định hướng và giải pháp cho sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở việt nam

Lý luận triết học về sự kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước 6 3.1 Sự kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong sự nghiệp phát triển nguồn lực

2 Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hoá- hiện đại hoá trên

con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

3

3 Lý luận triết học về sự kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong sự

nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước

6

3.1 Sự kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong sự nghiệp phát triển

nguồn lực con người để thực hiện công nghiệp hoá- hiện đại hoá

đất nước

6

3.2 Kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong việc xoá đói giảm nghèo

đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá- hiện đại hoá

7

3.3 Kết hợp giữa kinh tế và xã hội để phát triển nền văn hoá tiên

tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong tiến trình công nghiệp hoá- hiện

đại hoá

8

4 Bản sắc dân tộc của văn hoá trong công nghiệp hoá- hiện đại hoá 10

5 Triết lý đạo đức và pháp luật trong sự nghiệp công nghiệp

hoá-hiện đại hoá ở Việt Nam

14

5.1 Sự chuyển đổi quan niệm về các giá trị đạo đức và mối quan hệ,

giữa đạo đức và pháp luật trong thời kỳ đổi mới

14

5.2 Vai trò của đạo đức và pháp luật trong sự nghiệp công nghiệp

hoá- hiện đại hoá theo định hướng XHCN ở Việt Nam

16

II Thực trạng của sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở nước 18

ta hiện nay

1 Công nghiệp hoá hiện đại hoá và đặc điểm của nó ở nước ta hiện

nay

18

2 Những tiền đề và điều kiện cần thiết để thực hiện quá trình công

nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước

19

2.3 Làm tốt công tác điều tra cơ bản xác định đúng tình hình kinh

tế xã hội của đất nước

20

2.4 Đào tạo cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý, công nhân

lành nghề

20

2.5 Đẩy mạnh công tác nghiên cứu ứng dụng KHCN vào quá trình

công nghiệp hoá- hiện đại hóa

20

2.7 Xây dựng kết cấu hạ tầng phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp

công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước

III Định hướng và giải pháp cho sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện

đại hoá ở Việt Nam

24

1 Mục tiêu của công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở nước ta 24

2 Những nội dung cụ thể của công nghiệp hoá hiện đại hoá ở nước

ta trong những năm trước mắt

25

Sự phát triển của xã hội Việt Nam cũng không nằm ngoài sự vận độngchung của các quy luật đó Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX, Bác Hồ vịlãnh tụ vô vàn kính yêu của dân tộc đã quyết định lựa chọn con đờng pháttriển của cách mạng Việt Nam là: Cách mạng dân tộc, dân chủ tiến lên chủnghĩa xã hội bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa Sự lựa chọn này đã đợc khẳng

định trong Chính cơng vắn tắt do Ngời soạn thảo năm 1930

Thực tiễn tiến trình cách mạng Việt Nam hơn 70 năm qua, dới sự lãnh

đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định sự lựa chọn con đờng đi lêncủa cách mạng nớc ta là hoàn toàn đúng đắn Tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ quagiai đoạn phát triển chế độ t bản chủ nghĩa là sự lựa chọn một mục tiêu xã hội,

là sự lựa chọn một con đờng để thực hiện lý tởng, khát vọng giải phóng giaicấp, giải phóng con ngời khỏi áp bức bóc lột và nô dịch của chủ nghĩa t bản,

để đảm bảo độc lập cho Tổ quốc, tự do và hạnh phúc cho tất cả mọi thành viêntrong xã hộ Đó là sự lựa chọn phù hợp với xu thế của thời đại và phù hợp vớithực tế lịch sử cách mạng Việt Nam

Con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là sự phát triển quá độ lênchủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa, bỏ qua việc xác lập vị tríthống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thợng tầng t bản chủ nghĩa, nhngchúng ta tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt đợc dới chế độ

t bản chủ nghĩa… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lực Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lựclợng sản xuất, xây dựng nèn kinh tế hiện đại, thực hiện công nghiệp hóa –hiện đại hóa vì dân giàu nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Xâydựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa tạo rạ sự biến đổi về chấtcủa xã hội trên trên tất cả các lĩnh vực là sự nghiệp rất khó khăn, phức tạp, tấtyếu phải trải qua một thời kì quá độ lâu dài với nhiều chặng đờng, nhiều hìnhthức tổ chức kinh tế, xã hội co tính chất quá độ

Quá trình quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội chúng ta không thể khôngtiến hành công nghiệp hóa Thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa là con

đờng, là phơng cách đa lại sự phát triển mạnh mẽ của lực lợng sản xuất Chính

chủ nghĩa t bản với công nghiệp hóa đã tạo ra năng suất cao hơn hẳn so vớiphơng thức sản xuất phong kiến.

