Cơ sở lý luận và thực tiễn
Cơ sở lý luận
2.1.1 Khái niệm về rối loạn cảm xúc lưỡng cực [3], [4]
- Khái niệm ban đầu về loạn thần hưng trầm cảm được sử dụng chủ yếu hiện nay như một từ đồng nghĩa với rối loạn cảm xúc lưỡng cực
* Các quan niệm khác nhau về bệnh loạn thần hưng trầm cảm:
Từ thời cổ đại, Hypocrate đã mô tả hai trạng thái tâm lý là hưng cảm và trầm cảm Sau đó, nhiều tác giả khác cũng đã nghiên cứu và chỉ ra mối quan hệ giữa hai trạng thái này.
- 1899 Kraepeliu (Đức) mô tả đầy đủ bệnh này và đề nghị đặt tên là Psyclose Moniaco Deressve (PMD)
- Khuynh hướng chung của các nhà tâm thần học hiện đại và thu hẹp bệnh này lại theo những tiêu chuẩn chặt chẽ sau đây:
Các trạng thái hưng cảm và trầm cảm thường xuất hiện một cách tự phát, đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh bệnh lý Thời gian của các trạng thái này có thể kéo dài, nhưng vẫn có những giới hạn rõ ràng.
Các trạng thái bệnh lý không liên quan đến dị tật tâm thần, mặc dù có thể tái phát nhiều lần, nhưng trong giai đoạn thuyên giảm, bệnh nhân gần như trở lại trạng thái bình thường.
+ Trạng thái hưng cảm và trầm cảm có thể xen kẽ nhau hay không xen kẽ nhau
Rối loạn khí sắc là một tình trạng nổi bật, diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định mà không kèm theo các triệu chứng của quá trình thực thể hay phân biệt.
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực, theo TCD.10, được đặc trưng bởi các giai đoạn lập đi lập lại ít nhất hai lần, dẫn đến sự thay đổi đáng kể trong mức độ khí sắc và hoạt động của người bệnh Trong một số trường hợp, rối loạn này có thể biểu hiện qua tình trạng hưng cảm với tăng khí sắc, năng lượng và hoạt động, trong khi ở những trường hợp khác, người bệnh có thể trải qua trầm cảm với khí sắc thấp, giảm năng lượng và hoạt động.
+ Đặc điểm trung là bệnh thường hồi phục hoàn toàn
+ Tỷ lệ mắc bệnh ở hai giới gần như nhau
+ Các giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm thường xảy ra sau các streess tâm lý xã hội
Các giai đoạn hưng cảm thường bắt đầu đột ngột và kéo dài trung bình khoảng 4 tháng, trong khi cơn trầm cảm có xu hướng kéo dài lâu hơn, khoảng 6 tháng.
Tỷ lệ mắc bệnh có sự khác biệt rõ rệt giữa các quốc gia, với Liên Xô cũ là 0,04%, Anh 0,4%, và Pháp 0,5% Tại Việt Nam, hiện chưa có thống kê cụ thể về tỷ lệ mắc bệnh này Theo tổ chức y tế thế giới, tỷ lệ mắc bệnh ở nam và nữ gần như tương đương nhau.
RLCXLC là một rối loạn khí sắc mãn tính, đặc trưng bởi sự xen kẽ giữa các giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ và các giai đoạn trầm cảm tiến triển với những đợt cấp diễn Bệnh lý này có nguồn gốc nội sinh, nhưng cơ chế bệnh sinh vẫn chưa được làm rõ và đang trong giai đoạn giả thuyết.
Nghiên cứu của Allen (1976) cho thấy tỷ lệ các cặp sinh đôi cùng trứng mắc RLCXLC là 72%, trong khi tỷ lệ này ở cặp sinh đôi khác trứng chỉ là 14% Gần đây, các tỷ lệ này đã giảm xuống còn 40% và từ 5 - 10% Để xác định các gen có liên quan đến nguy cơ RLCXLC, các nhà nghiên cứu đã đưa ra giả thuyết rằng các gen này có thể nằm trên các nhiễm sắc thể 4, 6, 12, 13, 15, 18 và 22, cho thấy có nhiều gen cùng góp phần vào nguy cơ này.
Serotonin và Norepinephrine đóng vai trò quan trọng trong cả trầm cảm và hưng cảm, nhưng mối quan hệ giữa chúng không đơn giản Norepinephrine cao thường liên quan đến trạng thái hưng cảm, trong khi lượng thấp dẫn đến trầm cảm Ngược lại, không có mối liên hệ rõ ràng giữa Serotonin và hưng cảm; thực tế, hưng cảm có thể đi kèm với giảm lượng Serotonin Điều này gợi ý rằng hành vi hưng cảm có thể che giấu trạng thái trầm cảm Một số nghiên cứu cho rằng lượng Serotonin thấp có thể cho phép hoạt động của Norepinephrine thấp, dẫn đến trầm cảm, trong khi Norepinephrine cao có thể gây ra hưng cảm.
Một số cơ chế sinh học như bất thường ở trục hạ đồi tuyến yên, tuyến thượng thận và tuyến giáp, cũng như sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh và rối loạn chức năng ty thể, đóng vai trò quan trọng trong việc khởi phát rối loạn chức năng chuyển hóa.
