Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác du lịch đới với các di tích lịch sử văn hoá của bắc ninh

Mảnh đất đồng bằng này là sứ sở của biết bao công trình văn hoá cổ có giá trị, đó lànhững đình chùa , đền miếu , lăng tẩm , thànhquách ...đó là một thế mạnh phát triển văn hoá Bắc Ninh .

LờI Mở ĐầU

1 Lí do chon đề tài :

Ngày nay bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh

tế , đời sống xã hội ngày càng đợc nâng cao thì du lịch trởthành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt củanhiều ngời Đặc biệt các nớc có nền kinh tế phát triển , cácnớc đang tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá Hoạt

động du lịch ngày càng hoạt động mạnh mẽ qua các chuyến

đi trong nớc và quốc tế , con ngời không chỉ dừng lại ở việcvui chơi giải trí mà con nhằm thoả mãn nhu cầu to lớn vềtinh thần Trong xu thuế phát triển du lịch hiện nay, du lịchvăn hoá ngày càng hấp dẫn khách du lịch Lợng khách đếnvới các di tích lịch sử văn hoá , lễ hội truyền thống , làngnghề truyền thống của mỗi một vùng quê , mỗi một dântộc khác nhau trên thế giới ngày càng tăng Đến với các vùng

đất này quý khách đợc thoả mãn những nhu cầu hiểu biếtcủa mình về những giá trị văn hoá đậm đà bản sắc bản

địa của mỗi một vùng quê., mỗi quốc gia mà qúy khách đặtchân tới

Bắc Ninh - vùng đất cửa ngõ phía bắc Hà Nội và đã từng

là trung tâm của nớc ta một thời Mảnh đất đồng bằng này

là sứ sở của biết bao công trình văn hoá cổ có giá trị, đó lànhững đình chùa , đền miếu , lăng tẩm , thànhquách đó là một thế mạnh phát triển văn hoá Bắc Ninh một mảnh đất đã từ lâu là cái nôi văn hoá một thời mangnhững giá trị kiến trúc tiêu biểu cho cả nớc Không những

thế Bắc ninh còn nổi tiếng với một hệ thống hội hè , đình

đám dày đặc nh hội lim, hội đồng kị , hội đền bà chúakho và đặc biệt nơi đây có những nàn điệu dân caquan họ mợt mà đậm đà bản sắc dân tộc Có thể nói tiềmnăng phát triển du lịch Bắc Ninh rất phong phú và đadạng Tuy nhiên để đa du lịch Bắc Ninh trở thành kinh tếmũi nhọn thì cần phải có một khoảng thời gian nhất định Việc khai thác các giá trị văn hoá lịch sử cha tơng xứng vớitiềm năng hiện có Song nếu việc khai thác các tiềm năngnày một cách đúng hớng sẽ đem lại nguồn lợi kinh té khôngnhỏ cho tỉnh Nó góp phần tạo công ăn việc làm , thêm thunhập cho ngời dân lao động kích thích các ngành kinh tếkhác phát triển

2 Mục tiêu đề tài :

Trong thực tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu

về các di tích lịch sử văn hoá Bắc Ninh Đó là những côngtrình nghiên cứu của các học giả trong nớc và nớc ngoài vềkiến trúc mĩ thuật , về các giá trị lịch sử văn hoá của các

di tích Những công trình nghiên cứu đó đã có những khámphá thú vị về giá trị lịch sử của các di tích Tuy nhiên , mỗitác giả có một cách xem xét , cách nhìn nhận Cũng nhnghiên cứu của một số đề tài khác , đề này xin bổ xung thêmtìm hiểu các di tích lịch sử văn hoá , đánh giá giá trị vềmặt kiến trúc mĩ thuật và các giá trị lịch sử khác Từ đókhái quát lên hiện trạng , tiềm năng và khả năng khai thác củatoàn bộ các di tích Bắc Ninh

3 Phơng pháp nghiên cứu đề tài :

Đề tài này tôi đã sử dụng tổng hợp một số phơng phápnghiên cứu Trên cơ sở những tài liệu nh : sách báo , tạp chíviết về các di tích Bắc Ninh , và những nguồn thông tinkhác Qua đó phân tích tổng hợp dữ liệu , bên cạnh đó ph-

ơng pháp hệ thống hoá đợc đa vào để hệ thống hoá toàn bộcác di tích văn hoá Để từ đó có cái nhìn tổng thể hơn hệthống các di tích Bên cạnh đó , đề tài còn sử dụng một sốphơng pháp khác nh: phơng pháp sử lí thông tin , phơngpháp nghiên cứu thực địa

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài :

Các di tích lịch sử văn hoá Bắc Ninh là di sản văn hoávô cùng quý giá , để hiếu phần nào điều đó Tôi chỉ đi sâunghiên cứu một số di tích có giá trị tiêu biểu trên hàng trăn các

di tích lịch sử văn hóa của Bắc Ninh Đó là những di tíchhiện đang đợc đánh giá là có khă năng khai thác du lịch , đókhai quát lên hiện trạng, tiềm năng và tình hình khai thác củatoàn bộ các di tích Bắc Ninh

