Do đó, trong xây dựng đạo đức cách mạng của người cán bộ quân độihiện nay nói riêng, trước hết cần quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh vềđạo đức cách mạng nói chung, làm định hướng..
Trang 1Lý luận và thực tiễn cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và
Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của người cán bộ
cách mạng là "cái gốc" của mọi công việc Theo chỉ dẫn của Lênin: "Trong
lịch sử, chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền thống trị, nếu nókhông tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, nhữngđại biểu tiên phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào"[37, 473]
Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Cán bộ là những người đem chính sách của chính phủ,của đoàn thể thi hành trong nhân dân, nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũngkhông thể thực hiện được Công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộtốt hoặc kém"[19, 269] Cán bộ là vốn quý của Đảng, có vai trò rất to lớn.Muốn hoàn thành được tốt mọi nhiêm vụ Đảng giao, đòi hỏi ở người cán bộ
cách mạng những nhân cách phát triển có đủ cả đức và tài, trong đó đức phải
là "gốc"
Cán bộ quân đội là một bộ phận cán bộ của Đảng hoạt động trong quânđội Do đó, trong xây dựng đạo đức cách mạng của người cán bộ quân độihiện nay nói riêng, trước hết cần quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh vềđạo đức cách mạng nói chung, làm định hướng
a Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức cách mạng là phẩm chất nền tảng trong nhân cách người cán bộ cách mạng nói chung và người cán bộ quân đội nói riêng.
Trong xã hội có giai cấp, đạo đức luôn có tính giai cấp Mỗi giai cấp đều
có những quan niệm đạo đức riêng của mình và tất cả được chia thành: đạođức thống trị của giai cấp bóc lột phản động cầm quyền và đạo đức của cácgiai cấp, tầng lớp xã hội khác bị áp bức, bóc lột Theo Lênin: "Tất cả nhữngthứ đạo đức xuất phát từ những quan niệm ở ngoài nhân loại, ở ngoài giai cấp,chúng ta đều bác bỏ Chúng ta nói rằng, đạo đức của chúng ta hoàn toàn phục
vụ lợi ích đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản" "Đạo đức giúp xã hội loàingười tiến lên cao hơn, thoát khỏi ách bóc lột lao động" [38; 368, 371] Bóctrần bản chất phản động của đạo đức cũ, Hồ Chí Minh đã viết: "Trong xã hội
có giai cấp bóc lột, thống trị, chỉ có lợi ích cá nhân của một số rất ít ngườithuộc giai cấp thống trị là được thoả mãn, còn lợi ích cá nhân của người laođộng thì bị dày xéo" [23, 291] Đồng thời, Người chỉ rõ tính chất tiến bộ của
đạo đức mới - đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân: "Đạo đức cách
Trang 2mạng Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo
đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung củaĐảng, của dân tộc, của loài người" [19, 252]
Trau dồi đạo đức luôn là yêu cầu thường xuyên của mỗi con người trongcuộc sống cộng đồng Yêu cầu đó càng trở nên đặc biệt cần thiết đối với ngườicán bộ cách mạng nói chung và người cán bộ quân đội ta nói riêng Hồ ChíMinh đã nói: "Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng Phải giữvững đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính Mọi việcthành hay là bại chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay làkhông" [21, 480] Điều đó xuất phát từ vai trò trọng yếu của người cán bộ:
"Đảng viên và cán bộ cũng là người ai cũng có tính tốt và tính xấu Đã là ngườicách mạng thì phải cố gắng phát triển những tính tốt và sửa bỏ những tính xấu
Vì tính xấu của một người thường chỉ có hại cho người đó; còn tính xấu củamột đảng viên, một cán bộ sẽ có hại đến Đảng, có hại đến nhân dân" [19,254]
Để khẳng định sự cần thiết phải trau dồi đạo đức cách mạng, tạo dựng cáinền tảng vững chắc của người cán bộ cách mạng, Hồ Chí Minh đã nêu tư tưởngđầy sức thuyết phục: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không cónguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cáchmạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnhđạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người
