Tácgiảluậnvăn VũThịThuHường luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si... DANHMỤCCÁCCHỮVIẾTTẮT Tênviếttắt Tênđầyđủ BHCB Biểuhiệncảnhbáo CMN Chảymáu
MỘTSỐVẤNĐỀVỀĐỘTQUỴNÃO
TheoTổChứcYTếThếGiới,độtquỵnão(ĐQN )là“Dấuhiệupháttriểnnhanhchóngtrênlâmsàngcủamộtrốiloạnkhutrúchứcnăngcủanão kéodàitrên24giờvàthườngdonguyênnhânmạchmáu” [44]
1.1.2.2.Độtquỵchảymáunão Độtquỵchảymáunãođượcmôtảlàtìnhtrạngbệnhgâyradosựvỡmạchmáutrongnãolàm chomáutronglòngmạchthoátrabênngoàicóthểtrànvàotrongmônãogâypháhuỷvàchèné pmônão,máucũngcóthểtrànvàonãothấtgọilàchảymáunãonãothấthaycũngcóthểtrànvào khoangmàngnhệngọilàchảymáunãokhoangdướinhện [27]
-Chảymáudướinhện luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trong50nămtrởlạiđây,tỷlệtửvongdo ĐQN đãcóxuhướnggiảm,cáctỷlệmớimắcvàhiệnmắccũnggiảmởcácnướcÂuMỹnhưnglạicóxuh ướngtăngởkhuvựcChâuÁsongsongvớigiatăngtầnsuấtbệnhtimmạchvàđáitháođường
Đột quỵ não (ĐQN) hiện nay là một vấn đề y tế và xã hội nghiêm trọng, với nhiều nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ mắc và tử vong đang gia tăng Trong năm 2010, tỷ lệ ĐQN toàn cầu là 16,9 triệu người, với chi phí điều trị lên tới 33 triệu USD ĐQN đứng thứ hai trong các nguyên nhân gây tử vong toàn cầu, chiếm 11,13% tổng số trường hợp Tại Hoa Kỳ, ĐQN là nguyên nhân thứ năm gây tử vong, giết chết gần 129.000 người mỗi năm, với tỷ lệ mắc mới từ 500.000 đến 750.000 người Dự báo cho thấy, tỷ lệ người Mỹ trên 65 tuổi mắc ĐQN sẽ tăng từ 12,8% vào năm 1995 lên 18,7% vào năm 2025.
[31].TạiChâuÂu,tỷlệmớimắccủaLonDon(Anh)là123,9/100.000dân,Dijon(Pháp)là10 0,4/100.000dân,Erlangen(Đức)là136,4/100.000dân
;TạiNgacó3,36/1000dân;TạiScotlenlà280/100.000dân,tỷlệtửvonglà10,1%,saumộtnă mtăng26,5% [53].TạiNamPhi:72%mắc ĐQN lầnđầuvàYTNCcaonhấtlàtănghuyếtáp(THA)tạiMartinique,Pháplà164/100.000dântro ngđóTHAchiếm69,1%,ĐTĐchiếm29,5% [55].TạiHàLanlà170/100.000dântuổitừ55- 59;698/100.000dântrên95tuổi [34].TạiViệtNam,theoBộYTếnăm2015 [3]tửvongdođộtquỵnãođứngđầutrongcácnguyênnhângâytửvongởcảnamvànữgiới:18
Tử vong do đột quỵ não chiếm 20% ở nam và 23% ở nữ, với khoảng 200 nghìn người bị đột quỵ não mỗi năm, và số lượng người mắc đang có xu hướng trẻ hóa Các yếu tố dẫn đến đột quỵ não bao gồm tăng huyết áp, hút thuốc lá, nghiện rượu, béo phì, tiểu đường, mỡ trong máu tăng cao, stress, dị dạng mạch máu não, bệnh tim và ít vận động.
Theo dự báo của Hội Tim mạch, đến năm 2017, 1/5 dân số Việt Nam sẽ mắc bệnh tim mạch và tăng huyết áp, với tỷ lệ tăng huyết áp ở người từ 25 tuổi trở lên đạt 25,1% Đáng chú ý, bệnh lý tăng huyết áp đang trẻ hóa, ảnh hưởng đến nhiều đối tượng trong độ tuổi lao động Tại Việt Nam, cứ 3 phụ nữ tử vong thì có 1 người do bệnh lý tim mạch Tại Đắk Lắk, tỷ lệ người thừa cân và béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường lần lượt là 22,8%, 19,66%, 17,06% và 30,1% Dự báo, nguy cơ mắc bệnh mạch vành có 5,93% nguy cơ cao và 25,65% nguy cơ trung bình.
TheoTrịnhViếtThắngkhinghiêncứu20.898hộgiađìnhtạiKhánhHòatrongvòng1nămtừ3 /2007đến3/2008,tỷlệhiệnmắcđộtquỵnãotạiKhánhHòalà294,7/100.000,tỷsốnam/nữ1, 54/1,tuổihiệnmắctrungbình65,95±11,5.Tỷlệmớimắcnăm2007-
2008là96,2/100/000dân/năm,tỷchết/mắc11,2%
[5],hơn70%trườnghợpkhôngbiếtcáchpháthiệnsớmvàdựphòngbệnhTHA [16].Nhậnthứccủangườidânvềbệnhđộtquỵnãocònhạnchếởkhuvựcnôngthôn [10], [39],ngườilớntuổi [6], [21]vàtrìnhđộhọcvấnthấp[7], [28]
Tuổicótácđộngrõrànglênhệthốngtimmạch.Theothờigiannguycơmắcđộtquỵnãotăn gdầnvàngườitathấysautuổi55,cứ10nămtỷlệnàysẽtănggấpđôi.Tuổikhôngthểthayđổiđư ợcnhưngviệcănuốngđiềuđộvàsinhhoạthợplýcóthểlàmchậmquátrìnhthoáihóadotuổitá cgâyra [12], [16], [42]
Giớitính luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Namgiớithườngbị ĐQN nhiềuhơnnữgiới1,5đến2lần.Tỷlệmớimắc ĐQN cònphụthuộcvàotuổiởnamcaohơnởnữ.Tuynhiênởlớptuổi35–
44vàtrên85tuổi,tỷlệmớimắcởnữcaohơnởnam.Việcdùngthuốctránhthaicùnglàmtăngtỷ lệmắc ĐQN ởphụnữtrẻ [12], [30], [42]
Tiềnsửgiađìnhcóbốhoặcmẹbịđộtquỵnãođềulàmtăngnguycơbịbệnhnày.Cónhiềucơc hếliênquanđếnhiệntượngnàynhưditruyềncácyếutốnguycơcủaĐQ,ditruyềntínhnhạycả mđốivớicácnguycơnày,giốngnhauvềvănhóa,lốisốngvàtươngtácgiữayếutốditruyềnvà ngoạicảnh.Cácbấtthườngvềditruyềncóthểlàmbộclộcácyếutốnguycơnhưtănghuyếtáp,đ áitháođường,tănglipidmáu,rốiloạnđôngmáu [34], [59]
Tiềnsửbảnthânbịđộtqụynão:Nguycơbị ĐQN đốivớingườiđãcótiềnsửbịtaibiếnmạchmáunãohaythiếumáunãothoángqualà7lầntrong vòng5năm,nguycơnàyđặcbiệtcaotrongnămđầutiên(13-16lần) [44]
Tănghuyếtápđượcxemlàyếutốnguycơhàngđầutrongcơchếbệnhsinhcủa ĐQN [34].Tănghuyếtáplâudàigâytổnthươngthànhmạchhìnhthànhcácmảngxơvữa,tạohuyếtk hốitắcmạch,phìnhmạchnhỏtrongnão,dễgâytrạngtháinhồimáuổkhuyếtchảymáunãovàc ácrốiloạnkhác
[42].Tănghuyếtáptâmthu,tâmtrươnghoặccảtâmthulẫntâmtrươnglàyếutốnguycơđộclậ pgâyratấtcảcácloại ĐQN [16], [30].Tuynhiên,tỷlệcácloạităngHAgây ĐQN cònchưacónhiềunghiêncứuđềcập.Khihuyếtáp>160/95mmHgsẽlàmtăngnguycơ ĐQN làkhoảng4lầnsovớicánhâncóhuyếtápbìnhthườngvà>140-159/90-94thìsẽtăngnguycơ ĐQN gấp2lầncánhâncóhuyếtápbìnhthường [14] Đáitháođường
Đái tháo đường là yếu tố làm tăng tình trạng xơ vữa mạch máu não Khi mức đường huyết đạt 11 mmol/L, nguy cơ mắc bệnh so với mức đường huyết 6,4 mmol/L tăng từ 1,4 đến 2 lần Đái tháo đường kết hợp với tăng huyết áp là nguyên nhân chính làm tăng tỷ lệ mắc bệnh mạch máu não Tác giả Yoon chỉ ra rằng đái tháo đường làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch máu não ở người bệnh dưới 55 tuổi lên đến 11,6 lần.