Chúng ta cũng phải tiến hành công nghiệp hóa, nhng chúng ta phảithực hiện theo mô thức mới Đó là công nghiệp hóa trên cơ sở khai thác và táitạo thiên nhiên với mục tiêu tối cao là vì con ngời Nói cách khác, đó là quátrình công nghiệp hóa bền vững Và vấn đề muốn phát triển, rút ngắn quátrình đi lên chủ nghĩa xã hội thì đơng nhiên phải rút ngắn quá trình côngnghiệp hóa một cách bền vững nhằm tạo ra sự phát triển vợt bậc của lực lợngsản xuất

Nh vậy, công nghiệp hóa bền vững rút ngắn vừa là điều kiện, vừa là nộidung cơ bản của quá trình phát trển rút ngắn đi lên chủ nghĩa xã hội

b- nội dung

I/ Cơ sở lý luận triết học của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa: hiện đại hóa:

1) Khái niệm về công nghiệp hóa – hiện đại hóa:

Công nghiệp hóa là một quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện về các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế – xã hội, từ sửdụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao

động cùng với công nghệ, phơng tiện và phơng pháp tiên tiến hiện đại

Dựa trên sự phát triển của công nghệ và tiến bộ khoa học – kỹ thuậttiên tiến nó tạo ra năng suất xã hội cao Nh vậy, công nghiệp hóa – hiện đạihóa ở nớc ta thực chất là quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợngtầng, phát triển lực lợng sản xuất, tăng năng suất lao động xã hội, từng bớchiện đại hóa nền kinh tế cho phù hợp với trình độ phát triển tiên tiến của cácnớc trên thế giới

Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh

tế của một xã hội nhất định

Kiến trúc thợng tầng là toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền,triết lí, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật, cùng với những thiết chế xã hội tơngứng nh Nhà nớc, Đảng phái, Giáo hội, các đoàn thể xã hội,… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lực ợc hình thànhđtrên cơ sở hạ tầng nhất định

Lực lợng sản xuất là biểu hiện mối quan hệ giữa con ngời với tự nhiêntrong quá trình sản xuất Lực lợng sản xuất thể hiện năng lực thực tiễn của conngởi trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất Lực lợng sản xuất bao gồmngời lao động với kỹ năng lao động của họ và t liệu sản xuất, trứoc hết là công

cụ lao động Trong quá trình sản xuất, sức lao động của con ngời và t liệu sảnxuất, trớc hết là công cụ lao động, kết hợp với nhau tạo thành lực lợng sảnxuất Trong các yếu tố của lực lợng sản xuất, “Lực lợng sản xuất hàng đầu củatoàn thể nhân loại là công nhân, là ngời lao động” (V.I.Lê Nin toàn tập).Chính ngời lao động là chủ thể của quá trình lao động sản xuất, với sức mạnh

và kĩ năng lao động của mình, cùng với tiến bộ của khoa học kĩ thuật chính làsức mạnh của quá trình công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nớc ta trong giai

đoạn hiện nay

2-Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hóa-hiện đại hóa trên con đờng quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta.

2.1-Cơ sở vật chất kỹ thuật.

Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền sản xuất lớn hiện

đại có cơ cấu sản xuất tiến bộ, trình độ khoa học và công nghệ tiên tiến hiện

đại Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là điều kiện quan trọng vàquyết định nhất đối với thắng lợi cuối cùng của chủ nghĩa xã hội

Một phong thức sản xuất thì chỉ có thể xác lập một cách vững chắc trêncơ sở vật chất kỹ thuật tơng ứng Cơ sở vật chất kỹ thuật của một xã hội, làtoàn bộ hệ thống các yếu tố về vật chất của lực lợng sản xuất xã hội, phù hợpvới trình độ kỹ thuật tơng ứng mà lực lợng lao động xã hội sử dụng đẻe sảnxuất ra của cải vật chất

Nhiệm vụ quan trọng nhất trong thời kỳ quá độ ở nớc ta là phải xâydựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội Trong đó công nghiệp hóa

và nông nghiệp hiện đại, có văn hóa, khoa học- kỹ thuật tiên tiến Muốn vậy,thì chúng ta phải thực hiện nhiệm vụ công nhiệp hóa để chuyển nền kinh tế lạchậu thay một nền kinh tế công nghiệp hiện đại

Công nghiệp hóa là quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nềnkinh tế quốc dân Vì thế, một bớc tiến của công nghiệp hóa-hiện đại hóa làmột bớc tăng cờng về cơ sở vật chất cho nền kinh tế nớc ta, phát triển mạnh

mẽ lực lợng sản xuất góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa

2.2-Tính tất yếu khách quan.