là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tựmình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?" [19, 252-253] Nói như vậy,không có nghĩa là Hồ Chí Minh phủ nhận tài năng Trong nhân cách của mộtcon người, đạo đức luôn quan hệ chặt chẽ với tài năng, không thể tách rời.Nếu tài năng là cái giúp cho con người hoàn thành được nội dung của côngviệc, thì đạo đức lại là cái giúp con người định hướng đúng đắn mục đích, giátrị xã hội của công việc đó Theo Hồ Chí Minh: "Có tài mà không có đức thìchẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hộinữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưngcũng không lợi gì cho loài người" [23, 172] Như vậy, sự gắn bó chặt chẽ giữađức và tài, phẩm chất và năng lực, giữa "hồng" và "chuyên" luôn là yêu cầubắt buộc của mỗi người đảng viên, cán bộ cách mạng
Đề cao ý thức cộng đồng, giá trị đạo đức đã sớm trở thành truyền thốngtốt đẹp của các dân tộc phương Đông và của dân tộc Việt Nam Cuộc sốngcủa con người chỉ thực sự có ý nghĩa khi những giá trị đạo đức được tôn vinh
Một con người chỉ thực sự vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn khi nhân cách đạo đức
được hoàn thiện Lênin vĩ đại là một mẫu mực như vậy Hồ Chí Minh đãviết: "Không phải chỉ thiên tài của Người, mà chính là tính coi khinh sự xahoa, tinh thần yêu lao động, đời tư trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại làđạo đức vĩ đại và cao đẹp của người thầy, đã ảnh hưởng lớn lao tới các dân
tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họ hướng về Người và không gì ngăn
Trang 3cản nổi" [15, 295] Hồ Chí Minh cũng là một nhân cách vĩ đại, một tấm gươngđạo đức cách mạng trong sáng để mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người Việt Namyêu nước học tập, noi theo.
b Sự thống nhất giữa lý tưởng đạo đức và lý tưởng chính trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh, là cơ sở để xây dựng đạo đức của người cán bộ quân đội
Chính trị và đạo đức là những hình thái ý thức xã hội khác nhau, phảnánh những lĩnh vực, những khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội Nhưnggiữa chúng luôn có mối quan hệ chặt chẽ, tác động ảnh hưởng chi phối nhau.Đạo đức là nền tảng tinh thần của xã hội, có chức năng tham gia điều chỉnhcác quan hệ xã hội bằng sức mạnh của dư luận xã hội và lương tâm của mỗingười đem lại lợi ích cho xã hội Còn chính trị là mối quan hệ giữa các giaicấp, biểu hiện tập trung ở quyền lực nhà nước, nhân danh toàn xã hội để điềuchỉnh các quan hệ xã hội sao cho phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị.Không có vấn đề chính trị nghiêm túc nào lại không gắn liền với vấn đề đạođức Hơn thế nữa, chính động cơ đạo đức đúng đắn mới là cơ sở quyết địnhnhững vấn đề chính trị nghiêm túc
Trong các xã hội cũ, chính trị được dùng để duy trì sự bất bình đẳng xãhội, bảo vệ đặc quyền của giai cấp thống trị Lý tưởng chính trị của giai cấpthống trị lỗi thời luôn mâu thuẫn với lý tưởng đạo đức chân chính của quảngđại quần chúng lao động Chính vì lẽ đó mà chủ trương xây dựng một xã hội
lý tưởng, hưng thịnh dựa vào "Đức trị" đã được nêu lên từ lâu, nhưng mãi mãi
vẫn chỉ là ước mơ của các nhà tư tưởng giầu tính nhân văn (kiểu Khổng Tử).
Bởi vì, trong các chế độ xã hội đó, không thể có cơ sở hiện thực, những tiền
đề kinh tế - xã hội cần thiết cho sự thống nhất xã hội, cũng như sự nhất trígiữa lý tưởng chính trị và lý tưởng đạo đức
Chỉ tới xã hội hiện đại, với sự xuất hiện một lực lượng xã hội mới có vai
trò sứ mệnh lịch sử thế giới là giai cấp vô sản, và nhất là sau thắng lợi của
cách mạng vô sản, thì ở đó, chế độ tư hữu, cơ sở kinh tế - xã hội của những đối kháng giai cấp mới dần bị xoá bỏ và chế độ kinh tế - xã hội mới, dần được
hình thành, tạo ra cơ sở cho nền đạo đức mới hình thành và phát triển, có sự
thống nhất giữa lý tưởng chính trị và lý tưởng đạo đức Như Lênin đã nói:
"Đạo đức, đó là những gì góp phần phá hủy xã hội cũ của bọn bóc lột và gópphần đoàn kết tất cả những người lao động chung quanh giai cấp vô sản đangsáng tạo ra xã hội mới của những người cộng sản Đạo đức cộng sản là đạođức phục vụ cuộc đấu tranh ấy, là đạo đức nhằm đoàn kết những người laođộng chống mọi sự bóc lột, chống mọi chế độ tư hữu nhỏ Đối với nhữngngười cộng sản, tất cả đạo đức là nằm trong cái kỷ luật đoàn kết keo sơn đó,
và trong cuộc đấu tranh tự giác của quần chúng chống bọn bóc lột" [38, 371].Với cách mạng Việt Nam, mục tiêu, lý tưởng chính trị cao nhất là đấutranh cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Và lý tưởng của đạo đức cách
Trang 4mạng cũng hướng vào: "Quyết tâm suốt đời phục vụ Đảng, phục vụ nhân dân.