[56]chothấyđáitháođườnglàmtănggấp2đến3lầnnguycơxơvữađộngmạch.TheotácgiảH oàngKhánhnăm2009lạithấyrằngđáitháođườngchỉchiếm1,99%ởthểNMNvà2,57%ởth ểCMN
[12]Tănghuyếtáp(THA)cóquanhệmậtthiếtvớiđáitháođường(ĐTĐ)type2,THAlàmộtt hànhphầnquantrọngtronghộichứngchuyểnhóa,vốncóliênquanđếnđềkhánginsulingâyr aĐTĐtype2,ngượclạiĐTĐlànguyênnhângâytổnthươngmạchmáu,gâynênTHA [3],
ThuốclálàmbiếnđổinồngđộlipidmàquantrọnglàgiảmHDLlipit,ngoàiracòntăngfibrino gen,tăngtínhđôngmáu,độnhớtmáu,tăngkếtdínhtiểucầu [12 below], [34].ThuốclácũnggâyảnhhưởngkhácnhautớicácthểkhácnhaucủaĐQN.Nhómtuổicóth óiquenhútthuốclákhácnhausẽgâyảnhhưởngkhácnhautớiĐQN.Tuổidưới55màhútthuố clásẽcónguycơtươngđốicaolà2,9,nguycơnàylà1,8ởtuổi55–74và1,1trên75tuổi [34] Cáccôngtrìnhnghiêncứuđãxácđịnhrằnghútthuốclálàmtăngnguycơđộtquỵnãonhưng nguycơcủađộtquỵnãogiảmrõmỗinămsaukhingừnghútthuốclávàgầnnhưkhôngcònởcác cánhânsau5nămkhônghútthuốchoặcchưatừnghút.Hútthuốcláthụđộnghaytrựctiếpđềul àmtăngnguycơbệnhlýtimmạch,vàlàyếutốđộclậpgâyđộtquỵnãoởcảhaigiới,mọilứatuổi vàtăng50%sovớinhómkhônghútthuốclá [56]
Rungnhĩ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Lànguyênnhânđầutiêncủabệnhlývềtimgâyrađộtquỵnão,rungnhĩcóthểxảyra2%- 4%trongquầnthểtuổi60hoặchơn,rungnhĩảnhhưởngnhiềuhơn10%ởnhữngngườitrên80t uổi.Có1/6trườnghợpđộtquỵnãothểnhồimáunãoởngườitrên60tuổidorungnhĩ.Tỷlệrung nhĩtăngtheotuổi,từ1.3%ởnhómtuổi50-59tuổiđến5.1%ởnhómtuổi80-
89tuổi.Sosánhvớidânsốchung,rungnhĩcónguycơtăngđộtquỵnãoởnữnhiềuhơnởnam.T ạiHuế,theonghiêncứucủaHoàngKhánh,“rungnhĩ”là4,16%ởthểNMN [12] luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Triglyceride,Lipittoànphần,HDL-C,ApolipoproteinA-1,ApolipoproteinB- 100,LipoproteinαvàLDL-C.Sựrốiloạnvềchuyểnhóamỡmáulà1YTNCgâyđộtquỵnão
Ccàngcaothìcàngítcónguycơđộtquỵnão(tăng5mg/dLHDL- Cthìgiảm24%nguycơđộtquỵnão [15].Lipoproteinαlàyếutốquantrọngcủa ĐQN gâyxơcứngmạchvàhìnhthànhcụcmáuđông,LDL-Ctăng10%thìtăng20%nguycơbị ĐQN doxơvữađộngmạch.TuynhiêngiảmLipit27kg/m 2 )vàtăngcânn ặngsau18tuổi,tươngtựcảBMIvàtăngcânđềulàmgiatăngkhôngnhữnglàmtăngnguycơcủ ađộtquỵnãothểnhồimáunãonóiriêngvàđộtquỵnãonóichung
[12].Trọnglượngtăngquáhơn30%làmtăngnguycơđộtquỵnãovàtăngtươngđốiởnhómcóB MIcaolà2,33sovớinhómthấphơnởnamgiới [34] Ítvậnđộng
Nhiềunghiêncứuchứngminhrằngítvậnđộngthểlựclàmtăngnguycơđộtquỵnãochocảha igiớivàkhôngphânbiệtchủngtộc.Ởnamgiớithườngxuyênhoạtđộngđủmạnhđểướtđẫmmồ hôigiảm20%nguycơđộtquỵnão,thểdụclàmgiảmnhồimáucơtimdođócũnglàmgiảmđộtqu ỵnão.Ngườitậpthểdục(4-
5lần/tuần)đãgiảm50%nguycơtửvongdođộtquỵnãohơnnhữngngườiíttậpthểdục(íthơn1lầ n/tuần) [71]
Uốngrượunhiều:Uốngtrungbìnhnhiềuhơn1lymỗingàychophụnữhayhơn2lymộtngàych onamgiớicóthểlàmtănghuyếtápvàsẽlàmtăngnguycơ ĐQN luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
StresslàYTNCcóthểdẫnđếnđộtquỵnão.Khibịstress,cơthểtiếtquámứcnhữngchấtlàm tăngnhucầuoxycơtimnhấtlàadrenalin,làmcomạchvành,rốiloạnchứcnăngđôngmáu,thà nhmạch…Ngoàirastressvà ĐQN cóthểliênquanvớinhaudonhữngngườiloâucòncókhuynhhướnghútthuốcnhiều,ítvậnđộ ng,uốngrượunhiềunêndễmắctimmạchhơn [16]
MấtngônngữvậnđộngkhitổnthươngvùngBroca(vùngsauhồitrán3)làmchongườibện hkhôngnóithànhlờinhưngvẫngiữkhảnăngtrìnhbàythônghiểulờinói(úớ,nóingọng),cần phânbiệtvớinóikhódorốiloạnởcơlưỡi,họng
Làbiểuhiệnbáohiệuchứcnăngtiềnđìnhngoạivihaytrungươngbịkíchthíchmàtrongbệnh độtquỵnãothìhaygặpchóngmặttiềnđìnhtrungươngdorốiloạntuầnhoànsaunhồimáuhoặcx uấthuyếtởtiểunãohoặcthânnão,thiếumáucụcbộthoángqua.Hầunhưbiểuhiệnchóngmặtcò nkèmtheorốiloạnvậnnhãn,mấtđiềuhòavậnđộng
Thườngđauđầudữdội,độtngột,cườngđộđaucaongaytừkhikhởiphát,đaunhưmuốnvỡtun gđầu,thườngkèmtheonônói,gáycứngvàdấumàngnão
1.1.5.6.Độtngộtlúlẫnhoặcmấtýthức luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Bìnhthườngthìhệthôngdẫntruyềncủathânnãotrênvàcácneuronđồithịsẽkíchhoạthệthốn glướivàtiếpnốichúngvớihaibáncầunãogâyrasựthứctỉnh.Khihệthốnglướikíchhoạtbịgiảm hoạtđộngvà/hoặchaibênbáncầunãohoạtđộngsuygiảmsẽgâyrarốiloạnýthứcvàhônmê Nếuchúngtacóthểkiểmsoát,giảmcácyếutốnguycơthìcóthểphòngđược80%nguycơđ ộtquỵnão
Khởiphátđộtngột(tínhbằnggiây,phút,giờ)vớibiểuhiệnchínhlàcáctriệuchứngthầnkin hkhutrú(còngọilàcụcbộhoặcđịnhvị)hơnlàlantỏa