Nội dung báo cáo đợc chia thành từng phần nh sau:

 Ch ơngI : Các di tích lịch sử văn hoá - nguồn tài

nguyên du lịch nhân văn của Bắc Ninh

 Ch ơng II : Hiện trạng các di tích lịch sử văn hoá của

Bắc Ninh và mục tiêu và định hớng hoạt động khaithác du lịch

 Ch ơng III : Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu

quả khai thác du lịch đới với các di tích lịch sử văn hoácủa Bắc Ninh

Ch ơngI

Các di tích lịch sử văn hoá - nguồn tài nguyên du

lịch nhân văn của Bắc Ninh.

I Giới thiệu chung vùng văn hóa Bắc Ninh.

1 Vị trí địa lí

- Bắc Ninh và Bắc Giang là hai tỉnh của tỉnh Hà Bắc

cũ Đây là vùng có nguồn tài nguyên du lịch đa dạng và phongphú Từ năm 1469 đến năm 1822 Bắc Ninh có tên gọi là KinhBắc Từ năm 1822 đến năm 1895 có tên gọi là Bắc Ninh vàcả hai vùng có một lãnh thổ từ Gia Lâm, Đông Anh, Văn Giang

đến Hữu Lung

Bắc Ninh là cửa ngõ phía Đông Bắc của thủ đô Hà Nội ,vì thế mà tiếp giáp với bốn hớng : Đông , Bắc, Tây, Nam với cáctỉnh và thành phố : Hải Dơng, Bắc Giang, Thái Nguyên và HàNội Chảy qua Bắc Ninh là hai con sông lớn : sông Cầu và sôngThơng Phía nam sông Đuống là huyện Thuận Thành và Gia L-

ơng Đi qua tỉnh Bắc Ninh có quốc lộ 1A - tuyến giao thônghuyết mạch của đất nớc , gần sân bay quốc tế Nội Bài cónhiều phơng tiện qua lại Nói chung cả giao thông đờng sắt

và đờng bộ đều thuận lợi cho việc phát triển du lịch của vùng

2 Đặc điểm dân số

Bắc Ninh có diện tích 803,93km2 với số dân là 965.815ngời mật độ trung bình 1.209ngời /km2 Tỷ lệ sinh tự nhiêntrong khoảng 1996-2002 là 16% , trong đó dân số nông thônchiếm số đông trong tổng số lao động xã hội 544.852 ngời

(chiếm khoảng 55% dân số của tỉnh ) Trong đó lao độngtrong các dịch vụ là 64.989 ngời ( chiếm khoảng 12% lao

động xã hội) Lao động trực tiếp làm trong ngành du lịch năm

2001 có 420ngời , trong đó lao động trực tiếp trong các doanhnghiệp nhà nớc có 150ngời (chiếm 36% lao động trong ngành

du lịch)

3 Bắc Ninh - Trung tâm phật giáo của nớc ta thời cổ

Thời các Vua Hùng , Bắc Ninh có tên là Vũ Ninh bao gồmcác bộ lạc Tây Âu, Luy Lâu , Long Biên , Kê Từ Đến thời bắcthuộc Bắc Ninh chủ yếu gồm đát đai của các bộ lạc Luy Lâu,Long Biên của các Vua Hùng Phật giáo đợc hình thành ở Ân Độvào thế kỉ thứ V trớc công nguyên , do thái tử Tất Đạt Ma concủa Vua Tinh Phan và hoàng hậu Magia sáng lập Đạo phật dunhập vào nớc chủ yếu bằng hai con đờng : từ Ân Độ và TrungQuốc Ngay từ đầu công nguyên , phật giáo đợc các nhà s Ân

Độ mang đến nớc ta qua con đờng biển Phật giáo tới Luy Lâukết hợp với tín ngỡng bản địa và trở thành vùng đất thánh thuhút các phật tử từ khắp nơi đến , thời kì này nớc ta nằm dới

sự đô hộ của phong kiến phơng bắc Một trong nhữngnguyên nhân phật giáo phát triển mạnh mẽ ở nớc ta là bởi phậtgiáo đã vào bằng con đờng hoà bình mặt khác sự phát triển

đó còn do đạo phật kêu gọi sự bình đẳng , bác ái , phù hợp vớitâm trạng của ngời dân mất nớc

