Khóa luận tốt nghiệp điều tra tình hình sử dụng hoa lan huệ trong trang trí cảnh quan và đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển của một số dòng lan huệ có triển vọng

TÓM TẮT Đề tài được thực hiện với mục đích phân tích được nhu cầu sử dụng hoa Lan Huệ, đặc biệt là các giống Lan Huệ mới trong trang trí cảnh quan.. Kết quả điều tra tại 22 địa điểm trê

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

SỐ DÒNG LAN HUỆ CÓ TRIỂN VỌNG ”

Người thực hiện : NGUYỄN THỊ HÀ

Mã SV : 622860

Lớp : K62RHQCQ

Người hướng dẫn : PGS.TS PHẠM THỊ MINH PHƯỢNG

Bộ môn : RAU HOA QUẢ & CẢNH QUAN

HÀ NỘI - 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi Số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố hoặc sử dụng trong bất kì công trình nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Sinh viên

Nguyễn Thị Hà

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện để tài, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các cá nhân và đơn vị thực tập Tôi xin ghi nhận và bày tỏ lòng biết ơn tới những tập thể, cá nhân đã dành cho tới sự giúp đỡ quý báu đó

Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban giám hiệu nhà trường Các thầy giáo, cô giáo trong khoa Nông Học – những người đã truyền đạt kiến thức, luôn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và rèn luyện tại trường

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng sự giúp đỡ nhiệt tình của giáo viên hướng dẫn – PGS TS Phạm Thị Minh Phượng là người đã tận tình giúp đỡ tôi về mọi mặt để tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô trong thầy cô trong bộ môn Rau - Hoa - Quả và Cảnh Quan đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình thực hiện để tài và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã luôn động viên khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện khoá luận này

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Sinh viên

Nguyễn Thị Hà

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các từ viết tắt v

Danh mục bảng vi

Danh mục hình ảnh vi

Tóm tắt viii

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Giới thiệu chung về chi Hippeastrum 3

2.1.1 Vị trí phân loại, nguồn gốc và phân bố 3

2.1.2 Đặc điểm thực vật học 4

2.1.3 Yêu cầu ngoại cảnh của cây Lan Huệ 7

2.1.4 Sâu bệnh hại trên cây Lan Huệ 8

2.2 Giá trị sử dụng của cây Lan Huệ 10

2.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa có củ trên thế giới và Việt Nam 12

2.3.1 Tình hình sản xuất, tiêu thụ hoa có củ trên thế giới 12

2.3.2 Tình hình sản xuất, tiêu thụ hoa có củ tại Việt Nam 13

2.4 Tình hình nghiên cứu lai tạo và đánh giá giống Lan Huệ trên thê giới và Việt Nam 14

2.4.1 Tình hình nghiên cứu lai tạo và đánh giá Lan Huệ trên thế giới 14

2.4.2 Tình hình nghiên cứu Lan Huệ tại Việt Nam 16

PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 19

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 19

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu 20

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 20

3.3 Nội dung nghiên cứu 20

3.4 Phương pháp nghiên cứu 21

3.4.1 Phương pháp điều tra, phỏng vấn 21

3.4.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm 21

3.4.3 Các chỉ tiêu đánh giá 21

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu 23

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 24

4.1 Điều tra tình hình sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan 24

4.1.1 Diện tích và chủng loại Lan Huệ trang trí 24

4.1.2 Kỹ thuật chăm sóc Lan Huệ tại các địa điểm điều tra 28

4.2 Đánh giá đặc điểm hoa của một số dòng Lan Huệ có triển vọng 31

4.2.1 Đặc điểm sinh trưởng của các dòng Lan Huệ lai năm 2021 31

4.2.2 Đặc điểm hoa của các dòng Lan Huệ lai năm 2021 35

4.2.2.2 Đặc điểm hoa của các dòng Lan Huệ lai 41

4.2.2.3 Độ bền hoa của các dòng Lan Huệ lai 47

4.2.2.4 Đặc điểm hình thái hoa của các dòng Lan Huệ lai 51

4.3 Tình hình sâu bệnh hại trên các dòng Lan Huệ trong quá trình nghiên cứu 56

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 63

5.1 Kết luận 63

5.2 Kiến nghị 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

PHỤ LỤC 68

LHL Lan Huệ lai LHNN Lan Huệ nhập nội LHVN Lan Huệ Việt Nam

O

S

Ovan Sao

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Tên và số lượng các dòng Lan Huệ theo dõi 19

Bảng 3.2 Các địa điểm điều tra 20

Bảng 4.1 Địa điểm điều tra và chủng loại Lan Huệ trang trí 24

Bảng 4.2 Màu sắc của Lan Huệ tại các địa điểm điều tra 27

Bảng 4.3 Các kỹ thuật chăm sóc Lan Huệ tại các địa điểm điều tra 28

Bảng 4.4a Một số đặc điểm về sinh trưởng của các dòng Lan Huệ cánh đơn 32

Bảng 4.4b Một số đặc điểm về sinh trưởng của các dòng Lan Huệ cánh kép và bán kép 34

Bảng 4.5a Đặc điểm ngồng hoa và số hoa/cụm của các dòng Lan Huệ cánh đơn 36

Ghi chú: CC: chiều cao ngồng; ĐK: đường kính ngồng 36

Bảng 4.5b Đặc điểm ngồng hoa của các dòng Lan Huệ cánh kép và bán kép 38

Bảng 4.6 Phân loại dòng Lan Huệ theo chiều cao ngồng 40

Bảng 4.7a Đặc điểm hoa của các dòng Lan Huệ cánh đơn 42

Bảng 4.7b Đặc điểm hoa của các dòng Lan Huệ cánh kép và bán kép 44

Bảng 4.8 Phân loại dòng Lan Huệ theo đường kính hoa 46

Bảng 4.9a Độ bền hoa của các dòng Lan Huệ cánh đơn 48

Bảng 4.9b Độ bền hoa của các dòng Lan Huệ cánh kép và bán kép 50

Bảng 4.10a: Đặc điểm hình thái hoa của các dòng Lan Huệ cánh đơn 52

Bảng 4.10b: Đặc điểm hình thái hoa của các dòng Lan Huệ cánh kép và bán kép 54

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 2.1 Hình ảnh củ Lan Huệ được chẻ làm đôi 4

Hình 2.2 Hình ảnh lá Lan Huệ 5

Hình 2.3 Hình ảnh rễ Lan Huệ 5

Hình 2.4 Hoa đồ Lan Huệ 6

Hình 2.5 Hình ảnh quả và hạt Lan Huệ 7

Hình 2.6 Hình ảnh sâu hại trên cây Lan Huệ 9

Hình 2 7 Hình ảnh bệnh hại trên cây Lan Huệ 10

Hình 2.8 Một số hình ảnh Lan Huệ trang trí cảnh quan tại Việt Nam 11

Hình 2.9 Một số hình ảnh Lan Huệ trang trí cảnh quan trên thế giới 12

Hình 3.1 Một số hình ảnh về hướng hoa của cây Lan Huệ 23

Hình 3.2 Một số hình ảnh dạng hoa Lan Huệ 23

Hình 4.1: Một số hình ảnh Lan Huệ Việt Nam trong trang trí cảnh quan 25

Hình 4.2: Một số hình ảnh Lan Huệ lai trong trang trí cảnh quan 26

Hình 4.3: Một số hình ảnh trồng phối kết Lan Huệ tại gia đình cô Ngô Phương Anh- Long Biên- Hà Nội 26