Rốiloạncơvòng,rốiloạntâmthần,… luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trongtrườnghợpcáctriệuchứngphụchồihoàntoàntrongvòng24giờthìđólàcơnthiếumá unãothoángqua(TIA)màchưaphảilàđộtquỵnãothựcsự.Tuynhiên,gầnđâymộtsốtácgiảđã đềnghịthayđổiđịnhnghĩavềcơnthiếumáunãothoángquanhưđãtrìnhbàyởtrên
Ngườibệnhthườngcókèmtheomộtsốyếutốnguycơcủađộtquỵnãonhưtănghuyếtáp,béo phì,đáitháođường,hútthuốclá,rốiloạnlipitmáu,rungnhĩ,loâu,trầmcảm,
- Xétnghiệmmáu:Côngthứcmáu,urê,crêatinin,đườngmáu,ionđồ,mentim(troponinT), chứcnănggan,bộmỡ,bộđôngmáu
- Cáchìnhảnhsọnãokhác:MRI(thườngquy,táitướimáu,khuếchtán)…
- Mộtsốxétnghiệmmáukhác:ProteinS,C,tốcđộlắngmáu,hs- CRP(highsensitivityCReactionProtein),khímáuđộngmạch,miễndịch,… luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Nghiên cứu của Gregory P Samsavà CS năm 1998 cho thấy chỉ có 41% người bệnh nhận thức được nguy cơ đột quỵ não Khoảng 74% người bệnh biết thông tin về đột quỵ não nhờ bác sĩ, trong khi 62% những người có tiền sử TIA nhận thức được yếu tố nguy cơ của đột quỵ não So với 42% người bệnh có tiền sử đột quỵ não và 34% người có nguy cơ đột quỵ não cao, khoảng 50% người bệnh dưới 65 tuổi đã nhận thức được yếu tố nguy cơ đột quỵ não, so với 30% những người từ 65 tuổi trở lên Nhóm người bệnh cần được nâng cao nhận thức về yếu tố nguy cơ bao gồm người trẻ tuổi, trầm cảm, sức khỏe yếu và tiền sử TIA.
Nghiên cứu của Gupta (2002) đã tiến hành với 410 người bệnh có yếu tố nguy cơ đột quỵ não tại bệnh viện Landough, Penarth, Anh Kết quả cho thấy 336 người bệnh có thể nhận biết các biểu hiện cảnh báo một cách chính xác, trong khi 267 người xác định được ít nhất một yếu tố nguy cơ của đột quỵ não Về nhận thức của người bệnh, chỉ có 13 người xác định căng thẳng, lo lắng là yếu tố nguy cơ chính, và chỉ 197 người cho rằng tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ gây ra đột quỵ não Hầu hết người bệnh không tự coi mình có nguy cơ tiềm tàng bị đột quỵ não Tác giả nhấn mạnh cần có chiến lược phòng ngừa đột quỵ não thông qua giáo dục, loại bỏ những quan niệm sai lầm về đột quỵ não, và nâng cao nhận thức về yếu tố nguy cơ cũng như hành động đúng khi gặp người bị đột quỵ não.
Nghiên cứu của Carroll và CS năm 2003 tại Bệnh viện Derriford, Plymouth, đã khảo sát hai nhóm bệnh nhân được chẩn đoán đột quỵ não hoặc TIA trong vòng 48 giờ nhập viện Kết quả cho thấy 40% bệnh nhân có thể xác định được yếu tố nguy cơ đột quỵ não của họ, trong khi 80% đã gọi bác sĩ đến nhà thay vì gọi cấp cứu Đặc biệt, trong nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao, 93% đã liệt kê được ít nhất một biểu hiện cảnh báo của đột quỵ, và 73% sẽ gọi xe cứu thương nếu gặp trường hợp nghi ngờ Tuy nhiên, chỉ có 7,5% biết thông tin về đột quỵ từ nhân viên y tế Do đó, cần nâng cao nhận thức về đột quỵ não, đặc biệt là nhận thức về yếu tố nguy cơ và biểu hiện cảnh báo trong nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao.
Nghiên cứu của Shafaee M.A và CS năm 2006 tại Bệnh viện Đại học Sultan Qaboos, Oman, khảo sát 400 người bệnh có yếu tố nguy cơ đột quỵ não Kết quả cho thấy 35% số đối tượng nhận thức được não là cơ quan bị ảnh hưởng bởi đột quỵ, 68% xác định chính xác ít nhất một biểu hiện cảnh báo, và 43% nhận diện được ít nhất một yếu tố nguy cơ Chỉ 42,7% người bệnh có thể kể ra ít nhất hai biểu hiện cảnh báo, trong khi 26% có thể nêu ra ba hoặc nhiều hơn Đáng chú ý, 62% không tin rằng họ có nguy cơ cao bị đột quỵ não, và 98% chưa từng được tư vấn bởi bác sĩ Theo tác giả, những người trẻ tuổi có trình độ học vấn cao thường nhận thức tốt hơn về các biểu hiện cảnh báo và yếu tố nguy cơ của đột quỵ não.
Nghiên cứu của Dominicis L.D và C.S năm 2006 đã thực hiện với 352 bệnh nhân có nguy cơ cao bị đột quỵ não tại ba khoá của bệnh viện trong vùng Marche, Italy Các bệnh nhân đã được yêu cầu trả lời một bảng câu hỏi nhằm thu thập dữ liệu về đặc điểm nhân khẩu học, yếu tố nguy cơ được xác định bằng hệ thống tính điểm Coppola, và nhận thức về các triệu chứng, yếu tố nguy cơ, cũng như lựa chọn hành động khi phát hiện bị đột quỵ não Trong số 352 người được hỏi, có 52% bệnh nhân không thể kể được ít nhất một biểu hiện cảnh báo của đột quỵ não.