Thực hiện công nhiệp hóa-hiện đại hóa trong thời kỳ quá độ đi lên chủnghĩa xã hội ở nớc ta là một tất yếu khách quan, bởi vì:

-Bằng con đờng thực hiện công nghiệp hóa-hiện đại hóa, đát nớc sẽ xâydựng đợc cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, phát triển lực lợng sảnxuất, tăng năng suất lao động xã hội, đảm bảo sự thắng lợi hòan toàn của chủnghĩa xã hội

-Công nghiệp hóa-hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để củng cố khốiliên minh công nông trí thức xã hội chủ nghĩa

-Công nghiệp hóa-hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để nâng cao trình

độ dân trí và sự phát triển toàn diện của con ngời

-Công nghiệp hóa –hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất cho việc củng

cố và tăng cờng vai trò kinh tế của nhà nớc, giải quyết những vấn đề phát triểnkinh tế, tạo việc làm, nâng cao đời sống, kết hợp tăng trởng kinh tế với côngbằng và tiến bộ xá hội, giữa thành thị với nông thôn, giữa miền xuôi với miềnnúi … Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lực

- Công nghiệp hóa –hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để tăng cờng,củng cố lực lợng an ninh quốc phòng

- Công nghiệp hóa –hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựngnền kinh tế phát triển độc lập, tự chủ, đủ sức để thực hiện sự phân công và hợptác quốc tế ngày càng phát triển.

2.3-Vai trò của công nghiệp hóa-hiện đại hóa :

Thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa có tác dụng toàn diện trêntất cả các lĩnh vực và công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá

độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

Công nghiệp hóa là quá trình thực hiện mục tiêu xây dựng nền kinh tếxã hội chủ nghĩa Là một quá trình cải tiến một xã hội nông nghiệp thành mộtxã hội công nghiệp gắn với việc hình thành từng bớc quan hệ sản xuất mớitiến bộ, đó là quan hệ sản xuất xã hội - xã hội chủ nghĩa

- Công nghiệp hóa là quá trình tạo ra những điều kiện vật chất cần thiết

về con đờng và khoa học công nghệ, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tếnhằm huy động sử dụng nguồn lực có hiệu quả để không ngừng tăng năngsuất lao động, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần cho nhân dânthực hiện công bằng xã hội

- Công nghiệp hóa tạo cơ sở vật chất biến đổi về vật chất của lực lợngsản xuất, nhờ đó mà nâng cao vai trò con ngời-nhân tố trung tâm tạo điều kiện

để xây dựng và phát triển nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

- Công nghiệp hóa thúc đẩy tăng trởng kinh tế, củng cố liên minh côngnông, tri thức Đặc biệt là góp phần tăng cờng quyển lực, sức mạnh và hiệuquả bộ máy của nền kinh tế nhà nớc

- Công nghiệp hóa tạo điều kiện vật chất xây dựng nền kinh tế độc lập,

tự chủ trên cơ sở đó để thực hiện tốt sự phân công hợp tác kinh tế

- Công nghiệp hóa thúc đẩy phân công lao động xã hội phát triển, thúc

đẩy quy hoạch vùng, lãnh thổ hợp lí, theo phơng châm tập trung chuyên canhlàm cho quan hệ giữa các vùng, các miền thống nhất cao

-Công nghiệp hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựng và phát triển nềnquốc phòng an ninh gắn liền với sự phát triển kinh tế và xã hội

- Công nghiệp hóa tạo điều kiện vật chất cho sự phát triển đồng bộ vềkinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng

Qua phân tích ta thấy giữa công nghiệp hóa với lực lợng sản xuất cómối quan hệ trực tiếp gắn bó mật thiết lẫn nhau, Công nghiệp hóa là để thựchiện xã hội hóa về mặt kinh tế, kỹ thuật theo hớng xã hội chủ nghĩa Nó cónhững tác dụng to lớn, có ý cực kỳ quan trọng và toàn diện, do vậy, Đảng tacho rằng : “Phát triển lực lợng sản xuất, công nghiệp hóa đất nớc… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lựclà nhiệm

vụ trung tâm… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lực” của thời kì quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta.(TríchCơng lĩnh xây dựng đất nớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội).