Cùng với sự truyền bá đạo phật của s Khâu Đà La - nhà s

đến Luy Lâu vào những năm 168-169 Cũng tại đây truyềnthuyết phật giáo ở Việt Nam lần đầu tiên đợc ra đời Đó là

truyền thuyết về Thạch Quan và Man Nơng phật mẫu Trongthời gian đó nhiều ngôi chùa đợc xây đựng trên truyền thuyếtnày nh : Chùa Dâu , chùa Đậu (Pháp Vũ) , chùa Tơng ( Pháp Lôi ) ,chùa Đàn Bốn ngôi chùa này thờ bốn pho tợng tạc từ cây dungthụ già bị bão đánh đổ trôi về sông Dâu Hàng năm cứ vàongày 8/4các chùa Tứ pháp lại mở hội và thu hút đợc nhiều tăng

s nổi tiếng về Luy Lâu hành pháp

Hệ thống tứ pháp rất phù hợp với t tởng cổ đại Việt Nam nên

từ đây nó đợc lan rộng và phát triển mạnh mẽ nhanh chóng tớicác vùng lân cận Tuy nhiên chỉ vùng Dâu mới có chùa tổ ManNơng Nh vậy trên một mảnh đất nhỏ đã có hàng trăm ngôichùa và nhiều tài liệu cổ ta và trung quốc đã xác nhận trungtâm phật giáo này là nơi hành đạo của nhà s danh tiếng-

điều đó có thể nói vùng văn hoá Kinh Bắc trung tâm phậtgiáo của nớc ta thời cổ

4 Bắc Ninh - sứ sở của các di tích lịch sử văn hóa

4.1 Giới thiệu chung các di tích lịch văn hoá

Việt Nam tự hào với bề dầy lịch sử văn hoá truyền thốngcủa mình ở mỗi một vùng mền khác nhau ở đó chứa đựngnhững nét đặc sắc về văn hoá , phong tục , tập quán vàKinh Bắc cũng là một trong những nơi nói lên đợc phần nào

điều đó Trải qua hàng nghìn năm lịch sử , quê hơng KinhBắc đã lu lại trong mình những di tích lịch sử văn hoá có giátrị Đồng thời khắc hoạ khá sinh động lịch sử dựng nớc và giữnớc trên mảnh đất này , bao sự kiện lịch sử văn hoá đã đợc in

đậm trong mỗi di tích : chùa chiền , miếu mạo , lăng tẩm ,

thành quách Những giá trị văn hoá của nền văn minh sôngHồng vẫn đợc lu giữ ở vùng quê Kinh Bắc Thành cổ Luy Lâu

và Long Biên đã từng vang bóng một thời là nơi giao tiếp

th-ơng mại nối liền Ân Độ và Đông Nam á với Trung Quốc Chiếnthắng Bạch Đằng năm 938 đã mở ra một kỉ nguyên mới chodân tộc ta - kỉ nguyên của độc lập , tự chủ tự cờng , và thời

điểm đó nhiều công trình kiến trúc nở rộ trên khắp đất nớctrong đó có xứ Bắc - vùng quê Bắc Ninh Hầu nh cáccông trình còn lu dấu tích đến nay có liên quan đến trang

sử dựng nớc và giữ nớc của dân tộc ta Bằng bàn tay khéo léo

và tài hoa của mình những ngời thợ vùng kinh bắc đã dựng lênnhững ngôi chùa , ngôi đình , ngôi đền nổi tiếng khắp nơi:chùa Bút Tháp , đền Đô, chùa Dâu , chùa Phật Tích Đây lànhững kiệt tác kiến trúc của dân tộc - là niềm tự hào của ngờidân nơi đây

4.2 Di sản kiến trúc -mĩ thuật

Bắc Ninh nổi tiếng khắp mọi là trung tâm phật giáomột thời của nớc ta cũng vì vậy mà số lợng chùa chiền ở đâyrất đông , có bề dầy lịch sử Quy mô chùa không lớn lắm Câu " Chùa Bắc -Đình Đoài" xuất hiện từ bao giờ không rõ nét

đặc trng của vùng quê giầu truyền thống này Theo số lợngthống kê toàn tỉnh Bắc Ninh có 447 ngôi chùa lớn nhỏ khácnhau Chùa Bấc Ninh thể hiện rõ tính dân gian trong triếntrúc điêu khắc khi thì mạnh mẽ lúc thì kín đáo Hầu nhnhững ngôi chùa này đợc xây dựng từ đầu công nguyên theothời gian và những biến cố khốc liệt của lịch sử hay của con

ngời nên ngày nay không còn nguyên vẹn , những di tích chùachiền thời Lí - Trần , thời mà phật giáo đợc coi là quốc giáocũng chỉ còn lại trong tình trạng xuống cấp nặng và nhữnggì còn lại tới bây giờ cho thấy kiến trúc , điêu khắc thời kì

đó đạt tới trình độ cao và độc đáo

Đắc điểm nổi bật kiến trúc điêu khắc thời Lí là quymô đồ sộ kết hợp với yếu tố thiên nhiên làm tăng vẻ đẹp hùng

vĩ của công trình Chùa Phật Tích và Dạm đợc xây dựngtrong thời kì này đã bị tàn phá nhiều nhng vẫn là niềm tự hàocủa ngời dân Kinh Bắc

Nét điêu khắc của thời Trần vẫn còn lu giữ ở chùa Dâu ,chùa Ngọc Khảm Đặc điểm kiến trúc thời kì này là thể hiện

