BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HCM ÔN NGỌC YẾN NHI SỰ BIẾN ĐỔI HÌNH THỨC KIẾN TRÚC PHƯƠNG TÂY TRONG MỘT SỐ CÔNG TRÌNH CÔNG SỞ TẠI ĐÔNG DƯƠNG Chuyên ngành KIẾN TRÚC Mã s[.]
Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
Bài viết này sẽ khái quát nguồn gốc của kiến trúc tân cổ điển Pháp tại Đông Dương, đồng thời tổng quan về các biểu hiện, đặc điểm hình thức và giá trị kiến trúc đặc trưng của kiến trúc công sở Ngoài ra, bài viết cũng sẽ so sánh và đưa ra nhận định, đánh giá khách quan về sự biến đổi hình thức kiến trúc tân cổ điển trong một số công sở thời kỳ Pháp thuộc tại các nước Đông Dương, dựa trên một hệ thống thang đánh giá hoàn chỉnh Cuối cùng, bài viết sẽ phân tích các quy luật trong quá trình biến đổi hình thức của kiến trúc tân cổ điển sang kiến trúc tân hiện đại trong kiến trúc công sở.
Phương pháp nghiên cứu
So sánh đối chiếu, quan sát khoa học, lịch sử -logic, phân tích-tổng hợp- hệ thống hóa, điều tra-khảo sát điền dã.
Nội dung tiến trình nghiên cứu
Bước 1: Luận án nhằm nghiên cứu bản chất của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (KTTĐ) thông qua việc phân tích quá trình chuyển đổi các đặc điểm của Kinh tế phát triển (KTPT) sang KTTĐ tại địa điểm nghiên cứu, sử dụng phương pháp lịch sử.
Logic và phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa là cần thiết để nghiên cứu tổng quan về quá trình hình thành và phát triển của kiến trúc Pháp Bài viết sẽ khám phá nguồn gốc của kiến trúc này và bối cảnh phát triển của loại hình kiến trúc công sở qua từng thời kỳ tại Đà Nẵng.
Nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp cái nhìn tổng quát về nguồn gốc của Kinh tế thị trường (KTTĐ) tại Pháp và cách tiếp cận đến Đầu tư phát triển (ĐD) thông qua con đường KTTĐ.
Bước 2: Dựa trên kết quả nghiên cứu từ bước 1, luận án sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa, cùng với phương pháp lịch sử - logic để khám phá các đặc trưng của kiến trúc công sở thời kỳ thuộc địa tại ĐD Nghiên cứu này tập trung vào những giá trị đặc trưng của kiến trúc cổ điển HL-LM trong bối cảnh KTTĐ tại ba nước ĐD.
Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về nguồn gốc và cơ sở lý luận của kiến trúc công sở thời kỳ Pháp thuộc tại các nước Đông Dương, đồng thời phân tích các đặc điểm thiết kế và các giá trị kiến trúc đặc trưng đạt được trong giai đoạn này.
Bước 3 sẽ áp dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa để khám phá các công trình nghiên cứu có tính kế thừa liên quan đến sự hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường tại ĐD Qua đó, bước này sẽ xác định những đóng góp cũng như các vấn đề còn tồn tại trong các nghiên cứu hiện có, từ đó đặt ra những vấn đề nghiên cứu cho luận án.
Kết quả nghiên cứu dự kiến: Xác định được các vấn đề nghiên cứu cần giải quyết trong luận án
Luận án sẽ áp dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa để thiết lập cơ sở khoa học cho nghiên cứu Bên cạnh đó, phương pháp điều tra khảo sát điền dã và quan sát khoa học sẽ được sử dụng, kết hợp với phương pháp so sánh đối chiếu Kết quả khảo sát các công trình công sở tại ĐD sẽ được xử lý thông tin thông qua thống kê, phân loại và chọn lọc các kiểu nhà công sở trong thời kỳ Pháp thuộc, đại diện cho từng phong cách kiến trúc và tiến trình lịch sử Qua việc phân tích các đặc điểm tiêu biểu của kiến trúc công sở tại ĐD trong thời kỳ này, luận án sẽ so sánh với các công trình giữa ba nước ĐD và nguồn gốc của các biểu hiện trong kiến trúc cổ điển HL LM.
Nghiên cứu dự kiến sẽ thiết lập cơ sở pháp lý, lý luận và lịch sử liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi từ hình thức kinh tế tập trung (KTPT) sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (KTTĐ) trong các cơ sở giáo dục tại địa phương Đồng thời, nghiên cứu cũng sẽ thống kê các cơ sở giáo dục tại địa phương và xác định các yếu tố tác động đến quá trình chuyển đổi hình thức KTPT trong một số cơ sở giáo dục cụ thể.
Bước 5 của luận án áp dụng các nguyên tắc lý luận từ cơ sở khoa học ở bước 4 để chuyển đổi các giá trị đặc trưng của kinh tế phát triển sang kinh tế thị trường trong công tác xã hội thời kỳ thuộc địa tại ĐD Luận án sử dụng các phương pháp lịch sử-logic, so sánh đối chiếu, và phân tích - tổng hợp - hệ thống hóa để tổng hợp kết quả và đúc kết giá trị của từng yếu tố, từ đó xây dựng một hệ thống đánh giá hoàn chỉnh.
Kết quả nghiên cứu dự kiến: thiết lập hệ thống đánh giá hoàn chỉnh để đánh giá sự biến đổi hình thức KTPT trong một số CTCS tại ĐD
(6) Bước 6: Với hệ thống đánh giá hoàn chỉnh đã được thiết lập sau bước
Luận án áp dụng phương pháp so sánh đối chiếu kết hợp với phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa để đánh giá khách quan một số chương trình chính sách xã hội tiêu biểu tại ĐD, cũng như so sánh giữa ba nước ĐD Kết quả nghiên cứu sẽ đưa ra nhận định về sự biến đổi hình thức kinh tế phát triển.
Kết quả nghiên cứu dự kiến: Nhận định khách quan sự biến đổi hình thức KTPT trong một số CTCS tại ĐD
Bước 7 của luận án áp dụng phương pháp so sánh - đối chiếu để xác định mối tương quan giữa các yếu tố cấu thành công trình kiến trúc công sở tại ĐD và các biểu hiện trong quá trình chuyển đổi của kiến trúc cổ điển phương Tây Luận án cũng sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp - hệ thống hóa, chú trọng đến các nguyên tắc kế thừa và thích ứng với khoa học bản địa trong hệ thống đánh giá, nhằm rút ra các quy luật chung trong quá trình biến đổi hình thức kiến trúc tại một số công trình công sở ở ĐD.
Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ làm rõ các quy luật trong quá trình biến đổi hình thức kinh tế - xã hội tại một số cơ sở tại địa phương, dựa trên nguyên tắc kế thừa và thích ứng với kiến thức bản địa.
Sơ đồ 0.01: Các phương pháp nghiên cứu khoa học được sử dụng trong từng bước của tiến trình nghiên cứu
Các phương pháp NCKH so sánh đối chiếu quan sát khoa học lịch sử -logic
Phân tích-tổng hợp-hệ thống hóa Điều tra- khảo sát điền dã
Ý nghĩa khoa học và giá trị đóng góp của đề tài
Bài viết này cung cấp cơ sở khoa học từ nghiên cứu kinh tế thị trường Pháp tại Lào và Campuchia, nhằm đánh giá một cách khách quan các lập luận và suy luận từ các quá trình nghiên cứu về kinh tế thị trường Pháp.
VN từ trước đến nay
Kiến trúc cổ điển phương Tây đóng vai trò quan trọng, cung cấp nền tảng khoa học cho các nghiên cứu mở rộng liên quan trong tương lai.
Làm rõ các giá trị đặc trưng thích ứng với kinh tế học trong quá trình biến đổi hình thức kinh tế phát triển trong cơ sở tại địa điểm sẽ mang lại kết quả giá trị tham khảo, giúp phát huy các giá trị để kế thừa và học hỏi từ kinh tế thị trường Pháp.
Hệ thống đánh giá hoàn chỉnh sẽ làm rõ quá trình biến đổi hình thức kinh tế - xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các đề xuất và khuyến nghị về xây mới hoặc bảo tồn khu vực cảnh quan và di sản kiến trúc thời Pháp thuộc có giá trị tại Đà Nẵng và Việt Nam.
Cấu trúc của luận án
(1) Phần mở đầu; (2) Phần nội dung gồm 4 chương; (3) Phần kết luận và kiến nghị Bên cạnh đó, luận án còn có các phụ lục kèm theo.
TỔNG QUAN VỀ KTPT, KTTĐ PHÁP VÀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
CÁC THUẬT NGỮ, KHÁI NIỆM KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Biến đổi là quá trình dung nạp và chọn lọc, dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật, từ đó phát triển thành những hình thức cao hơn, thích nghi hơn hoặc hình thành những chất mới.
KTPT là một dòng lịch sử phát triển của kiến trúc nhân loại, bắt đầu từ thời kỳ tiền sử cho đến hiện đại, chủ yếu diễn ra tại khu vực châu Âu ngày nay.
- KTTĐ: là phong cách kiến trúc từ các nước bảo hộ được đưa vào các khu vực định cư hoặc các nước thuộc địa ở các địa điểm xa xôi
- Công sở: là một tập hợp có tổ chức, có phương tiện và những cá nhân được chính quyền bổ nhiệm để thực hiện các chức trách của mình
KHÁI QUÁT VỀ KIẾN TRÚC CỔ ĐIỂN PHƯƠNG TÂY VÀ KIẾN TRÚC CỔ ĐIỂN PHÁP
1.2.1 Kiến trúc Cổ điển phương Tây
Kiến trúc HL-LM là cái nôi của Chủ nghĩa cổ điển thế giới, với di sản kiến trúc cổ đại được bảo tồn và phát triển tại Pháp Quốc gia này không ngừng sáng tạo và kết hợp phong cách kiến trúc Cổ điển với hiện đại, tạo ra một phong cách độc đáo Sau khi xâm lược các quốc gia thuộc địa ở châu Á và châu Phi, các công trình do người Pháp xây dựng tại đây mang đậm dấu ấn của “quốc mẫu”.
1.2.2 Những ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến kiến trúc Pháp và giải pháp phổ biến
Kiến trúc miền Bắc có khí hậu ôn đới, do đó các công trình thường được thiết kế với kết cấu vững chắc để chống lại lạnh, gió bão và tuyết Trong khi đó, kiến trúc miền Trung với khí hậu dễ chịu, ôn hòa, có kết cấu và đặc điểm nhẹ nhàng hơn so với miền Bắc Đối với miền Nam, khí hậu ấm áp và nóng hơn khiến cho vật liệu và kết cấu được sử dụng phổ biến nhằm chống lại thời tiết nóng nực vào mùa hè.
1.2.3 Kiến trúc cổ điển Pháp
(1)Hình khối kỷ hà; (2) Đối xứng tuyệt đối; (3) Thức cột; (4) Luôn tuân thủ niêm luật, nguyên tắc của kiến trúc cổ điển; (5) Nội thất sang trọng;
(6) Đề tài trang trí thần thoại HL
1.2.4 Các phong cách kiến trúc diễn ra tại Pháp trong thời kỳ Cận đại
Chủ nghĩa Tân cổ điển, Chủ nghĩa Lãng mạn, Chiết trung trang trí, Art Noveau, Art Deco.
VĂN HÓA VÀ KIẾN TRÚC BẢN ĐỊA TẠI BA NƯỚC ĐÔNG DƯƠNG
Kiến trúc truyền thống phương Đông chịu ảnh hưởng lớn từ phong cách kiến trúc Trung Hoa, nền văn minh lâu đời nhất ở Đông Á Các công trình này thường sử dụng gỗ làm vật liệu chính cho hệ kết cấu chịu lực, đồng thời tận dụng sức nặng của mái ngói để tăng cường độ chắc chắn cho công trình.
SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA KIẾN TRÚC CTCS
1.4.1 Sự tiếp cận của KTPT qua con đường KTTĐ tại ba nước ĐD
Trong quá trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất, văn hóa và khoa học kỹ thuật đã dần dần xâm nhập vào Đông Dương, với người Pháp quy hoạch đô thị theo kiểu chính quốc và xây dựng cơ sở hạ tầng cùng các trung tâm đô thị Đến chính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai, hệ thống đô thị tại Đông Dương tiếp tục được hoàn thiện dựa trên những nền tảng đã được thiết lập trước đó, dẫn đến một hệ thống thành thị đông đúc hơn, trong đó người Pháp chú trọng hơn đến bối cảnh văn hóa và xã hội của các nước thuộc địa.
1.4.2 Các phong cách kiến trúc chính của CTCS trong giai đoạn Pháp thuộc tại ba nước ĐD
Việt Nam, Lào và Campuchia đều có những ảnh hưởng kiến trúc đặc trưng, bao gồm các phong cách như Tân cổ điển, Art Deco và Baroque Ở Việt Nam, các yếu tố như sao chép và trại lính cũng được thể hiện trong kiến trúc, trong khi Lào chủ yếu tập trung vào Tân cổ điển và kiến trúc dân dụng Campuchia nổi bật với sự kết hợp của Tân cổ điển, Art Deco và Baroque, tạo nên một bức tranh đa dạng về di sản kiến trúc trong khu vực.
1.4.3 Đặc trưng của kiến trúc CTCS trong thời kỳ Pháp thuộc tại ba nước ĐD
1.4.3.1 Sự thay đổi cách thức ứng xử của người Pháp đối với văn hóa bản địa tại ba nước ĐD trong các công trình kiến trúc
Người Pháp đã khởi xướng các hoạt động bình địa và khai thác thuộc địa thông qua việc thực hiện các chính sách đồng hóa và phá hủy các di tích lịch sử Tuy nhiên, họ sớm nhận ra rằng những hành động này là sai lầm.
TK XX, với sự xuất hiện của các chính sách cộng sản, chính quyền Pháp đã thể hiện sự tôn trọng đối với các truyền thống văn hóa của Đông Dương, điều này đã mở đường cho một nền kiến trúc đặc trưng sau này tại ba nước Đông Dương.
1.4.3.2 Sự thích ứng với KH tự nhiên trong kiến trúc CTCS do người Pháp xây dựng tại ba nước ĐD
Người Pháp có quan niệm tôn trọng văn hóa bản địa, điều này thể hiện rõ trong việc thích ứng với văn hóa và môi trường địa phương trong các công trình xây dựng tại ba nước Đông Dương Sự thích ứng này đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành diện mạo đặc trưng cho nền kinh tế - xã hội tại Đông Dương, bao gồm phong cách kiến trúc, nghệ thuật, kỹ thuật và sự hòa hợp với điều kiện tự nhiên.
1.4.3.3 Các công trình kiến trúc công sở do người VN xây dựng trong thời kỳ Pháp thuộc
Thế hệ KTS đầu tiên của VN ra đời từ trường Cao đẳng Mỹ thuật ĐD
Ảnh hưởng đến các công trình tại Đà Nẵng không chỉ đến từ các kiến trúc sư người Pháp được đào tạo bài bản, mà còn từ đội ngũ kiến trúc sư Việt Nam được đào tạo tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đà Nẵng Kiến trúc tại Đà Nẵng được sáng tạo theo hướng phù hợp với khoa học, trong đó vai trò của Việt Nam là rất quan trọng.
TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ HƯỚNG LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
Luận án khẳng định không có bất kỳ sự trùng lập nào về mục tiêu nghiên cứu của đề tài với các công trình nghiên cứu trước đó.
NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ĐƯỢC ĐẶT RA TRONG LUẬN ÁN
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ thống kê và phân loại các công trình công sở (CTCS) trong thời kỳ Pháp thuộc tại Đà Nẵng Đồng thời, cần làm rõ những đặc trưng và khác biệt của kiến trúc công sở thời kỳ thuộc địa tại các thành phố lớn của ba nước Đông Dương Chúng tôi cũng sẽ thiết lập một hệ thống đánh giá hoàn chỉnh về sự biến đổi hình thức kiến trúc và phát triển đô thị Cuối cùng, bài viết sẽ làm rõ các quy luật xuất hiện trong quá trình biến đổi này.
CƠ SỞ KHOA HỌC
CƠ SỞ VỀ LỊCH SỬ
2.1.1 Các nguyên tắc kinh điển ảnh hưởng đến mặt đứng của kiến trúc cổ điển phương Tây
Các nguyên tắc kinh điển của kiến trúc cổ điển phương Tây đã được phát triển và kiểm nghiệm qua lịch sử Khi những nguyên tắc này xuất hiện đồng thời trong một công trình kiến trúc thuộc địa, điều đó chứng tỏ rõ ràng nguồn gốc từ kiến trúc cổ điển của chúng.
2.1.2 Tổ hợp mặt đứng của kiến trúc cổ điển phương Tây
KTTĐ tại ĐD đã phát huy và kế thừa nhiều đặc điểm của kiến trúc cổ đại HL, LM Tuy nhiên, bối cảnh xã hội trong thời kỳ cận đại đã tạo ra một phong cách KTTĐ với nhiều biến thể khác lạ so với vẻ đẹp thuần khiết của kiến trúc cổ đại Để hiểu rõ những biến thể này trong thời kỳ thuộc địa tại ĐD, cần nắm vững ngôn ngữ về module, thức cột, và mái đầu hồi tam giác của phong cách kiến trúc này trong quá khứ.
CƠ SỞ VỀ PHÁP LÝ
Việc ban hành quy định nghiêm ngặt trong bộ quy tắc ứng xử đối với các công trình lịch sử năm 1913 đã tạo nền tảng vững chắc cho các nhà nghiên cứu kiến trúc và đô thị Điều này giúp họ tìm ra hướng đi mới cho thiết kế đô thị, đặc biệt là sự hòa nhập giữa xây dựng và truyền thống địa phương Đạo luật Cornudet đánh dấu bước khởi đầu cho việc kết hợp hai nền văn hóa phương Đông và phương Tây trong thời kỳ thuộc địa, nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa quốc gia trong việc chuyển đổi hình thức kinh tế từ KTPT sang KTTĐ và hình thành phong cách kiến trúc mới tại địa phương.
CƠ SỞ VỀ LÝ LUẬN
Dựa vào cơ sở pháp lý không đủ để biện luận cho cách ứng xử tôn trọng văn hóa bản địa của người Pháp, do đó cần bổ sung thêm cơ sở lý luận Gwendolyn Wright lập luận rằng việc tôn trọng văn hóa bản địa tại các nước thuộc địa của Pháp mang lại nhiều lợi ích cho chính quốc Nghiên cứu của bà cho thấy người Pháp đã tìm ra môi trường màu mỡ để thử nghiệm quy hoạch và thiết kế kiến trúc mới tại các thuộc địa Những bài học về việc thừa nhận sự khác biệt văn hóa, bảo tồn truyền thống bản địa qua thiết kế kiến trúc và đô thị, cùng với sự sáng tạo của các kiến trúc sư đã để lại dấu ấn rõ nét của một thành phố phương Tây trong các thành phố thuộc địa ngày nay.
Trong lý thuyết cộng sinh của Kisho Kurokawa, kiến trúc cộng sinh thể hiện sự hòa quyện giữa văn hóa phương Đông và phương Tây, giữa quá khứ và hiện tại, cũng như giữa không gian bên trong và bên ngoài Ông sử dụng thuật ngữ “cộng sinh” để nhấn mạnh tính nhân đạo trong kiến trúc, thể hiện qua việc tôn trọng những gì đã tồn tại và hòa hợp với những mâu thuẫn đang phát triển song song Nghiên cứu của Lê Thanh Sơn tập trung vào sự cộng sinh giữa tính truyền thống và hiện đại trong kiến trúc Việt Nam, đồng thời khám phá sự giao thoa văn hóa giữa kiến trúc Pháp và Việt Nam trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX.
Nghiên cứu về cộng sinh văn hóa của Kisho Kurokawa và Lê Thanh Sơn cung cấp nền tảng vững chắc cho luận án, mở rộng hướng nghiên cứu về sự cộng sinh văn hóa trong kiến trúc tại Lào, Campuchia và Việt Nam trong thời kỳ Pháp thuộc.
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI HÌNH THỨC
2.4.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên- KH tại ĐD
Đặc điểm khí hậu đa dạng nhưng tương đối đồng nhất trên toàn lãnh thổ Đông Dương đã tạo điều kiện cho sự phong phú của các kiểu công trình xây dựng trong thời kỳ Pháp thuộc Sự khác biệt về địa hình và thời tiết giữa ba nước Đông Dương và chính quốc Pháp đã thúc đẩy người Pháp sáng tạo và tìm kiếm các giải pháp kiến trúc phù hợp, góp phần làm cho bộ mặt kiến trúc của các công trình tại Đông Dương trở nên độc đáo.
2.4.2 Sự phát triển của không gian các khu công sở tại ĐD dưới sự dẫn đắt của văn hóa đô thị thời kỳ thuộc địa
Sự biến đổi hình thức kinh tế - chính trị trong các cơ sở công sở tại địa điểm diễn ra chủ yếu bắt nguồn từ việc hình thành không gian của các khu công sở, dưới sự dẫn dắt của các yếu tố quan trọng.
Khái niệm "văn hóa đô thị" vẫn còn mới mẻ đối với xã hội Đông Dương vào thời điểm đó, nhưng lại rất quen thuộc trong xã hội phương Tây Sự chuyển biến từ kinh tế tập trung sang kinh tế đô thị tại Đông Dương đã chịu ảnh hưởng sâu sắc từ bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội và chính trị.
2.4.3 Những đặc trưng trong kiến trúc công sở thời kỳ thuộc địa tại ba nước ĐD
Các đặc tính hình thành nên những đặc trưng trong kiến trúc công sở thời kỳ thuộc địa tại ba nước Đông Dương chủ yếu được người Pháp xây dựng dựa vào hai khía cạnh chính Đầu tiên, các giải pháp kiến trúc và kỹ thuật được đưa ra nhằm thích ứng với điều kiện tự nhiên tại Đông Dương, kết hợp với kỹ thuật và vật liệu xây dựng của cả phương Tây và bản địa, như đã được trình bày rõ trong mục 3.1.1.
Việc áp dụng các đề tài trang trí truyền thống vào kiến trúc công sở tại ĐD trong thời kỳ thuộc địa đã tạo ra sự đa dạng văn hóa đặc sắc Hai yếu tố này đã góp phần hình thành nên những đặc trưng riêng biệt trong các công trình công sở tại ba nước ĐD.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
XÂY DỰNG HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ SỰ BIẾN ĐỔI HÌNH THỨC KIẾN TRÚC CỔ ĐIỂN PHƯƠNG TÂY TRONG MỘT SỐ CTCS TẠI ĐD
3.1.1 Quan điểm xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá
Hệ thống tiêu chí đánh giá sự biến đổi hình thức kiến trúc trong các công trình xây dựng tại địa điểm dự án được xây dựng dựa trên các hệ thống đánh giá công trình kiến trúc cổ điển uy tín Hệ thống này không chỉ tổng hợp các tiêu chí thành phần mà còn đánh giá đầy đủ các giá trị kiến trúc của công trình Để xây dựng các tiêu chí một cách khách quan, luận án cần khảo sát và nhận xét các công trình xây dựng theo từng nhóm tiêu chí.
3.1.2 Tiêu chí đánh giá sự biến đổi hình thức KTPT sang KTTĐ trong các CTCS tại ĐD
Luận án đề xuất một hệ thống tiêu chí đánh giá gồm ba nhóm: (1) đánh giá sự tuân thủ các nguyên tắc kiến trúc cổ điển phương Tây trong các CTCS tại ĐD; (2) đánh giá sự kế thừa và biến đổi các đặc điểm trang trí của KTPT trong CTCS tại ĐD; (3) đánh giá khả năng thích ứng với môi trường KH bản địa Hệ thống này được hình thành dựa trên cơ sở lịch sử và lý luận, cho phép khảo sát và nhận xét các CTCS tại ĐD một cách khách quan Để nâng cao tính chính xác, hệ thống tiêu chí sẽ được hoàn thiện hơn khi kết hợp với thang điểm, giúp đưa ra đánh giá chính xác cho từng CTCS cụ thể tại ĐD.
XÂY DỰNG THANG ĐIỂM CHO HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ SỰ BIẾN ĐỔI HÌNH THỨC KTPT TRONG MỘT SỐ CTCS TẠI ĐD
SỰ BIẾN ĐỔI HÌNH THỨC KTPT TRONG MỘT SỐ CTCS TẠI ĐD 3.2.1 Quan điểm xây dựng thang điểm cho hệ thống tiêu chí đánh giá
Thang điểm đánh giá cần đảm bảo tính khách quan, dựa trên khảo sát các công trình xây dựng tại địa điểm với các tiêu chí như mức độ tuân thủ nguyên tắc kiến trúc cổ điển phương Tây, sự thể hiện các họa tiết trang trí truyền thống kết hợp với chi tiết kiến trúc cổ điển, và khả năng thích ứng với điều kiện khoa học của công trình Những yếu tố này đã được phân tích rõ ràng trong quá trình xây dựng tiêu chí Hơn nữa, thang điểm cho hệ thống tiêu chí này còn được xây dựng dựa trên ý kiến của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu kiến trúc cổ điển.
3.2.2 Thang điểm cho các nhóm tiêu chí Đối với thang điểm của nhóm tiêu chí thứ nhất và thứ hai sẽ dựa trên mức độ tương đồng và quan trọng của các tiêu chí trong nhóm đó đối với CTCS, kết hợp với phương pháp chuyên gia và phương pháp định lượng bằng thang đo đơn tính Likert đơn tính với 5 mức độ, cao nhất là 5 và thấp nhất là 1, tương ứng với mức độ biến đổi của KTPT từ ít đến nhiều trong các CTCS tại ĐD theo từng tiêu chí đánh giá
Thang điểm trong nhóm tiêu chí thứ 3 sẽ được xác định dựa trên mức độ biến đổi hình thức của CTCS so với KTPT, nhằm thích ứng với điều kiện KH tại ĐD Mức điểm cao nhất cho nhóm tiêu chí này là 5, trong khi mức thấp nhất chưa được xác định.
1, tương ứng với mức độ biến đổi để thích nghi với điều kiện KH của KTPT từ nhiều đến ít
3.2.3 Phân định mức độ biến đổi hình thức KTPT trong các CTCS tại ĐD theo hệ thống đánh giá Đối với nhóm tiêu chí thứ nhất và thứ hai, nếu như các tiêu chí biểu hiện trên mặt đứng kiến trúc của một CTCS tại ĐD càng tương đồng với các nguyên tắc cổ điển và đặc điểm thường xuất hiện trong một công trình KTPT (phần trăm số điểm trung bình so với điểm tổng của nhóm tiêu chí càng cao), nghĩa là mức độ biến đổi hình thức KTPT trên các công trình đó càng ít Ngược lại, nếu như CTCS có xuất hiện các tiêu chí biểu hiện trên mặt đứng nhưng lại khác biệt nhiều so với một công trình KTPT, hoặc thậm chí không xuất hiện (phần trăm số điểm trung bình so với điểm tổng càng thấp), có nghĩa là CTCS đó có sự biến đổi hình thức KTPT ở mức độ mạnh mẽ hơn
Nhóm tiêu chí thứ ba liên quan đến sự biến đổi hình thức kiến trúc của CTCS nhằm thích nghi với điều kiện KH tại ĐD Sự biến đổi này là điều tất yếu, và khảo sát cho thấy thang điểm trong nhóm tiêu chí này tương đối đồng đều, ngoại trừ các CTCS sao chép từ chính quốc trong giai đoạn đầu do sự thiếu quan tâm của người Pháp Do đó, phần trăm điểm trung bình so với tổng điểm của nhóm tiêu chí càng cao, mức độ biến đổi hình thức KTPT càng rõ rệt Luận án đề xuất mức độ biến đổi hình thức cho mỗi nhóm tiêu chí đánh giá.
KTPT trong một số CTCS theo từng nhóm tiêu chí như sau: Đối với nhóm tiêu chí thứ 1 và thứ 2:
Phần trăm điểm trung bình so với điểm tổng Mức độ biến đổi
81%-100% Rất ít Đối với nhóm tiêu chí thứ 3:
Phần trăm điểm trung bình so với điểm tổng Mức độ biến đổi
SỰ BIẾN ĐỔI HÌNH THỨC KTPT TRONG MỘT SỐ CTCS TẠI BA NƯỚC ĐD
3.3.1 Đánh giá khách quan các CTCS trong thời kỳ Pháp thuộc tại ba nước ĐD Áp dụng hệ thống đánh giá sự biến đổi hình thức KTPT trong các công trinh công sở tại ĐD, ta có thể đưa ra được mức độ biến đổi của các CTCS trong từng nước ĐD Ngoài ra, với cách thức áp dụng hệ thống các tiêu chí để đánh giá từng công trình như trên, luận án còn mở rộng phạm vi đánh giá bằng việc chọn các mẫu công trình tiêu biểu để so sánh sự biến đổi hình thức của KTPT trong các CTCS giữa ba nước ĐD Kết quả xử lý thông tin cho thấy: đối với nhóm tiêu chí thứ nhất, các nguyên tắc của kiến trúc cổ điển phương Tây trong các CTCS tại ĐD có sự biến đổi da dạng ở các mức độ từ rất ít đến rất mạnh mẽ Đối với nhóm tiêu chí thứ
Các mô-típ trang trí của kiến trúc Phật giáo đã có sự biến đổi đáng kể để phù hợp với văn hóa bản địa của ba nước Đông Dương Đặc biệt, trong nhóm tiêu chí thứ 3, kiến trúc Phật giáo đã thích nghi mạnh mẽ với điều kiện khí hậu, thể hiện rõ nét qua các công trình trong giai đoạn tiếp biến của phong cách kiến trúc Đông Dương.
3.3.2 Các quy luật biến đổi của KTPT trong CTCS dựa trên các nguyên tắc kế thừa và thích ứng với KH bản địa
3.3.2.1 Không Gian Ở các công trình cổ điển của phương Tây, các không gian chính được thiết kế dành cho các nghi lễ chính (nhà thờ, đền đài,…) và nhấn mạnh sự khác biệt giữa các tầng lớp xã hội Điều này đã trở thành một đặc trưng vốn có của kiến trúc cổ điển phương Tây, nên về sau, sự khác biệt rõ ràng giữa không gian chính và phụ (không gian xác định-defined space) là điều không thể thiếu khi xây dựng bất kì công trình nào của phương Tây Điều này cũng có thể dễ dàng được tìm thấy khi các phương pháp thiết kế của Beaux-Arts được áp dụng trong các CTCS ĐD Một trong những phương pháp đó chính là sự phân tách rõ ràng về chức năng bởi các yếu tố kiến trúc Nhưng ở cấp độ sâu hơn, điều này có nghĩa là sự tách biệt giữa các tầng lớp xã hội Trong khi đó, trong kiến trúc truyền thống của ba nước ĐD thì sự phân tách chức năng kiến trúc chủ yếu dựa vào các yếu tố tâm linh và địa vị xã hội Về sau, mặc dù cũng có sự phân tách về chức năng, nhưng trong các CTCS tại ĐD sự phân tách chức năng đó không còn dựa vào địa xã hội hay tâm linh, mà dựa vào yếu tố không gian chính hay phụ và được bố trí logic qua trục đối xứng, ngoài ra các KTS Pháp đặc biệt quan tâm đến mối liên hệ giữa các không gian chức năng này, do đó, giải pháp sử dụng các không gian kết nối trong và ngoài
3.3.2.2 Sự liên hệ với tự nhiên Đối với các CTCS tại ĐD, người Pháp vẫn trên tinh thần tạo sự liên kết với môi trường và bao cảnh xung quanh như ở châu Âu, nhưng trong thời gian ban đầu, do tiêu chí phô trương thế lực và chưa quen với việc thay đổi đột ngột từ nơi có KH ôn đới sang nơi có KH nhiệt đới Nên tinh thần kết nối với thiên nhiên đó dường như chưa phù hợp, chỉ sau khi có sự tìm hiểu KH bản địa và áp dụng các giải pháp kiến trúc và kỹ thuật đúng thì các CTCS tại ĐD mới thực sự có sự chuyển biến theo chiều hướng tích cực, hòa hợp hơn với tự nhiên
Tính công cộng trong các công trình công cộng (CTCS) ở Đông Dương được nâng cao so với thời kỳ kiến trúc cổ điển phương Tây Để hòa nhập với đời sống người dân địa phương, các yếu tố trang trí truyền thống của Đông Dương đã được người Pháp khéo léo lồng ghép, kết hợp với các nguyên tắc vững bền của kiến trúc cổ điển Điều này tạo ra những CTCS uy quyền, hoành tráng nhưng vẫn gần gũi với môi trường bản địa.
3.3.2.4 Cảnh quan trong công trình kiến trúc
Khi xây dựng các công trình cơ sở tại địa điểm, cần lưu ý rằng khu vực này đã không còn phù hợp với quan niệm cảnh quan chỉ mang tính chất trang trí của kiến trúc phong thủy.
Cần thiết phải có sự biến đổi trong quy hoạch cảnh quan để phù hợp với điều kiện nóng ẩm tại ĐD Người Pháp đã áp dụng các giải pháp như hồ nước để tạo hơi nước làm mát công trình vào mùa khô, cây cao có tán lớn để tạo bóng râm và giảm bức xạ nhiệt, cùng với thảm cỏ phủ xanh nhằm giảm nhiệt cho nền đất.
BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
BÀN LUẬN VỀ TÍNH ĐẶC TRƯNG CỦA HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ CÁC CTCS TRONG THỜI KỲ PHÁP THUỘC TẠI ĐD
Luận án đã tổng hợp và phân loại các đặc điểm, vị trí cũng như phong cách kiến trúc của các công trình công sở (CTCS) trong thời kỳ Pháp thuộc tại ba nước Lào.
Luận án đã tiến hành so sánh và đối chiếu các đặc điểm kiến trúc của các công trình công sở tại ĐD với những công trình tương tự ở phương Tây Qua đó, bài viết làm nổi bật những đặc trưng và sự khác biệt của kiến trúc công sở trong thời kỳ thuộc địa tại các thành phố lớn chịu ảnh hưởng của người Pháp ở ba nước ĐD.
Luận án đã xây dựng một hệ thống đánh giá hoàn chỉnh để phân tích sự biến đổi hình thức KTPT trong CTCS tại ĐD Hệ thống này không chỉ áp dụng cho các công trình khác ở ĐD trong thời kỳ Pháp thuộc mà còn có thể mở rộng để so sánh mức độ biến đổi hình thức KTPT giữa ba nước Lào, Việt Nam và Campuchia.
Luận án đã xây dựng một hệ thống đánh giá dựa trên quy trình xem xét và đối sánh các đặc điểm kiến trúc trong quá trình biến đổi hình thức kiến trúc công trình xã hội (CTCS) tại ĐD Nghiên cứu đã chỉ ra một số quy luật có thể áp dụng không chỉ cho các CTCS tại ĐD mà còn cho các thể loại công trình khác trong cùng thời kỳ, và những quy luật này có khả năng tiếp diễn trong thời hiện đại Đồng thời, hệ thống đánh giá này cũng chứng minh được sự ảnh hưởng qua lại giữa kiến trúc truyền thống của ba nước ĐD và kiến trúc thuộc địa Pháp, thông qua so sánh đồng đại và lịch đại các biểu hiện kiến trúc trong CTCS thời kỳ thuộc địa.
BÀN LUẬN VỀ CÁC QUY LUẬT BIẾN ĐỔI ĐẶC ĐIỂM CỦA KTPT
Trong các công trình xây dựng công cộng (CTCS) tại Đà Nẵng, yếu tố không gian không còn bị phân chia theo giai cấp hay tâm linh như trước đây, mà được tổ chức dựa trên sự phân chia chính phụ và bố trí qua trục đối xứng Người Pháp đã chú trọng đến việc tạo ra các không gian kết nối như hành lang và tiền sảnh để liên kết các không gian chính và phụ, điều này không chỉ xuất hiện trong CTCS mà còn trong nhiều loại công trình khác Sự tự do trong thiết kế đã dẫn đến sự đa dạng trong mặt bằng, cho phép sáng tạo không gian, từ đó hình thành nên hình khối và mặt đứng của công trình Ý tưởng về sự kết nối giữa các không gian chính và phụ vẫn được kế thừa và phát triển trong các công trình hiện đại, với những cải tiến như sử dụng kính để kết nối không gian trong và ngoài, hoặc phân chia không gian bên trong bằng các chi tiết lam che và hàng chậu cây, tạo ra không gian mở.
Sự hòa hợp với thiên nhiên thông qua các giải pháp kiến trúc và kỹ thuật thích ứng với khí hậu bản địa đang trở thành một chủ đề nóng trong lĩnh vực kiến trúc Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, quan điểm về mối liên hệ với thiên nhiên đã bị ảnh hưởng bởi quá trình công nghiệp hóa Điều này dẫn đến nhiều tranh cãi và sự xuất hiện của các giải pháp mới, như kiến trúc xanh, kiến trúc bền vững và vật liệu thân thiện với môi trường Dù vậy, nhiều nhà thiết kế vẫn tìm về những đặc trưng trong kiến trúc thời Pháp thuộc, vì các giải pháp thích ứng với khí hậu mà người Pháp áp dụng khi xây dựng các công trình thuộc địa thường là những phương án hiệu quả và tiết kiệm năng lượng.
Vấn đề công cộng hóa là khái niệm mới mẻ đối với người dân ĐD, và người Pháp đã sử dụng các yếu tố trang trí bản địa trên các công trình công cộng để tạo sự gần gũi với cộng đồng Bài học này từ người Pháp vẫn còn giá trị cho đến ngày nay, mặc dù có những công trình kết hợp Á-Âu một cách tiết chế và những công trình mang nhiều chi tiết trang trí truyền thống Tuy nhiên, tất cả đều thể hiện nỗ lực đưa công trình đến gần hơn với tính công cộng hóa, xứng đáng được xem trọng.
Cảnh quan đóng vai trò quan trọng trong kiến trúc công sở tại Đà Nẵng Việc tích hợp cây xanh không chỉ tạo nên vẻ đẹp cho không gian mà còn giúp điều hòa không khí, mang lại sự mát mẻ cho công trình Các kiến trúc sư hiện nay đang học hỏi từ những kinh nghiệm của các kiến trúc sư Pháp trong thời kỳ thuộc địa để áp dụng yếu tố “kiến trúc xanh” vào thiết kế.
VẬN DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỂ BÀN LUẬN VỀ VIỆC KẾ THỪA CÁC GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC ĐẶC TRƯNG TRONG CTCS THỜI KỲ THUỘC ĐỊA PHÁP TẠI CÁC NƯỚC ĐD BẰNG CÁC GIẢI PHÁP CẢI TẠO VÀ XÂY DỰNG MỚI
KỲ THUỘC ĐỊA PHÁP TẠI CÁC NƯỚC ĐD BẰNG CÁC GIẢI PHÁP CẢI TẠO VÀ XÂY DỰNG MỚI
Các công trình di tích lịch sử từ thời kỳ Pháp thuộc ở Đà Nẵng đang đối mặt với tình trạng xuống cấp, do đó, việc bảo tồn và trùng tu cần được thực hiện một cách cẩn trọng Tuy nhiên, một số biện pháp bảo tồn đã ảnh hưởng đến giá trị thực của các công trình Việc áp dụng hệ thống tiêu chí khách quan để đánh giá sẽ giúp nhận diện những vấn đề cần xem xét Để bảo tồn hiệu quả các công trình kiến trúc có giá trị, cần thiết phải có một hành lang pháp lý cụ thể, mà hệ thống đánh giá này sẽ là cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo Ngoài ra, nhiều công trình mới mang phong cách kiến trúc Cổ điển hiện nay thường bị coi là nhại cổ, nhưng nếu các kiến trúc sư nghiên cứu sâu về các nguyên tắc thiết kế, có thể tạo ra những tác phẩm có giá trị hơn.
Cổ điển và các giải pháp kiến trúc-kỹ thuật của Pháp giúp công trình thích nghi với khí hậu thuộc địa, dựa trên tiêu chí tương tự như hệ thống đánh giá sự biến đổi hình thức kiến trúc trong các công trình công cộng tại địa phương Những giải pháp này có thể tạo ra những công trình thú vị, giữ vững tinh thần của kiến trúc cổ điển Hy Lạp-La Mã, đồng thời mang đến những nét sáng tạo riêng trong khuôn khổ của các nguyên tắc kiến trúc cổ điển này.
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1 Sự biến đổi hình thức KTPT trong một số CTCS tại ĐD được thể hiện qua mối quan hệ giữa hai nhóm đối tượng:
Các công trình công cộng trong thời kỳ Pháp thuộc tại Đà Nẵng vẫn còn tồn tại và nổi bật trong các thành phố, thể hiện dấu ấn văn hóa dân tộc với sự đa dạng về nghệ thuật, kỹ thuật, bối cảnh, vị trí và niên đại Những đặc trưng này phản ánh tính liên tục của lịch sử thông qua sự biến đổi hình thức kiến trúc trong bối cảnh thuộc địa, nơi có sự giao thoa và tiếp biến văn hóa.
Các yếu tố tác động đến quá trình chuyển đổi từ kinh tế phi thị trường sang kinh tế thị trường tại địa điểm (ĐD) bao gồm các yếu tố khoa học, văn hóa và xã hội Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sự biến đổi hình thức kinh tế phi thị trường trong các công trình xây dựng cơ sở (CTCS) tại ĐD, thể hiện qua sự thay đổi trong các hình thức biểu hiện như nguyên tắc kiến trúc cổ điển, motif trang trí, giải pháp kiến trúc và kỹ thuật thích ứng với môi trường.
2 Sự biến đổi hình thức KTPT sang KTTĐ trong các CTCS tại ĐD không chỉ thể hiện rõ dòng chảy phát triển của KTPT mà còn cho thấy rõ sự tiến hóa của KTPT trong những môi trường khác biệt Luận án bổ sung một phần cơ sở lý luận về bản chất của KTTĐ qua việc tìm hiểu quá trình biến đổi các đặc điểm của KTPT trong một số CTCS tại ĐD
3 Việc lựa chọn ra một hệ thống đánh giá tương đối hoàn chỉnh để đánh giá mức độ biến đổi hình thức KTPT trong CTCS thời kỳ thuộc địa được phân tích dựa trên thống kê các CTCS do Pháp xây dựng, nhận định nguồn gốc, cơ sở lý luận, đặc điểm thiết kế, các giá trị kiến trúc đặc trưng đạt được của thể loại công trình này Hệ thống đánh giá này bao gồm ba nhóm tiêu chí và các tiêu chí thành phần, có thang điểm cụ thể được đưa ra dựa trên sự biểu hiện của các tiêu chí đó trên công trình, cuối cùng đánh giá được mức độ biến đổi hình thức KTPT theo 3 mức độ: mạnh mẽ
4 Hệ thống đánh giá này không chỉ dùng lại ở thể loại CTCS mà còn có thể áp dụng cho những thể loại công trình khác trong cùng thời kỳ Hệ thống đánh giá này cũng có thể được áp dụng cho các công trình mang phong cách cổ điển trong thời đại mới nhằm thấy rõ sự ảnh hưởng và dòng tiếp biến theo thời gian của KTPT
5 Luận án tìm ra được một số quy luật trong quá trình biến đổi hình thức KTPT Những quy luật này vẫn được tiếp diễn trong đa dạng các thể loại công trình mang phong cách “hoài cổ” trong thời kỳ hiện đại
1 Các vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa khoa học nên tiếp tục được tìm hiểu như:
Nghiên cứu này mở rộng các khía cạnh của sự biến đổi hình thức kinh tế - xã hội trong quy hoạch, hạ tầng đô thị và quản lý đô thị Nó cũng xem xét các thể loại, quy mô và vị trí của công trình, cùng với những tác động của chúng đối với cảnh quan đô thị.
- Nghiên cứu về sự biến đổi của KH và năng lượng tác động đến sự biến đổi hình thức KTPT
Nghiên cứu này tập trung vào sự biến đổi hình thức kiến trúc phong cách cổ điển trong bối cảnh hiện đại và hậu hiện đại, đồng thời xem xét tác động của công nghệ kiến trúc và xu hướng phát triển bền vững.
2 Chủ nghĩa hiện đại và phiên bản hiện đại của chủ nghĩa cổ điển là hai cơ quan lý thuyết riêng biệt Các nhà nghiên cứu tin rằng các hình dạng và được phát triển ban đầu ở HL cổ đại đã chứng minh theo thời gian là thành công nhất để tạo ra sự hoành tráng trong kiến trúc và ý nghĩa của chúng đã trở nên vượt thời gian và phổ quát Những người theo chủ nghĩa hiện đại tin rằng các nguyên tắc vượt thời gian và phổ quát bắt nguồn từ thiết kế cổ điển nên được áp dụng với công nghệ và vật liệu đương đại, và đáp ứng một cách tiến bộ cho thế giới hiện đại.