3)Lý luận triết học về sự kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong sự nghiêp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất n ớc:

3.1- Sự kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong sự nghiệp phát triển nguồn lực con ngời để thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất n ớc:

Khi ta nói đến triết lý dựa vào nguồn lực nội sinh là chính để phát triển,thì không phải chỉ nói đến các nguồn lực kinh tế, mà còn phải chú trọng đếnnguồn lực xã hội, nguồn lực con ngời Đặc biệt, trong thời đại cách mạngkhoa học – công nghệ đang phát triển nh vũ bão, kinh tế tri thức đã ra đời ởnhững nớc công nghiệp tiên tiến, thì chúng ta càng cần phải tập trung sức thựchiện tót nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng nhân tài nhằmphát huy đến mức câo nhất mọi tiềm năng của nguồn lực con ngời Việt Nam

để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc

Trong nhiệm vụ nâng cao dân trí hiện nay, những luận điểm có ý nghĩatriết lý chỉ đạo hành động của Hồ Chí Minh sau Cách mạng tháng Tám “Làmcho ai cũng đợc học hành” , “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, “Sự họchỏi là vô cùng” vẫn giữ nguyên giá trị thực tiễn nổi bật

Hãy làm sống lại tinh thần sôi nổi của toàn dân tộc trong cuộc “ diệtgiặc dốt” ngay sau khi giành lại đợc quyền làm chủ đất nớc Truyền thốnghiếu học của dân tộc cần đợc phát huy mạnh mẽ trong những điều kiện mớicủa lịch sử Vừa qua, Hội khuyến học Việt Nam đã đa ra ý tởng rất hay là xâydựng một xã hội học tập ý tởng đó vừa phù hợp với truyền thông hiếu họccủa dân tộc ta, vừa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa trong một thế giới ngày càng trí thức hóa ý tỏng đó cần đợc thực hiệntheo tinh thần thi đua yêu nớc của Hồ Chí Minh với những khẩu hiệu mới :

Học tập là yêu nớc, yêu nớc phải học tập;

Ngời ngời học tập, nhà nhà học tập, ngành ngành học tập;

Phát triển trí tuệ, nớc mạnh dân giàu

Khi khoa học đã trở thành lực lợng sản xuất trực tiếp, công cuộc côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc đang từng bớc phát triển nền kinh tế tri thức,thì việc đào tạo nguồn nhân lực, nhất là đào tạo một đội ngũ công nhân kỹthuật có trình độ cao về kiến thức khoa học và công nghệlà hết sức quan trọng

về cả các mặt kinh tế, xã hội và chính trị

Hiện nay ở nớc ta, tỷ lệ đào tạo là : 1 cao đẳng, đại học và trên đai học;1,75 trung cấp kỹ thuật; 2,3 công nhân kỹ thuật ( trong khi nhiều nớc pháttriển trên thế giới, tỷ lệ này là 1-4-10) Nh vậy, công tác đào tạo ở nớc ta cha

ra khỏi tình trạng “Nhiều thày, ít thợ” Nhiều thày, cũng chỉ là một cách nói,nhng thày cho ra thày thì vẫn còn thiếu Nừu không có sự chuyển chuyển biếnmạnh về mặt này, thì khó có thể nói đến phục vụ có hiệu quả sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa

Trong phát triển nguồn lực, cần đặc biệt coi trọng bồi dỡng nhân tài

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, đó là triết lý sâu sắc của ông cha từ xa.Ngày nay, đất nớc càng đòi hỏi nhiều nhân tài hơn bao giờ hết Hằng năm,trong các cuộc thi quốc tế về tin học, toán học, vật lý học,.v.v các thí sinhViệt Nam đã đạt đợc những giải thởng cao làm vinh dự cho đất nớc Vấn đề là

ở chỗ sau khi đã giành đợc những gianh hiệu vẻ vang đó Họ tiếp tục đào tạo,bồi dỡng và sử dụng nh thế nào để góp phần phát triển khoa học và công nghệViệt Nam, ứng dụng vào các ngành sản xuất, nghiên cứu và phát triển của đấtnớc với những ý tởng mới, những phát minh, sáng tạo mới? Tạo điều kiệnthuận lợi cho họ thực hiện đợc những mục tiêu đó là trách nhiêmh to lớn củacác chủ thể quản lý kinh tế và quản lý xã hội

3.2- Kết hợp giữa kinh tế và xã hội trong việc xóa đói giảm nghèo đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất n ớc:

Một trong những vấn đè nổi cộm của sự kết hợp giữa cái kinh tế và cáixã hội trong thế giới hiện đại là xóa đói giảm nghèo Vấn đề này không chỉ làriêng đối vớ các nớc đang phát triển, trong đó có Việt Nam, mà còn đối với cảcác nớc t bản phát triển nhất

Cách đay hơn 20 năm, F.Perroux đã nhận xét: “ Thị trờng và chủ nghĩa

t bản với những động cơ và cơ chế của nó đã không thắng đợc nạn đói và tìnhtrạng bần cùng đáng sợ nhất trên phạm vi thế giới” Ngày nay, tình trạng ấychẳng những không giảm mà còn xấu hơn một cách nghiêm trọng “Hơn 800triệu ngời trên thế giới đói ăn Trên thực té, ở hơn 100 nớc, thu nhập của ngờidân thấp hơn 15 năm trớc đây Gần 1,6 tỷ ngời sống tồi hơn đầu những năm80”