ở tháp chín tầng , cầu chín nhịp hay những con cá sấu đá,những mảnh chạm khắc dân gian Thế kỉ XVII-XVIII là sựphát triển mạnh mẽ của các ngôi chùa ở Bắc Ninh , nhiều côngtrình làm lại với quy mô lớn và hiện còn vẫn tồn tại Trong disản kiến trúc cổ của Bắc Ninh sau chùa ta phải kể đến Đìnhlàng , đây là loại kiến dân gian và là công trình của cả mộtlàng Tuy không nổi tiếng bằng chùa nhng đình xứ Bắc lànhững công trình có giá trị về kiến trúc , mĩ thuật Đìnhchiếm một số lợng lớn trong tổng số các di tích lịch sử văn hoácủa tinh , những ngôi đình nổi tiếng thờng đợc xây vàokhoảng thế kỉ XVII Nét nổi bật của kiến trúc thời kì này lànhà sàn của ngời Việt xa với mái ngói uốn cong chiếm hai phần

ba của ngôi đình C ũng là đình làng nhng đình làng ở xứBắc có hình thức nhẹ nhàng ,thanh thoát , nối kết cấu khung

gỗ , đầu đạo , sàn của ngôi đình làng ở đây vẫn là nối kếtcấu truyền thống Đền thờ ở Bắc Ninh có giá trị về lịch sử ,những ngôi đền ấy ghi dấu những sự kiện lịch sử ở mỗi giai

đoạn khác nhau ngôi đền nổi tiếng nhất đợc cả nớc biết

đến là đền Đô - đền thờ tám vị vua nhà Lý Ngoài ra tỉnhBắc Ninh còn có một số ngôi đền khác đợc xếp hạng văn hóa :

đền chân Lạc, đền Kinh Dơng Vơng , đền Bà Chúa Kho

4.3 Các di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu

4.3.1 Chùa Dâu

Chùa Dâu là một trong những Tứ pháp Nơi này, trớc đây

là trung tâm phật giáo nổi tiếng của nớc ta cả về nghệ thuậtkiến trúc của ngôi chùa đợc đánh giá rất cao Chùa Dâu naythuộc xã Thanh Khơng huyện Thuận Thành , chùa nằm ngaybên mặt đờng nên rất thuận tiện cho du khách đến thămquan chùa , chùa có kiến trúc kiểu : "nội công ngoại quốc " Công trình đầu tiên ngăn thế giới phật với trần tục là dãy hànhlang phía trớc Dãy nhà này có chín gian, chiều dài chiếm gầnhết chiều rộng ngôi chùa , ba gian giữa có cửa dẫn vào chùa t-ợng trng cho ba điều của phật : Trung Quan , Không Quan , GiảQuản Qua ba cửa này ta sẽ đi vào sân chùa ,giữa sân có thápHoà Phong sừng sững vơn cao , mỗi cạnh của sân tháp rộng tới6.85m Sử sách và sử miệng truyền rằng tháp Hoà Phong doMạc Đĩnh Chi dựng , cao chín tầng Nay tháp chỉ còn ba tầngdới , tất cả cao gần bảy chục mét , chuông đồng trong tháp đợc

đúc vào năm 1793 Chùa Dâu là nơi lu giữ nhiều tợng phật cógiá trị kiến trúc , mĩ thuật cao nh: tợng Pháp Vân Pháp Vũ ,

Pháp Lôi và Pháp Điện Tợng Pháp Vân làm cho bất cứ ai chiêmngỡng đều cảm thấy trang nghiêm nhng không bị đe doạ vì

có sự trầm t của phật, hai bên tợng Pháp Vân là tợng Kim Đồng Ngọc Nữ Tiếng tăm của tợng phật chùa Dâu không chỉ với tợngPháp Vân mà còn rất nhiều tợng khác ; tợng Ngọc Nữ TợngNgọc Nữ cao 1.57m đợc tạc trong t thế nghiêng mình duyêndáng và kín đáo , Ngọc Nữ không phải là phật nên đợc thểhiện với tất cả vẻ đẹp trần tục của thôn nữ Việt Namlàmnghiệp vụ của Thiền

-Trải qua bao thăng trầm của lịch sử , thời gian cũng nhnhững tác động của con ngời nên chùa Dâu không còn nguyênvẹn nh thủa ban đầu Đầu thế kỉ XIV chùa Dâu bị đổ nát Dới triều vua Trần Anh Tông (1293-1315) vào năm 1313 trạngnguyên Mạc Đĩnh Chi đứng ra xây lại dựng chùa và mở rộngquy mô trên nền chùa cũ Về sau chùa cũng đợc tu sửa nhiềulần vào các thế kỉ XVI,XVII Và XVIII Với những gì còn lại cho