Đó là phẩm chất cao quý của người cách mạng, đó là đạo đức cách mạng, đó
là tính đảng, tính giai cấp, nó bảo đảm cho sự thắng lợi của Đảng, của giaicấp, của nhân dân"."Có gì sung sướng vẻ vang hơn là trau dồi đạo đức cáchmạng để góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội vàgiải phóng loài người" [23, 293] Hồ Chí Minh chỉ cho chúng ta thấy rõ,những nội dung chính trị cách mạng nhất cũng là nội dung đạo đức nhất: "Cácchú có biết rằng dân tộc ta vĩ đại, Đảng ta vĩ đại, ta được anh em bầu bạnkhắp 5 châu yêu mến và ca ngợi là vì cái gì không ? Vì cuộc chiến đấu chống
Mỹ, cứu nước của nhân dân ta do Đảng ta lãnh đạo là chí công vô tư, mình vìmọi người" [26, 557]
Như vậy, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng không chỉ lànhững chuẩn mực, quy tắc sống của cá nhân, trong sinh hoạt hàng ngày, hoặclấy việc "tu thân" vì lợi ích của cá nhân mình làm điểm xuất phát, mà nó luônhàm chứa thái độ của mỗi người trong giải quyết các mối quan hệ giữa cánhân với những hoạt động xã hội phong phú, đòi hỏi lòng tự nguyện, đức hysinh của mỗi người Sự hy sinh đó, chứa đựng những giá trị xã hội lớn lao,mang nội dung nhân đạo, nhân văn, vị tha hết mình Hồ Chí Minh là một kiểumẫu, hiện thân của sự thống nhất đó Trọn cuộc đời, Người đã làm theo đúngđiều mình nói: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm saocho đất nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng
bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" [18, 161] Cái ham muốn ở đây, là tình cảm đạo đức trong sáng, động cơ đạo đức mạnh mẽ để
xây dựng nên lý tưởng đạo đức cách mạng ở Người phù hợp với nguyện vọng
của nhân dân, cũng là mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của cách mạng: Độc lập,
tự do cho dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân Sự gặp gỡ, thống nhất giữa lý
tưởng chính trị và lý tưởng đạo đức cách mạng trong xã hội mới, tạo tiền đềcho mỗi người giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cống hiến và hưởng thụ,giữa quyền lợi và nghĩa vụ công dân, giữa nghĩa vụ pháp lý và nghĩa vụ đạođức trước vận mệnh của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân Đó là lý tưởng caoquý nhất của đạo lý làm người, định hướng tư tưởng cho các phong trào cáchmạng xã hội chủ nghĩa thực sự là ngày hội của quần chúng nhân dân laođộng Sự thống nhất đó đã trở thành đặc trưng, nội dung cốt lõi định hướnghoạt động của quân đội ta - quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân ViệtNam
c Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải quyết đúng đắn vấn đề lợi ích là cơ sở tồn tại và phát triển của đạo đức cách mạng.