,58,4%sốngườicónguycơđộtquỵnãocaokhônghềbiếtbấtkỳyếutốnguycơ.Chỉcó59,4%c họnlàđưangườibệnhlênkhoaCấpcứukhipháthiệnngườibệnhbịđộtquỵnão.Nghiêncứun àykhẳngđịnhnhậnthứcvềđộtquỵnãocònhạnchếtrongdânsốnghiêncứu,đặcbiệtlàởnhữn gngườicónguycơđộtquỵnãocao
NghiêncứucủaAnneHickeyvàCSnăm2012 [46]:Nghiêncứuđượctiếnhànhvới1000ngườilớn(≥18tuổi)ởcộngđồngcủaIrelandđãđượ cphỏngvấnquađiệnthoạivềnhậnthứcvềcácyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão ,thôngtinđượcthuthậpbằngcáchsửdụngbộcâuhỏinhậnthứcđộtquỵnão(SAQ).Nghiêncứ uchothấycó71%ngườithamgiaxácđịnhđượchaihoặcnhiềuyếutốnguycơđộtquỵnão.Có 31%ngườithamgiaxácđịnhhaihoặcnhiềubiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão;Chỉcóíthơn50% ngườidânsẽchọngọixecứuthươngnếubịđộtquỵnão
NghiêncứucủaDuqueA.SvàCSnăm2015 [37]:Nghiêncứutại4khoacủabệnhviệnSanFansicotạiAnh.Hainhómđượcchọnthamgia nghiêncứulàtănghuyếtápvàngườigià.vớicỡmẫun%2ngườibệnhđãđượclựachọnngẫu nhiênphỏngvấn,146ngườibệnhlànữgiới(58,9%).Tuổitrungbìnhlà60,56±16,7tuổi(kho ảng21-
Số lượng trung bình các yếu tố nguy cơ đột quỵ được bệnh nhân báo cáo là 4,44±2,09 Trong đó, yếu tố nguy cơ phổ biến nhất là tăng huyết áp, với 209 bệnh nhân (84,3%) nhớ ít nhất một yếu tố nguy cơ, thường là tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và căng thẳng Có 184 bệnh nhân (74,2%) cho biết đã từng trải qua ít nhất một biểu hiện cảnh báo, thường gặp nhất là liệt nửa người, nói khó và liệt mặt, nhưng chỉ có 6,5% nhớ lại các biểu hiện cùng nhau 169 bệnh nhân (69,5%) cho biết sẽ gọi cấp cứu khi gặp người bệnh đột quỵ não Trong số bệnh nhân có nguy cơ cao, những người bệnh tăng huyết áp và có trình độ học vấn cao nhận thức tốt hơn, không có sự khác biệt về tuổi tác.
Nghiên cứu của Vũ Anh Nhị và CS năm 2003 tại khoa Thần Kinh bệnh viện Chợ Rẫy, thành phố Hồ Chí Minh, đã khảo sát 42 bệnh nhân và 158 thân nhân Các yếu tố cần khảo sát bao gồm tuổi, giới, dân tộc, trình độ học vấn, các yếu tố nguy cơ, hiểu biết về yếu tố nguy cơ, biến chứng, khả năng phòng ngừa và mong muốn hiểu thêm về bệnh ĐQN Kết quả cho thấy 89,5% bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp và 100% cho rằng tăng huyết áp là nguy cơ chính gây ĐQN Trong nhóm bệnh nhân không bị tăng huyết áp, 100% cũng cho rằng tăng huyết áp là nguy cơ chính Đối với nhóm bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường, 100% cho rằng đái tháo đường là nguy cơ gây ĐQN, trong khi 70% bệnh nhân không bị đái tháo đường cũng nhận thức được điều này.
%ngườibệnhvà59,2%ngườinhànghĩrằngĐTĐlàYTNCgâyĐQN.Nghiêncứuchỉracó5, 7%ngườibệnhvà80%ngườinhànghĩrằngtiềnsửđộtquỵ/cơnthiếumáunãothoángqualàY TNCgâyĐQN.Có97.6%ngườibệnhvà96,8%ngườinhànhậnbiếtđượcítnhất1YTNC;có 92,8%ngườibệnhvà93,7%ngườinhànhậnbiếtđượcítnhất1BHCBcủaĐQN
Nghiên cứu của Nguyễn Văn Triệu và CS năm 2007 cho thấy, trong số 56 người dân tham gia tại tỉnh Hải Dương, các yếu tố nguy cơ đột quỵ não bao gồm tăng huyết áp (27,3%), hút thuốc lá (26,2%) và thừa cân, béo phì (16,1%) Đặc biệt, hơn 2/3 người có tăng huyết áp không nhận thức được tình trạng của họ, và 1/4 người tham gia chỉ xác định được ít nhất một biểu hiện cảnh báo của đột quỵ não Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng 84% người dưới 40 tuổi không biết bất kỳ biểu hiện cảnh báo nào của đột quỵ não, con số này giảm xuống còn 63,5% ở những người từ 70 tuổi trở lên Các yếu tố nguy cơ chính của đột quỵ não bao gồm tăng huyết áp, tăng cholesterol máu, đau ngực, hút thuốc lá và thừa cân, béo phì Nhận thức của cộng đồng về các biểu hiện cảnh báo của đột quỵ não còn thấp, với 71,4% cho rằng liệt nửa người là biểu hiện chính, 41,2% cho rằng là dị cảm, và 58,8% cho rằng là nói khó Do đó, việc tuyên truyền và giáo dục cho người dân về các yếu tố nguy cơ và biểu hiện cảnh báo của đột quỵ não là rất cần thiết.
NghiêncứucủaDươngĐìnhChỉnhnăm2012 [10]:Nghiêncứuđượctiếnhànhtạicộngđồngcủacáchuyện,thànhphốởNghệAnvớin@3đ ốitượnglàngườinhàngườibệnhbịđộtquỵnão,tỷlệngườinhàcónhậnthứcvềbệnhđộtquỵnão caonhấtlàởVinh(98,6%),tiếpđếnlàHưngNguyên(97,1%),TươngDương(78,2%).Vinhlà nơingườidânbiếtvềcácyếutốnguycơcủabệnhđộtquỵnãonhiềunhất.Tỷlệngườinhàcónhận thứcvềbệnhđộtquỵnãocaonhấtlàởVinh(98,6%),tiếpđếnlàHưngNguyên(97,1%),Tương Dương(78,2%).Trongđó,Vinhlànơingườidânbiếtvềcácyếutốnguycơcủabệnhđộtquỵnão nhiềunhất.TỷlệnhậnbiếtvềcácBHCBcủađộtquỵnãocủangườidânlàkhácaoởcảkhuvựcth ànhphốlẫnmiềnnúi.Điềunàychứngtỏkhingườibệnhđãbịbệnh,cáctriệuchứngđãrõràngthì đasốngườidânđềunhậnbiếtđượcđólàbệnhlýcủađộtquỵnão
NghiêncứucủaFitzpatrickvàNgôVănQuảngnăm2013 [39].Nghiêncứuđãđưan21ngườilớntừ883hộgiađình.Độtuổicủangườithamgiatừ35- 93nămvớiđộtuổitrungbình52±12,5và56,1%làphụnữ.Trongđónamvànữkhôngcósựkhác biệttheođộtuổi,khácbiệttheokhuvựcđịalý,thunhập,giáodục,tìnhtrạnghútthuốc,tănghuyếtá pvàmộtsốbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãovớip0,05 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Chúthích:Trêntiểuhọcbaogồmhọctrunghọccơsở,trunghọcphổthông,đạihọcvàsauđạih ọc.Từtiểuhọctrởxuốngbaogồmkhôngbiếtchữvàhọctiểuhọc