đến ngày nay , chùa Dâu xứng đáng là ngôi chùa cổ có giá trị

đặc biệt trong lịch sử phật giáo nớc ta

4.3.2 Chùa Bút Tháp:

Từ làng tranh Đông Hồ , dọc theo đê sông Đuống non chụccây số là về tới chùa Bút Tháp Đến nay vẫn cha có tài liệu nàoxác minh đợc ngôi chùa ra đời từ khi nào , nhng qua những tấmbia đặt ở nhà tổ trong chùa thì ta chỉ biết đây là ngôi chùa

cổ Có thể nói chùa Bút Tháp có kiến trúc hoà nhập với thiênnhiên môi trờng , bao quanh là dòng sông Đuống hiền hoà ,

đồng ruộng mênh mông , núi Tam Đảo , núi Phật Tích xa xa

CHù đợc xây dựng theo kiểu " nội công ngoại quốc " Toàn thểngôi nhà gồm mời ngôi nhà với 162 gian lớn nhỏ, đợc bố trí cânxứng chặt chẽ ở trung tâm nhng lại rất tự nhiên với xung quanh.Nhng chú ý ở ngôi chùa này phải đến tháp Báo Nghiêm - nơi

đặt xá lị của hoàng thợng Chuyết Chuyết và tháp Tôn Đức nơi đặt xá lị của nhà s Minh Hạnh Tháp Bao Nghiêm đợc xâydựng bởi những phiếm đá xanh nhẵn bóng tám cạnh , đều

-đặn , cao 13.5m gồm năm tầng và một bút mái Xung quanhtháp đợc chạm nổi với nhiều đề tài khác nhau Tháp BaoNghiêm là công trình bằng đá duy nhất và tơng đối nguyênvẹn ở miền bắc

Chùa Bút Tháp còn nổi tiếng với tác phảm điêu khắc tợng

bà phật quan âm nghìn mắt nghìn tay , tác phẩm này gọngàng , chặt chẽ trong một khối cao 3.70m và đợc chia làm haiphần : phần trên là phật ngồi tĩnh toạ , phần dới là bệ tợng T-ợng đợc một nghệ nhân họ Trơng khắc năm 1665 , ngời nghệ

sỹ này đã tạo ra một phật bà quan âm giàu long nhân từ ,nhìn khắp mọi nơi , biến hoá tinh tờng để cứu muôn dân với11khuôn mặt 1000 bàn tay và một nghìn con mắt phật

Chùa Bút Tháp còn một số tợng khác nh tợng Tam Thế , tợngTuyết Sơn, Văn thù bồ tát và một số pho tợng khác có giá trịlịch sử văn hoá đáng quan tâm : tợng Tổ chùa và tợng HậuPhập

4.3.3 Chùa phật tích

Chùa Phật Tích đợc toạ lạc trên một ngọn núi có tên núiPhật Tích thuộc địa bàn xã Phật Tích Huyện Tiên Sơn Ngọn

núi là đoạn cuối của dãy Nguyệt Hằng , từ đỉnh núi phóng tầmmắt ra bốn phía , cảnh sắc nh tranh vẽ Vì vậy nơi đây đãsinh ra bao câu chuyện thần kì mà trong số đó có chuện TừThức gặp Tiên Chùa Phật Tích cũng là một công trình kiếntrúc và tạo hình nổi tiếng đợc giữ lại trong sử sách ở buổi

đầu của thời đại quốc gia độc lập Do tác động của thời gian

và biến động lịch sử , ngôi chùa cũ xây dựng 1057dới thời LýThánh Tông đã bị đổ Ngôi chùa đợc xây dựng trên nên cũvào thế kỉ XVII cũng bị phá hỷ hoàn toàn sau vài trăm năm tồntại

Chùa Phật Tích để lại cho chúng ta số lợng tác phẩm nghệthuật không nhiều song đều có giá trị , nổi bật nhất chính làpho tợng A Di Đà bằng đá đã đi vào truyền kì của Phật Tích Tác phẩm nổi tiếng này đợc chia làm hai phần : Phật A Di Đà

và bệ đá toà sen Tợng đợc diễn tả ngồi xếp bằng , mìnhthanh thản , khuôn mặt dịu hiền phúc hậu có vẻ đẹp lí tởngcủa phái nữ Ngoài ra còn một tợng đá khác nh tợng Hộ Pháp , t-ợng các con thú

4.3.4 Chùa Trăm Gian

Chùa có tên chữ là : " Cảm ứng thánh tự " , chùa mang dấu

ấn của nhà s Vạn Hạnh và vị Vua đầu tiên của triều đại nhà Lí

là Lí Thái Tổ

Quần thể kiến trúc của ngôi chùa đợc xây dựng theohình chữ nhật , chính giữa là lầu gác chuông ( dựngnăm1693) Từ chân núi lên đỉnh chùa là mấy chục bậc gạch làvào tới tam quan , du khách đi vào chùa đầu tiên là bớc vào chùa