* Một giai đoạn trầm cảm theo ICD.10 (phân biệt loại bệnh quốc tế lần thứ
10) dù ở mức độ nặng, vừa hay nhẹ một giai đoạn trầm cảm phải có những biểu hiện đặc trưng như sau:
- Mất mọi quan tâm thích thú
- Giảm năng lượng, tăng mệt mỏi, dù chỉ một cố gắng nhỏ
* Thường có những triệu chứng phổ biến khác là:
- Giảm sự tập trung chú ý
- Giảm sút tính tự trọng và lòng tự tin
- Có ý tưởng bị tội không xứng đáng
- Nhìn vào tương lai ảm đạm bi quan
- Ý tưởng và hành vi tự hủy hoại hoặc tự sát
- Thể trạng nặng thường có các triệu chứng sinh học sút cân mất 5% trọng lượng cơ thể/1 tháng, giảm dục năng, mất ngủ, thức giấc sớm
- Phải có 2/3 triệu chứng đặc trưng của trầm cảm
- 2/7 triệu chứng phổ biến khác hay gặp trong trầm cảm
- Không có triệu chứng sinh học của trầm cảm
- Kéo dài ít nhất 2 tuần
- Phải có 2/3 triệu chứng đặc trưng của trầm cảm
- Có ít nhất 3/7 triệu chứng phổ biến khác hay gặp trong trầm cảm
- Gây nhiều trở ngại trong sinh hoạt gia đình, xã hội, nghề nghiệp
- Kéo dài ít nhất 2 tuần
- Phải có 2/3 triệu chứng đặc trưng của trầm cảm luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Có ít nhất 3/7 triệu chứng phổ biến khác hay gặp trong trầm cảm
- Có triệu chứng sinh học của trầm cảm
- Ít khả năng tiếp tục gia đình, xã hội, nghề nghiệp
Hưng cảm Hưng cảm nhẹ
- Tăng khí sắc nhẹ và dai dẳng nhiều ngày
- Tăng năng lượng và hoạt động
- Cảm giác thoải mái làm việc có hiệu suất dễ chan hòa, ba hoa, suồng sã, có thể cáu kỉnh, tự phụ, thô lỗ
- Ít ngủ (giảm nhu cầu ngủ)
- Khả năng tập trung chú ý giảm
- Không gián đoạn công việc
Hưng cảm vừa (Hưng cảm không có các triệu chứng loạn thần)
- Khí sắc tăng cao, không tưng xứng với hoàn cảnh người bệnh
- Có thể thay đổi từ vui vẻ đến kích động gần như không thể kiểm tra được
- Tăng năng lượng hoạt động thái quá, nói nhanh
- Mất khả năng kiềm chế xã hội thông thường
- Chú ý không thể duy trì được, dùng từ rõ rệt
- Tự cao quá mức, khuếch đại, lạc quan
- Đánh giá sâu sắc rực rỡ đẹp, nhạy cảm chủ quan ranh giới
- Lao vào mưu đề ngông cuồng, không thực tế
- Công kích đam mê, si tình, đùa đến không thích hợp
- Có thể cau có ngờ vực
- Thời gian ít nhất 1 tuần
- Gián đoạn công việc xã hội và gia đình
Hưng cảm nặng có các triệu chứng loạn thần
- Khí sắc tăng quá cao luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Hoạt động thể lực mạnh kéo dài dẫn đến kích động xâm phạm hoặc hung bạo
- Tự đánh giá quá mức dẫn đến ý tưởng tự dao, hoang tưởng tự cao hay tôn vinh về nguồn gốc, vai trò nổi bật, đôi khi còn hoang tưởng
- Tư duy phi tán, nói nhanh có thể làm cho người khác không hiểu được người bệnh
- Sao nhãng ăn uống, vệ sinh cá nhân dẫn đến mất nước
- Có thể hoang tưởng hoặc ảo giác có hoặc không phù hợp với khí sắc
Tùy theo từng giai đoạn bệnh hiện tại mà người ta phân thành các loại sau:
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm nhẹ F31.0 (Bipitar affective Disorder, Curent Episode Hypomanic) Để chẩn đoán xác định:
- Giai đoạn hiện nay phải có đầy đủ các tiêu chuẩn hưng cảm nhẹ (F30.0)
- Phải có ít nhất một giai đoạn rối loạn cảm xúc khác (hưng cảm nhẹ, hưng cảm, trầm cảm hoặc hỗn hợp) trước đây
- Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm không có các triệu chứng loạn thần F31.1 (Bipitar affctive Disorder, Curent Episode Manic Without Psyclotic Symptoms)
- Phải có đầy đủ tiêu chuẩn của hưng cảm không có các triệu chứng loạn thần (F30.1)
- Ít nhất có giai đoạn rối loạn cảm xúc khác (hưng cảm nhẹ, hưng cảm trầm cảm hoặc hỗn hợp) trong quá khứ
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm có các triệu chứng loạn thần (F31.2) (Bipitar affctive Disorder, Curent Episode Manic With Psyclotic Symptoms)
- Giai đoạn hiện tại phải có đầy đủ các tiêu chuẩn của hưng cảm có các triệu chứng loạn thần (F30.2)
Để chẩn đoán rối loạn lưỡng cực, cần có ít nhất một giai đoạn rối loạn cảm xúc khác trong quá khứ, bao gồm hưng cảm nhẹ, hưng cảm, trầm cảm hoặc hỗn hợp.