Hình 4.4: Hình ảnh hoa và các đặc điểm chính của các dòng Lan Huệ lai 61

TÓM TẮT

Đề tài được thực hiện với mục đích phân tích được nhu cầu sử dụng hoa Lan Huệ, đặc biệt là các giống Lan Huệ mới trong trang trí cảnh quan Và đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các dòng Lan Huệ có triển vọng Kết quả điều tra tại 22 địa điểm trên địa bàn tỉnh Hưng Yên và thành phố Hà Nội cho thấy nhu cầu sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan khá cao.Tuy nhiên, các giống Lan Huệ được sử dụng trong trang trí cảnh quan còn hạn chế chủ yếu là các giống cũ Chủng loại giống hoa mới ít, chưa được sử dụng nhiều trong các công trình cảnh quan công cộng Kỹ thuật chăm sóc đơn giản, dễ thực hiện và không mất nhiều thời gian Trong tổng số 69 dòng Lan Huệ thì có 38 dòng Lan Huệ cánh đơn, 10 dòng Lan Huệ cánh bán kép và 21 dòng Lan Huệ cánh kép Các dòng lai sinh trưởng tốt, đa dạng về màu sắc, kích thước Đường kính củ dao dộng từ 5,2cm- 9,6cm, số lá /cây từ 2-11 lá/cây Chiều cao ngồng hoa từ 27cm- 73cm, đường kính hoa từ 12,3cm- 22,8cm, độ bền cụm hoa từ 6-

15 ngày Dựa vào các chỉ tiêu nghiên cứu, chúng tôi đã định hướng có 26/69 dòng hoa sử dụng làm hoa cắt cành (dòng THP 11-1-21, THP 40-1-21, THP 78-1-21, THP 6-1-21, THP 30-1-21, THP 30-3-21, THP 53-1-21, ), 15/69 dòng hoa sử dụng làm hoa trồng trang trí cảnh quan (dòng THP 39-2-21, THP 40-4-

212, THP 65-2-21, THP 77-1-21, THP 14-5-21, THP 28-1-21, THP 35-1-21, THP 35-5-21, ) Trong đó, một số dòng hoa có đặc điểm hoa khác lạ như THP 14-5-21, THP 28-1-21, THP 35-1-21, THP 35-5-21, THP 39-2-21, THP 40-4-21

có thể trồng chậu hoa để bàn , trồng bồn hoa trước nhà, trồng ven lối đi hoặc có thể trồng phối kết làm điểm nhấn trang trí cảnh quan sân vườn

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Cây hoa Lan Huệ (Hippeastrum sp.) hay còn gọi là hoa Tứ Diện, Mạc

Chu Lan hay Loa Kèn Đỏ, là loại cây có khả năng chịu nhiệt tốt nên được trồng

phổ biến tại các vùng nhiệt đới và á nhiệt đới Nhiều loài thuộc chi Hippeastrum

được ứng dụng trồng làm cảnh quan bởi chúng có ưu điểm là hoa to, đẹp, khá đa dạng về màu sắc, có thể sử dụng dưới dạng hoa cắt cành, trồng chậu hoặc trồng thảm thiết kế cảnh quan Lan Huệ có thể được điều khiển ra hoa sớm để trồng chậu hoặc làm hoa cắt cành trong các dịp lễ, Tết, là món quà ý nghĩa tặng người thân, bạn bè Hiện nay, hoa Lan Huệ đang được nhiều người ưa chuộng bởi màu sắc sặc sỡ, đa dạng như trắng hồng, hồng phấn, đỏ, cam, đỏ trắng, hồng trắng, hồng đỏ…, đặc biệt những loài/ giống Lan Huệ có hương thơm nhẹ nhàng luôn

là điểm nhấn trong lòng khách hàng Bên cạnh đó, Lan Huệ còn có thể sử dụng

để chữa các bệnh như cầm máu, sưng, nhiễm trùng…Chính vì vậy đây là loại hoa rất có triển vọng cho sản xuất hoa thương mại trong nước

Lan Huệ là cây có thể chịu chế độ khắc nghiệt về dinh dưỡng và ánh sáng Chúng có thể sống được ở nơi thiếu ánh sáng hoặc nhiều ánh sáng, đất tốt hoặc đất cằn, nơi khô hạn hay nơi đủ ẩm Do đó, Lan Huệ là loại cây rất thích hợp sử dụng trong trang trí cảnh quan Hiện nay, lĩnh vực thiết kế cảnh quan trên thế giới cũng như ở Việt Nam ngày càng phát triển, nhu cầu sử dụng các giống mới phù hợp với khí hậu, đa dạng về chủng loại, kích thước, màu sắc để trồng thảm, trồng viền, trồng chậu,… rất cao Việc đưa Lan Huệ vào trang trí cảnh quan không chỉ giúp làm đẹp khuôn viên trang trí, làm tăng thêm vẻ đẹp kiến trúc của công trình mà còn tạo không gian xanh mát, cải thiện chất lượng không khí và giúp con người thư giãn tinh thần Vì vậy, việc điều tra tình hình sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan rất có ý nghĩa nhằm xác định nhu cầu, mục đích, chủng loại và nhu cầu giống đặc biệt trong thời gian tới khi nhu cầu trang

trí tăng cao Đây cũng là cơ sở để lựa chọn ra những dòng Lan Huệ có đặc điểm phù hợp

Từ năm 2012 đến năm nay, Bộ môn Rau Hoa Quả, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam đã lai tạo thành công một số tổ hợp lai Lan Huệ và bước đầu

đã chọn ra một số dòng lai có triển vọng dựa trên các đặc điểm hoa, màu sắc hoa, dạng cánh hoa, v.v…để phát triển đa dạng các dòng lai hơn nữa thì việc tiếp tục đánh giá đặc điểm hoa là rất cần thiết nhằm xác định các dòng Lan Huệ cho hoa đẹp, mới lạ, độc đáo đưa vào sản xuất, tiêu thụ đồng thời tạo ra sự đa dạng hơn về số lượng giống Lan Huệ ở Việt Nam

Xuất phát từ những thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Điều tra

tình hình sử dụng Lan Huệ trong trang trí cảnh quan và đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển của một số dòng Lan Huệ có triển vọng.”

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Giới thiệu chung về chi Hippeastrum

2.1.1 Vị trí phân loại, nguồn gốc và phân bố

Cây hoa Lan Huệ có tên khoa học là Hippeastrum sp., thuộc lớp thực vật một lá mầm (Liliopsida) phân lớp hành (lilidae), bộ hành (liliales), họ hành (liliaceae), chi (Hippeastrum) (Nguyễn Tiến Bân, 1997) Chi này có khoảng 90

loài và hơn 600 dạng lai đa dạng về kích thước, hình dạng và màu sắc hoa vô cùng đa dạng Ở nước ta theo thực vật chí Việt Nam đã công bố về chi Lan Huệ

thì hiện chỉ có 2 loài đó là loài Hippeastrum equestre (Lan Huệ hay Loa kèn đỏ)

và loài Hippeastrum reticulatum (Lan Huệ mạng) (Nguyễn Thị Đỏ, 2007) Tuy

nhiên, tính đến tháng 11 năm 2013, WCSP (World Checklist of Selected Plant Families) đã chấp nhận Hippeastrum có 91 loài (Nguyễn Thị Kim Oanh, 2014)

Cây hoa Lan Huệ có nguồn gốc từ Nam Mỹ (Merrow, 1998; Traub, 1949) Đây là loài cây có khả năng chịu nhiệt tốt nên được trồng phổ biến ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới (dẫn theo Phạm Thị Minh Phượng & cs, 2014) Năm 1928, Eduard Frederick Poepping đã tìm thấy hoa Lan Huệ đầu tiên trong quá trình tìm kiếm ở Chilê Quá trình nhân giống và lai tạo được diễn ra trong suốt thế kỷ 18 và sau đó loài hoa này được chú ý đến ở Bắc Mỹ vào đầu thế kỷ

19 Năm 1946, Lan Huệ được trồng trọt ở Nam Phi Hầu hết các cây hoa trong

chi Hippeastrum đều xuất phát từ Hà Lan và Nam Phi nhưng ngày nay chúng lại

rất phát triển ở Anh, Nhật Bản, Isarel, Ấn Độ, Bzazil và Austrlia (Kathie Carter, 2007)