Nhậnxét:Cósựkhácbiệtvềnhậnthứcvềyếutốnguycơđộtquỵnãogiữahainhómtrìnhđộv ănhóa,tỷlệngườithamgiacótrìnhđộvănhóatrêntiểuhọccóxuhướngnhậnthứcđạtgấp6, 38lầnngườithamgiacótrìnhđộvănhóatừtiểuhọctrởxuốngcóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:2,47-16,45
Yếutốnhânkhẩuhọc NhậnthứcvềYTNCĐQN Tổng(n) Đạt Khôngđạt Thunhập bìnhquân
Cósựkhácbiệtnhậnthứcvềyếutốnguycơđộtquỵnãogiữahainhómthunhậpbìnhquân,t ỷlệngườicóthunhậpbìnhquântrungbìnhtrởlêncóxuhướngnhậnthứcđạtgấp2,42lầnngườ icóthunhậpbìnhquânởmứcthấpcóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,05-5,6
Bảng3.18.Kếtquảphântíchđơnbiếnvềmốiliênquangiữanhậnthứcvềyếutốnguycơđộtqu ỵnãovàtìnhtrạnghônnhân: luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Chúthích:Sốngmộtmìnhbaogồmđộcthân,góavợ(chồng),đãlyhôn
Cósựkhácbiệtnhậnthứcvềyếutốnguycơđộtquỵnãogiữahainhómtìnhtrạnghônnh ân,tỷlệngườisốngcùngvợ(chồng)cóxuhướngnhậnthứcđạtgấp3,21lầnngườithamgi asốngmộtmìnhcóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,4-7,13
Cósựkhácbiệtvềnhậnthứcvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãogiữahainhómtuổi,tỷlệđ ốitượngthamgiatừ65tuổitrởlêncóxuhướngnhậnthứcđạtgấp3,26lầnđốitượngthamgi adưới65tuổicóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,76-5,99
Yếutốnhânkhẩuhọc NhậnthứcvềBHCBCủa ĐQN Tổng(n) luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si Đạt Khôngđạt
DântộcKinhcóxuhướngnhậnthứcđạtvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãogấp0,16lầndântộckh ác,nhưngsựkhácbiệtnàykhôngcóýnghĩathốngkêbởip> 0,05 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Cósựkhácbiệtnhậnthứcvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãogiữahainhómnghềnghiệp,tỷlệ ngườithamgialàcóviệclàmcóxuhướngnhậnthứcđạtgấp3,28lầnngườithamgiathấtnghiệp cóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,74-6,17
Nhậnxét: Đốitượngnghiêncứusốngởnôngthôncóxuhướngnhậnthứcđạtvềbiểuhiệncảnhbáođột quỵnãogấp0,69lầnđốitượngnghiêncứusốngởthànhthị,nhưngsựkhácbiệtnàykhôngcóý nghĩathốngkêbởip> 0,05 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
NhậnthứcvềBHCBCủa ĐQN Tổng(n) Đạt Khôngđạt Trìnhđộ vănhóa
Cósựkhácbiệtnhậnthứcvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãogiữahainhómtrìnhđộvănhóa,t ỷlệngườithamgiacótrìnhđộvănhóatrêntiểuhọccóxuhướngnhậnthứcđạtgấp3,5lầnngười thamgiacótrìnhđộvăntừtiểuhọctrởxuốngcóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,97- 6,58
NhậnthứcvềBHCBCủa ĐQN Tổng(n) Đạt Khôngđạt Thunhập bìnhquân
Cósựkhácbiệtnhậnthứcvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãogiữahainhómthunhậpbìnhq uân,tỷlệngườicóthunhậpbìnhquântrungbìnhtrởlêncóxuhướngnhậnthứcđạtgấp2,8l ầnngườithunhậpbìnhquânthấpcóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,32-5,95 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
NhậnthứcvềBHCBcủa ĐQN Tổng(n) Đạt Khôngđạt Tìnhtrạng hônnhân
Cósựkhácbiệtnhậnthứcvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãogiữahainhómtìnhtrạnghônnh ân,tỷlệngườisốngcùngvợ(chồng)cóxuhướngnhậnthứcđạtgấp3,14lầnngườithamgiasố ngmộtmìnhcóýnghĩathốngkêvớip< 0,05 ;95%CI:1,64-6,02
Trongsáuyếutốnhânkhẩuhọcnhânkhẩuhọcthìchỉcóduynhấtmộtyếutốnhânkhẩu họcliênquanđộclậpvớinhậnthứcđạtvềyếutốnguycơđộtquỵnãođólàtrìnhđộhọcvấnt rêntiểuhọcvớip> 0,05cóýnghĩathốngkêvớiOR=4,28;95%CI:1,2-15,2 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trongnămyếutốnhânkhẩuhọcnhânkhẩuhọcthìchỉcóduynhấtmộtyếutốnhânkhẩu họcliênquanđộclậpvớinhậnthứcđạtvềbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãolàtrìnhđộhọcvấ ntrêntiểuhọcvớip> 0,05cóýnghĩathốngkêvớiOR=2,42;95%CI:1,04-5,64 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Kếtquảnghiêncứucủachúngtôichothấycóđến84,7%ngườibệnhcónguycơcaobịđộtq uỵnãonhậnthứcđạtvềcácyếutốnguycơđộtquỵnão(kểđượcítnhất2yếutố).Trongđó,tỷlện gườibệnhcónhậnthứctốtchiếmhơn50%(kểđượcítnhất3yếutố).Đâylànhữngconsốlàmc hochúngtalạcquanhơntrongnỗlựcdựphòngđộtquỵnão.Bởilẽ,theoSamsavàCS(1997)th ìtỷlệđốitượngnghiêncứucónhậnthứcđạtchỉlà41%
[66].Mặtkhác,theonghiêncứucủaShafaeevàCS(2006),cóđến44,3%trườnghợpkhôngth ểkểramộtyếutốnguycơ,chỉcó28,5%kểđượcchínhxácítnhấtlà2yếutốnguycơ,và14%kểđ ượcchínhxácítnhất3yếutốnguycơ
[43].Ngoàira,YoonvàCS(2002)cũngđãnhấnmạnhrằngsựnhậnthứcvềcácyếutốnguycơ độtquỵnãoởnhữngđốitượngtươngtựchúngtôicònởmứcthấp[73].Nhưngsovớikếtquảcủ anhómngườibệnhkhôngcónguycơđộtquỵnãocủaJaraCSKvàCSnăm2010
Mặc dù kết quả của chúng tôi có tốt hơn khi so với một số tác giả khác, nhưng chúng tôi không nên chủ quan vì một số lý do Thứ nhất, những nghiên cứu dẫn ra đều được thực hiện từ năm 2006 về đột quỵ Hơn 10 năm qua, đã có biết bao nhiêu tiến bộ trong hiểu biết của người dân về bệnh tật nói chung và đột quỵ nói riêng Thứ hai, nghiên cứu này được thực hiện trên những đối tượng có nguy cơ cao bị đột quỵ, nên nhận thức của họ về các yếu tố nguy cơ của nhóm bệnh này chắc chắn sẽ tốt hơn so với dân số chung trong cộng đồng Thứ ba, đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là những người bệnh tăng huyết áp (THA) và đái tháo đường (ĐTĐ), trong khi chỉ có 67,3% trường hợp cho rằng THA là yếu tố nguy cơ đột quỵ, và tỷ lệ đối tượng cho rằng ĐTĐ là yếu tố nguy cơ cũng ở mức thấp (13,3%) Cuối cùng, trên thực tế, số lượng các yếu tố nguy cơ đột quỵ ngày càng được xác định thêm nhiều.