Trong khi đó gần 10 năm qua, nớc ta đã giảm một nửa tỷ lệ hộ đóinghèo, đợc thế giới ca ngợi, xem Việt Nam là một trong nững nớc chông đóinghèo có hiệu quả nhất

Tuy nhiên, chúng ta không thể bằng lòng với những kết quả đã đạt đợc.Chông đói nghèo là cả một quá trình phấn đấu lâu dài, là biểu hiện cụ thể của

sự kết hợp cái kinh tế và cái xã hội có hiệu quả tới đâu Điều đó phụ thuộc vàonăng lực, phẩm chất lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nớc trong việc kếthợp giữa phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội mà trungtâm là sự phát triển toàn diện của con ngời.

Năm 1990, Chơng trình phát triển của Liên hợp phát triển của Liên hiệpquốc (UNDP) đã đề nghị đa thêm chỉ số phát triển con ngời (HNDP) vào việcxác định mức độ nghèo của quốc gia Nhng chỉ số đó vẫn còn hạn chế vì chỉmới đề cập đến GDP bình quân đầu ngời, tuổi thọ và trình độ giáo dục Trongkhi đó, những nhu cầu của con ngời phải đợc hởng thụ trong một xã hội vănminh bao gồm nhiều mặt

Vì thế, cần phải bổ sung vào HDI hàng loạt tiêu chí khác nữa về xã hộitrong công cuộc xóa đói giảm nghèo: Đó là việc làm cho ngời nghèo, hệ thống

an sinh xã hội cho ngời nghèo, nhà ở cho ngời nghèo, nớc sạch cho ngờinghèo, chữa bệnh cho ngời nghèo, đào tạo nghề cho ngời nghèo, thông tin chongời nghèo,.v v

3.3- Kết hợp giữa kinh tế và xã hội để phát triển nền văn hóa tiên tiến

đậm đà bản sắc dân tộc trong tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa:

Một vấn đề hết sức quan trọng của sự kết hợp cái kinh tế và cái xã hộitrong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa là yếu tố văn hóa

Nghị quyết Hội nghị lần thứ nhất BCH Trung ơng khóa VIII (7-1998)nêu rõ : “Phơng hớng chung của sự nghiệp văn hóa nớc ta là phát huy chủnghĩa yêu nớc và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tựcờng xây dựng và bảo vệ xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển nền văn hóaViệt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóanhânloại… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lực tạo ra trên đất nớc ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao,khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóavì mục tiêu dân giàu nớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh, tiến bớc vữngchắc lên chủ nghĩa xã hội”

Thức tế cho thấy không phải lúc nào phát triển văn hóa cũng có tỉ lệthuận với phát triển kinh tế ở nớc ta, bên cạnh những thành tựu đã đạt về mặtvăn hóa trong quá trình đổi mới, cũng còn tồn tại nhiều vấn đề nổi cộm nhviệc nhập lậu và phổ biến tràn lan các sản phẩm văn hóa phản động, đồi trụy,kéo theo sự gia tăng các tệ nạn xã hội

Cần phải làm cho tăng trởng kinh tế luôn đi đôi với phát triển văn hóatheo hớng tiến bộ Tăng trởng kinh tế mà văn hóa suy đồi là điều vô nghĩavàtrái với bản chất của chế độ xã hội XHCN lấy sự phát triển toàn diện con ngời

làm mục tiêu trung tâm Chỉ có một nền văn hóa tiên tiến, thấm nhuần sâu sắctính nhân văn và với bản sắc dân tộc đậm đà thì mới đủ sức kiềm chế nhữngmặt tiêu cực của kinh tế thị trờng.

Trên cơ sở đờng lối, chủ trơng, chính sách đổi mới đúng đắn của Đảng

và Nhà nớc, việc kết hợp cái kinh tế và cái xã hội trong thời kì công nghiệphóa hiện đại hóa còn đòi hỏi một sự chuyển biến sâu sắc về bộ máy tổ chức vàphong cách lãnh đạo, quản lí từ trung ơng đến địa phơng Về vấn đề này, kếtquả của sự kết hợp cái kinh tế và cái xã hội không nằm ngoài nội dung của cảicách hành chính