Xuất phát từ luận điểm của Mác: "Lợi ích đúng đắn là nguyên tắc củatoàn bộ đạo đức"; do đó, "cần ra sức làm cho lợi ích riêng của con người phùhợp với lợi ích của toàn bộ loài người" [39, 199-200], Hồ Chí Minh đã luôn
quan tâm tới giáo dục, giác ngộ quần chúng về vấn đề lợi ích, coi đó là cơ sở
quyết định các quan hệ và hành vi đạo đức Người thường xuyên kết hợp giữa
Trang 5giáo dục nâng cao nhận thức và tổ chức hoạt động thực tiễn đem lại lợi íchthiết thực cho nhân dân, quan tâm tới sự tiến bộ, trưởng thành của mỗi conngười Người chỉ rõ, trong xã hội tồn tại đồng thời nhiều lợi ích khác nhau,đan xen nhau giữa: lợi ích chung và lợi ích riêng, lợi ích cá nhân - tập thể - xãhội; lợi ích trước mắt và lâu dài; lợi ích vật chất và lợi tích tinh thần Các lợiích này luôn có liên hệ với nhau, khi thì thống nhất, khi thì mâu thuẫn, nhưngđạo đức cách mạng luôn đòi hỏi "mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích củacách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết" [26, 439].
Trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc", Hồ Chí Minh đã chỉ rõ "Phận sự của đảng viên và cán bộ" là phải: "Trọng lợi ích của Đảng hơn hết Ngoài lợi
ích của dân tộc, của Tổ quốc, thì Đảng không có lợi ích gì khác Vì vậy, mỗingười trong Đảng phải hiểu rằng: lợi ích của cá nhân nhất định phải phục tùnglợi ích của Đảng Lợi ích của mỗi bộ phận nhất định phải phục tùng lợi íchcủa toàn thể Lợi ích tạm thời nhất định phải phục tùng lợi ích lâu dài Nghĩa
là phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, lên trước hết Vì lợi ích của Đảng tức
là lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc Vô luận lúc nào, vô luận việc gì, đảngviên và cán bộ phải đặt lợi ích của Đảng ra trước, lợi ích của cá nhân lại sau
Đó là nguyên tắc cao nhất của Đảng Đó là "tính Đảng" Nếu gặp khi lợi íchchung của Đảng mâu thuẫn với lợi ích riêng của cá nhân, thì phải kiên quyết
hy sinh lợi ích của cá nhân cho lợi ích của Đảng Khi cần đến tính mệnh củamình cũng phải vui lòng hy sinh cho Đảng" [19, 250-251]
Hồ Chí Minh còn chỉ rõ: chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù của đạo đức cách
mạng, nguồn gốc sinh ra mọi thói hư, tật xấu và cả tội ác Chủ nghĩa cá nhân
là đối lập với chủ nghĩa tập thể Muốn nâng cao đạo đức cách mạng thì phảikiên quyết đấu tranh loại bỏ chủ nghĩa cá nhân Người nói: "Tư tưởng không
đúng, cũng còn có nhiều Nhưng có một "tư tưởng mẹ": đó là chủ nghĩa cá
nhân Chủ nghĩa cá nhân là trái với chủ nghĩa tập thể Do chủ nghĩa cá nhân
mà đẻ ra các tư tưởng sai lệch khác" [22, 391] Chủ nghĩa cá nhân là nguyêntắc tồn tại của xã hội cũ, "sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi" Hồ Chí Minhgọi nó "là một thứ vi trùng rất độc" của xã hội mới, từ đó sinh ra các thói hư tậtxấu, khuyết điểm nghiêm trọng như: bệnh tham lam, lười biếng, kiêu ngạo,ham địa vị, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ, bệnh "hữu danh
vô thực", kéo bè kéo cánh, bệnh cận thị không biết nhìn xa trông rộng Qua
đó, Người khẳng định "Vết tích xấu nhất và nguy hiểm nhất của xã hội cũ là
Chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân trái ngược với đạo đức cách mạng, nếu
nó còn lại trong mình, dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp để phát triển, để che lấpđạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấu tranh cho sự nghiệpcách mạng" [23, 283] "Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian giảo, xảo quyệt;
nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì dễhơn lên dốc Vì thế mà càng nguy hiểm" [23, 284] Một trong những biểu hiệncủa chủ nghĩa cá nhân, phổ biến trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, những người
Trang 6có chức, có quyền là bệnh tham ô, lãng phí, quan liêu Đó là một tội ác xấu
xa, ai cũng gớm, cũng ghét Cần phải đấu tranh trừ bỏ tội ác đó
Kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, nhưng đồng thời Hồ Chí Minh luôn
phân biệt rạch ròi sự khác biệt giữa chủ nghĩa cá nhân với lợi ích cá nhân:
"Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là "giày xéo lên lợi ích cánhân" Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng củabản thân và của gia đình mình Nếu những lợi ích cá nhân đó không trái vớilợi ích tập thể thì không phải là xấu" [23, 291] Khẳng định vai trò động lực
của lợi ích và lợi ích đúng đắn là nguyên tắc của toàn bộ đạo đức mới - đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh đã hướng mọi hoạt động đấu tranh cách mạng,
mọi công tác giáo dục, rèn luyện con người, tổ chức xã hội, nhằm ra sức làmcho lợi ích riêng của mỗi cá nhân phù hợp với lợi ích chung của toàn xã hội
Và điều đó chỉ được thực hiện đầy đủ, gắn liền với mỗi bước thắng lợi củacông cuộc xây dựng xã hội mới, xã hội chủ nghĩa Một xã hội mà trong đó:
"Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất
cả mọi người"
1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường, biện pháp nâng cao đạo đức cách mạng người cán bộ quân đội
a Phải kiên trì, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng suốt đời.