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn trầm cảm nhẹ hoặc vừa F31.3 (Bipitar affctive Disorder, Curent Episode Mild or Moderate Depression)
- Giai đoạn hiện tại phải có đầy đủ các tiêu chuẩn cho một giai đoạn trầm cảm nhẹ hoặc vừa (F32, F32.1)
- Phải có ít nhất một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm hoặc hỗn hợp trong thời gian quá khứ
RLCXLC hiện tại giai đoạn trầm cảm nặng không có triệu chứng loạn thần F31.4 (Bipitar affctive Disorder, Curent Episode Severe Depresion Without Psyclotic Symptoms)
- Giai đoạn hiện tại phải có đầy đủ các tiêu chuẩn của một giai đoạn trầm cảm nặng không có các triệu chứng loạn thần F32.3
- Phải có ít nhất một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm, hoặc hỗn hợp trong giai đoạn trước đây
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn trầm cảm nặng có các triệu chứng loạn thần F31.5 (Bipitar affctive Disorder, Curent Episode Severe Dipresion With Psyclotic Symptoms)
- Giai đoạn hiện tại phải có đầy đủ các tiêu chuẩn cho một giai đoạn trầm cảm nặng có các triệu chứng loạn thần (F32.3.)
- Phải có ít nhất một giai đoạn rối loạn cảm xúc hưng cảm nhẹ, hưng cảm hoặc hỗn hợp trong quá khứ
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hỗn hợp F31.6 (Bipitar affctive Disorder, Curent Episode Mixed)
Người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực thường trải qua ít nhất một giai đoạn hưng cảm, hưng cảm nhẹ hoặc hỗn hợp, với các triệu chứng có thể thay đổi nhanh chóng giữa hưng cảm và trầm cảm Hình thái điển hình của rối loạn này bao gồm các giai đoạn trầm cảm và hưng cảm xen kẽ, thường kèm theo những thời kỳ khí sắc bình thường Trong các giai đoạn này, người bệnh có thể gặp phải khí sắc trầm kèm theo hoạt động thái quá và nói nhiều, hoặc khí sắc hưng cảm với ý tưởng tự cao, kích động, mất năng lượng và giảm dục năng Triệu chứng của trầm cảm và hưng cảm có thể chuyển đổi nhanh chóng từ ngày này sang ngày khác.
Chẩn đoán rối loạn cảm xúc lưỡng cực hỗn hợp chỉ được thực hiện khi cả hai nhóm triệu chứng đều rõ rệt trong phần lớn thời gian của giai đoạn hiện tại và giai đoạn này kéo dài ít nhất hai tuần.
Chẩn đoán phân biệt Rối loạn phân biệt cảm xúc E25
Các rối loạn từng giai đoạn có triệu chứng cảm xúc và phân biệt nổi bật, thường xảy ra đồng thời nhưng cách nhau vài ngày Mối liên hệ với các rối loạn cảm xúc điển hình (E30 - E39) và rối loạn phân biệt (E20 - E24) vẫn chưa rõ ràng, khiến chúng được xem như một loại riêng biệt Do tính phổ biến của chúng, không thể bỏ qua những rối loạn này.
- Hoạt động hưng cảm: Rối loạn cảm xúc lưỡng cực lôi cuốn hữu ích…
+ Rối loạn cảm xúc lượng cực, ngôn ngữ có mục đích, có ý nghĩa sát thực tại
+ Tâm thần phân liệt, ngôn ngữ xa rời thực tại khó hiểu
* Hưng cảm: RLCXCL khoan khoái dễ chịu Tâm thần phân liệt (TTPL) đơn điệu nghèo nàn, ít di động
* Trầm cảm: RLCXLC + RLCXLC buồn sinh thể + Tâm thần phân liệt vô cảm xúc, bàng quan
- Thời gian giữa cơn: giữa cơn rối loạn cảm xúc hoàn toàn bình thường + Giữa cơn TTPL nhiều biểu hiện biến đổi nhân cách, thiếu hòa hợp
+ TTPL càng tiến triển vết phân biệt càng rõ rệt theo một số tác giả sau cơn thứ 3 TTPL làm biến đổi nhân cách rõ rệt
Trạng thái sa sút trí tuệ
- Khoái cảm, giải thể bản năng hoang tưởng tự cao rõ rệt
- Lâm sàng: Rối loạn cảm xúc lưỡng cực trí tuệ không sa sút, người bệnh không mất hoàn toàn khả năng tự kiểm soát hành vi tác phong
- Sa sút trí tuệ: Trí tuệ sa sút: dịch não tủy BW (+) luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Triệu chứng thần kinh người bệnh sa sút trí tuệ có biểu hiện tay run, nói khó lưỡi thập thò
- Điều trị triệu chứng: nhằm mục đích điều trị các giai đoạn (hưng hoặc trầm) Nếu các giai đoạn nặng phải nhập viện
+ Trầm cảm: Nhập viện đề phòng nguy cơ tự sát cao
+ Hưng cảm: Nhập viện để đối phó các hậu quả do kích động gây ra Điều trị giai đoạn trầm cảm Lựa chọn thuốc:
- Nếu lo âu, thì nên dùng thuốc chống trầm cảm gây êm dịu như Amitriptilive liều từ 50 - 100mg/ngày
- Nếu dạng ức chế thì dùng thuốc chống trầm cảm hoạt hóa Survetor 100- 200mg/ngày hoặc chống trầm cảm trung gian Auafanil 50 - 150mg/ngày
- Nếu lo âu dùng thuốc chống trầm cảm mới như Stablon 12,5 - 37,5mg/ngày
Cơ sở thực tiễn
Bệnh viện Tâm thần Trung ương I, được thành lập vào tháng 6 năm 1963, ban đầu là trạm chăm sóc cán bộ miền Nam, đã phát triển thành bệnh viện chuyên khoa tâm thần hàng đầu của Việt Nam với quy mô 600 giường bệnh Với cơ sở hạ tầng hiện đại và đội ngũ nhân viên tài năng, bệnh viện đã đạt được nhiều thành tựu trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, được người dân tín nhiệm và bạn bè quốc tế đánh giá cao.