Ở Việt Nam, các loài thuộc chi Hippeastrum (còn được gọi là Loa kèn đỏ,

Mạc Chu Lan, Tứ Diện hoặc Lan Huệ theo ngôn ngữ từng vùng) được du nhập trồng làm vườn làm cảnh, hay trông chậu khắp các vùng trên cả nước với nhiều màu sắc như: đỏ dại, đỏ sọc trắng, hồng đảo, đỏ nhung, trắng (Phạm Thị Minh Phượng & cs 2014)

Hình 2.1 Hình ảnh củ Lan Huệ được chẻ làm đôi

(Nguồn: Nguồn: Giao lưu- Mua bán: Lan huệ/ Loa kèn/ Amaryllis/

Những loại hoa có củ)

Lá tập trung ở gốc gần như thành 2 dãy, phiến lá hình dải, hình kiếm, hoặc hình mũi mác, hơi khum thành lòng máng, mọc đối nhau thành hai hàng, lá dài, cứng, có nhiều gân song song (Nguyễn Thị Đỏ, 2007) Lá trên mỗi dòng có thể phát triển theo thế đứng hoặc thế hơi xiên Màu sắc lá chủ yếu lá màu xanh, ngoài ra một số dòng có lá màu tía

Hình 2.2 Hình ảnh lá Lan Huệ

Rễ cây thuộc bộ Liliales nên có hệ rễ chùm gồm nhiều rễ phụ tương đối

đồng đều về kích thước (Nguyễn Thị Thu Thủy, 2014)

Hình 2.3 Hình ảnh rễ Lan Huệ

(Nguồn: Giao lưu- Mua bán: Lan huệ/ Loa kèn/ Amaryllis/ Những loại

hoa có củ) Hoa Lan Huệ mọc thành từng cụm hoa tán có từ 2 đến nhiều hoa trên một trục hoa Trục hoa (cành mang hoa) hình trụ, thẳng đứng, rỗng, dài 20-75cm, đường kính 1,5-4cm Lá bắc tổng bao dạng mo, gồm 2 cái mỏng, tồn tại bao lấy cụm hoa, 2 lá này sẽ khô đi khi hoa nở Hoa to, đều, lưỡng tính, màu sắc sặc sỡ,

có cuống hoa Gốc cánh hoa thường có màu sắc khác hẳn với màu cánh hoa Có

6 nhị, chỉ nhị đính ở họng ống bao hoa, bao phấn 2 ô, hình trụ dài màu trắng ngà (hoặc 4 có ánh tím), đính lưng, hướng trong, mở bằng khe dọc Hoa Lan Huệ thường có 3 dạng: hoa đơn, hoa kép và bán kép Hoa thuộc dạng cánh đơn có 6 đài (ba hoa lá đài bên ngoài, ba cánh bên trong, có vẻ ngoài tương tự nhau) (Kathie Carter, 2007) Hoa cánh kép có số cánh hoa/ bông lớn hơn 12 cánh, hoa bán kép có số cánh lớn hơn 6 và nhỏ hơn 12 cánh Màu sắc hoa phong phú bao gồm các màu cơ bản: đỏ, hồng, trắng, cam và sự kết hợp giữa các màu tạo nên những đặc điểm mới lạ của bông hoa các đường gân trên cánh hoa, các chấm trên cánh, màu sắc viền cánh hay màu sắc họng hoa Hoa Lan Huệ có thể có mùi thơm, thơm nhẹ hoặc không thơm

Hình 2.4 Hoa đồ Lan Huệ

(Nguồn:https://bit.ly/3yRnPhV)

Quả nang hình cầu hoặc hơi dẹt, mở ở khe lưng thành 3 mảnh Hạt nhiều, dẹt, màu đen hoặc nâu đậm, nội nhũ nạc bao lấy phôi nhỏ Kích thước hạt thay đổi tùy thuộc vào giống khác nhau (Nguyễn Thị Đỏ,2007)

Hình 2.5 Hình ảnh quả và hạt Lan Huệ

(Nguồn:https://floraoftheworld.org/taxon/flora/17592186251215)

2.1.3 Yêu cầu ngoại cảnh của cây Lan Huệ

a Đất và dinh dưỡng

Lan Huệ thích hợp trồng trên đất có thành phần cơ giới nhẹ, tơi xốp,

nhiều mùn, thoát nước tốt, không chứa mầm bệnh, có độ pH 6,0 - 7,8, pH tối thích từ 6,0 - 6,8 Đất giàu chất hữu cơ sẽ giúp cho cây sinh trưởng, phát triển tốt nhất (Kathie Carter, 2007)

Chất dinh dưỡng là yếu tố rất quan trọng trong quá trình sinh tưởng của cây trồng nói chung và Lan Huệ nói riêng Trong thời kỳ ra hoa và khi cây đang phát triển bộ lá thì cây sẽ cần bón nhiều phân nhất Có thể sử dụng các loại phân hữu cơ, phân tổng hợp, phân bón qua lá để cây có bộ lá khỏe mạnh, màu sắc hoa đẹp và độ bền hoa dài Đặc biệt, sau vụ hoa, kích thước củ sẽ giảm, để đảm bảo được chất lượng hoa cho vụ sau cần cung cấp dinh dưỡng kịp thời để củ phục hồi sớm nhất, giúp cây có đủ dinh dưỡng cho vụ hoa tiếp theo

Lan Huệ rất mẫn cảm với muối, khi nồng độ muối trong đất cao, cây sẽ không hút được nước, ảnh hưởng tới quá trình sinh trưởng, ra hoa Hàm lượng muối trong đất không cao hơn 1,5mg/cm2, lượng hợp chất clo không vượt quá 1,5 mmol/lít (Nguyễn Thị Thu Thủy, 2014)

b Nước.

Lan Huệ là là cây có khả năng chịu hạn tốt nhưng chịu úng kém Độ ẩm

cần thiết cho Lan Huệ sinh trưởng, phát triển dao động từ 50-90% tùy thuộc mỗi giai đoạn sinh trưởng khác nhau của cây (dẫn theo Trần Văn Tuân, 2015) Trong điều kiện thời tiết mùa mưa cần chú ý hàm lượng nước tưới cho cây, chế độ thoát nước để tránh củ bị ngập úng Mùa đông nên hạn chế tưới nước cho cây vì

củ hoa lúc này đang trong giai đoạn ngủ nghỉ, dễ bị úng nước, mà chỉ cần giữ

ẩm đất trồng cho cây (Robert and Chandy, 1998)

c Nhiệt độ

Lan Huệ là cây có khả năng chịu nóng, ưa khí hậu lạnh và ẩm, nhiệt độ thích hợp ban ngày từ 20- 28˚C, ban đêm từ 13-17˚C, nhiệt độ thấp hơn 5˚C hoặc cao hơn 30˚C, cây sinh trưởng kém, hoa dễ bị mù (Phạm Đức Trọng, 2014) Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây Lan Huệ là từ

21oC -24oC Khi nhiệt độ trên 35oC trong thời gian dài có thể gây hiện tượng táp

lá, cháy lá Nếu cây ra hoa trong khoảng thời gian này có thể sẽ làm màu hoa bị nhạt màu

d Ánh sáng

Lan Huệ thích nghi được cả trong điều kiện bóng râm và có nắng Tuy nhiên, Lan Huệ sẽ sinh trưởng tốt, ngồng hoa cứng cáp, nhanh nở hoa, màu sắc hoa đẹp khi được cung cấp đầy đủ ánh sáng Cường độ ánh sáng trung bình, thích hợp trong khoảng 12.000-15.000 lux (dẫn theo Nguyễn Thị Thu Thủy, 2014) Những vị trí có nắng nhẹ vào buổi sáng và đảm bảo thời gian chiếu sáng khoảng 6 giờ/ ngày là vị trí lí tưởng để trồng cây Lan Huệ Ngồng hoa sẽ bị cong

và xấu đi nếu trồng cây ở những vị trí thiếu ánh sáng hoặc ánh sáng lệch Trong trang trí cảnh quan, cần lựa chọn vị trí thích hợp để cung cấp đầy đủ ánh sáng cho Lan Huệ, đồng thời sử dụng các biện pháp để cây không bị tổn hại khi gặp điều kiện nắng gắt