Đạo đức cách mạng không phải là sản phẩm tự nhiên, sẵn có, mà nó làsản phẩm của hoạt động tự giác thông qua giáo dục, rèn luyện bền bỉ của mỗi
tổ chức, cá nhân và toàn xã hội Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở mỗi đảng viên,cán bộ của Đảng phải ra sức học tập, rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng.Người nói: "Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấutranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọccàng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong" [23, 293] Người chỉ rõ, đã
là con người thì ai cũng có ưu điểm và khuyết điểm; có thiện có ác, có tốt cóxấu; vấn đề là phải kiên trì phát huy ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm để tiến
bộ không ngừng, hoàn thiện đạo đức Người dạy: "Đá đi lâu cũng mòn Sắtmài lâu cũng sắc Ta cố gắng sửa chữa thì khuyết điểm ngày càng bớt, ưuđiểm ngày càng thêm Đảng viên và cán bộ ngày càng trở nên người chânchính cách mạng Đảng ngày càng phát triển" [19, 262] Người còn căn dặn,không bao giờ được thỏa mãn, dừng lại, bằng lòng với những cống hiến,thành tích đã đạt được, cầu an hưởng lạc là thoái bộ Cái đó không chỉ đúngvới mỗi cá nhân mà nó còn đúng với cả một Đảng, một dân tộc Hồ ChíMinh nói: "Một dân tộc, một Đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩđại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọingười yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vàochủ nghĩa cá nhân" [26, 557-558]
Mỗi bước nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên, gắnliền với mỗi bước nâng cao chất lượng giáo dục, phát huy được vai trò, trách
Trang 7nhiệm của mỗi đoàn thể, mỗi tổ chức cách mạng, mà trước hết là tổ chứcĐảng: "Đảng ta phải ra sức tăng cường giáo dục toàn Đảng về lý tưởng cộngsản chủ nghĩa, về đường lối, chính sách của Đảng, về nhiệm vụ và đạo đứccủa người đảng viên" [26, 439] Đối với mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn nêucao tinh thần tự giác trong tự giáo dục, tự rèn luyện, toàn tâm, toàn ý phục vụĐảng, phục vụ nhân dân Người viết: "Muốn trở nên người cách mạng chânchính, không có gì là khó cả Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra Lòngmình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí
công vô tư Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ ngày càng ít, mà những
tính tốt ngày càng thêm" [19, 251] Hồ Chí Minh còn nhắc nhở mọi ngườitrong rèn luyện đạo đức cách mạng phải có tinh thần nỗ lực, cố gắng cao độ,bền bỉ, thận trọng Bởi vì: "Học cái tốt thì khó, ví như người ta leo núi; phảivất vả, khó nhọc mới lên đến đỉnh Học cái xấu thì dễ, như ở trên đỉnh núitrượt chân một cái là nhào xuống vực sâu" [21, 346] Người nhắc nhở mỗiđảng viên, cán bộ: "Muốn giáo dục nhân dân, làm cho mọi người đều tốt cảthì cán bộ, đảng viên phải tự giáo dục và rèn luyện hàng ngày Người xưa cònbiết tu thân, mỗi buổi tối kiểm điểm mình và dùng hai cái lọ đỗ đen, đỗ trắng
để ghi việc tốt, việc xấu" [26, 557] Tu dưỡng đạo đức cách mạng là công việcphải làm thường xuyên, suốt đời
b Người cán bộ quân đội phải miệng nói tay làm, luôn nêu gương về đạo đức.