Những năm qua, cải cách hành chính đợc coi là một trong những khâuquan trọng nhất của đổi mới ở nớc ta Một số việc đã làm đợc về mặt này Nh-

ng khi đất nớc đã bớc vào thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiệ đại hóa thìvấn đề cải cách hành chính càng đợc đặt ra một cách bức xúc Vì lĩnh vựchành chính gắn liền với một loạt quan hệ rất cơ bản, nh quan hệ giữa quan líkinh tế và quản lí xã hội,giữa các ngành thuộc bộ máy Nhà nớc với nhau, nhất

là giữa Nhà nớc với nhân dân Nhiều ý kiến cho rằng phải có các biện phápmạnh mẽ làm cho bộ máy Nha nớc đi sát dân, gần dân hơn để giải quyết tốtcác vấn đề kinh tế- xã hội Nhng điều căn bản không chỉ dừng lại ở chỗ gầndân, sát dân mà còn phải xây dựng một bộ máy hành chính theo nguyên tắcmột Nhà nớc pháp quyền XHCN, một bộ máy không chỉ đảm bảo nhữngnghĩa vụ của công dân đối với Nhà nớc mà quan trọng hơn là đảm bảo thựchiện những nghĩa vụ của Nhà nớc đối với công dân

Các chủ thể lãnh đạo và quản lí kinh tế- xã hội phải chủ động tạo raniềm tin cua nhân dân ít dùng quyền lực để giải quyết các mâu thuẫn xã hội,

mà nên tăng cờng các phơng pháp vận động, giải thích, thuyết phục, đối thoại

Có ý thức sâu sắc về dân chủ hóa bộ máy và phong cách lãnh đạo, quản lí

Những quan điểm có tính triết lí chỉ đạo hành động trên đây không chỉcần đợc thấm nhuần trong quá trình giáo dục- đào tạo và khao học- công nghệ

mà còn phải đợc quán triệt trong cả quá trình xây dựng nền văn hóa mới.Không phải ngấu nhiên, sau khi cho ra đời cùng một lúc hai nghị quyết giáodục- đào tạo và khoa hoc- công nghệ, Đảng ta lại ban hành nghị quyết về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiến tiến, đậm đà bản sắc dântộc” Có thể nói, ba nghị quyết quan trọng nêu trên đã đặt nền móng vữngchắc cho chiến lợc con ngời trong sự nghiệp công nghiêp hóa, hiện đại hóa ởnớc ta hiện nay Vấn đề còn lại là phải triển khai thực hiện những nghị quyết

trên sao cho có hiệu quả nhằm đa sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnớc đến thành công.

4) Bản sắc dân tộc của văn hóa trong công nghiệp hóa-hiện đại hóa:

Khác với những nớc công nghiệp hóa, hiện đại hóa trớc kia, nớc ta tiếnhành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh thế giới đã bớcsang thời đại văn minh mới, văn minh trí tuệ; xu thế toàn cầu hóa và phát triểnkinh tế tri thức đang ngày càng phổ biến Để công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đất nớc, chúng ta không thể tự mình tích lũy t bản theo phơng pháp cũ nh cácnớc có nền công nghiệp phát triển trớc đây thờng làm Một mặt, chúng ta phải

mở cửa, hội nhập với thế giới, tiếp nhận những thành tựu khoa học và côngnghệ tiên tiến, thu hút đầu t

Nói cho đúng hơn, đây không phải lag phát triển theo: nghĩa chân chínhcủa nó mà chỉ là một sự tăng trởng phiến diện một vài lĩnh vực nào đó của đấtnớc Sự “phát triển kiểu này sẽ đem lại những hậu quả khôn lờng, vì nó thitiêu những truyền thống tốt đẹp đã tạo nên sức mạnh trờng tồn của dân tộc và

từ đó sẽ cắt ngang sự tồn tại vì phát triển của bản thân dân tộc Đại hội VIIIcủa Đảng đã chỉ ra rằng, trong khi đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đểphát triển kinh tế – xã hội cần hết sức đề phòng xu hớng xa rời những xa rờinhững giá trị văn hóa ruyền thống, làm mất bản sắc dân tộc