Hộ qua nhà Hiêu Hơng rồi vào chùa phật , từ chùa phật có nốivào phía sân trong Chính viên khoảng giữa sân rộng rãi nổibật lên kiến trúc gác chuông hai tầng tám mái với các đầu đaouốn cong , là nơi ghi nhận những ngời đứng lên xây dựng Năm 1826 dới triều Nguyễn , một lần chùa Cảm ứng đợc trùng tukhá lớn và hoàn chỉnh với một trăm gian và trở thành một trongnhững danh lam thắng cảnh của vùng Kinh Bắc

Những ngôi chùa cổ trớc kia hiện không còn nữa , do vụném bom B52 của giặc Mĩ vào đêm 28/12/1972 đã bị pháhuỷ hoàn toàn Ngôi chùa nh chúng ta thấy hiện nay là donhân góp tiền xây dựng Phật Bà Nghìn Mắt Nghìn Tay , T-ợng Quan Âm Toạ Sơn, Kim Đồng vẫn đtheo một quy môkhác , song một số tác phẩm nghệ thuật nh bia đá dựng năm

1697 , khánh đá chạm rồng , ợc lu giữ đến ngày nay mặc dùkhông còn nuyên vẹn

Cả nớc ta có ba pho tợng Quan Âm nghìn mắt nghìn taythì đều thuộc đất Bắc Ninh trong đó chùa trăm gian lu giữmột Pho tợng này khá lớn kể cả vòng tay tới 3m69 rộng 2m60ngồi trong thế : " Tham thiền nhập định với 42 (*) cánh taymọc từ mình ra , hai cánh tay lớn chắp trớc ngực nh đang bấmhuyệt những cánh tay nhỏ đợc chắp thành mảng tròn sáng

đặt ở phía sau, riêng khuôn mặt đầy đặn còn giữ đợcnhững nét trần tục Chính vì sự hoành tráng của pho tợng đãgóp phần làm tăng giá trrị lịch sử , kiến trúc , của ngôi chùanày

4.3.5 Đình Đình Bảng

Đình Bảng nằm trên xã Đình Bảng , huyện Tiên Sơn ,

đình trông về hớng nam , trớc có Tam Quan sau đó là sângạch Hai bên có hai dãy tả vu và hữu vu Nhng những kiếntrúc đó đã bị phá huỷ trong cuộc khánh chiến chống Pháp Đình ngày nay chỉ còn lại toà bái đờng , ống muống , hậucung nối liền nhau thành hình chữ công Qua nhiều biến cốcủa lịch sử nhng thành phần kiến trúc và lối cấu trúc vẫn còn

đợc giữ nguyên Đình Đình Bảng có thể xem nh tài liệu gốc

để tìm hiểu nghệ thuật kiến trúc của thế kỉ XVIII Toà đại

đình có hình chữ nhật với các cạch là 14m và 20m chia làmgian chính và hai chái thông ông muông và hậu cung

Toàn bộ mái đình đồ sộ , hệ thống cột kèo , xà thợng

đều làm bằng gỗ lim, kết cấu theo lối chồng giờng ,phần :"Lòng giếng cảu đình " - tức gian thờ đợc lát băng gạchchéo lá nem Hình ảnh toàn bộ kiểu thức nhà sàn , các yếu tốcột , cẩu đầu xà trung , xà thợng , quá giang , kẻ bẫy đợc bàntay khéo léo của ngời thợ Việt Nam thế kỉ XVIII tạo ra nhữngmộng ngoắt nghéo để gắn chặt chúng với nhau qua các cộtmột cách chắc chắn Không những thế Đình Đình Bảng còn

là nơi hội tụ nhng công trình chạn khắc trang trí nổi tiếng Xung quanh toà bái đờng là những ván nong gạch nối tiếpnhau chạy vòng quanh đình

Đầu bẩy chạm khắc chiều rồng , tất cả gồm 28 con vớinhiều hình giáng sinh động , đa dạng , thân hình nhỏ nhắn

và xen lẫn là những đám mây Trong mảnh kiến trúc củangôi đình này , rồng ,phợng là những đề tài chủ đạo của

ngời nghệ sỹ trang trí , đôi rồng trầu nhau với vẩy đơn , sừngngắn có rồng mẹ rồng con từng bức với tên gọi nh : " Ngũ longtranh trầu " ," Long vân đại hội " chạm khức cầu kì và giacông nhiều nhất là 12 chiếu đầu d ở 12 cột cái của 5 gian

đình chính Hầu hết các bức chạm khắc theo chiều ngang,

nh rồng , vài bức cuốn xà , nách ở giữa tây đình , rồng đợctoạ lạc với t thế thăng đứng Chính vì những nét độc đáotrên mà khi viết về kiến trúc của dân tộc ta trong cuốn " báchkhoa toàn th nghệ thuật sơ sàn " có nhận xét là: " Ngôi đìnhnổi tiếng nhất trong các ngôi đình còn lại là ngôi đình ĐìnhBảng " quả là không sai chút nào

4.3.6 Đình Diềm.