Trong 10 năm vừa qua Bệnh viện đã triển khai một số kỹ thuật mới phục vụ công tác chẩn đoán và phục vụ người bệnh như: Máy Dopler siêu âm xuyên sọ, máy siêu âm mầu 3 chiều, , máy điện não, máy lưu huyết não,máy kích thích từ …
Trình độ cán bộ bệnh viện đã được nâng cao đáng kể, với tỷ lệ bác sĩ, điều dưỡng và cán bộ chủ chốt đạt và vượt tiêu chuẩn của Bệnh viện chuyên khoa hạng I So với thời kỳ đầu chỉ có 3 bác sĩ và 10 y sĩ, hiện nay bệnh viện đã có 2 phó giáo sư, 6 tiến sĩ, 10 bác sĩ chuyên khoa II, 18 thạc sĩ, 35 bác sĩ chuyên khoa I và hơn 50 điều dưỡng đại học trong tổng số 500 cán bộ nhân viên Bệnh viện hiện có 10 khoa lâm sàng, 6 khoa cận lâm sàng và các phòng ban chức năng.
Người bệnh mắc RLCXLC thường xuất hiện ở nhiều khoa lâm sàng của Bệnh Viện, không phân biệt độ tuổi hay giới tính Trong chuyên đề này, tôi sẽ tập trung vào những bệnh nhân đang điều trị tại khoa 3 của Bệnh Viện Tâm Thần Trung ương I để làm rõ hơn về tình trạng RLCXLC.
Tại Khoa 3 Bệnh Viện Tâm Thần Trung ương, tất cả bệnh nhân RLCXLC đều nhận được sự chăm sóc đồng đều, ngoại trừ một số trường hợp có người nhà tham gia chăm sóc Trong chuyên đề này, tôi đã chọn ngẫu nhiên ba trường hợp cụ thể để nghiên cứu về quy trình chăm sóc bệnh nhân RLCXLC tại bệnh viện.
2.2.2 Nghiên cứu 3 truờng hợp cụ thể
1 Họ và tên : NGUYỄN THỊ HOÀI LINH
2 Tuổi : 23 3 Giới : nữ 4 Dân tộc : kinh
6 Địa chỉ : Bản Thiệt- Bản Thắng- Lạng Sơn
8 Lý do vào viện : mất ngủ , nói nhiều
9 Chẩn đoán : Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm không có các triệu chứng loạn thần ( F31.1) luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
II Qúa trình bệnh lý ;
Bệnh nhân là con thứ 1/2 trong gia đình, phát triển thể chất và tâm thần bình thường từ nhỏ, tính tình hiền lành Trong năm thứ 3 Đại Học, bệnh nhân bỏ học và có biểu hiện nói nhiều, ngủ ít, ăn mặc lòe loẹt, mua sắm nhiều và khoe khoang về bản thân Gia đình phát hiện tình trạng sa sút học tập và đưa bệnh nhân đến Bệnh Viện Tâm Thần TƯ vào tháng 3/2017, nơi được chẩn đoán mắc Rối loạn cảm xúc lưỡng cực giai đoạn hưng cảm nhẹ (F31.0) Sau điều trị, bệnh nhân đã ổn định, ngủ được, ăn uống tốt hơn và sinh hoạt bình thường.
Bệnh nhân trước khi nhập viện một tháng đã uống thuốc không đều, dẫn đến bệnh tái phát với các triệu chứng như mất ngủ, cáu gắt, nói nhiều, tiêu tiền phung phí vào mua sắm, thích ăn mặc lòe loẹt và có tình cảm với người hàng xóm Nhận thấy tình trạng này, gia đình đã đưa bệnh nhân đến Bệnh viện Tâm Thần TƯ để khám và điều trị.