2.1.4 Sâu bệnh hại trên cây Lan Huệ

Sâu hại trên cây Lan Huệ chủ yếu là sâu bộ cánh vảy: sâu xanh, sâu

khoang, sâu xám, bọ nẹt…và bộ cánh đều: rệp, sáp…Loài sâu có tên Brithys

crini (thuộc bộ cánh vảy) là loài sâu kí sinh trên cây trinh nữ hoàng cung gây hại

nghiêm trọng nhất trên cây Lan Huệ Sâu non nhỏ ăn phần thịt lá để lại lớp biểu

bì phía trên Sâu tuổi lớn ăn khuyết lá non, ngọn non, mầm non Khi cây có nụ sâu ăn hết phần nụ và làm hỏng nụ, hỏng hoa và thậm chí ăn cả vào quả và củ Lan Huệ (Nguyễn Thị Kim Oanh, 2014) Tốc độ phát sinh và sinh sản rất nhanh, khó kiểm soát và phòng trừ hoàn toàn

a, b,

Hình 2.6 Hình ảnh sâu hại trên cây Lan Huệ

Ghi chú: a, Hình ảnh sâu non hại hoa; b, Hình ảnh sâu xanh hại lá

Bệnh trên cây Lan Huệ thường bị bệnh do nấm, virus gây hại Virus không làm chết cây Lan Huệ nhưng làm giảm giá trị của cây Một trong những

loại virus điển hình như Hippeastrum mosaic virus (HiMV) gây bệnh khảm lá,

vallota speciose virus (ValSV) gây bệnh đốm hình nhẫn Virus làm lá có vệt

khảm, vàng, xanh nhạt đan xen lẫn nhau, lá phát triển kém nhiều lá nhỏ hẹp, lá

ngắn, mặt lá gồ ghề Nấm stagonospora curtssi kí sinh và gây nên những vết

màu đỏ trên lá và hoa Bệnh thường phát triển mạnh trong điều kiện độ ẩm cao Sau một thời gian bị hại, trên lá có nhiều vết nâu đỏ, khô đi và sau đó bị rụng lá Nếu bệnh xuất hiện nhiều sẽ làm của con thối rữa (Nguyễn Thị Kim Oanh, 2014)

a, b,

Hình 2 7 Hình ảnh bệnh hại trên cây Lan Huệ

Ghi chú: a, Hình ảnh của hoa Lan Huệ bị thối; b, Hình ảnh cây hoa Lan Huệ bị

nhiễm nấm stagonospora curtssi

Sâu, bệnh hại gây ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của cây Lan Huệ Vì vậy cần phát hiện sớm và có biên pháp phòng trừ kịp thời để giảm nguy hại cho cây

2.2 Giá trị sử dụng của cây Lan Huệ

Trên thế giới, Lan Huệ là một trong những loài hoa được yêu thích và ngày càng chứng tỏ được vai trò quan trọng trong ngành sản xuất hoa thương mại, nó được đánh giá cao bởi sự đa dạng về màu sắc, kích thước đặc biệt là đem lại giá trị kinh tế cao Lan Huệ thường được sử dụng trong trang trí như hoa cắt cành, trồng thảm, nhưng chủ yếu vẫn là trồng chậu Giá của mỗi củ giống trên thị trường là khá cao, tuy nhiên có một thuận lợi là Lan Huệ là một loại cây lưu niên có thể sử dụng lâu dài và nhân giống qua các năm

Ở Việt Nam, Lan Huệ chủ yếu được trồng trong chậu để trang trí Bên cạnh đó, hoa còn được sử dụng trong những ngày lễ Tết, trang trí nội thất, sử dụng làm hoa cắt cành, làm quà biếu tặng…Một số nơi trồng Lan Huệ trong các bồn, thảm hoa, trồng viền, trồng chậu trang trí sân vườn, ban công, công viên, tiểu cảnh Bên cạnh đó, cây Lan Huệ còn là một loại cây thuốc chữa bệnh Trong

củ của nó có chứa các thành phần biệt dược có giá trị như các ankaloids, các

lectins có khả năng chống ung thư, cầm máu, chữa lành vết thương…(Nguyễn Thị Thu Thủy, 2014)

Hình 2.8 Một số hình ảnh Lan Huệ trang trí cảnh quan tại Việt Nam

(Nguồn: Nguyen Thanh Nga)

a, b,

Hình 2.9 Một số hình ảnh Lan Huệ trang trí cảnh quan trên thế giới

a, Hình ảnh Lan Huệ được trồng tại Mỹ

b, Hình ảnh Lan Huệ được trồng tại Monaco

ha (88%) 5 quốc gia tiếp theo là Nhật Bản (300 ha, 2,5%), Pháp (293 ha, 2,4%),

Ba Lan (200 ha, 1,6%), Đức (155 ha, 1,3%) và New Zealand (122 ha, 1%) Hà Lan sản xuất 4,32 tỷ củ hoa tulip, trong đó 2,3 tỷ củ (53%) được sử dụng làm nguyên liệu ban đầu để trồng hoa cắt cành Không dưới 1,3 tỷ trong số này (57%) được trồng ở Hà Lan dưới dạng hoa cắt cành Phần còn lại được xuất khẩu sang các nước trong EU (0,63 tỷ) và ngoài EU (0,37 tỷ) Ở Pháp, một phần đáng kể sản lượng được kiểm soát bởi các công ty Hà Lan và được sử dụng ở Hà Lan để trồng sớm (tháng 11-12) (Buschman, 2005)

Sản xuất củ hoa Lily diễn ra trên 10 quốc gia với Hà Lan là nước có diện tích sản xuất hoa Lily lớn nhất với 4.280 ha (77%), tiếp theo là Pháp (401 ha,

0,8%), Chile (205 ha, 0,4%), Mỹ (200 ha, 0,4%), Nhật Bản (189 ha, 0,3%) và New Zealand (110 ha, 0,2%) Hà Lan sản xuất 2,21 tỷ củ hoa lily, trong đó 2,11

tỷ (95%) được sử dụng làm nguyên liệu ban đầu để trồng hoa cắt cành Khoảng 0,41 tỷ (19%) được trồng ở Hà Lan dưới dạng hoa cắt cành Phần còn lại được xuất khẩu sang các nước trong EU (1,0 tỷ) và ngoài EU (0,7 tỷ) Ở Pháp, việc sản xuất củ hoa Lily chủ yếu do người Hà Lan sản xuất và củ (giống lai phương Đông) được sử dụng ở Hà Lan cho thời gian trồng kéo dài từ tháng Năm đến cuối tháng Chín Ngoài ra các nước Pháp, Nhật Bản, Mỹ, Chile, Australia và New ZeaLand cũng sản xuất một lượng hoa có củ đáng kể Năng suất và chi phí sản xuất hoa có củ trên các nước này (ngoài Pháp và Australia) tương đương với

Hà Lan (Buschman, 2005)

Lan Huệ được trồng phổ biến ở các nước Nam Phi và Braxin Theo số liệu đã công bố Braxin và Peru là nơi sản xuất lớn nhất cung cấp cho toàn thế giới Hàng năm, Braxin sản xuất khoảng 17 triệu củ Lan huệ, trong đó có 60%

số củ được sử dụng cho xuất khẩu, 40% còn lại phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước Trong đó 92% số củ được xuất khẩu sang Hà Lan, Hoa Kỳ 5%, Canada 2% (Rina Kamenetsky và Hiroshi Okubo, 2012)