Ca dao cổ có câu :

" thứ nhất là đình Đồng Khang Thứ nhì Đình Bảng vẻ vang Đình Diềm "

Đình Diềm còn có tên là đình Viêm Xá , đợc xây dựngvào năm 1690 nằm trong khung cảnh thiên nhiên thơ mộng bêndòng sông Cầu , núi quả Cảm thuộc xã Hoà Lang , huyện YênPhong

Đi qua công làng là vào tới sân đình Đình đợc xâydựng theo kiểu chữ công gồm tái bái 5 gian ngang dọc , mỗichiều gồm 6 hàng cột dài 17.5m rộng 14.9m chuôi vồ là hậucung dài 6,8m rộng 9,4m còn ống muống ăn lấn một phần vào

đại đình và một phần hậu cung Trớc kia , toà địa đìnhnguyên có bảy gian , sau kháng chiến chống pháp năm 1954

đình đợc sửa chữa lại thành 5 gian nhng vẫn giữ nguyên dãy

thềm đá bó nền đình dài 24,70m , toà đại đình 4 mái daocong , lòng rộng lên tạo khoảng không gian thoáng đãng bêntrong Tầng trên cùng chạm thủng 4 con rồng bò vào giữa chầumặt trời trên lng là hình ảnh của một cô gái cổ kiêu ba ngấn ,mặt trái xoan hình dải cánh sen xếp Tầng ba chạm thủngmây lá cách điệu Tầng bốn chạm mây lá cách điệu ở diềmthứ nhất , diềm thứ hai và thứ ba chạm chim , thú, ng-

ời Tầng cuối cùng chậm đầu rồng lớn đặc biệt trên đầuxuất hiện một ngời binh dân mặt tròn , hai bên là bốn conrông nhỏ , con voi , con hổ đợc chạm khắc một cách sinh

4.3.7 Đền Bà Chúa Kho

Từ Hà Nội theo quốc lộ 1A qua ga thi Cầu rẽ phải đikhoảng 500 m nữa là làng Cổ Mễ - nơi có đền thờ Bà ChúaKho Tơng truyền bà là ngời phụ nữ khéo tổ chức sản suất ,tích chữ lơng thực , trông nom kho tàng quốc gia và sau chiếnthắng Nh Nguyệt (1076) Khi bà qua đơi nhân đã lập đềnthờ để ghi nhố công ơn bà Đền thờ bà đợc nhân xây dựngtheo kiểu kiến trúc thời Nguyễn ( tam ban) ban hạ kiến trúckiểu tiền, ban trung kiểu thợng chồng giờng , hạ kê trong Đền

Bà Chúa Kho hiện nay đã đợc sửa chữa khang trang thu hút

nhiều khách thập phơng từ bắc đến nam về đây để xin lễcâù tài , cầu lộc , cầu may mắn

4.3.8 Đền Đô

Trên những ngôi đền trên mảnh đất Bắc Ninh thì đền

Đô đợc nhân trong làng biết đến nhiều nhất Đền Đô còn gọi

là đền Cổ Pháp đợc khởi công xây dựng thế kỉ XI trên mảnh

đất làng Đình Bảng , Tiên Sơn , Bắc Ninh Đây là quê pháttích nhà Lí nên còn gọi là đền Lí Bát Đế

Đền Đô gồm 20 hạng mục công trình với trung tâm là

điện thờ , nơi đặt bài vị và tợng bài của tám vị vua nhà Lí ,xunh quanh có nhà tiền tế , nhà chuyển bang , nhà bia , cửarồng , thuỷ đình tất cả đều đợc xây dựng công phu

đắp vẽ chạm khắc tinh xảo , tài nghệ đó làm cho đền Đô từ

xa đã là công trình quốc gia , nơi tởng niệm và thờ phụng củatoàn dân với các vị vua nhà Lí Cùng với lăng của một số vị vuanhà Lí , đền Đo đợc các triều đại phong kiến Việt Nam coitrọng và trở thành khu " Lăng sơn cấm địa" kiến trúc đền

Đô theo kiểu " nội công ngoại quốc " Đền Đô ngày xa bị chiếntranh phá huỷ năm 1952 , nhân dân đình bảng đã tu sửa lại

đền Làm cho đền Đô xứng đáng là nơi tôn thờ của nhândân ta với các vị vua triều Lí

Lễ hội đền Đô đợc tổ chức hàng năm vào ngày 15-17tháng

3 âm lịch , đây là nhịp kỉ niệm Lí Thái Tổ đăng quang Ditích lịch sử đền Đô đợc nhà ta công nhận là di tích lịch sửvăn hoá theo quyết định số 154 của VHTTTTDL ngày 25 tháng