- Thể trạng : Thể trạng trung bình
- Da niêm mạc bình thường
- Tuyến giáp trạng không to, hạch ngoại biên không sờ thấy
- Dấu hiệu sinh tồn : + Mạch : 80 lần/phút + Huyết áp : 120/80 mmHg + Nhiệt độ : 37 0 C
- 12 đôi dây thần kinh sọ não hiện chưa có gì đặc biệt
- Vận động tứ chi Tự chủ được
- Trương lực cơ Bình thường
- Phản xạ Gân xương bình thường
- Mỏm tim đập ở khoang liên sườn VI, đường lách giữa xương đòn trái luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Sờ không có rung miu
- Nhìn Lồng ngực 2 bên cân đối
- Nghe rì rào phế nang êm dịu
- Di động theo nhịp thở
6/ Thận – Tiết niệu – Sinh dục :
- Ấn các điểm niệu quản trên giữa không đau
- Liệu pháp chạm thận, bập bềnh thận (-)
7/ Cơ – Xương – Khớp : Bình thường 8/ Tai – Mũi – Họng : Bình thường 9/ Các bệnh lý khác : Hiện tại không có gì đặc biệt 10/ Tâm thần:
- Biểu hiên chung : ăn mặc phấn son lòe loẹt
- Năng lực định hướng: xác định đúng
- Tình cảm ,cảm xúc : khí sắc tăng, dễ bùng nổ, cáu gắt vô cớ
- Tri giác: không có ảo tưởng , ảo giác
- Tư duy + Hình thức :nhịp nhanh + Nội dung : hoang tưởng tự cao cho mình là người tài giỏi Hành vi tác phong
+ Hoạt động sôi nổi không có thực tế + Hoạt động bản năng :tăng năng lượng hoạt động ăn ngủ thất thường + Trí nhớ : giảm
- Depakin 500mg x 2 viên Uống : 10h : 1viên - 20h ; 1 viên luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- senduxen5mg : x 4 viên uống 10h :2 viên , 20h :2 viên
1 Họ và tên : NGUYỄN LINH DIỆU
2 Tuổi : 25 3 Giới : nữ 4 Dân tộc : kinh
6 Địa chỉ : dân lực- triệu sơn- thanh hóa
8 Lý do vào viện : mất ngủ nói nhiều
9 Chẩn đoán : Rối loạn cảm xúc lưỡng cực (f31.1)
II Quá trình bệnh lý
Bệnh nhân là con thứ trong gia đình, có tiền sử sản khoa bình thường và phát triển tâm thần cũng như thể chất ổn định từ nhỏ Sau khi hoàn thành lớp 12, bệnh nhân tiếp tục theo học tại trường Đại học Huế.
Bệnh nhân lần đầu tiên mắc bệnh vào tháng 7 năm 2016 với các triệu chứng như thay đổi tính nết, ngủ ít, nói nhiều, dễ nổi cáu và có cảm giác tự mãn về khả năng của bản thân Bệnh nhân thường xuyên xin việc với yêu cầu lương cao và có thói quen tiêu xài hoang phí Sau khi được khám và điều trị tại viện sức khỏe tâm thần với chẩn đoán RLCXLC, bệnh nhân đã ổn định và ra viện, tiếp tục uống thuốc đều đặn, xin được việc làm và sinh hoạt bình thường Từ đó đến nay, tình trạng bệnh của bệnh nhân tương đối ổn định.
Trước khi nhập viện một tháng, bệnh nhân đã ngừng uống thuốc, dẫn đến tái phát bệnh với các triệu chứng như nói nhiều, đi lại nhiều, bỏ bê công việc, thích mua sắm và tiêu tiền phung phí, kèm theo tình trạng ăn ngủ thất thường Nhận thấy tình trạng này, gia đình đã đưa bệnh nhân đến Bệnh viện Tâm thần Trung ương để khám và điều trị vào tháng 5 năm 2018.
III Khám bệnh 1/ Toàn thân:
- Da, niêm mạc kém hồng
- Không phù ,không xuất huyết dưới da … Mạch : 79 lần/phút - Huyết áp : 110/70 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Nhiệt độ : 36.8 độ - Nhịp thở : 19 lần/phút
- 12 đôi dây thần kinh sọ não hiện chưa có gì đặc biệt
- Vận động tứ chi Tự chủ được
- Trương lực cơ Bình thường
- Phản xạ Gân xương bình thường
- Mỏm tim đập ở khoang liên sườn VI, đường lách giữa xương đòn trái
- Sờ không có rung miu
- Nhìn Lồng ngực 2 bên cân đối
- Nghe rì rào phế nang êm dịu
- Di động theo nhịp thở
6/ Thận – Tiết niệu – Sinh dục :
- Ấn các điểm niệu quản trên giữa không đau
- Liệu pháp chạm thận, bập bềnh thận (-)
7/ Cơ – Xương – Khớp : Bình thường 8/ Tai – Mũi – Họng : Bình thường 9/ Các bệnh lý khác : Hiện tại không có gì đặc biệt 10/ Tâm thần:
- Biểu hiên chung : ăn mặc phấn son lòe loẹt
- Năng lực định hướng: xác định đúng
- Tình cảm ,cảm xúc : khí sắc tăng, dễ bùng nổ, cáu gắt vô cớ Tri giác: không có ảo tương , ảo giác
- Tư duy + Hình thức :nhịp nhanh luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
+ Nội dung : hoang tưởng tự cao cho mình là người tài giỏi
Hành vi tác phong + Hoạt động sôi nổi không có thực tế + Hoạt động bản năng : tăng năng lượng hoạt động ăn ngủ thất thường + Trí nhớ : giảm
+ Bản thân : phát triển thể chất và tâm thân bình thường, bị bệnh lần đầu năm
2016 + Gia đình : khỏe mạnh không ai mắc bệnh tâm thần
- Levomepromazin 25mg x 4 viên 10h uống : 2 viên - 20h uống : 2viên
- Depakin 500mg x 2 viên Uống : 10h : 1viên - 20h ; 1 viên
- senduxen5mg x 4 viên uống 10h: 2 viên – 20h: 2 viên
1 Họ và tên : NGUYỄN THỊ HIẾN
2 Tuổi : 39 3 Giới: nữ 4 Dân tộc : kinh
6 Địa chỉ : thị trấn nghèn- can lộc –hà tĩnh
8 Lý do vào viện : ít ngủ,nói nhiều
9 Chẩn đoán : Rối loạn cảm xúc lưỡng cực (f31.0)
II Qúa trình bệnh lý
Theo chồng BN cho biết :
Bạn là con thứ ba trong gia đình có năm người, phát triển thể chất và tâm thần bình thường từ nhỏ Sau khi học hết lớp 9, bạn đã quyết định ở nhà buôn bán và lập gia đình, hiện tại đã có hai con và sống hạnh phúc, khỏe mạnh.