2.3.2 Tình hình sản xuất, tiêu thụ hoa có củ tại Việt Nam

Trong những năm gần, người yêu thích Lan Huệ ở Việt Nam ngày càng tăng, các hoạt động trao đổi mua bán diễn ra khá nhộn nhịp Những người trồng hoa cập nhật thông tin, trao đổi mua bán Lan Huệ trên các trang mạng nhóm

mạng xã hội như: Hội Những người yêu thích Lan Huệ/ Huệ mưa/ Amarylli/

Những loại hoa có củ; Hội Giao lưu- mua bán : Lan Huệ/ Loa Kèn/ Amaryllis/ Những loại hoa có củ hay nhóm; Lan huệ Việt Nam và những người bạn Vietnam Hippeastrum and Friends Nhận thấy tiềm năng lớn trong sản xuất Lan

Huệ, một số cơ sở tại Đà Lạt cũng đang sản xuất và giới thiệu ra thị trường Một

số nhà nghiên cứu, chọn tạo giống đã bắt đầu thu thập, nghiên cứu và lai tạo để cho ra những giống mới chất lượng tốt, phù hợp với thị trường trong và ngoài

nước Hiện nay có rất nhiều giống mới được lai tạo, so với các giống cũ có rất nhiều điểm ưu như: hoa to, đẹp, bền, đa dạng về màu sắc và khả năng chống chịu cao, Bên cạnh đó việc mua bán các loại hoa có củ bước đầu phát triển trên một số loài như: Hoa tulip, lily, tiên ông, lay ơn, huệ mưa, Trước năm

2000, Lily chủ yếu được trồng ở Đà Lạt Sau năm 2001, Lily bắt đầu Lan ra miền Bắc (Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Bình, Mộc Châu, Sơn La, ) Hoa Lily được người dân sử dụng nhiều trong tất cả các ngày trong năm, mỗi năm thương được

sử dụng vào dịp Tết (Trần Văn Tuân, 2015)

Việc sản xuất kinh doanh Lan Huệ mới chỉ diễn ra ở quy mô nhỏ lẻ trên quy mô hộ gia đình, câu lạc bộ Giá bán của một số giống Lan Huệ Việt Nam giao động khoảng từ 12.000 đồng đến 25.000 đồng /1 cây Đối với những chậu cây lớn (từ 5-7 củ size củ trên 24cm) có giá trị từ 300.000 đồng- 500.000 đồng/

1 chậu tại thời điểm ra hoa đã được trồng từ 5-7 năm (Nguyễn Thu Hường, 2018) Lan Huệ có tiềm năng phát triển, ngày nay được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu từ đó, việc sản xuất Lan Huệ ngày càng phát triển và đem lại lợi nhuận cao cho người sản xuất

2.4 Tình hình nghiên cứu lai tạo và đánh giá giống Lan Huệ trên thê giới và Việt Nam

2.4.1 Tình hình nghiên cứu lai tạo và đánh giá Lan Huệ trên thế giới

Hoa Lan huệ bắt đầu được ưa chuộng trên thế giới bắt đầu từ thế kỷ XVIII, từ đó xuất hiện các phương pháp lai tạo và cho ra đời các giống mới

Năm 1799, giống Lan Huệ đầu tiên có tên là Hippeastrum Johnsonii được ra đời bởi Johson ở Prescot (Anh) qua phép lai giữa loài Hippeastrum Reginae và

Hippeastrum Vittatum (Traub, 1934).

Đến năm 1830, có khoảng 100 giống lan huệ được tạo ra và đặt tên theo tiếng Latin Nửa đầu thế kỷ này, các thí nghiệm lai tạo đã được các nhà chọn giống hiện đại xây dựng dựa trên những kết quả đạt được trong thế kỷ XVIII,

XIX Trong suốt những năm 1930 đến những năm 1960, những người chơi Lan Huệ ưa thích kiểu hoa có đường kính to, tròn, màu sắc tự nhiên Trong khoảng thời gian ngắn Lan Huệ đã được đưa đến nhiều nơi trên thế giới như Hà Lan, Nam Phi, Australia, New ZeaLand, Nhật Bản và Hoa Kỳ (theo Charles Hardman, 2017)

Năm 1986, giống Hippeastrum Duoble Six được tạo ra bởi Andre

Barnhoon (Nam Phi) với các đặc điểm như màu hoa đỏ đậm đạc kéo dài vào cổ họng hoa, có 6 hoa/ ngồng, nhanh ra hoa,có mùi thơm, đường kình hoa từ 17-19cm (Bamhoom, 1998)

Nhà chọn tạo giống Maraisburg, Nam phi đã tạo ra giống Hippeastrum

rozetta vào năm 1987 Giống này có 2 hoa, với tông màu hồng , sọc trắng và vân màu đỏ hẹp, có nhiều ngồng hoa trên một củ, các hoa trên một ngồng thường nở đồng thời; kích thước nhỏ gọn và nhanh ra hoa(Bamhoom, 1996)

Năm 1990, Merow đã lai thuận nghịch các loài Lan Huệ khác nhau gồm

H papilio và H Lapacense; H Cardenasianum và H vittatum Herbert Kết quả

tạo được 200 cây lai và qua đánh giá tác giả đã lựa chọn 8 cây Lan Huệ lai có hình dáng hoa, lá đẹp và nổi trội hơn cây bố mẹ để sử dụng cho công tác chọn tạo giống Lan Huệ ở Mỹ (dẫn theo Phạm Thị Minh Phượng & cs, 2014)

Năm 1994, Alan W Meerow đã lai tạo được 3 giống có triển vọng trong một chương trình phát triển giống của Inventor (Fort Lauderdale, Fla) với màu

sắc mới lạ và khả năng kháng bệnh cao, gồm: Hippeastrum Bahia, Hippeastrum Sampa, Hippeastrum Rio Cả 3 giống trên đều mùi thơm và có khả năng chống lại bệnh nấm Red Scorch Fungus, Staganospora curtisii, Leaf Sport Fungus,

Cercospora pancratill và thích nghi được ở điều kiện nhiệt độ từ cao 30 - 35˚C

ngôi sao độc đáo, có từ 4-5 hoa/cụm Hippeastrum Opan Star có cánh hoa có

màu đỏ, trắng - xanh, và sọc màu đỏ đen, đường kính hoa khoảng 12 - 16 cm

Hippeastrum Ruby Star có cánh hoa màu đỏ tối, xanh - vàng và xanh - tím,

đường kính hoa lớn (20 - 23 cm) (Dori, 2012)

Một giống tử bội 2n-44 có tên là Maimi được lai tạo tại Miami vào năm

2004 Đây là giống có khả nămg chịu nhiệt và kháng nấm Red Scorch

(Staganospora curtisii) Hoa có màu cam đỏ, cánh khá dày, màu RHS Orange

Red 33 A nửa trên và RHS 155 D ở nửa dưới, gân trắng sắc nét RHS 155 C, họng hoa màu RHS 144 B, đường kính hoa 16-17,5cm, độ bền hoa 8-10 ngày (Meerow, 2015)

Tại Hàn Quốc, Sung et al (2009) đã thực hiện phép lai hữu tính giữa hai

giống Lan Huệ H red lion và H minerva năm 1996 để tạo ra giống hoa Lan

Huệ Sanho (được công nhận giống năm 2004) (dẫn theo Phạm Thị Minh Phượng & cs, 2014)

Ming-Chung Liu và Der-Ming Yeh (2015) đã tạo được giống hoa Lan Huệ cánh kép có hương thơm đặt tên “T.S.S No.1- Pink Pearl” bằng phương pháp lai thông qua thụ phấn in vitro tại Đài Loan

2.4.2 Tình hình nghiên cứu Lan Huệ tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu trên hoa Lan Huệ cũng đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của các nhà chọn tạo giống Các nghiên về chi này đã tạo nên thành tựu nhất định, góp phần vào công tác chọn giống hoa Lan Huệ trong nước