1 năm 1991

Chơng IIHiện trạng và tình khai thác các di tích lịch

sử văn hoá để kinh doanh du lịch Bắc Ninh

I Thực trạng hoạt động du lịch

1 Khách du lịch: Trong những năm gần đây đặc biệt

từ năm 1999 xu hớng đi du lịch ngày càng tăng và trở thànhnhu cầu trong đời sống tinh thần của xã hội Cùng với sự giatăng của lợng khách Du lịch trong cả nớc, khách Du lcịh đếnBắc Ninh cũng ngày càng cao Theo số liệu thống kê, lợngkhách Du lịch đến Bắc Ninh trong giai đoạn 1997 - 2002 đạtmức tăng bình quân là 14%/ năm

Lợng khách quốc tế đến Bắc Ninh chủ yếu là từ các nớc

Mỹ, Anh Bỉ, Hà Lan, Pháp…Và từ một số nớc nớc thuộc khu vực

Đông Nam á Mục đích chủ yếu là tham quan và tìm hiểu các

di tích lịch sử, nghiên cứu các giá trị văn hoá tại các di tíchtiêu biểu nh Đền Đô, Chùa Bút Tháp, Chùa Dâu…

Lợng khách du lịch nội địa của Bắc Ninh chủ yếu là khách

du lịch tín ngỡng, du lịch lễ hội và đến từ một số địa bànphụ cận nh Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh…do vậy tập trungchủ yếu vào các tháng đầu năm

Khách du lịch ở lại lu trú Bắc Ninh rất ít và thờng là khách

đi lẻ với mức độ chi tiêu không lớn Trong tổng số khách đếnBắc Ninh, số khách sử dụng dịch vụ còn thấp Cụ thể nh sau:

2 Doanh thu du lịch: Doanh thu Du lịch bao gồm tất cả

các khoản thu từ khách Du lịch nh vận chuyển, lu trú, ănuống…Trong những năm qua doanh thu cha đợc thống kê mộtcách đầy đủ bởi hoạt động kinh doanh phân tán, một sốdịch vụ kinh doanh theo mùa vụ nh các dịch vụ bán hàng tạicác điểm Du lịch và từ các ngành khác đợc hởng từ khách Dulịch nh bu chính viễn thông, thơng mại hàng hoá…Do đódoanh thu Du lịch đã đợc phản ánh trong báo cáo thống kê chaphản ánh đúng thực chất phát triển Tuy nhiên doanh thu Dulịch Bắc Ninh cha cao, cha thực sự đóng góp vào việc thựchiện các mục tiêu chung của tỉnh

Doanh thu (triệu

21.938, 33

25.434, 93

28,140 33.237

DT ăn uống 13.379,

70

14.464, 40

14.564, 03

18.807, 87

18.160 19.202,1

47

DT lu trú 616,30 873,70 1.312,0 2.375,4 4.454 5.667,90

4.974,5 0

2.659,8 5

2.292 2.117,37

6

DT khác 206,80 174,65 307,87 490,87 698 3.882,80

2 ( Nguồn : Quy hoạch phát triển du lịch Bắc Ninh từ nay

đến 2010)

Nguyên nhân của tình hình trên là do:

- Việc triển khai thực hiện qui hoạch tổng thể còn chậm

- Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật Du lịch thấp vàcha đợc đồng bộ

- Cha tạo ra đợc các sản phẩm Du lịch đặc sắc, có chất ợng cao, có tính đặc thù hấp dẫn khác

l Đội ngũ nhân viên phục vụ trong các cơ sở kinh doanhhạn chế cả về số lợng và nghiệp vụ chuyên môn, nhất là cán bộquản lý nên phần nào ảnh hởng đến các sản phẩm Du lịch

- Cha có các cơ sở vui chơi giải trí, các khu Du lịch lớn

- Công tác tuyên truyền quảng bá hầu nh không đợc triểnkhai, bó hẹp trong phạm vi tờ gấp tờ rơi với số lợng phát hànhkhông đáng kể

3 Lao động trong ngành Du lịch: Ngành Du lịch Bắc

Ninh cha phát triển nên lực lợng lao động còn rất mỏng đếnnay mới gần 500 lao động trực tiếp chủ yếu làm việc trongcác khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng…Lao động ngành Du lịch

có trình độ chuyên môn rất thấp và hầu nh không đợc đàotạo Đặc biệt đội ngũ hớng dẫn viên vừa thiếu lại vừa yếu, cảtính mới có 2 ngời đợc cấp thẻ từ những năm trớc, lực lợng hớngdẫn viên có trình độ đáp ứng yêu cầu kinh doanh ngang tầm

xu thế chung hầu nh không có

Nguyên nhân chính là các doanh nghiệp cha chú ý tới đàotạo, bồi dỡng lao động do kinh phí hạn hẹp Trong khi các cơquan quản lý Nhà nớc cha thực sự thể hiện rõ vai trò định h-ớng, giúp đỡ các doanh nghiệp bằng cách hối hợp với các trờngnghiệp vụ mở lớp tại địa bàn, cha có sự hỗ trợ về kinh phí đàotạo và bồi dỡng cho lao động các doanh nghiệp, có chiến lợc

đào tạo kịp thời, trớc mắt tập trung đào tạo đội ngũ hớng dẫnviên du lịch