Đại hội đã khẳng định: “ Bản sắc dân tộc và tính chất tiên tiến của vănhóa phải đợc thấm đậm không chỉ trong công tác văn hóa – văn nghệ, mà cảtrong mọi hoạt động xã hội sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tự khoa học,công nghệ, giáo dục, đào tạo… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lựcsao cho trong mọi lĩnh vực, chúng ta có cách tduy độc lập, có cách làm vừa hiện đại vừa mang sắc thái Việt Nam Đi vàokinh tế thị trờng, mở rộng giao lu quốc tế, công nghiệp hóa, hiện dại hóa đấtnớc, tiếp thu những tinh hoa của nhân loại, song phải luôn luôn coi trọngnhững giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc, quyết không đợc tự đánh mấtmình, trở thành bóng mờ hoặc bản sao chép của ngời khác” Hơn thế nữa,trong Nghị quyết Đại hội VIII, Đảng còn đòi hỏi: “ Trong điều kiện kinh tế thịtrờng và mở rộng giao lu quốc tế, phải đặc biệt quan tâm gìn giữ và nâng caobản sắc dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp vàlòng tự hào của nớc ngoài; mặt khác, chúng ta phải tự mình nâng cao năng lựcnội sinh, phát huy mạnh mẽ truyền thống văn hóa dân tộc đồng thời ra sứchọc tập, tiếp nhận tinh hoa văn hóa thế giới, phát triển toàn diện con ngời ViệtNam trên cơ sở phát triển văn hóa, nêu cao tinh thần tự lực, tự cờng

Trong bối cảnh mở rộng giao lu quốc tế đồng thời phát triển nền kinh tếthị trờng để công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vấn đè giữ gìn bản sắc dân tộc sẽtrở thành một thách thức lớn đối với nớc ta Vởy chúng ta phải giải quyết mốiquan hệ giữa việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc với hiện đại hóavăn hóa trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa nh thế nào?

Đây cũng là bài học phải trả giá đắt của nhiều nớc tiến hành côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trớc ta Bởi không ít ngời đã trởng rằng chỉ bằng cáchdựa vào những giá trị văn hóa ngoại nhập là có thể công nghiệp hóa, hiện đạihóa nh thế, nền kinh tế có thể nhất thời tăng trởng, những sẽ không tránh khỏiphải trả giá bằng việc đẻ mất bản sắc văn hóa dân tộc Mà một nền văn hóakhông còn bản sắc dân tộc thì nền văn hóa ấy cũng không còn là nền văn hóacủa một dân tộc độc lập Giá trị của một nền văn hóa dân tộc chính là ở bảnsắc dân tộc của nó Điều đó cả thế giới đèu thấy và chính UNESCO trongThập kỷ thế giới phát triển không lành mạnh là làm mất đi bản sắc dân tộc,khiến cho tiềm năng sáng tạo của dân tộc ấy ngày càng bị thụt chột đi Đó là

sự phát triển không bền vững, phát triển bất chấp những giá trị văn hóa

Tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp thêm nềnvăn hóa Việt Nam; đấu tranh chống sự xâm nhập của các loại văn hóa độc hại,những khuynh hớng sùg ngoại, lại căng, mất gốc Khắc phục tâm sinh lý sùngbái đồng tiền, bất chấp đạo lý, coi thờng các giá trị nhân văn Nh vậy là, Đảng

ta không chỉ đề phòng khuynh hớng sùng ngoại, bắt chớc, lại căng mà còn yêucầu nâng cao và phát triển bản sắc dân tộc ngay trong quá trình hiện đại hóanền văn hóa Việt Nam

Đến Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ơng khóa VIII, Đảng tamột lần nữa chỉ rõ: “ Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền ững, nhữngtinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam đợc vun đắp nên qua lịch sửhàng ngàn năm đấu tranh dựng nớc và giữ nớc Đó là lòng yêu nớc nồng nàn,

ý chí tự cờng dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân –gia đình – làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trong nghĩa tình, đạolý,đức tính cần cù sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng sử, tính giản dịtrong lối sống… Đặc biệt về khoa học và công nghệ để phát triển nhanh lựcBản sắc dân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiệnmang tính dân tộc độc đáo Bảo vệ bản sắc dân tộc phải gắn kết với mở rộnggiao lu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong văn hóacác dân tộc khác Giữ gìn bản sắc dân tộc phải đi liền với chống cái lạc hậu,lỗi thời trong phong tục, tập quán, lề thói cũ”

Có thể nói, đây chính là một quan điểm có ý nghĩa triết lý học chỉ đạorất quan trọng đối với việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong quá trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc Một mặt, nó định hớng cho viẹc khơidậy và nhân lên những giá trị u tú của văn hóa dân tộc từ lâu đời để thúc đẩycông cuộc phát triển đất nớc hiẹn nay Nhng mặt khác, nó cũng đề phòngkhuynh hớng lui về triết lý đóng cửa và bảo thủ, tự giam hãm mĩnh trong tínhriêng biệt về văn hóa và tự ru ngủ mình với những cái đợc gọi là “ truyềnthống” , nhng đã tỏ ra lỗi thời vì cản trở sự phát triển.