Cũngcầnnóithêmlàmộtsốnghiêncứutrongcộngđồngchothấysựnhậnthứccủangườid ânvềkhíacạnhnóitrêncònnhiềuhạnchế.Vídụ,theoAnneHickeyvàCS(2012),tỷlệngườid ânkểđượcítnhất2yếutốnguycơđộtquỵnãocũngchỉlêntới71%
[28].Theođó,nhậnthứctrênđốitượngngườibệnhđộtquỵnãovàthânnhâncủahọtốthơnchúngt ôivìnhữngđốitượngnàyđãchứngkiến/từngtrảiquacácYTNCvàBHCBcủa ĐQN đó,hơnnữatácgiảlạisửdụngbộcâuhỏidạngđóng
Nhưvậy,nhìnchungsựnhậnthứccủangườibệnhvềcácyếutốnguycơđộtquỵnãocòntươ ngđốihạnchế.Đểviệcdựphòngbệnhđượchiệuquả,rõràngchúngtacầnphảinângcaokiếnt hứccủangườibệnhvàngườidân
Nghiêncứuchúngtôichothấyngườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãoquantâmnhiềuđế nmộtyếutốnguycơcủađộtquỵnãonhưtănghuyếtáp(67,3%),tiềnsửgiađìnhcóngườithânb ịđộtquỵnãolà(49,5%).Điểmđángbànluậnởđâylàhầuhếtngườibệnhtrongnghiêncứuchú ngtôilàtănghuyếtápnhưngchưađến70%chorằngtănghuyếtáplàyếutốnguycơđộtquỵnão trongkhiđâylàyếutốnguycơquantrọngnhấtvàcóthểđiềuchỉnhđược.Điềunàycũngđãđượ ckhẳngđịnhbởimộtsốtácgiảkhácnhưĐặngThịKimNhung(2015)
[7],NguyễnThịTuyến(2011) [17],CarrollvàCS(2004) [33],GuptavàCS(2002) [43],PanciolivàCS(2003) [67].VớinghiêncứuVũAnhNhịvàCSnăm2003 [28]ởBệnhviệnChợRẫyvềnhậnthức YTNC củangườibệnh ĐQN thìtrongnhómngườibệnhcótiềnsửtănghuyếtápcó89,5%nghĩrằngTHAchínhlànguycơgây ĐQN
Tiếp theo, yếu tố nguy cơ đề cập đến đó là “Đái tháo đường” Trong nghiên cứu của chúng tôi, chỉ có 13,3% người bệnh nhận thức được yếu tố này; trong khi đó, nghiên cứu của Shafaee M và CS năm 2006 cho thấy tỷ lệ này là 22,8%; và nghiên cứu của Carroll và CS năm 2004 ghi nhận con số lên tới 90% Ở Việt Nam, nghiên cứu của Vũ Anh Nhị và CS năm 2003 báo cáo rằng trong số người bệnh bị đột quỵ não có tiền sử ĐTĐ, 100% người bệnh nghĩ rằng ĐTĐ chính là nguy cơ gây ĐQN.
Quađâytathấycầntậptrungquantâmđếncácnhómđốitượnglàtănghuyếtápvàđáitháođ ườngmộtcáchđầyđủvàhệthống.Đâylàcácyếutốnguycơvôcùngquantrọngđốivớiđộtquỵ não.Haiyếutốnàysonghànhlàmchođộngmạchdễbịtổnthương,vàtấtyếuxơvữađộngmạc hđượchìnhthành [56]
Tiếptheolàtiềnsửbịđộtquỵnão/TIAvàthóiquenănmặn,ănquánhiềuchấtbéolầnlượtlà 17,3%;Tăngcholesterolmáulà14,8%;Bệnhmạchvành/rungnhĩlà16,3%;Lớntuổilà28,1
%; NghiêncứucủachúngtôicaohơnnghiêncứucủaCarollvàCSnăm2004 [33]ngườikhôngbiếtgìvềyếutốnguycơđộtquỵnãolàlàrungnhĩ100%;đáitháođường90%;bệ nhnhồimáucơtimhoặctiềnsửbịđộtquỵnãolà86%.ỞViệtNam,nghiêncứuVũAnhNhịvàCSn ăm2003
[28]chỉcó5,7%ngườibệnhnghĩrằngtiềnsửđộtquỵ/cơnthiếumáunãothoángqualàYTNCgây ĐQN.Sởdĩcósựchênhlệchđólàdongườibệnhđếnkhámđượcnhânviênytếtưvấnvềyếutốn guycơ,đặcbiệtlàkhihọởtrongnhómbệnhnguycơcaođộtquỵnão
Trongnghiêncứunày,cácyếutốnguycơítđượcđềcập:Hútthuốclá(11,7%),Stress- Loâu(8,7%),Uốngnhiềurượu(10,2%),BéophìvàÍtvậnđộng(9,2%)
[21]vềnhậnthứcvềyếutốnguycơ ĐQN ởngườibệnhtănghuyếtáp:Hútthuốclá(64,9%),thóiquenănmặn(98,2%);béophì(71,8%)
;Ítvậnđộng(23,9%);Stress(100%);Uốngnhiềurượu(85,9%);nhưngkếtquảcủachúngtôi cókhácbiệtvớinghiêncứucủaGuptanăm2002 [43]khicóđến51,9%lạichọnStress-Loâu Hiệnnay,béophì,đặcbiệtlàbéophìbụnglàmộtvấnđềsứckhỏeđượcnhiềuquốcgiaquant âmbởisựgiatăngvớitốcđộchóngmặtcủanó
Chínhyếutốnàythuộc10yếutốnguycơhàngđầucủađộtquỵnão [47] luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trongnghiêncứucủachúngtôithìngườibệnhítbiếtyếutốbéophì,ítvậnđộng,stress…cũ ngsẽgâyrađộtquỵnão.Mộtsốnghiêncứukháccũngchothấyđốitượngnghiêncứucóxuhướ ngđánhgiáthấpcác YTNC vàchorằngsẽkhôngxảyravớihọ [36], [45], [48].Chẳnghạnnhưngườibệnhlớntuổi,họkhôngbiếthọchínhlàYTNCdẫnđếnbệnh.Tươ ngtựvớinghiêncứucủaNguyễnThịTrangNhung(2013) [48]vàReevesM.J [65](2002),ngườitrẻtuổithìkhôngbiếtStresslàmchobệnhcủahọnặngthêm [42]
Thựctếchothấyđâylànhữngyếutốnguycơrấtgầngũivớicuộcsốngđờithườngcủamỗin gườidân.Dođó,nếubảnthânhọbiếtđượctầmquantrọngthựcsựcủacácyếutốcóthểđiềuchỉ nhđượcnàythìchắcchắncôngtácdựphòngđộtquỵnãosẽđượchiệuquảhơn.Vìvậy,cầnnân gcaonhậnthứcngườidânquanhiềukênhthôngtinkhácnhau,ởnhiềuthờiđiểmvàbốicảnhk hácnhau.
Tómlại,nhậnthứccủangườidânvềcácyếutốnguycơđộtquỵnãonóichungcònnhiềuhạn chế,đặcbiệtlàcácyếutốnguycơhếtsứcquantrọngnhưtănghuyếtápvàđáitháođường.Rõrà ng,việcnângcaonhậnthứccủangườidânvềcácyếutốnàylàviệccầnlàmngaynếuchúngtam uốnlàmgiảmtỷlệmớimắc,hiệnmắc,tửvong,tàntậtvàchiphíđiềutrịđốivớiđộtquỵnão Điềunàychothấycầnchútrọnghơnvềviệctruyềnthônggiáodụcsứckhỏequacácphươn gtiệnđạichúngkhácsẽgiúpngườibệnhtiếpcậnkịpthờivàhiệuquảthôngtinvềđộtquỵnão.T uyvậy,đâylàcácyếutốnguycơgópphầngâyrađộtquỵnãonhanhhơnởnhữngngườibệnhng uycơcao,vìvậycầnphảicungcấpchohọthôngtinđểphòngtránhcácnguycơtrêncàngsớmc àngtốt.Chínhvìvậy,chúngtacầnphảituyêntruyền,giáodụcchonhữngngườibệnhthuộcnhó mnguycơcaobịđộtquỵnão,đặcbiệtlàngườibệnhtănghuyếtápvàđáitháođường.Cónhưvậy, mớicóthểlàmgiảmtỷlệhiệnmắcvàmớimắccủađộtquỵnão
Người bệnh tăng huyết áp và/hoặc đái tháo đường có nguy cơ cao bị đột quỵ não, do đó việc nhận diện các biểu hiện cảnh báo của hội chứng này rất quan trọng Điều này giúp người bệnh đến bệnh viện sớm hơn, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người bệnh nhận thức được các biểu hiện cảnh báo chỉ đạt dưới 50%, và chỉ có 6,6% có khả năng nhận thức tốt, tức là có thể kể ra ít nhất 3 biểu hiện cảnh báo.
Theoyvăn,sựnhậnthứccònhạnchếkểtrêncũngđãđượcnhấnmạnhbởimộtsốtácgiả.Trư ớchết,theoShafaeevàCS(2006),cóđến32%ngườibệnhkhôngbiếtmộtbiểuhiệncảnhbáon àocủađộtquỵnãovàchỉcó42,7%kểđượcchínhxácítnhất2biểuhiệncảnhbáo(tươngứngvớ imứcnhậnthứcđạttrongnghiêncứuchúngtôi)
[68].Mặtkhác,trongnghiêncứucủaCarrollvàCS(2003)cóđến60,4%đốitượngnghiêncứ ukhôngbiếtvềcácbiểuhiệncảnhbáovàtỷlệbiếtđượcítnhất1biểuhiệncảnhbáocũngchỉởm ức39,6%
[32].Bêncạnhđó,theoDominicisvàCS(2006),có52%ngườibệnhkhôngkểđượcítnhấtmộ tbiểuhiệncảnhbáo
[35].Thêmvàođó,nghiêncứucủaAnneHickeyvàCS(2012)cũngchothấychỉcó31%ngườ ithamgianghiêncứukểđượcchínhxácđượcítnhấthaibiểuhiệncảnhbáođộtquỵnão [46] Ngoàira,nhữngbằngchứngtươngtựcònđượcnêurabởimộtsốtácgiảnhưMüller- NordhornvàCSnăm2006 [57],NicolBvàCSnăm2005 [58],AlShafaeevàCSnăm2015 [37],PandianvàCSnăm2005 [60],DuquevàCSnăm2015 [36],
Nhưvậy,cóthểnóirằngnhậnthứcchungcủangườibệnhcónguycơcaobịđộtquỵnãovềbi ểuhiệncảnhbáocủachínhnhómbệnhnàycònthấp Điềunàysẽgópphầngiatăngtỷlệtửvong,tàntậtvàchiphíđiềutrịcủađộtquỵnão.Vìvậy,v iệcxâydựngmộtchươngtrìnhgiáodụcsứckhỏechuyênbiệtchonhómđốitượngnguycơcao nàylàhữuích
Trong các biểu hiện cảnh báo đột quỵ não, người bệnh thường không nhận thức được những triệu chứng quan trọng như đột ngột tê hoặc liệt vận động nửa người, khó nói, hoặc giảm khả năng hiểu Các triệu chứng khác như đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân, chóng mặt, mất thăng bằng, lẫn lộn, và giảm khả năng nhìn cũng ít được chú ý Đáng chú ý, chỉ có 46,4% người bệnh nhận ra rằng đột ngột tê hoặc liệt vận động nửa người là biểu hiện cảnh báo, mặc dù đây là triệu chứng có thể gặp ở hơn 80% trường hợp đột quỵ não.
Theoyvăn,kếtquảtươngtựcũngđượcbáocáoquamộtsốnghiêncứukhác.TheoWahabv àCS(2008)ởNigieria,chỉcó24,4%và13,3%đốitượngnghiêncứuchorằng“Yếuđộtngộtn ửangười”và“Chóngmặt,mấtthăngbằnghoặcphốihợp”lànhữngbiểuhiệncảnhbáocủađột quỵnão
[70].Mặtkhác,trongnghiêncứucủaShafaeevàCS(2006)cũngchỉcó30%và25,8%ngườib ệnhchorằng:“Độtngộtnóikhó/khôngnóiđược/độtngộtgiảmkhảnăngthônghiểu”và“Đột ngộtchóngmặtvàmấtthăngbằng,điđứngkhókhăn”làcácbiểuhiệncảnhbáo
Thêmvàođó,mộtsốnghiêncứutrongnướccũngchỉrarằngnhậnthứccủangườibệnhvềc ácbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãocũngởmứcthấp.Chẳnghạn,theoĐặngThịKimNhung(20 15),tỷlệngườibệnhchorằng“têbì,méomiệng”,“choángváng,mấtthăngbằng”,và“lúlẫn”l àcácbiểuhiệncảnhbáolầnlượtlà30%,22,9%,và18%
[7].LuậnđiểmnàycònđượcủnghộbởinghiêncứucủaNguyễnVănTriệuvàCS(2007) [19] Nhưvậy,cóthểnóirằngnhậnthứccủangườibệnhvềcácbiểuhiệncảnhđộtquỵnãocònhạ nchế.Điềunàytrởnênquantrọngkhitổnthươngnãodođộtquỵgâyracódiễntiếnrấtnhanhvà khảnănghồiphụclạirấtkém
Vềmặtlýthuyết,cứmỗiphúttrôiqua,cógầntới2triệutếbàonãomấtđi [42].Dođó,việcnhậnracácbiểuhiệncủađộtquỵnãođểrồiđếnbệnhviệnsớmnhấtlàđiềucốtl õitrongđiềutrịđộtquỵnãotrênlâmsàng.Rõràng,việctuyêntruyềnvàgiáodụcngườibệnhlà vôcùngcầnthiết
Trongnghiêncứuchúngtôi,nguồnthôngtinvềđộtquỵnãomàngườibệnhcóđượclàchủy ếutừnhânviênytế(70,9%),kếtiếpđếnlàtừtivi,đàibáo(59,2%).Kếtquảtươngtựcũngcótro ngmộtsốnghiêncứukhác.Vídụ,theoSamsavàCS(1997),đốitượngnghiêncứulấynguồnth ôngtinvềđộtquỵnãochủyếutừcácnhânviênytế(70,9%)
[66].Bêncạnhđó,theoLêĐứcHạnhvàCSnăm2012 luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
[15],tỷlệngườibệnhlấythôngtintừnhânviênytếlàcaonhất(62,6%).Mặtkhác,tácgiảĐặng ThịKimNhung(2015)đãchỉrarằngngườibệnhcóđượcthôngtinvềđộtquỵnãochủyếuqua phươngtiệnđạichúngvàtừnhânviênytế
[7].Trênthựctế,đâylànhữngnguồnthôngtinquantrọngvàcóđộtincậycaohơnsovớinguồnt hôngtintừgiađình,bạnbè,hàngxóm
Tuynhiên,trongmộtsốnghiêncứuởcộngđồngthìgiađìnhvàngườixungquanhlạilànguồ ncungcấpthôngtinchủyếu.Điểnhình,theoShafaeevàCS(2006),nếunhưcóđến54%đốitượ ngthamgianghiêncứulấythôngtinvềđộtquỵnãotừngườithân(39,3%)vàbạnbè(14,7%)thìc hỉcó4,5%lấythôngtintừcácnhânviênytế(2,3%từbácsĩvà2,2%từđiềudưỡng) [68]
Sựkhácbiệtkểtrêncũngcóthểlýgiảirằngđốitượngtrongnghiêncứuchúngtôilànhữngng ườimắcbệnhtănghuyếtápvàđáitháođường.Đâylànhữngchứngbệnhmạntính,cầnphảitheo dõivàtáikhámđịnhkỳnênngườibệnhthườngđượccácbácsĩ,điềudưỡngthămkhámvàtưvấn thườngxuyên
Chínhvìvậy,nguồnthôngtinchủyếumàhọcóđượclàtừnhânviênytế Điềuđángnóithêmởđâylàtrongnghiêncứunàychỉcó17,3%ngườibệnhlấythôngtintừi nternet.Thiếtnghĩ,trongthờiđạicôngnghệthôngtin,internetngàycàngphổbiếnmàchỉcót ừngđóngườibệnhsửdụngnguồnthôngtinnàylàđiềucầnphảinhìnnhậnvàxemxétlại.Đểtừ đó,việcsửdụngnguồnthôngtinvềđộtquỵnãođượchiệuquảhơn
Khi gặp trường hợp ngưng thở đột quỵ não, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để không bỏ lỡ thời gian vàng trong điều trị Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy chỉ có 53,8% đối tượng tham gia cho rằng cần đưa người bệnh đến bệnh viện khi ngưng thở do đột quỵ não Đặc biệt, 27,2% trường hợp không biết phải xử trí như thế nào và 19% sử dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, giác hơi, xoa dầu nóng Nghiên cứu của Đặng Thị Kim Nhung (2015) cũng chỉ ra rằng 53,6% người nhà của bệnh nhân đột quỵ não lựa chọn cách gọi xe cấp cứu để đưa người bệnh đến bệnh viện.
[73].Ngoàira,theoShafaeevàCS(2006)cũngđãnhấnmạnhcóđến19,5%đốitượngnghiênc ứulựachọnbiệnphápđiềutrịtheokinhnghiệmcủangườibảnđịavà7,5%lạilựachọnnhữngp hươngphápđiềutrịtạinhà [68] Đâyđúnglàthựctrạngđángphảibáođộngbởivìđốitượngnghiêncứucủachúngtôilànhữ ngngườibệnhthườngxuyêntiếpxúcvớinhânviênytếnhưngkiếnthứcvềcácbiệnphápxửtrí banđầucònnghèonànvàhạnchế
[74]là68,2±12,1vàcaohơnnghiêncứucủaShafaeeM.AvàCSnăm2006 [77]là57±9,5.Nhưvậy,đốitượngđượcthamgianghiêncứunàycóđộtuổitrungbìnhcao,tập trungphânbốởnhómtuổitừ65tuổitrởlênchiếmtỷlệcaohơnlà59,2%
TheobáocáotổngquancủacụcthốngkêViệtNamnăm2015,tỷlệngườitừ65tuổitrởlênc hiếmtừtrên7%dânsố
[23].Dođó,nhucầukhámchữabệnhvàchămsócsứckhỏechongườicaotuổingàycànggiată ng.ỞViệtNam,ngườitrên65tuổicóthểmắctừ1-2bệnhmạntínhkhác [5],
[6].Cácbệnhnàyhoặcmớimắchoặcmắctừtrẻnaynặnglên.Dovậynhómtuổithamgianghiê ncứucủachúngtôimangđặcđiểmcủadânsốtrênvàbệnhmạntínhhọmắcphảichủyếulàtăng huyếtápvàđáitháođường.Mộtgiảithíchkhácvềsựthamgiacủahọtrongnghiêncứunàybởi vìđaphầnhọthamgiabảohiểmytếvàthườngxuyênphảinhậpviệnvìtìnhtrạngbệnhcủahọ. Hơnnữa,họcónhiềuthờigianrảnhvàrấtquantâmđếnsứckhỏevàđãnhiềulầnđượcnhânviênyt ếtưvấnvềbệnhtậtcủamình luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
NCvàBHCBcủa ĐQN củađốitượngthamgiatrongphântíchđơnbiến.Quabảng3.11vàbảng3.19ngườicótuổitừ6
5trởlêncóxuhướngnhậnthứcđạtvề YTNC gấp3,5lầnvàcóxuhướngnhậnthứcđạtBHCBcủa ĐQN gấp3,2lầnngườidưới65tuổicóýnghĩathốngkêlầnlượtvớip< 0,05 ;95%CI:1,55-
[66]:Ngườibệnhdưới65tuổi(50%)đãnhậnthứcđượcYTNCđộtquỵnãotốthơnsovớingư ờituổitừ65trởlên(30%) NghiêncứucủaShafaeeM.AvàCSnăm2006 [68]chothấyởnhómtuổituổitrẻhơnchodựđoánvềnhậnthứccaohơn(p
TươngtựvớinghiêncứucủaGuptavàCSnăm2002 [43]chobiết65%ngườibệnhtừ65trởlênxácđịnhđượcchínhxácítnhất1yếutốnguycơbịđột quỵnão
Trênthựctế,tuổilàYTNCkhôngthayđổi,tácđộngcủatuổitrênlâmsàngmàchúngtôighi nhậnđượcđólàởnhómcótuổitừ65trởlên,hầuhếthọđãmắccácbệnhmãntínhvàkhônglàmg ì,dovậyhọcónhiềuthờigianđểtiếpnhậnthôngtinhơnnhómcònlại
[6].Mặtkhác,nhómdưới65tuổicònchủquanvềsứckhỏecủamình,lầnđầupháthiệnbệnhnê nchưakịptiếpnhậnthôngtin [17]
[9]cũngtạihaikhoaNộicủaBệnhviệnđakhoatỉnhĐắkLắktrêntổngsố405camắc ĐQN ,tỷlệtáiphátđộtquỵnãoởnhómtuổitừ65trởlêncaohơnnhómdưới65tuổi.Điềuđóchothấytu ổilàmộttrongcácyếutốliênquanquantrọngcủangườibệnhcónguycơcaođộtquỵnão.Nghiê ncứutrênđãbổsungchochúngtôirằngvớinhómtuổitừ65trởlêntuynhậnthứcđạtvềYTNC&
BHCBcủa ĐQN củahọcaohơnnhưngtỷlệmắctái ĐQN củahọlạicaohơn.Đặcbiệttrongbốicảnhhiệnnay,tuổithọtrungbìnhcủadânsốViệtNamnóiri êngvàthếgiớinóichungngàycàngtăngdần luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trongnghiêncứunày,chothấytỷlệnamvànữthamgianghiêncứukhôngquákhácbiệtnh au.Namchiếm54,6%vànữchiếm45,4%.Kếtquảnghiêncứucủachúngtôiphùhợpkếtquản ghiêncứucủaCarrollCnăm2004
[33]làtỷlệnam52%vànữ48%.TươngtựShafaeeM.AvàCSnăm2006 [68]có52,5%lànamvà47,5%lànữ.Tỷsốgầnxấpxỉ1:1.Nhưvậy,mốiquantâmcủangườibệ nhvềnhậnthứcyếutốnguycơvàbiểuhiệncảnhbáođộtquỵnãophânbốđềuởcảhaigiớitính.S ựphânbốtuổitácvàgiớitínhcủacácđốitượngtrongnghiêncứunàykhôngkhácbiệtđángkểso vớidânsốđủđiềukiện.Quaphântíchđơnbiến(Bảng3.12vàbảng3.20)chúngtôikhôngtìmthấ ysựmốiliênquanvềnhậnthứcYTNCvàBHCBcủa ĐQN giữahaigiớitính.TrongkhiđónghiêncứucủaWahabK.Wở.Nigierianăm2008 [70]lạichothấymốiliênquanđộclậpcủanamgiớivànhậnthứcBHCBcủa ĐQN vớip< 0,05
;OR=0,26;95%CI:0,14- 0,39cóýnghĩathốngkê.HaytheonghiêncứucủaShafaeevàCSnăm2006 [68]namgiớicũngđượctìmthấylàmốiliênquanđộclậpvớinhậnthứcđạtvềcácyếutốnguyc ơđộtquỵnãovớitrìnhđộgiáodụccaohơnnữgiới(p