Tư tưởng của v i lê nin về chủ nghĩa cơ hội trong tác phẩm “làm gì” ý nghĩa đối với công tác xây dựng và chính đốn đảng ta hiện nay

Sau khi Ph.Ăng ghen mất1895, bọn cơ hội xét lại trong Quốc tế II ngóc đầu dậy chốngchủ nghĩa Mác lũng đoạn phong trào công nhân, mưu toanbiến các Đảng Dân chủ - xã hội Tây Âu thành các đ

phẩm “Làm gì” Ý nghĩa đối với công tác xây dựng và

Do sự phát triển của phong trào công nhân có nhiều chínhđảng của giai cấp công nhân được thành lập như ở Đức, Anh,Pháp Các đảng ra đời vẫn thiên về đấu tranh nghị trường Nó

có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của phong trào côngnhân và Quốc tế I được thành lập năm 1864 và kết thúc hoạtđộng năm 1876 Quốc tế II được thành lập (7.1889), trong giaiđoạn đầu khi Ph.Ăng ghen còn sống và lãnh đạo (1889 - 1895)

đã kiên quyết đấu tranh chống xu hướng cải lương, thoả hiệp,

cơ hội… nội bộ Quốc tế II ổn định Sau khi Ph.Ăng ghen mất(1895), bọn cơ hội xét lại trong Quốc tế II ngóc đầu dậy chốngchủ nghĩa Mác lũng đoạn phong trào công nhân, mưu toanbiến các Đảng Dân chủ - xã hội Tây Âu thành các đảng cơ hội,cải lương, làm cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

bị phân hoá thành 3 trào lưu chính trị, tư tưởng khác nhau :

Trào lưu cơ hội cánh hữu do BécStanh đứng đầu công khai đòixét lại chủ nghĩa Mác, thực chất là phủ nhận chủ nghĩa Mác;trào lưu phái giữa do Cauxky cầm đầu là chủ nghĩa cơ hội dấumặt, họ khoác áo chủ nghĩa Mác nhưng chống chủ nghĩa Mác;phái tả do V.I.Lênin đứng đầu kiên trì, bảo vệ và phát triểnchủ nghĩa Mác Lênin cho rằng cả hai trào lưu cơ hội cánh hữu

và phái giữa đều là bọn cơ hội chủ nghĩa, tay sai của giai cấp

Từ những năm 70, 80 của thế kỷ XIX, công nhân Nga bắtđầu thức tỉnh, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động Nga diễn ra rất mạnh mẽ, song đều bịthất bại, vì các cuộc đấu tranh đó đều mang tính tự phát

Do yêu cầu khách quan của phong trào công nhân Nga,các tổ chức chính trị đầu tiên của giai cấp công nhân Ngađược thành lập ở miền Nam và miền Bắc nước Nga; Năm 1875

“Hội liên hiệp công nhân miền Nam Nga” thành lập ở Ôđétxa;năm 1878 “Hội liên hiệp công nhân miền Bắc Nga” thành lập

ở Pêtécbua, nhưng hai tổ chức đầu tiên này của giai cấp côngnhân Nga đều bị Nga Hoàng thẳng tay đàn áp và làm tan rã.Tuy bị Nga Hoàng đàn áp dã man, nhưng phong trào côngnhân vẫn không ngừng phát triển, chỉ trong 5 năm (1881 -1886) có tới 48 cuộc bãi công, số công nhân tham gia lên 8vạn người

Năm 1883 nhóm “Giải phóng lao động” được thành lập ởGiơnevơ (Thuỵ Sĩ) do PlêKhanốp lãnh đạo Nhóm này đã tíchcực dịch và truyền bá lý luận Mác vào nước Nga nhưng bị phái

“dân tuý” cản trở Phái “dân tuý” cho rằng, đưa chủ nghĩaMác vào Nga là phá sản nước Nga Theo họ, sự nghiệp cáchmạng ở nước Nga do giai cấp nông dân lãnh đạo Thực chấtphái “dân tuý” mưu toan làm lạc hướng cuộc đấu tranh củaquần chúng lao động chống lại giai cấp áp bức bóc lột, làmcho giai cấp công nhân Nga không nhận thức được vai trò sứmệnh lịch sử của mình, đồng thời kìm hãm việc thành lập mộtchính đảng độc lập của giai cấp công nhân

Nhóm “Giải phóng lao động” đã tích cực đấu tranh chốngphái “dân tuý” song lại phạm những sai lầm không đả động gìđến vai trò của giai cấp nông dân trong cách mạng, cho rằng,giai cấp tư sản tự do Nga có thể ủng hộ cách mạng Mặt khác,tuy đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác vào nước Nga nhưng

họ đang sống lưu vong ở nước ngoài, trên thực tế chưa liên hệđược với phong trào công nhân, chưa kết hợp chủ nghĩa xãhội khoa học với phong trào công nhân

Năm 1895, V.I.Lênin thống nhất các tổ chức Mác xít ởNga, lập ra “Hội liên hiệp giải phóng giai cấp công nhân” ởPêtécbua Song tổ chức này bị Chính phủ Nga Hoàng đàn áp,V.I.Lênin và những người lãnh đạo của Hội bị bắt đưa đi đày ởXibêri Ban lãnh đạo mới của Hội được thành lập do Máctưnốpđứng đầu đã theo đuổi một đường lối chính trị sai lầm, cảilương cơ hội - đó là phái “kinh tế”.

Mùa xuân năm 1898, một số nhóm Mác xít đã nhóm họp ởMinxcơ tiến hành Đại hội lần thứ nhất, tuyên bố thành lậpĐảng công nhân dân chủ- xã hội Nga, bầu được Ban chấphành, nhưng Đại hội chưa thông qua được cương lĩnh và điều

lệ, Đại hội vừa kết thúc thì toàn bộ Ban chấp hành Trung ương

bị bắt Do đó, trên thực tế, Đảng vẫn chưa hình thành Đại hội

I của Đảng không thành công đã làm cho các tổ chức Mác xít

và phong trào công nhân Nga rơi vào tình trạng dao động về

tư tưởng, phân tán về tổ chức Tình hình trên trở lên nghiêmtrọng khi phái “Kinh tế” lợi dụng cơ quan ngôn luận để truyền

bá những quan điểm cơ hội xét lại Muốn thành lập Đảng kiểumới thì trước hết phải đập tan chủ nghĩa cơ hội quốc tế vàphái “Kinh tế” xác định cơ sở chính trị, tư tưởng, tổ chức củaĐảng kiểu mới của giai cấp công nhân Xuất phát từ yêu cầu

đó, V.I.Lênin đã viết tác phẩm “Làm gì” ? (tác phẩm được viết

từ tháng 5 năm 1901 và xuất bản tháng 2 năm 1902)

Nội dung cơ bản của tác phẩm: Gồm lời tựa và 5 chương, Phần kết luận và phụ lục

Chương 1 : Chủ nghĩa giáo điều và tự do phê bình

Trong chương này V.I.Lênin vạch trần bản chất, nguồn gốccủa chủ nghĩa cơ hội; khẳng định vai trò, tầm quan trọng của

Chương 3 : Chính trị công liên chủ nghĩavà chính trị dân chủ-xã hội

chương này, V.I.Lênin tập trung làm rõ bản chất cơ hội, cảilương của phái “kinh tế” về quan điểm, nhiệm vụ chính trị;vạch rõ cương lĩnh, sách lược của Đảng dân chủ - xã hội Nga

Chương 4 : Lối làm việc thủ công nghiệp của phái

“kinh tế” và tổ chức của những người cách mạng ở

chương này, V.I.Lênin tập trung vạch trần bản chất cơ hội, cảilương của phái “kinh tế” trên lĩnh vực tổ chức và chỉ rõ giaicấp công nhân Nga cần phải có một Đảng tập trung thốngnhất

Chương 5 : Kế hoạch xây dựng một tờ báo chính trị của toàn nước Nga

Trong chương này, V.I.Lênin vạch ra kế hoạch xây dựng mộtĐảng tập trung thống nhất của toàn nước Nga

Trong bài viết này chỉ đề cập: Tư tưởng của V.I.Lê nin vềchủ nghĩa cơ hội ý nghĩa đối với công tác xây dựng và chỉnhđốn Đảng ta hiện nay.

1.- Tư tưởng của V.I.Lê nin về chủ nghĩa cơ hội.

Trong tác phẩm “Làm gì” V.I.Lê nin đã đấu tranh khôngkhoan nhượng với chủ nghĩa cơ hội V.I.Lê nin đã chỉ rõ nguồngốc, bản chất, đặc điểm và những luận điểm xuyên tạc phảnđộng, phản khoa học của chủ nghĩa cơ hội, bảo vệ sự trongsáng của chủ nghĩa Mác và tiến tới thành lập một đảng kiểumới để lãnh đạo cách mạng Nga

Để chống lại chủ nghĩa cơ hội trước hết V.I.Lê nin đã chỉ

ra bản chất của chủ nghĩa cơ hội: "Ai không cố ý nhắm

mắt lại thì không thể không thấy rằng khuynh hướng "phêbình" mới trong chủ nghĩa xã hội chẳng qua chỉ là một hìnhloại mới của chủ nghĩa cơ hội mà thôi Và nếu xét người,không căn cứ vào bộ áo hào nhoáng họ tự khoác cho họ hoặcvào cái tên khá kêu họ tự đặt cho họ mà căn cứ vào cách họhành động, vào những tư tưởng mà họ thực tế truyền bá, thìthấy rõ rằng "tự do phê bình" là tự do của khuynh hướng cơhội chủ nghĩa trong Đảng dân chủ - xã hội"1

V.I.Lê nin khẳng định khẩu hiệu"tự do phê bình" mà pháikinh tế giương lên là hình thức mới của chủ nghĩa cơ hội quốc

tế, khuynh hướng này hình thành vào nửa cuối thế kỷ XIX vàphát triển mạnh vào đầu thế kỷ XX trong phong trào cộng sản

và công nhân quốc tế Đó là sự phản ánh cuộc đấu tranh giaicấp giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Vấn đề nguy hiểm

1 Lê nin toàn tập, Nxb Tiến bộ Mác xcơ va 1978, tập 6, tr 10-11

của chủ nghĩa cơ hội là khoác áo chủ nghĩa Mác, không côngkhai phủ nhận chủ nghĩa Mác nhưng xuyên tạc chủ nghĩaMác, vứt bỏ nội dung linh hồn của chủ nghĩa Mác, nhằm phục

vụ cho lợi ích của giai cấp tư sản Theo V.I.Lê nin tư tưởng của

"tự do phê bình" hoàn toàn chỉ là sự cóp nhặt sách báo tư sảnrồi làm thành "học thuyết "của mình, rằng cái gọi là "tự dophê bình" chẳng qua chỉ "là tự do biến Đảng dân chủ - xã hộithành một đảng dân chủ cải lương, là tự do đưa những tưtưởng tư sản và những thành phần tư sản vào trong chủ nghĩa

xã hội"2

Thời kỳ chủ nghĩa Mác mới ra đời chưa có ảnh hưởng lớntrong xã hội thì những người cơ hội chủ nghĩa đứng ngoàihàng ngũ những người Mác xít để công khai chống lại chủnghĩa Mác Nhưng đến giai đoạn chủ nghĩa Mác đã trở thànhmột hệ tư tưởng tiến bộ nhất ngày càng ảnh hưởng sâu rộngtrong phong trào công nhân, chỉ ra cho giai cấp công nhânthấy rõ sự tất yếu diệt vong của chủ nghĩa tư bản và sứ mệnhlịch sử của giai cấp công nhân Sự thắng lợi của chủ

nghĩa Mác đã buộc giai cấp tư sản phải đội lốt những ngườiMác xít để chống chủ nghĩa Mác Vì vậy thời kỳ này khuynhhướng cơ hội chủ nghĩa xuất hiện ngay trong hàng ngũ nhữngngười Mác xít Cuộc đấu tranh giữa khuynh hướng Mác xít vàchủ nghĩa cơ hội trong phong trào dân chủ xã hội đã vượt rangoài phạm vi quốc gia và trở thành vấn đề có tính chất quốc

tế V.I.Lê nin chỉ ra: "Thật thế, ai nấy đều biết rằng trongphong trào dân chủ xã hội quốc tế ngày nay, đã hình thành

2 Sđd tập 6 tr 11

hai khuynh hướng; giữa hai khuynh hướng ấy, cuộc đấu tranh

có lúc bùng lên sáng rực như ngọn lửa chói lọi, có lúc lại dịuxuống và âm ỉ dưới một đống tro tàn của những “nghị quyếtngừng chiến” trang nghiêm"3 V.I.Lê nin chỉ ra các luận điệuphê phán chủ nghĩa Mác là "cũ kỹ", "giáo điều", chỉ là mộthình thức mới của chủ nghĩa cơ hội quốc tế Trong các đảngdân chủ xã hội Tây Âu, trào lưu cơ hội chủ nghĩa ngày càngđược củng cố, hoạt động dưới chiêu bài "tự do phê bình", đó là

sự phê bình của giai cấp tư sản đối với chủ nghĩa Mác và tệhại hơn là chúng đòi “xét lại” chủ nghĩa Mác

Sau khi Ăng ghen mất 1895, bọn cơ hội chủ nghĩa đứngđầu là Bécstanh đã chủ trương biến đảng dân chủ cách mạngthành đảng dân chủ cải lương, chủ trương thi hành cải cách

xã hội Với vai trò là lãnh tụ của chủ nghĩa cơ hội xét lại,Bécstanh đã phủ nhận cơ sở khoa học của chủ nghĩa xã hộikhoa học, phủ nhận tình trạng bần hoá của giai cấp côngnhân, phủ nhận những mâu thuẫn trong lòng xã hội tư bảnngày càng trầm trọng, phủ nhận lý luận đấu tranh giai cấp và

sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, phủ nhận cách mạngbạo lực và chuyên chính vô sản V.I.Lê nin chỉ ra những quanđiểm cơ hội chủ nghĩa đó của Bécstanh Nó chẳng những chỉ

là "chủ nghĩa Bécstanh lý luận" mà đã được Minlơrăng ở Phápbiến thành chủ nghĩa Bécstanh thực tiễn: “Minlơrăng là một ví

dụ sáng tỏ về chủ nghĩa Bécstanh thực tiễn ấy”4

Như vậy V.I.Lê nin đã vạch trần bản chất của chủ nghĩa

cơ hội dưới khẩu hiệu "tự do phê bình" là hình thức mới của

3 Sđd tập 6 tr 7-8

4 Sđd tập 6 tr 9-10

chủ nghĩa cơ hội quốc tế Thực chất là sự phê bình của tưtưởng tư sản đối với chủ nghĩa Mác nhằm phủ nhận chủ nghĩaMác, đem hệ tư tưởng tư sản vào thống trị phong trào côngnhân, biến các đảng dân chủ xã hội cách mạng, thành đảngdân chủ xã hội cơ hội cải lương, hạn chế phong trào côngnhân trong khuôn khổ đấu tranh đòi những cải thiện về kinh

tế, không đụng chạm đến nền móng của chủ nghĩa tư bản,không tiến hành đấu tranh chính trị

V.I.Lê nin đã chỉ ra chủ nghĩa cơ hội có nguồn gốc kinh

tế lịch sử xã hội của nó V.I.Lê nin chỉ ra nó xuất hiện từ rất

sớm vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, ra đời trong tổ chứccủa phong trào công nhân, ngay trong hàng ngũ của nhữngngười Mác xít Khi nói về nguồn gốc của chủ nghĩa cơ hộiV.I.Lê nin khảng định tuyệt nhiên không phải là ngẫu nhiên

mà nó đều có nguồn gốc của nó

Trước hết về nguồn gốc kinh tế: Đó là sự mua chuộc

của giai cấp tư sản với tầng lớp trên của giai cấp công nhânbằng hình thức siêu lợi nhuận Đó là bộ phận công nhân cótrình độ chuyên môn, tay nghề cao, có uy tín trong tập thểcông nhân được giai cấp tư sản sử dụng giúp tư sản trong tổchức, quản lý sản xuất, giám sát kỹ thuật Sau đó bị giai cấp

tư sản mua chuộc, chi phối bằng lợi ích vật chất Từ đó bị biếnchất trở thành tay sai cho giai cấp tư sản, tầng lớp công nhânquý tộc này đã tác động làm cho chủ nghĩa cơ hội phát triểntrong phong trào công nhân

Nguồn gốc lịch sử: Đó là thời kỳ chủ nghĩa tư bản phát

triển tương đối ổn định và hoà bình, các hình thức đấu tranh

nghị trường, đấu tranh trong các câu lạc bộ là hình thức đấutranh phổ biến đã làm cho nhiều người lầm tưởng bản chấtcủa giai cấp tư sản và coi đấu tranh nghị trường là hình thứcduy nhất Mặt khác do sự phát triển hoà bình, ổn định khôngxảy ra mâu thuẫn xung đột giữa giai cấp tư sản và giai cấp vôsản, lợi dụng tình hình đó giai cấp tư sản đưa những phần tửphản động vào phong trào công nhân để lái phong trào côngnhân đi theo chủ nghĩa cơ hội.

Nguồn gốc xã hội: là sự tham gia đông đảo của các

thanh niên trí thức tiểu tư sản vào Đảng dân chủ xã hội, khichủ nghĩa Mác đã trở thành một cái "mốt" rất hấp dẫn đối vớitầng lớp thanh niên trí thức tiểu tư sản, trong khi đó họ chưađược tuyên truyền giác ngộ chủ nghĩa Mác một cách đầy đủ,nên họ chưa từ bỏ được lập trường giai cấp xuất thân nên dễ

bị giai cấp tư sản lợi dụng lôi kéo mua chuộc V.I.Lê nin viết

"việc tầng lớp "các viện sĩ" tham gia đông đảo vào phong trào

xã hội chủ nghĩa trong mấy năm gần đây đã đảm bảo cho chủnghĩa Bécstanh được phổ biến nhanh chóng"5

Về đặc điểm của chủ nghĩa cơ hội quốc tế nói chung và

phái "kinh tế ở Nga nói riêng V.I.Lê nin cho rằng chủ nghĩa cơhội quốc tế được biểu hiện dưới nhiều mầu sắc, nhiều dạng,loại khác nhau tuỳ theo đặc điểm của từng quốc gia dân tộc,nhưng chúng giống hệt nhau về nội dung bản chất chính trị xãhội "Những biểu hiện của chủ nghĩa cơ hội quốc tế hiện đạithay đổi tuỳ theo đặc điểm dân tộc, nhưng chủ nghĩa cơ hộithì bất cứ ở đâu cũng giống hệt như nhau về nội dung xã hội

5 Sđd tập 6 tr 13

và chính trị"6 Về phái "kinh tế" ở Nga, V.I.Lê nin khẳng địnhchỉ là sự biến tướng của chủ nghĩa cơ hội xét lại quốc tế, lànhững đồ đệ của Bécstanh ở Nga, chúng “lấy tự do phê bình

và chủ nghĩa Bécstanh làm điều kiện đoàn kết những ngườidân chủ xã hội Nga”7 Về hình thức nó được biểu hiện dướidạng "chủ nghĩa kinh tế" còn về bản chất nội dung chính trị

xã hội giống hệt nhau, nó hiện nguyên hình là chủ nghĩa cơhội xét lại của Bécstanh Đặc điểm nổi bật của chủ nghĩa cơhội nói chung và phái kinh tế ở Nga nói riêng là về nguyên tắcchúng sợ công bố công khai, sợ phê bình V.I.Lê nin chỉ rõ

"Một đặc điểm rất kỳ lạ của "chủ nghĩa kinh tế" ở nước ta là

sợ sự công bố"8

Về tư tưởng lý luận chúng tầm thường hoá chủ nghĩa

Mác dẫn đến bất lực và đồng lõa với những quan điểm tưtưởng phản động "chủ nghĩa Bécstanh và phái "phê bình" màphần lớn những người Mác xít hợp pháp đều lũ lượt đi theo, đãtước mất khả năng ấy và làm bại hoại ý thức xã hội chủ nghĩabằng cách tầm thường hoá chủ nghĩa Mác, bằng cách truyền

bá cái thuyết cho rằng những đối kháng xã hội đang giảm dần

đi, bằng cách tuyên bố rằng tư tưởng về cách mạng xã hội vàchuyên chính vô sản là phi lý"9

Về quan điểm chính trị chúng chủ trương thu hẹp và

hạ thấp cuộc đấu tranh chính trị, thực chất là hạ thấp chính trị

xã hội chủ nghĩa xuống trình độ công liên chủ nghĩa, như vậy

hạ thấp mục tiêu đấu tranh của phong trào công nhân, từ bỏ

6 Sđd tập 6 tr 18

7 Sđd tập 6 tr 18

8 Sđd tập 6 tr 23

9 Sđd tập 6 tr 21

cách mạng vô sản và chuyên chính vô sản V.I.Lê nin chỉ ra:Chủ nghĩa cơ hội “kéo phong trào công nhân và cuộc đấutranh giai cấp xuống thành một thứ chủ nghĩa công liên hẹphòi”10 Về sách lược thiếu kiên định cải lương về hình thức đấutranh giai cấp, chỉ đấu tranh kinh tế, không quan tâm đến đấutranh vì mục đích chính trị, chỉ quan tâm đến mục tiêu trướcmắt bỏ mục tiêu cơ bản lâu dài, chỉ quan tâm đến quy mô tổchức mang tính cục bộ, tiểu tổ phường hội, nghiệp đoàn bỏquy mô tập trung thống nhất mang tính toàn diện, biến cuộcđấu tranh của giai cấp công nhân “thành một cuộc đấu tranh

Từ việc khái quát đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa cơ hộiV.I.Lê nin đã chỉ ra thực chất của chủ nghĩa cơ hội, xét lạiquốc tế đó là chủ nghĩa phản động, phản cách mạng cả vềchính trị, tư tưởng và tổ chức đang lũng đoạn phong trào cộngsản và công nhân quốc tế

Như vậy V.I.Lê nin đã vạch trần bản chất, nguồn gốc vànhững đặc điểm của chủ nghĩa cơ hội quốc tế nói chung và

"phái kinh tế" ở Nga nói riêng V.I.Lê nin đã chỉ ra nhiệm vụcủa Đảng dân chủ xã hội Nga và các đảng kiểu mới là phải

10 Sđd tập 6 tr 21

11 Sđd tập 6 tr 21