Bản thân UNESCO, nơi tập hợp trí tuệ củe nhiều nhà văn hóa nổi tiếngtrên thế giới cũng từng có nhận xét: “ Kinh nghiệm của hai thập kỉ vừa qua đãcho thấy rằng trong xã hội ngày nay, bất luận ở trình độ phát triển kinh tế nàohoặc theo xu hớng chính trị và kinh tế nào, văn hóa và phát triển là hai mặtgắn liền với nhau” Với nhận thức đó, UNESCO đã phát động Thập kỷ thế giớiphát triển văn hóa với 4 mục tiêu lớn là:

- Làm cho mọi ngời thừa nhận vị trí của văn hóa trong phát triển, đảmbảo vị trí của các văn hóa đợc coi trọng một cách thích đáng trong các kếhoạch, chính sách và dự án phát triển

- Khẳng định và đề cao các bản sắc văn hóa, khuyến khích tài năngsáng tạo và cuộc sống có văn hóa

- Mở rộng sự tham gia vào đời sống văn hóa, huy động các lực lợng vàkhả năng sáng tạo của cá nhân và cộng đồng vì dân chủ, tự do ý chí và độc lập

UNESCO cho rằng: “ Nớc nào tự đặt cho mình mục tiêu phát triển kinh

tế mà tách rời môi trờng văn hóa, thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đốinghiêm trọng cả về kinh tế lẫn văn hóa, và tiềm năng sáng tạo của nớc ấy sẽ bịsuy yếu rất nhiều”

Về mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển, chúng ta có thể rút ra nhiềubài học từ lịch sử ra dời, phát triển và tan rã của Liên Xô cũ Phải khẳng địnhrằng, hơn 70 năm xây dựng và chiến đấu của nhân dân Liên Xô cũ Phải

khẳng định rằng, hơn 70 năm xây dựng và chiến đấu của nhân dân Xô - Viết,văn hóa đã từng là động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển về mọi mặt của xãhội và phát triển đã từng coi văn hóa nh một trong những mục tiêu cao cả củamình.

Văn hóa của Liên Xô mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác – Lênin đã từng

mở đòng cho những cuộc chiến đấu vinh quang chống mọi thù trong giặcngoài, đã vạch ra đờng lối xây dựng nớc xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thếgiới Nền văn hóa đấy đã dẫn dắt nhân dân Liên Xô đánh bại chủ nghĩa phátxít, mở đờng cho một loạt nớc ở Đông Âu và Đông á đi theo chủ nghĩa xãhội, trở thành ngon cờ hấp dẫn toàn thể nhân loại

Phát triển của Liên Xô đã đa ra một đất nớc vốn chậm tiến về nhiều mặt

so với các nớc Tây Âu và Bắc Mỹ nhanh chóng trở thành một cờng quốc, tạo

đợc thế cân bằng chiến lợc giữa phe phái xã hội chủ nghĩa và phe phái t bảnchủ nghĩa trên thê giới

Nhng, chúng ta không chỉ có bài học thành công mà cũng đã vấp phảinhững thất bại, do không quan tâm liên tục và đúng mức đến vị trí, vai tò củavăn hóa trong phát triển, nhất là ở thời kỳ bắt đầu xây dựng đất nớc thống nhấttrong điều kiện hòa bình từ chối những năm 70 –nửa đầu những năm 80 củathế kỷ XX Song cũng nhờ biết dựa vào sức mạnh cội nguồn của văn hóa dântộc Đảng ta đã sớm nhận ra những sai lầm chủ quan duy ý chí của thờikỳ đó

và đã kịp thời làm sống lại bào học “lấy dân làm gốc”, suy nghĩ và hành độngtheo quy luật khách quan, đặt con ngời vào vị trí trung tâm của mọi chủ trơng,chính sách và ế hoạch phát triển Điều đó có nghĩa rằng, chính văn hóa đã

đóng vai trò là nhân tố khởi động của sự nghiệp đổi mới Đổi mới nh thế vềthực chất là sự kế thừa và phát triển những giá trị u tú của văn hóa dân tộc, kếthợp với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, vì vậy đã khơi dậy đợc tiềm năng

to lớn của các tầng lớp nhân dân, tạo nên động lực mạnh mẽ cho sự phát triểnkinh tế-xã hội trong những năm qua, đa đất nớc ra khỏi khủng hoảng vàchuyển sang giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa-hiện đại hóa hiện nay

5)Triết lý đạo đức và pháp luật trong sự nghiệp công nghiệp hiện đại hóa ở Việt Nam.

hóa-5.1-Sự chuyển đổi quan niệm về các giá trị đạo đức và mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật trong thời kỳ đổi mới.

Bối cảnh đặc biệt của những năm đổi mới đã tạo ra điều kiện cho nềnkinh tế nớc ta phát triển, cải thiện đáng kể đời sống vật chất và tinh thần củanhân dân, đem lại động lực cho con ngời Việt Nam phát huy mọi tiềm năng