Các giống hoa Loa kèn thuộc loài Hippeastrum equestre có thể kết hạt và

nhân giống bằng hình thức sinh sản hữu tính trong điều kiện miền Bắc Việt Nam (Nguyễn Thị Hạnh Hoa và cộng sự, 2009) Năm 2010, Nguyễn Hạnh Hoa và Quách Thị Phương đã nghiên cứu sinh học ra hoa, khả năng thụ phấn, thụ tinh

của một số loài cây hoa thuộc chi Hippeastrum

Việc lai tạo và chọn lựa các giống có màu sắc đa dạng, phong phú, độ bền hoa cao với màu sắc cánh hoa đẹp, khác biệt so với giống bố mẹ đã được Nguyễn Hạnh Hoa & cs thực hiện và công bố hàng loạt dòng điển hình: HI, H3, H5, H12, H37, H85 năm 2009-2010

Năm 2014, Phạm Thị Minh Phượng và cộng sự đã chọn ra được 3 dòng lai cho 15 tổ hợp lai giữa nguồn gen nhập nội và nguồn gen bản địa cụ thể là THL3, THL4-7, THL9-5 Những dòng lai này đều có đặc điểm hoa khác lạ mà các giống hoa bản địa không có

Năm 2015, Phạm Thị Minh Phượng đã lựa chọn được 84 dòng lai từ 15 tổ hợp lại đã được tạo ra từ năm 2012 Các dòng lai đều có sự khác biệt so với giống nội, đa dạng về kiểu hoa, màu sắc: có từ 1 - 3 ngồng/củ, 2 - 6 hoa/cụm, đường kính hoa đạt từ 9,8 - 18,8 cm, độ bền hoa từ 3 - 7 ngày, độ bền cụm hoa

từ 5 - 14 ngày Trong đó, đặc biệt có 29 dòng lai cánh kép và bán kép có từ 7,7 cánh (TH9-4) đến 17 cánh (TH12-25)

Để làm phong phú tập đoàn Lan Huệ Việt Nam, năm 2016 Phạm Thị Minh Phượng và Vũ Văn Liết đã tiến hành “chọn tạo giống Lan Huệ

(Hippeastrum sp.) cánh kép thích nghi trong điều kiện miền Bắc Việt Nam” kết

quả cho ra 13 cây Lan Huệ dạng cánh bán kép và 16 cây dạng bán kép đã được lựa chọn có màu sắc đa dạng (màu đỏ cam, hồng, trắng sọc đỏ hoặc đỏ sọc trắng…), số cánh trên bông từ 7,7 - 17,0 , đường kính hoa từ 12,2cm - 18,2cm

và độ bền cụm hoa từ 5 - 14 ngày

Cũng trong năm 2016, Phạm Thị Minh Phượng và Nguyễn Thị Thanh đã lựa chọn được 33 cây Lan Huệ lai có triển vọng trên cơ sở đánh giá 97 cây Lan Huệ lai của 8 THL lai trong năm ra hoa đầu tiên Các cây lai có độ bền cụm hoa dài 6-13 ngày, màu sắc hoa và dạng hoa phong phú, dáng hoa cân đối

Năm 2017, Chu Thị Huyền đã tiến hành đánh giá đặc điểm nông sinh học của tập đoàn lan huệ nhập nội và một số tổ hợp lai lan huệ Kết quả cho thấy các

dòng lai 2012 sinh trưởng và phát triển tốt và có 15/24 dòng lai ra hoa Qua đó lưạ chọn được 9 dòng lai có triển vọng

Năm 2018, Đàm Thị Anh đã thực hiện đề tài đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và nhân giống một số dòng lai lan huệ tại Gia Lâm Hà Nội Kết quả thu được 11/19 dòng lai cánh đơn và 16/17 dòng lai cánh kép được chọn làm hoa cắt cành dựa vào các tiêu chí độ bền hoa/cụm hoa, dáng hoa để lưa chọn

Năm 2018, Nguyễn Quang Đạo đã nghiên cứu và đưa lan huệ vào trong thiết kế cảnh quan sân vườn Những dòng lan huệ được dử dụng làm điểm nhấn trong sân vườn là Lan Huệ Tuyết Thanh, Lan Huệ Đỏ, Lan Huệ lai

Đặng Văn Quy (2018) cũng đã sử dụng Lan Huệ trong thiết kế cảnh quan sân vườn biệt thự tại Khu đô thị Ecopark- Văn Giang Hưng Yên Lan Huệ được

sử dụng trong thiết kế gồm 4 loại Lan Huệ Đỏ Nhung, Lan Huệ Tuyết Thanh, Lan Huệ Double Dream và Lan Huệ Dancing Queen trồng phối kết tiểu cảnh với các loại, trồng viền, trồng chậu, tạo không gian đẹp giúp cho việc thư giãn, nghỉ ngơi, giải trí và sinh hoạt gia đình đồng thời nâng cao giá trị cho căn biệt thự

Đến năm 2020, Nguyễn Thị Phượng đã lựa chọn được 15 dòng lai bao gồm 8 dòng lai cánh đơn (KT03, KT04, KT21, TH29-8, KT11, TH22-10, KT05, TH55-3) và 6 dòng lai cánh kép (KT25, KT30, TH25-39, TH47-13, KT28, TH27-2), 1 dòng lai bán kép (TH24-23) và sử dụng các dòng lai TH25-39, TH27-2, TH29-8 trong thiết kế sân vườn tại Sóc Sơn- Hà Nội Dòng lai THP25-

39 và THP 29-8 có chiều cao ngồng thấp sử dụng trồng thảm kết hợp với các loại cây trồng thảm khác, tạo cảm giác mềm mại, sắc màu, không bị nhàm chán

PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Cây Lan Huệ 3 năm tuổi

Bảng 3.1 Tên và số lượng các dòng Lan Huệ theo dõi

- Các địa điểm sử dụng Lan Huệ trong trang trí cảnh quan tại khu vực Hà Nội và khu vực lân cận

3.1.2 Vật liệu nghiên cứu

- Máy ảnh, bút, thước, sổ ghi chép, máy tính,…

- Phiếu điều tra

+ 5 quận/ huyện của thành phố Hà Nội và 1 huyện của tỉnh Hưng Yên

Bảng 3.2 Các địa điểm điều tra

STT Khu vực điều tra

(Quận/ huyện) số địa điểm

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Điều tra tình hình sử dụng Lan Huệ trong trang trí cảnh quan

- Đánh giá đặc điểm sinh trưởng phát triển của một số dòng Lan Huệ có

triển vọng

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp điều tra, phỏng vấn

Sử dụng phiếu điều tra, điều tra các khu vực có sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan Các nội dung bao gồm:

+ Mục đích sử dụng Lan Huệ (Sử dụng trồng viền, trồng thảm hay trồng phối kết tiểu cảnh?)