Tư tưởng gắn liền với hành vi, nhận thức đi đôi với thực hành, lời nói điđôi với việc làm là đặc trưng tồn tại và phát triển của đạo đức mới - đạo đứccách mạng Sức mạnh và sự hấp dẫn của đạo đức cách mạng không chỉ bởi lýtưởng cách mạng, chân lý khoa học mà chủ yếu còn bởi hành vi cao đẹp củangười lãnh đạo, chỉ huy tạo nên sức hấp dẫn, chinh phục lòng người, làm choquần chúng ngưỡng mộ, tin phục và noi theo Bổn phận của đảng viên, cán bộ
là người đi giáo dục, tuyên truyền giác ngộ cách mạng cho quần chúng, muốn
có hiệu quả phải làm kiểu mẫu trong mọi việc Hồ Chí Minh từng viết: "Một
tấm gương sống còn có giá trị hơn 100 bài diễn văn tuyên truyền" [15, 295].
Từ đó, Người yêu cầu: "Nói thì phải làm" chứ không thể nói mà không làm,hoặc "nói một đường làm một nẻo, làm mất uy tín của Đảng", quần chúng khôngtin theo "Đảng viên đi trước, làng nước theo sau trên mặt trận chiến đấu cũngnhư sản xuất, luôn thực hành gương mẫu, gian khổ đi trước, hưởng thụ đi sau"
"Cán bộ, đảng viên, đoàn viên phải gương mẫu, phải thiết thực, miệng nói taylàm để làm gương cho nhân dân Nói hay mà không làm thì vô ích Đó là mộttật xấu" [25, 136] Người còn căn dặn cán bộ, đảng viên: "Trước mặt quầnchúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ "cộng sản" mà ta được họ yêu mến.Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫnnhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước" [19, 552]
Hồ Chí Minh là Người khởi xướng các phong trào Thi đua yêu nước và
từ trong các phong trào cách mạng sôi nổi đó, tìm ra những gương tiêu biểu:
Trang 8"Người tốt, việc tốt" để biểu dương, khen ngợi, nhân lên những điển hình tiên
tiến Vườn hoa "người tốt, việc tốt" được Người "kiên trì chuẩn bị cho việctrồng rừng người xã hội chủ nghĩa trong tương lai "Người tốt, việc tốt "theo
Hồ Chí Minh, đó là biểu hiện sinh động nét đẹp của đạo đức mới, của conngười mới Việt Nam đang hình thành Bởi nếu ai cũng làm theo "người tốt,việc tốt" thì cái tốt sẽ thành phổ biến" [33, 7-8]
Hồ Chí Minh chỉ ra nhiều hình thức phong phú trong giáo dục tinh thầnyêu nước thương nòi, xả thân vì Tổ quốc Người đã trực tiếp viết nhiều bài cangợi các anh hùng dân tộc, những người có công trong lịch sử hàng ngàn nămdựng nước và giữ nước của dân tộc ta, từ các vua Hùng, Bà Trưng, Bà Triệu,
Lý Nam Đế, Ngô Quyền, các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần đến gương cácđảng viên cộng sản đã vì nước quên thân như: Phạm Hồng Thái, Trần Phú,Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Văn Cừ đểgiáo dục tinh thần yêu nước, đạo đức cách mạng tận trung với nước, tận hiếuvới dân cho đảng viên, cán bộ và nhân dân Theo Người, "lấy gương ngườitốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất
để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con ngườimới, cuộc sống mới" [26, 558] Người rất chú ý khơi dậy tinh thần tự giáccủa mỗi người: "Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở thành ngườicách mạng chân chính, không có gì là khó cả Điều đó hoàn toàn do lòngmình mà ra Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽtiến đến chỗ "chí công vô tư" Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ ngàycàng ít, mà những tính tốt ngày càng thêm" [19, 251]
Nói và thực hành trước mọi người, Hồ Chí Minh là một tấm gương trọnvẹn, sáng ngời về đạo đức cách mạng Người đã hiến dâng cả cuộc đời cho độclập, tự do của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân Người luôn chú ý rèn luyệnbản thân từ việc lớn đến việc nhỏ, chu toàn mà tự nhiên, trở thành nhu cầu, thóiquen hàng ngày, tạo nên sự hoà quyện giữa tư tưởng và tấm gương đạo đức
cách mạng trong sáng nhất Suốt đời kiên trì "Sự nghiệp trồng người", Hồ Chí
Minh đã đào tạo nên một thế hệ những người kế tục sự nghiệp cách mạng trung
- hiếu vẹn toàn, cần - kiệm xây dựng đất nước, liêm - chính khi giữ trọng tráchcủa Đảng, Nhà nước và quân đội
c Xây đi đôi với chống, nâng cao đạo đức cách mạng gắn liền với quét sạch chủ nghĩa cá nhân.