Bệnh khởi phát cách đây 2 tháng với các triệu chứng như mất ngủ kéo dài, ăn uống thất thường và thay đổi tính tình Bệnh nhân trở nên nói nhiều, gây rối trong gia đình, luôn tự cho rằng mình là người buôn bán giỏi và giàu có Họ thường mua sắm đồ đạc và tặng hàng xóm, đồng thời thích ăn mặc đẹp và trang điểm Gia đình đã đưa bệnh nhân đến Bệnh Viện Tâm Thần Hà Tĩnh để điều trị, nhưng bệnh nhân không hợp tác và tình trạng không cải thiện Cuối cùng, gia đình đã đưa bệnh nhân đến Bệnh Viện Tâm Thần Trung Ương để khám và điều trị vào tháng 5/2018.
III Khám bệnh 1/ Toàn thân:
- Không phù ,không xuất huyết dưới da … Mạch : 76 lần/phút - Huyết áp : 110/60 mmHg Nhiệt độ : 36.8 độ - Nhịp thở : 19 lần/phút
- 12 đôi dây thần kinh sọ não hiện chưa có gì đặc biệt
- Vận động tứ chi Tự chủ được
- Trương lực cơ Bình thường
- Phản xạ Gân xương bình thường
- Mỏm tim đập ở khoang liên sườn VI, đường lách giữa xương đòn trái
- Sờ không có rung miu
- Nhìn Lồng ngực 2 bên cân đối
- Nghe rì rào phế nang êm dịu
- Di động theo nhịp thở
6/ Thận – Tiết niệu – Sinh dục : luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Ấn các điểm niệu quản trên giữa không đau
- Liệu pháp chạm thận, bập bềnh thận (-)
7/ Cơ – Xương – Khớp : Bình thường 8/ Tai – Mũi – Họng : Bình thường 9/ Các bệnh lý khác : Hiện tại không có gì đặc biệt 10/ Tâm thần:
- Biểu hiên chung : ăn mặc phấn son lòe loẹt
- Năng lực định hướng: xác định đúng
- Tình cảm ,cảm xúc : khí sắc tăng, dễ bùng nổ, cáu gắt vô cớ
- Tri giác: không có ảo tương , ảo giác
- Tư duy + Hình thức :nhịp nhanh + Nội dung : hoang tưởng tự cao cho mình là người tài giỏi
Hành vi tác phong + Hoạt động sôi nổi không có thực tế + Hoạt động bản năng : tăng năng lượng hoạt động ăn ngủ thất thường + Trí nhớ : giảm
+ Bản thân : phát triển thể chất và tâm thân bình thường + Gia đình : khỏe mạnh không ai mắc bệnh tâm thần
- Levomepromazin 25mg x 4 viên 10h uống : 2 viên - 20h uống : 2viên
- Depakin 500mg x 2 viên Uống : 10h : 1viên - 20h ; 1 viên
- senduxen5mg x 4 viên uống 10h: 2 viên – 20h: 2 viên
*Trong quá trình nằm viện tôi thấy người bệnh được chăm sóc như sau
- Người bệnh tỉnh, tiếp xúc được
- Thể trạng trung bình luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Dấu hiệu sinh tồn + Mạch : 80 lần/phút + Huyết áp : 120/ 80 mmHg + Nhiệt độ 37 0 C
Tâm thần có những biểu hiện chung như ăn mặc phấn son lòe loẹt và thái độ tự cao Về tình cảm và cảm xúc, người bệnh thường có khí sắc tăng, dễ bùng nổ và nói nhiều Đặc biệt, trong tri giác, họ không có ảo tưởng hay ảo giác.