+ Diện tích trồng hoa Lan Huệ (m2)

+ Nguồn gốc, chủng loại hoa

+ Kỹ thuật chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh

+ Thuận lợi, khó khăn gặp phải trong quá trình chăm sóc

+ Nhận xét, đánh giá về chủng loại Lan Huệ sử dụng, kỹ thuật chăm sóc, nhu cầu sử dụng các giống Lan Huệ mới vào trang trí cảnh quan

- Số củ con: đếm số củ con được sinh ra từ củ mẹ

 Các chỉ tiêu về lá: Tiến hành đo, đếm tại khi cây đạt chiều cao cuối cùng

- Số lá: đếm số lá trên cây khi lá cây đạt chiều cao cuối cùng

- Kích thước lá (cm): Đo chiều dài, chiều rộng của 3 lá to nhất, sau đó lấy giá trị trung bình

- Chiều cao cây cuối cùng (cm): Đo từ cổ củ Lan Huệ đến đầu mút lá cao nhất, đo khi cây đạt chiều cao cao nhất

 Các chỉ tiêu về hoa:

- Đặc điểm ngồng hoa:

+ Chiều cao ngồng hoa (cm): đo từ gốc ngồng đến đỉnh bao hoa

+ Đường kính ngồng hoa (cm): bắt đầu đo khi ngồng hoa xuất hiện bao hoa, dùng thước Palme đo cách gốc 2(cm), đo 2 chiều vuông góc với nhau + Số ngồng hoa/củ: đếm số ngồng hoa/củ

+ Màu sắc ngồng hoa: quan sát màu sắc ngồng hoa ở vị trí sát gốc (1/3 chiều dài ngồng ở phía dưới) và trên ngồng (2/3 chiều dài ngồng ở phía trên)

- Đặc điểm hoa:

+ Đường kính hoa (cm): đo khi hoa đã nở hoàn toàn Dùng thước thẳng đo khoảng cách giữa 2 đầu đối diện nhau, đo 2 lần vuông góc rồi tính giá trị trung bình

+ Kích thước cánh hoa: Đo khi hoa nở hoàn toàn, đo cánh ngoài, cánh trong của 3 bông hoa trên một cây hoa sau đó tính giá trị trung bình

Chiều dài cánh hoa (cm): đo từ gốc cánh hoa đến đầu cánh

Chiều rộng cánh hoa (cm): đo tại vị trí rộng nhất của cánh

+ Số cánh hoa/bông: đếm khi hoa nở hoàn toàn

+ Cách thức nở hoa: quan sát cách nở hoa trên từng cụm hoa

+ Màu sắc họng hoa

+ Hương thơm của hoa: thơm, không thơm

+ Quan sát các đặc điểm gân cánh, chấm trên cánh hoa, viền cánh

+ Hướng hoa: Hướng ngang; Hướng lên; Hướng xuống

a, Hướng ngang; b, Hướng lên; c, Hướng xuống

Hình 3.1 Một số hình ảnh về hướng hoa của cây Lan Huệ

+ Dạng hoa: Xác định dựa vào độ chênh lệnh về kích thước cánh hoa Có 3 dạng hoa: Dạng tròn, dạng tam giác, dạng sao

a, Dạng tròn; b, Dạng tam giác; c, Dạng sao

Hình 3.2 Một số hình ảnh dạng hoa Lan Huệ

 Các chỉ tiêu thời gian (ngày):

- Độ bền của một hoa (ngày): từ khi hoa bắt đầu hé nở đến khi hoa tàn (cánh hoa có hiện tượng héo rũ)

- Độ bền của một cụm hoa (ngày): từ khi hoa/cụm đầu tiên bắt đầu nở đến khi hoa/cụm cuối cùng tàn

- Độ bền của một cây hoa (ngày): từ khi hoa đầu tiên bắt đầu nở đến khi hoa cuối cùng trên cây tàn

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu được xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft excel 2013

PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Điều tra tình hình sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan 4.1.1 Diện tích và chủng loại Lan Huệ trang trí

Bảng 4.1 Địa điểm điều tra và chủng loại Lan Huệ trang trí

STT Khu vực điều tra

Số địa điểm

Diện tích trang trí (m2)

Giống/loại Lan Huệ sử dụng

Số năm trồng (năm)

là những nơi có nghề trồng hoa phát triển và nhiều khu đô thị mới vì vậy diện tích hoa được sử dụng trong trang trí cảnh quan nhiều

Trong số 22 địa điểm điều tra có: 10 địa điểm là công trình công cộng; 12 đia điểm là hộ gia đình Các địa điểm ở khu vực Hà Nội như quận Long Biên, quận Hà Đông đa phần là các hộ gia đình sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí

khuôn viên sân vườn, trồng chậu, trồng phối kết tiểu cảnh, trang trí nội thất Các

địa điểm như huyện Gia Lâm, huyện Thanh Trì, quận Hoàng Mai, hoa Lan Huệ

chủ yếu được sử dụng để trồng thảm, trồng viền tại các công trình công cộng

như khu đô thị, trường học, đền, chùa, khu di tích lịch sử Tại huyện Văn Lâm

hoa Lan Huệ được sử dụng trong trang trí cảnh quan của các hộ gia đình

Chủng loại giống ở các hộ gia đình cũng đa dạng hơn so với ở khu công

cộng như các giống Lan Huệ lai, các giống Lan Huệ nhập nội, nhập ngoại

Người trồng hoa có thể đầu tư rất nhiều kinh phí để sử dụng Lan Huệ trang trí

cảnh quan cho gia đình mình hoặc phục vụ sở thích chơi hoa Các địa điểm công

cộng chủng loại giống hầu hết sử dụng các giống Lan Huệ cũ bởi vì đây là

những giống đã quen với khí hậu nước ta, dễ dàng thích nghi, ít cần chăm sóc

a, b, c,

Hình 4.1: Một số hình ảnh Lan Huệ Việt Nam trong trang trí cảnh quan

a, Hình ảnh Lan Huệ trồng viền tại gia đình cô Ngô Phương Anh- Long Biên- Hà Nội;

b, Hình ảnh Lan Huệ trồng bờ hồ tại khu di tích lich sử văn hóa xã Văn đức- Gia Lâm- Hà Nội;

c, Hình ảnh Lan Huệ trồng thảm tại khu đô thị Đặng Xá

d, e, f,

Hình 4.2: Một số hình ảnh Lan Huệ lai trong trang trí cảnh quan

d, Hình ảnh Lan Huệ trồng viền tại gia dình chị Nga La Khê- Hà Đông

e, Hình ảnh Lan Huệ trồng chậu tại gia đình cô Ngô Phương Anh- Long Biên- Hà Nội

f, Hình Ảnh Lan Huệ trồng chậu tại gia đình bác Thi- Long Biên- Hà Nội

Hình 4.3: Một số hình ảnh trồng phối kết Lan Huệ tại gia đình cô Ngô

Phương Anh- Long Biên- Hà Nội

Qua điều tra cho thấy, thời gian Lan Huệ được sử dụng trong trang trí cảnh quan tại các địa điểm điều tra từ 1 đến 7 năm Cây Lan Huệ được trồng vào tháng 10-11 và cho hoa vào tháng 4 (theo Nguyễn Thu Hường, 2018) Tuy nhiên qua điều tra thực tế, chúng tôi nhận thấy rằng hoa Lan Huệ có thể được trồng vào khoảng tháng 3 Thời điểm tháng 3 là thời điểm Lan Huệ bắt đầu nở, người chơi hoa có thể tiếp cận được nguồn hoa qua các trang mạng xã hội, các cửa hàng, bạn bè, người thân nhờ thế người chơi hoa có thể biết được đặc điểm về màu sắc, hình thái của hoa và lựa chọn những mặt hoa theo sở thích Giá thành của củ Lan Huệ mà các hộ gia đình mua dao động từ 15.000 đồng đến 25.000

đồng/ củ đối với giống Lan Huệ Việt Nam, từ 50.000 đồng đến 400.000 đồng/củ đối với những giống hoa lai và hoa nhập Người trồng hoa còn có thể mua theo

bộ với giá 200.000 đồng/1 bộ 10 củ và có thể tự nhân giống bằng phương pháp tách củ con từ củ mẹ để trồng từ năm này sang năm khác

Bảng 4.2 Màu sắc của Lan Huệ tại các địa điểm điều tra

Màu đỏ Màu cam Màu trắng Màu hồng Màu khác

đỏ, cam, trắng Những màu sắc này khi sử dụng trang trí cảnh quan cũng khá hấp dẫn tuy nhiên việc sử dụng những giống Lan Huệ mới, màu sắc mới sẽ giúp cảnh quan thêm sinh động hơn