Nắm vững và vận dụng sáng tạo phép biện chứng mác xít trong nghiêncứu đạo đức, Hồ Chí Minh đã có quan niệm thực sự khoa học về phẩm chấtđạo đức trong nhân cách của người cách mạng Người nhìn thấy trong mỗicon người bao giờ cũng có hai mặt đối lập: tốt và xấu, đúng và sai, thiện vàác; đan xen nhau Do đó, Người có niềm tin vững chắc vào cái tốt, cái thiện
và luôn xem đó là cái phổ biến và nó tất yếu sẽ chiến thắng cái xấu, cái ác.Nhưng cái thiện, cái tươi tốt chỉ có được thông qua quá trình giáo dục, rèn
Trang 9luyện gian khổ, lâu dài Bởi lẽ, với con người: "Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn.Phần nhiều do giáo dục mà nên" [17, 383] Theo Hồ Chí Minh: "Mỗi conngười đều có thiện và ác ở trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt ở trongmỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân, và phần xấu bị mất dần đi, đó làthái độ của người cách mạng" [26, 558] Cần làm cho mọi người hiểu rất rõvai trò của giáo dục đạo đức, của luân lý là dạy con người biết gốc rễ của điều
ác để tự nguyện tránh, biết mầm mống của điều thiện để tự giác làm điều thiện
"Đảng viên và cán bộ cũng là người Ai cũng có tính tốt và tính xấu Song đãhiểu biết, đã tình nguyện vào một Đảng vì dân, vì nước, đã là một người cáchmạng thì phải cố gắng phát triển những tính tốt và sửa bỏ những tính xấu"[19, 254] Phải "xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quầnchúng" [17, 431] Người nói: "Có gì sung sướng và vẻ vang hơn là trau dồiđạo đức cách mạng để góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội và giải phóng loài người" [23, 293] Những phẩm chất đạo đứctốt đẹp của người cách mạng chỉ được hình thành qua giáo dục và rèn luyệnbền bỉ ở mỗi tập thể và cá nhân; trong chiến đấu, công tác, lao động sản xuất
và cả trong đời sống sinh hoạt hàng ngày
Xây phải đi đôi với chống trong giáo dục, rèn luyện đạo đức là nâng caođạo đức cách mạng gắn liền với quét sạch chủ nghĩa cá nhân Theo nhànghiên cứu Thành Duy: "Chống chủ nghĩa cá nhân, xây dựng đạo đức tậpthể đó là thực chất tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh" [6, 139] Bởi chủ nghĩa
cá nhân mà tồn tại, hoành hành như cỏ dại thì đạo đức cách mạng không thểtương dung Do đó, quét sạch chủ nghĩa cá nhân cũng là biện pháp tích cực đểnâng cao đạo đức cách mạng, làm cho cái tươi tốt có điều kiện phát triển.Chúng ta không thể chỉ nhấn mạnh mặt này, mà lơi lỏng mặt kia và ngược lại.Luôn đề cao vai trò con người và tư tưởng cách mạng, Hồ Chí Minh nói:
"Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa,muốn có con người xã hội chủ nghĩa phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa,muốn có tư tưởng xã hội chủ nghĩa phải gột rửa tư tưởng cá nhân chủ nghĩa"[23, 303] Hồ Chí Minh đã phân tích sâu sắc nguồn gốc, cơ sở kinh tế - xã hội
nảy sinh ra chủ nghĩa cá nhân và chỉ rõ thực chất, tác hại của nó: "Chủ nghĩa
cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích riêng của mình, không quan tâm đến
lợi ích chung của tập thể "Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy" Nó là mẹ đẻ ratất cả mọi tính hư nết xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhútnhát, lãng phí, tham ô.v.v Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng, chủ
nghĩa xã hội" [24, 306] "Do cá nhân chủ nghĩa mà ngại gian khổ, khó khăn, sa
vào tham ô, hủ hoá, lãng phí, xa hoa coi thường tập thể, xem khinh quần
chúng, độc đoán, chuyên quyền Cũng do cá nhân chủ nghĩa mà mất đoàn kết,
thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh thần trách nhiệm" [26, 438-439]
Để xây dựng và củng cố vững chắc vai trò nền tảng tinh thần xã hội củađạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh đã thường xuyên tổ chức giáo dục, tuyêntruyền sâu rộng từ trong cán bộ, đảng viên đến toàn thể nhân dân Phát biểu
Trang 10trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời (1945) khi nêu lên nhữngnhiệm vụ cấp bách, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh phải: "Mở một chiến dịnh
giáo dục lại tinh thần nhân dân, bằng cách thực hiện: Cần, Kiệm, Liêm, Chính" [18, 8] để khắc phục những tàn tích chế độ thực dân đô hộ hủ hoá tinh thần nhân dân Trong tác phẩm "Đời sống mới"(1947) Người viết "Thực hành
đời sống mới là cần, kiệm, liêm, chính", "Nêu cao và thực hành cần, kiệm,liêm, chính tức là nhen lửa cho đời sống mới" [19; 94,110] Thực hiện "Sửađổi lối làm việc" trong mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi tổ chức Đảng và Nhà nướctheo đúng tinh thần cán bộ là "công bộc", là "đầy tớ của nhân dân" Người
phát động phong trào "Thi đua ái quốc" (1948) Từ đó, tổ chức ra nhiều
phong trào: "Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu"(năm1952); phong trào thi đua "3 xây, 3 chống" (năm 1963) để: "tăng cường quản
lý kinh tế, tài chính, cải tiến kỹ thuật, chống tham ô, lãng phí, quan liêu" Tớinhững năm cuối đời, trước lúc đi xa, Người còn để lại những trước tác bất hủ
về đạo đức cách mạng: "Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cánhân" (3.2.1969) và "Di chúc" thiêng liêng
Hồ Chí Minh luôn đặt niềm tin và yêu cầu rất cao đối với cán bộ quân độitrong chống tham ô, lãng phí Người nói: "Phải làm sao cho trong quân đội ta
không có tham ô, lãng phí" [22, 430] Khắc phục quan liêu là con đường hiệu
quả chống tham ô, lãng phí Với tinh thần không mệt mỏi, Người đã gieo vườnhoa đạo đức cách mạng cho dân tộc, cho Đảng, cho cách mạng Việt Nam Môhình con người mới Thời đại Hồ Chí Minh in đậm phẩm chất đạo đức cáchmạng, đã góp phần to lớn làm nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong sựnghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội
d Tự phê bình và phê bình là vũ khí sắc bén nhất để rèn luyện đạo đức cách mạng người cán bộ quân đội.
Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rènluyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Người đời không phải thầnthánh, không ai tránh khỏi khuyết điểm, "có làm việc thì có sai lầm".Nhưng vấn đề quyết định nhất là có biết tự sửa chữa và giúp đỡ nhau sửa
chữa không - tức là có thật thà tự phê bình và phê bình để giúp nhau cùng
tiến bộ không Đây là vũ khí đấu tranh sắc bén để củng cố, đoàn kết, giúpnhau tiến bộ Hồ Chí Minh nói: "Người ta ai cũng có tính tốt và tính xấu.Muốn sửa tính xấu phải thế nào ? Tự phê bình rồi lại phải phê bình ngườikhác nữa" "Thấy cái xấu của người mà không phê bình là một khuyết điểm
to Không phê bình là để cho cái xấu của người ta phát triển" [19; 94,110].Bác nhắc nhở: "Người cán bộ muốn tốt thì phải có đạo đức cách mạng, phảibiết phê bình và tự phê bình, phải biết kỷ luật" [19, 225] "Phê bình là nêu
ưu điểm và vạch khuyết điểm của đồng chí mình Tự phê bình là nêu ưuđiểm và vạch khuyết điểm của mình Tự phê bình và phê bình phải đi đôivới nhau Mục đích là cho mọi người học lẫn ưu điểm của nhau và giúp nhauchữa những khuyết điểm" [19, 267] Mặt khác, "mục đích phê bình và tự phê