+ Tư duy : + Hình thức :nhịp nhanh + Nội dung : hoang tưởng tự cao cho mình là người tài giỏi Hành vi tác phong; nhanh
+ Hoạt động sôi nổi không có thực tế + Hoạt động bản năng : tăng năng lượng hoạt động ăn kém thất thường, mỗi bữa
1 bát cơm, ngày ngủ được 4 tiếng , vệ sinh cá nhân kém + Trí nhớ : giảm
+ Độ tập trung chú ý: giảm
- Các cơ quan khác: chưa phát hiện dấu hiệu bệnh lý
- Hoàn cảnh gia đình khá
- Tiền sử + Bản thân : phát triển thể chất và tâm thân bình thường + Gia đình : khỏe mạnh không ai mắc bệnh tâm thần
- Người bệnh tỉnh, tiếp xúc được
- Dấu hiệu sinh tồn + Mạch : 79 lần/phút + Huyết áp : 110/ 70 mmHg + Nhiệt độ 36,8 0 C
- Tâm thần + Biểu hiên chung : ăn măc phấn son lòe loẹt ,tự cao luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
+Tình cảm ,cảm xúc : khí sắc tăng,dễ bùng nổ, nói nhiều + Tri giác: không có ảo tưởng, ảo giác
+ Tư duy : + Hình thức :nhịp nhanh + Nội dung : hoang tưởng tự cao cho mình là người tài giỏi Hành vi tác phong; nhanh
+ Hoạt động sôi nổi không có thực tế + Hoạt động bản năng : tăng năng lượng hoạt động ăn kém thất thường, mỗi bữa
1 bát cơm, ngày ngủ được 5 tiếng , vệ sinh cá nhân kém + Trí nhớ : giảm
+ Độ tập trung chú ý: giảm
- Các cơ quan khác: chưa phát hiện dấu hiệu bệnh lý
- Hoàn cảnh gia đình khá
- Tiền sử + Bản thân : phát triển thể chất và tâm thần bình thường , bị bệnh năm 2016 + Gia đình : khỏe mạnh không ai mắc bệnh tâm thần
- Người bệnh tỉnh, tiếp xúc được
- Dấu hiệu sinh tồn + Mạch : 76 lần/phút + Huyết áp : 110/ 60 mmHg + Nhiệt độ 36,8 0 C
Tâm thần có những biểu hiện chung như ăn mặc phấn son lòe loẹt và thái độ tự cao Về tình cảm và cảm xúc, người bệnh thường có khí sắc tăng, dễ bùng nổ và nói nhiều Đặc biệt, trong tri giác, họ không có ảo tưởng hay ảo giác.
+ Tư duy : + Hình thức : nhịp nhanh + Nội dung : hoang tưởng tự cao cho mình là người tài giỏi Hành vi tác phong; nhanh
+ Hoạt động sôi nổi không có thực tế luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
+ Hoạt động bản năng : tăng năng lượng hoạt động ăn kém thất thường, mỗi bữa
1 bát cơm, ngày ngủ được 4,5 tiếng , vệ sinh cá nhân kém + Trí nhớ : giảm
+ Độ tập trung chú ý: giảm
- Các cơ quan khác: chưa phát hiện dấu hiệu bệnh lý
- Hoàn cảnh gia đình khá
- Tiền sử + Bản thân : phát triển thể chất và tâm thân bình thường + Gia đình : khỏe mạnh không ai mắc bệnh tâm thần
*Trong quá trình nằm viện tôi thấy 3 người bệnh được chăm sóc như sau
- Đôn đốc người bệnh dạy vệ sinh cá nhân đánh răng, rửa mặt
- Động viên người bệnh ăn hết khẩu phần
- Hướng dẫn người bệnh vệ sinh giường bệnh phòng
- Tổ chức vui chơi đọc báo, xem tivi… cho người bệnh
- Levomepromarin 25mg x 5 viên Uống 10h :2 viên - 20h :3 viên
- Depakin 500mg x 2 viên Uống 10h : 1viên - 20h :1 viên
- senduxen5mg x 4 viên Uống 10h: 2 viên – 20h 2 viên
Liên hệ thực tiễn
Ưu điểm và nhược điểm
Trong quá trình điều trị, người bệnh được điều dưỡng theo dõi chặt chẽ, giúp ngăn chặn kịp thời những ý định và hành vi tự sát ở những bệnh nhân hoang tưởng.
Để đảm bảo sức khỏe của người bệnh, cần thực hiện đúng các y lệnh của bác sĩ, bao gồm việc sử dụng thuốc, theo dõi các dấu hiệu sinh tồn và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết.
- Phụ giúp người bệnh, tắm, gội, thay quần áo vệ sinh cá nhân
Khi ra viện, bệnh nhân được hướng dẫn về sức khỏe và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự giác uống thuốc Ngoài ra, người nhà cũng được khuyến cáo đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu bất thường để được khám và điều trị kịp thời.
- Bệnh viện tạo điều kiện cơ sở vật chất phục vụ, chăm sóc người bệnh
- Người điều dưỡng còn chưa lắng nghe tâm tư nguyện vọng của người bệnh, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người bệnh
- Người bệnh chưa được cung cấp thông tin đầy đủ và tính chất nguy hại của bệnh do chính mình gây ra
- Khi ra viện người bệnh chưa được theo dõi sức khỏe khám tại địa phương, chưa có lịch khám lại cho người bệnh.
Nguyên nhân của việc làm được và chưa làm được
3.3.1 Nguyên nhân của việc làm được
- Điều dưỡng thực hiện tốt nội quy, quy chế của bệnh viện đề ra, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
- Thực hiện tốt 12 điều y đức của Bộ Y tế
- Thực hiện tốt quy tắc ứng xử của cán bộ, viên chức trong đơn vị sự nghiệp
Y tế cần chú trọng đến việc giao tiếp nhẹ nhàng, thể hiện thái độ lịch thiệp và tôn trọng đối với bệnh nhân cũng như người nhà của họ khi đến khám.
- Kịp thời báo lãnh đạo khoa, Bệnh viện những biến cố đột xuất xảy ra trong bệnh viện để giải quyết
- Điều dưỡng thực hiện tốt việc chăm sóc người bệnh toàn diện
3.3.2 Nguyên nhân của những việc chưa làm được
- Điều dưỡng chưa được tập huấn chăm sóc người bệnh thường xuyên
- Cơ sở vật chất còn nghèo nàn, chưa thật sự đáp ứng nhu cầu chăm sóc người bệnh
- Một số Điều dưỡng chưa lắng nghe đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của người bệnh
- Người bệnh không tự giác dùng thuốc và chưa yên tâm điều trị
- Gia đình còn thiếu sự quan tâm đối với người bệnh luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực
Đối với nhân viên y tế
- Giải thích cho gia đình và người bệnh hiểu thế nào là bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực
- Thường xuyên quan tâm giúp đỡ người bị bệnh RLCXLC an tâm điều trị
- Lập kế hoạch và thực hiện chăm sóc toàn diện đối với người bệnh RLCXLC
- Giúp cho gia đình biết cách ứng xử với những biểu hiện bất thường của người bệnh
Phục hồi chức năng cho người bệnh sau khi điều trị ổn định là rất quan trọng, bao gồm việc hướng dẫn họ cách tự chăm sóc bản thân như tắm giặt, thay quần áo, vệ sinh cá nhân và tuân thủ việc sử dụng thuốc.
- Giáo dục sức khỏe cho người bệnh và gia đình khi người bệnh trở về với cuộc sống cộng đồng.
Đối với gia đình người bệnh
Để người bệnh cảm thấy như một thành viên trong gia đình, trước hết cần chấp nhận họ Gia đình không nên tranh luận với người bệnh, đồng thời cũng phải tránh để họ nhận thấy sự cư xử khác thường Thay vào đó, cần dành cho họ tình cảm, sự yêu thương và quan tâm chăm sóc.
Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh hòa nhập với xã hội bằng cách tạo điều kiện cho họ tham gia vào các hoạt động lao động tập thể, học nghề, và các hoạt động giải trí phù hợp Điều này bao gồm cả những công việc hàng ngày như nấu ăn, dọn dẹp vệ sinh, và tham gia vào các hoạt động thể thao, ca nhạc.
Gia đình cần quản lý việc sử dụng thuốc một cách chặt chẽ, đảm bảo người bệnh uống thuốc đúng theo đơn và đều đặn hàng ngày Việc này giúp kịp thời phát hiện các bất thường và thông báo cho bác sĩ điều trị.
Đối với mạng lưới Y tế cơ sở
- Khám bệnh định kỳ hàng tháng, hàng quý cho người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực
Lịch thăm khám cho bệnh nhân rối loạn cảm xúc lưỡng cực tại gia đình giúp nắm rõ hoàn cảnh kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh.
- Điều tra dịch tễ cấp cơ sở, tích cực vận động người bệnh tham gia bảo hiểm y tế
- Liên hệ với các tổ chức địa phương để tạo điều kiện cho người bệnh RLCXLC tái hòa nhập với cộng đồng
Tổ chức lớp tập huấn cho gia đình người bệnh giúp họ nâng cao kiến thức về bệnh, bao gồm kỹ năng chăm sóc và nhận biết triệu chứng cấp cứu, từ đó có thể kịp thời đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa điều trị.
4.4 Đối với Bệnh viện Tâm thần Trung ương I
- Bệnh viện cần đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu phục vụ người bệnh ngày một tốt hơn
Cần tăng cường công tác truyền thông và tư vấn giáo dục sức khỏe để người dân hiểu rõ tác hại của rối loạn cảm xúc lưỡng cực cũng như các bệnh tâm thần khác.
Đào tạo lại và đào tạo liên tục cho bác sĩ trẻ và điều dưỡng viên tại các bệnh viện tâm thần là cần thiết để họ cập nhật kiến thức mới và áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.
1 Thực trạng chăm sóc người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực tại bệnh viện Tâm thần Trung ương chưa thật tốt:
- Người bệnh không tự giác dùng thuốc và chưa yên tâm điều trị
- Một số Điều dưỡng còn chưa lắng nghe đầy đủ tâm tư nguyện vọng của người bệnh và gia đình
- Điều dưỡng chưa thường xuyên được tập huấn về chăm sóc người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực
- Cơ sở vật chất của bệnh viện còn nghèo nàn, chưa đáp ứng yêu cầu chăm sóc người bệnh ngày một tốt hơn
2 Giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực tại bệnh viện Tâm thần Trung ương:
- Người Điều dưỡng cần quan tâm, động viên kịp thời để người bệnh yên tâm điều trị
- Điều dưỡng lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch chăm sóc người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực một cách toàn diện
- Người Điều dưỡng cần thường xuyên được tham dự các lớp tập huấn về tư vấn, giáo dục sức khỏe cho người bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực
Bệnh viện cần nâng cao đầu tư vào cơ sở vật chất để cải thiện chất lượng chăm sóc cho bệnh nhân mắc rối loạn cảm xúc lưỡng cực.