Tại các địa điểm điều tra, độ bền hoa phụ thuộc vào diện tích trồng và chủng loại hoa trang trí Theo kinh nghiệm của người những người trồng hoa diện tích trồng hoa càng lớn thì độ bền càng dài và ngược lại Với các giống hoa

mới, màu sắc đặc biệt và kích thước cánh dày thời gian tồn tại có thể dài hơn, các giống Lan Huệ Việt Nam độ bền có thể từ 1 đến 2 tuần trong khi đó các khác như giống nhập nội hoặc các giống lai mới đây thì độ bền có thể từ 3 đến 4 tuần tùy theo độ nở của hoa (qua điều tra thực tế tại gia đình cô Ngô Phương Anh, Bác Nguyễn Thị Thi, Cô Nga là các hộ gia đình có sử dụng nhiều các giống Lan Huệ mới, nhập nội, nhập ngoại trong trang trí cảnh quan)

4.1.2 Kỹ thuật chăm sóc Lan Huệ tại các địa điểm điều tra

Bảng 4.3 Các kỹ thuật chăm sóc Lan Huệ tại các địa điểm điều tra

Tiêu chí

Địa điểm (Quận/ Huyện)

Tổng Gia

Lâm

Long Biên

Hà Đông

Hoàng Mai

Thanh Trì

Văn Lâm

Chế độ tưới của những người trồng hoa rất đa dạng, phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, khí hậu cũng như giá thể trồng cây, vị trí trồng cây Tuy nhiên Lan Huệ là cây chịu úng kém nhưng cũng cần cung cấp đầy đủ nước giúp cho cây khỏe mạnh và không bị khô héo vì vậy tần suất tưới nước khá thưa, chủ yếu là tưới 1 lần/ tuần, một số người tưới cây khi thấy giá thể/ đất bị khô

Lan Huệ trồng chậu được những người trồng hoa tự phối trộn đa phần giá thể chính bao gồm đất thịt, trấu hun, phân bò, mùn dừa, một số người trộn thêm cả phân vi sinh, xỉ than tổ ong, đá perlte, giá thể hữu cơ có sẵn,…vào giá thể trồng cây Có thể nói thành phần giá thể mà các hộ gia đình sử dụng rất đa dạng, nó ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây

Loại phân bón được sử dụng nhằm cung cấp cho cây chủ yếu là phân vô

cơ thường được pha loãng tưới hoặc bón trực tiếp định kỳ 10-15 ngày/lần hoặc 1 tháng 1 lần cho cây Ngoài ra một số loại phân khác được sử dụng như: Phân bò hoai mục, đạm cá, phân gà Nhật, humic acid growth, phân dê

Chế độ chăm sóc (duy tu, duy trì ) như cắt bỏ lá vàng, loại bỏ cỏ dại, cắt

bỏ ngồng tàn, bổ sung dinh dưỡng cho cây sau vụ hoa là công việc rất cần thiết, giúp cây sinh trưởng phát triển tốt, hạn chế sâu bệnh, đặc biệt việc cắt bỏ ngồng sau khi hoa tàn có tác dụng hạn chế mất dinh dưỡng từ củ, giúp củ phục hồi dinh dưỡng, đảm bảo được chất lượng hoa cho vụ sau

Cây trồng trang trí cảnh quan rất đa dạng và phong phú, tuy nhiên các hộ gia đình ở các địa điểm điều tra lại lựa chọn hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan Được biết một số hộ gia đình trước đây đã từng sử dụng các loại cây để trang trí khuôn viên gia đình mình như Hoa Hồng, Bạch Trinh Biển Tuy nhiên,

họ nhận thấy hoa hồng rất khó chăm sóc, hoa thường xuyên bị sâu và mắc một

số bệnh như gỉ sắt, phấn trắng, đốm đen, gây mất mỹ quan, ảnh hưởng đến sức khỏe Qua bạn bè, người thân và một số trang mạng xã hội họ đã biết đến và sử dụng hoa Lan Huệ trong trang trí cảnh quan khuôn viên gia đình mình Khi chuyển sang trồng Lan Huệ họ chỉ gặp một số loại sâu như sâu khoang, sâu xám,

có thể sử dụng phương pháp bắt bằng tay để tiêu diệt sâu Và một số bệnh thường gặp ở hoa Lan Huệ như: nấm, thối củ, thối nhũn lá do chế độ tưới nước

không hợp lí, thoát nước kém hoặc do mưa kéo dài rồi nắng gay gắt Để khắc phục tình trạng này, người trồng hoa chỉ cần điều chỉnh chế độ tưới nước hợp lý như không tưới nước cho cây vào những ngày ẩm ướt, tránh để cây trong điều kiện trời mưa kéo dài, sử dụng vôi bột để rắc trực tiếp vào gốc cây, sử dụng thuốc trừ nấm Ridomil God để tưới hoặc ngâm các củ đã bị thối Qua đó thấy được Lan Huệ là cây dễ trồng, dễ chăm sóc nên người trồng hoa thường không gặp khó khăn trong quá trình chăm sóc Ngoài ra, họ có thể sử dụng các biện pháp nhân giống để mở rộng diện tích trồng và các biện pháp điều khiển ra hoa

để trồng chậu, trang trí nội thất, làm quà tặng vào các dịp lễ, Tết hoặc có thể sử dụng hoa Lan Huệ làm hoa cắt cành

Các kỹ thuật chăm sóc Lan Huệ ngày càng đa dạng hơn, người trồng hoa đầu tư sử dụng nhiều loại phân bón hơn trong chăm sóc hoa hơn Nhiều người

ưa chuộng và trồng cây hoa Lan Huệ không chỉ vì cây mang lại vẻ đẹp rực rỡ bởi nhiều màu sắc đẹp và rất lạ mắt mà Lan Huệ còn mang lại hương thơm dễ chịu Người trồng Lan Huệ cần chú ý đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống Lan Huệ để lựa chọn được những giống Lan Huệ phù hợp vào các mục đích khác nhau như trồng chậu, trồng viền, trồng thảm Đặc biệt là mùa đông Lan Huệ sẽ lụi, chính vì thế cần phối kết với các loại cây lá xanh quanh năm để không ảnh hưởng đến cảnh quan vào mùa đông Qua khảo sát ý kiến của các hộ gia đình về nhu cầu sử dụng các giống hoa mới bổ sung, thay thế các giống cũ vào trang trí cảnh quan và gợi ý về một số dòng, giống hoa mới thì hầu hết các

hộ gia đình đều có nhu cầu sử dụng hoa mới trong trang trí cảnh quan Vì vậy, việc nghiên cứu, lai tạo, đánh giá đặc điểm hoa của các giống Lan Huệ mới là việc cần thiết để giới thiệu nhiều giống đẹp, hoa to, đa dạng về màu sắc, kích thước có thể ứng dụng nhiều vào trang trí cảnh quan

4.2 Đánh giá đặc điểm hoa của một số dòng Lan Huệ có triển vọng

4.2.1 Đặc điểm sinh trưởng của các dòng Lan Huệ

Kích thước củ có ý nghĩa thể hiện khả năng sinh trưởng của cây qua quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng trong điều kiện có đầy đủ nước và các chất dinh dưỡng nuôi cây Đối với Lan Huệ, kích thước củ càng lớn thì khả năng tích lũy chất dinh dưỡng ngày càng nhiều, là yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng hoa Củ hoa được hình thành từ bẹ lá vì vậy số lá/ cây càng nhiều kích thước củ hoa càng to và ngược lại Bên cạnh chỉ tiêu củ hoa thì các chỉ tiêu về số

lá, kích thước lá, chiều cao cây cuối cùng cũng là những chỉ tiêu rất quan trọng nhằm đánh giá được khả năng sinh trưởng và phát triển của cây và những năm tiếp theo Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành theo dõi các chỉ tiêu về củ hoa tại thời điểm cây ra hoa (tháng 02-05/2021) và kích thước lá tại thời điểm đạt kích thước cao nhất (tháng 08/2021) thu được kết quả như sau: