thấy lo lắng khi tự chăm sóc cho đứa trẻ nhỏ của mình, hoặc có thể cảm thấy ngại ngùng khi phải phơi bày cơ thể để thực hành phương pháp KMC.
Các bậc phụ huynh có thể gặp khó khăn trong việc duy trì phương pháp KMC (Kangaroo Mother Care) trong thời gian dài, đặc biệt khi họ còn phải làm việc và chăm sóc cho những trẻ em khác.
- Tồn tại một số hướng dẫn thực hành đã lỗi thời
Ở nhiều quốc gia, trẻ sơ sinh non tháng hoặc nhẹ cân thường có tình trạng sức khỏe ổn định Những trẻ này cần được tiếp xúc da-kề-da kéo dài và không nên cho bú sớm, đồng thời cần được bú sữa mẹ hoàn toàn để đảm bảo sự phát triển tốt nhất.
Trẻ em bị tách khỏi mẹ và chuyển vào NCU để theo dõi và cho ăn sữa công thức, bao gồm cả trẻ sinh mổ và trẻ có tình trạng ổn định, dù là sinh non hay đủ tháng Những thực hành này đã hạn chế việc thực hiện các can thiệp cứu sống cho trẻ sinh non và nhẹ cân, trong đó có phương pháp KMC.
+ Các hướng dẫn quốc gia hoặc bệnh viện thường hạn chế người mẹ vào NCU, do đó cũng hạn chế việc áp dụng KMC liên tục
Vi phạm Luật quốc tế về quảng cáo sản phẩm thay thế sữa mẹ, đặc biệt là việc quảng cáo sữa công thức cho trẻ sơ sinh trong bệnh viện và cho nhân viên y tế, đang trở thành hiện tượng phổ biến Điều này gây ảnh hưởng tiêu cực đến nỗ lực toàn cầu trong việc thúc đẩy nuôi con bằng sữa mẹ.
- Thiếu thời gian và không gian
+ Do khối lượng công việc lớn, nhân viên bệnh viện có thể coi việc hỗ trợ gia đình sản phụ thực hành KMC là gánh nặng
+ Các bệnh viện thường không bố trí đủ không gian phòng ốc và hỗ trợ cần thiết khác giúp bà mẹ và trẻ thực hành phương pháp KMC
- Thiếu tập huấn và hỗ trợ thực hành KMC
+ Không có quy định trong chính sách và kế hoạch của quốc gia
+ Thiếu chương trình đào tạo hiệu quả
+ Thiếu bằng chứng toàn cầu về hiệu quả của KMC
Thiếu sự giám sát và hỗ trợ sau thực hành KMC có thể khiến nhân viên y tế không duy trì được việc hỗ trợ thực hành KMC, hoặc không tìm ra giải pháp để giải quyết các vấn đề họ gặp phải.