Hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do công ty tnhh kiểm toán và tư vấn tài chính ifc aca group thực hiện

MỤC LỤCCÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG BÀI DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ LỜI NÓI ĐẦU...1 CHƯƠNG I:THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY T

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA KẾ TOÁN

**** ************

CHUYÊN ĐỀ THỰC TẬP CHUYÊN NGÀNH

Đề tài:

HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA GROUP THỰC HIỆN

Tên sinh viên : NGUYỄN CÁP TIẾN ĐẠT

MỤC LỤC

CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG BÀI

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG I:THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA GROUP THỰC HIỆN 3

1.1 Mục tiêu của kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính IFC-ACA Group 3

1.1.1 Mục tiêu kiểm toán khoản mục doanh thu đối với doanh nghiệp sản xuất Công ty Cổ phần ABC 3

1.1.2 Mục tiêu kiểm toán khoản mục doanh thu đối với doanh nghiệp xây lắp Công ty Cổ phần Xây lắp XYZ 5

1.2 Đặc điểm kế toán nghiệp vụ ghi nhận doanh thu ở khách thể kiểm toán có ảnh hưởng tới kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group thực hiện 6

1.2.1 Đặc điểm kế toán khoản mục doanh thu của doanh nghiệp sản xuất Công ty Cổ phần ABC 6

1.2.2 Đặc điểm kế toán khoản mục doanh thu của doanh nghiệp xây lắp Công ty Xây lắp XYZ 7

1.3 Quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính IFC-ACA Group thực hiện 8

1.3.1 Chuẩn bị kiểm toán 8

1.3.2 Thực hiện kiểm toán 21

1.3.3 Kết thúc kiểm toán doanh thu 42

PHẦN II: NHẬN XÉT VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA

GROUP THỰC HIỆN 48

2.1 Nhận xét về thực trạng kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính IFC-ACA Group thực hiện 48

2.1.1 Những ưu điểm của kiểm toán doanh thu tại Công ty 48

2.1.2 Những tồn tại và nguyên nhân trong kiểm toán khoản mục doanh thu tại Công ty 50

2.2 Tính tất yếu và phương hướng hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính IFC-ACA Group thực hiện 51

2.2.1 Tính tất yếu phải hoàn thiện chương trình kiểm toán khoản mục doanh thu 51

2.2.2 Phương hướng hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu 52

2.3 Giải pháp hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu 53

2.3.1 Cơ sở lý luận: 53

2.3.2 Cơ sở thực tiễn: 55

2.3.3 Giải pháp và tiến trình thực hiện 55

2.3.4 Chí phí và lợi ích của quá trình thực hiện 57

KẾT LUẬN 59

TÀI LIỆU THAM KHẢO vi

CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG BÀI

Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group:

- Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group

- IFC-ACA Group

PM: Mức độ trọng yếu trên Báo cáo tài chính

TE: Mức độ trọng yếu đối với tài khoản, tính trên PM

Threshold: Mức độ sai sót có thể chấp nhận được

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

Bảng 1.1: Kết quả kinh doanh tại Công ty ABC 11

Bảng 1.2: Kết quả kinh doanh của Công ty XYZ 12

Bảng 1.3: Chương trình kiểm toán khoản mục doanh thu tại Công ty ABC 18

Bảng 1.4: Chương trình kiểm toán tại Công ty XYZ 20

Bảng1.5: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên 21

Bảng 1.6: Trích Giấy tờ làm việc: Kiểm tra tính đúng kỳ của doanh thu 23

Bảng 1.7: Các bước trong quá trình ghi nhận doanh thu tại Công ty XYZ 24

Bảng 1.8: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên 26

Bảng 1.9: So sánh doanh thu Công ty ABC qua các năm 27

Bảng 1.10: So sánh tỷ lệ doanh thu bán hàng trên giá vốn hàng bán 27

Bảng 1.11: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên 28

Bảng 1.14: Tỷ lệ các thành phần doanh thu 31

Bảng 1.15: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên 32

Bảng 1.16: Kiểm tra chi tiết doanh thu (Phần 1) 33

Biểu 1.17: Kiểm tra chi tiết doanh thu (Phần 2) 35

Bảng 1.18: Kiểm tra chi tiết doanh thu xuất khẩu máy lọc bụi 39

Bảng 1.19: kiểm tra chi tiết doanh thu các hoạt động xây lắp 40

Bảng 1.20: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên 45

Bảng 1.21: Kết luận của kiểm toán viên tại Công ty ABC 46

Bảng 1.22: Kết luận của kiểm toán viên 47

Sơ đồ 1.1: Bộ máy tổ chức Công ty XYZ 12

LỜI NÓI ĐẦU

Trong các cuộc kiểm toán báo cáo tài chính kiểm toán khoản mục doanh thuluôn được chú trọng và giao cho các kiểm toán viên có nhiều kinh nghiệp thực hiện.Trong tất cả các chỉ tiêu tài chính, doanh thu được coi là một chỉ tiêu đặc biệt quantrọng, nó luôn ảnh hưởng trọng yếu đến việc đưa ra ý kiến kiểm toán của các công tykiểm toán Khoản mục Doanh thu luôn là chỉ tiêu được quan tâm hàng đầu trên BCTC,các kết luận về tính trung thực và hợp lí của khoản mục doanh thu sẽ là cơ sở để đánhgiá hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Các hoạt động kiểm toán khác nhưkiểm toán hoạt động bán hàng - thu tiền, kiểm toán chi phí và giá vốn hàng bán,… đềuhướng tới mục tiêu là khẳng định doanh thu đạt được trong kì có chính xác và hợp líhay không, đây chính là cơ sở để ra các quyết định quản lí của chủ doanh nghiệp vànhững người quan tâm khác Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 - Kế toán doanh thu

là một trong bốn chuẩn mục đầu tiên do Bộ Tài chính ban hành Nhận thức được tầmquan trọng của kiểm toán doanh thu, trong thời gian thực tập tại Công ty Kiểm toán và

Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group, Em đã quyết định lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group thực hiện”

Phương pháp nghiên cứu

Chuyên đề được thực hiện dựa trên các phương pháp luận của phép biệnchứng duy vật kết hợp với các phương pháp toán học, logic…cùng với các kỹ thuật

kế toán, kiểm toán và những kiến thức mà em đã học tại nhà trường, kinh nghiệmtích lũy qua quá trình thực tập đã giúp em hoàn thành Chuyên đề này

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong Chuyên đề của mình, Em đi sâu nghiên cứu kiểm toán khoản mụcdoanh thu đặc biệt là khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tại 2doanh nghiệp hoạt động ở 2 lĩnh vực khác nhau Một là doanh nghiệp sản xuấtCông ty Cổ phần ABC chuyên sản xuất nước dứa cô đặc xuất khẩu Còn một làdoanh nghiệp xây lắp Công ty Cổ phần Xây lắp XYZ chuyên hoạt động trong lĩnhvực xây lắp công trình như lắp máy, lắp đặt thiết bị cho các dây chuyền công nghệ,

Nội dung của Đề tài

Ngoài Lời mở đầu, Kết luận nội dung Chuyên đề gồm 2 chương:

Chương 1: Thực trạng kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group thực hiện

Chương 2: Nhận xét và các giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán Báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group thực hiện

Do còn hạn chế về kiến thức, kinh nghiệm, nên Chuyên đề của Em khôngtránh khỏi những thiếu sót, Em rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của Thầy giáo

để Chuyên đề của Em ngày càng hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn sựhướng dẫn tận tình, chu đáo của Thầy giáo GS.TS Nguyền Quang Quynh đã giúp

Em hoàn thành tốt chuyên đề này

CHƯƠNG I:

THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY

TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH

IFC-ACA GROUP THỰC HIỆN

1.1 Mục tiêu của kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính IFC-ACA Group

1.1.1 Mục tiêu kiểm toán khoản mục doanh thu đối với doanh nghiệp sản xuất Công ty Cổ phần ABC

Công ty ABC Là một doanh nghiệp sản xuất nên việc thực hiện kiểm toánkhoản mục doanh thu tại ABC được IFC-ACA Group xây dựng nhằm đảm bảo cácmục tiêu sau:

Một là: Tính có thật: doanh thu ghi sổ là có thật Kiểm toán viên xem xét lại

các bản sao hoặc đơn đặt hàng, bán hàng, thu thập những xác nhận hoặc khiếu nạicủa người mua Xem xét lại các sổ liên quan đến doanh thu và đối chiếu với cácnghiệp vụ bất thường Đối chiếu các nghiệp vụ bán hàng với vận đơn, hoá đơn, đốichiếu chứng từ với sổ theo dõi hàng tồn kho, đối chiếu giữa bút toán bán hàng vớilệnh chuyển tiền và lệnh bán chịu

Hai là: Tính đầy đủ: cần tiến hành xem xét các nghiệp vụ tiêu thụ có được

ghi sổ đầy đủ hay không Kiểm toán viên cần kết hợp với các nghiệp vụ thanh toán,đặc biệt là phần giao dịch với ngân hàng, khách hàng, nghiệp vụ về quỹ nhằm mụcđích phát hiện ra các khoản doanh thu ngoài sổ sách Đồng thời đối chiếu vận đơnvới hoá đơn, hoá đơn với nhật ký tiêu thụ và số thu tiền để khẳng định mọi chứng từđều được ghi sổ đầy đủ

Ba là: Tính chính xác: cần tiến hành xem xét việc tính toán và ghi sổ doanh

thu có chính xác hay không Kiểm toán viên thường căn cứ vào số lượng hàng hoá,đơn giá, dịch vụ bán ra và căn cứ vào vận đơn Từ đó, kiểm toán viên tiến hành tính

Đặc biệt do doanh thu của Công ty ABC chủ yếu là do hoạt động xuất khẩu nênkiểm toán viên cần chú trọng tới việc tính toán quy đổi tỷ giá ngoại tệ để tránh việcCông ty lợi dụng tỷ giá ngoại tệ để điểu chỉnh giá trị của doanh thu trên báo cáo kếtquả kinh doanh nhằm tạo ra tình hình kinh doanh khả quan hơn cho Công ty Kiểmtoán viên sẽ thực hiện chọn mẫu trên các khoản doanh thu ngoại tệ và tính toán theo

tỷ giá hợp lý được chấp nhận

Bốn là: Sự phê chuẩn: Doanh thu bán hàng được phê chuẩn về phương thức

bán hàng, về giá bán hay không Kiểm toán viên xem xét các chính sách về giá bán,phương thức bán hàng và thanh toán của doanh nghiệp thông qua các văn bản, cáchợp đồng kinh tế Kiểm toán viên thực hiện kiểm tra các chứng từ và đối chiếu vớichữ ký của người phê duyệt

Năm là: Tính phân loại và trình bày: Xem xét phân loại doanh thu có phù

hợp với chế độ kế toán hiện hành hay không Phân biệt doanh thu bán hàng chokhách hàng bên ngoài với doanh thu nội bộ do Công ty ABC có chi nhánh thực hiệnhạch toán độc lập Kiểm toán viên xem xét đến các khoản doanh thu tài chính và thunhập khác để phân biệt với doanh thu bán hàng và tiêu thụ dịch vụ và tính chính xáctrong việc xác định doanh thu và thuế phải nộp trên doanh thu thực hiện của nhómhàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc thuế xuất khẩu

Sáu là: Xem xét tính đúng kỳ: Khi hạch toán doanh thu của doanh nghiệp.

Kiểm toán viên kiểm tra xem xét các nghiệp vụ bán hàng của năm nay có bị hạchtoán nhầm hoặc cố tình hạch toán sang năm sau hay không Kiểm toán viên sẽ chọnmột số hoá đơn kiêm phiếu xuất kho hoặc phiếu xuất kho hàng bán, hợp đồng, cácchứng từ về việc cung cấp dịch vụ được lập ngày trước ngày khoá sổ Đối chiếu cácchứng từ được chọn tới hóa đơn bán hàng nhằm đảm bảo doanh thu được ghi nhậnđúng kỳ hạch toán

Bên cạnh khoản mục doanh thu thì kiểm toán viên cũng cần quan tâm đếncác khoản mục giảm trừ doanh thu như các khoản triết khấu thương mại, giảm giáhàng bán, hàng bán bị trả lại…Tại Công ty ABC Kiểm toán viên đã thực hiện lựa

đơn gốc các chứng từ nhận được và các giấy tờ giao dịch với khách hàng Xác địnhrằng, giấy nhận nợ đã được ghi nhận chính xác và đúng kỳ

1.1.2 Mục tiêu kiểm toán khoản mục doanh thu đối với doanh nghiệp xây lắp Công ty Cổ phần Xây lắp XYZ

Công ty Xây lắp XYZ là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp.Doanh thu chủ yếu của Công ty là từ hoạt động xây lắp nhưng trong đó có một phần

là do chế tạo và xuất khẩu máy lọc bụi Do đây là khách hàng mới đồng thời hoạtđộng trong lĩnh vực xây lắp một trong những lĩnh vực khó cả về công tác kế toán vàkiểm toán, do vậy IFC-ACA Group đã đặp ra mục tiêu cụ thể cho khoản mục doanhthu như sau:

Ngoài các mục tiêu về tính có thật, đầy đủ và phê chuẩn được thực hiện khátương tự với Công ty ABC thì:

Đối với tính chính xác: Hoạt động xây lắp của Công ty XYZ được ghi nhận

doanh thu theo kỳ (tháng, quý, năm) theo mức độ hoàn thành của công trình cóđúng tiến độ ghi trong hợp đồng Kiểm toán viên cẩn thực hiện đối chiếu các khoảndoanh thug hi nhận theo hợp đồng xây lắp, biên bản nghiệm thu công trình xây lắp(công trình chưa hoàn thành), báo cáo quyết toán công trình xây lắp (công trình đãhoàn thành và đưa vào sự dụng)

Đối với tính phân loại và trình bày: Ngoài các phần cần phải xem xét như

đã nêu ở công ty ABC Đối với công ty XYZ kiểm toán viên khi thực hiện kiểmtoán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ cần phân biệt rõ giữa doanh thu bánsản phẩm và doanh thu từ hoạt động xây lắp (hoạt động chính của Công ty XYZ)

Đối với việc xem xét tính đúng kỳ: Do việc ghi nhận doanh thu xây lắp tại

Công ty được thực hiện theo tiến độ công trình và chia làm nhiều kỳ (theo tháng,quý, nửa năm) Kiểm toán viên cần kiểm tra biên bản nghiệm thu công trình để xemviệc hạch toán và ghi nhận doanh thu tại các công trình xây lắp có đúng với thực tếhay không Kiểm toán viên cũng sẽ chọn mẫu một số hoá đơn, chứng từ, hợp đồngxây lắp, được lập ngày trước ngày khoá sổ Đối chiếu các chứng từ được chọn tớihóa đơn Công ty xuất nhằm đảm bảo doanh thu được ghi nhận đúng kỳ hạch toán

Ngoài ra đối với các công trình xây lắp đã hoàn thành, IFC-ACA Group cũngđưa ra các mục tiêu kiểm toán thể hiện trên các khía cạnh sau đây:

Thứ nhất: Xem xét báo cáo quyết toán có phản ánh trung thực hợp lý trên các

khía cạnh trọng yếu hay không Tính trung thực hợp lý được thể hiện trên các mặt nhưtình hình đầu tư, khối lượng, chất lượng của công trình và thời gian được quy định theokhu vực thi công

Thứ hai: Xem xét Báo cáo quyết toán lập ra có đúng mẫu biểu, đúng quy định

của riêng lĩnh vực xây lắp và đúng nguyên tắc, chuẩn mực kế toán được thừa nhậnhay không

Thứ ba: Xem xét việc thực hiện quản lý, thực hiện hợp đồng xây lắp có đúng

trình tự và đúng quy định hay không

1.2 Đặc điểm kế toán nghiệp vụ ghi nhận doanh thu ở khách thể kiểm toán có ảnh hưởng tới kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn Tài chính IFC-ACA Group thực hiện.

1.2.1 Đặc điểm kế toán khoản mục doanh thu của doanh nghiệp sản xuất Công ty

Cổ phần ABC

Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam VAS 14 – Doanh thu và thu nhập khác:

“Doanh thu là tổng giá trị lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán,phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp gópphần làm tăng vốn chủ sở hữu.”

Là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nên Công ty ABC cũngthực hiện hạch toán theo đúng Chuẩn mực 14 Tuy nhiên trong quá trình kiểm toántại Công ty, IFC-ACA Group nhận thấy một số đặc điểm kế toán đặc thù đối với cácdoanh nghiệp sản xuất như sau:

Thứ nhất: Do hoạt động kinh doanh mang tính chất mùa vụ nên khi vào mùathu hoạch thì việc nhập xuất nguyên vật liệu và xuất bán sản phẩm diễn ra liên tụcvới số lượng lớn dẫn tới phòng kế toán luôn phải hoạt động quá tải Việc này dẫntới kế toán ghi thiếu một số nghiệp vụ doanh thu

Thứ hai: Do là doanh nghiệp xuất khẩu, doanh thu chủ yếu của doanh nghiệp

là doanh thu từ hoạt động xuất khẩu rất nhiều giao dịch với đối tác nước ngoài nênthường xuyên sử dụng ngoại tệ trong việc hạch toán doanh thu Điều này dẫn đếnkhả năng sai sót trong việc hạch toán tỷ giá ngoại tệ của doanh nghiệp

1.2.2 Đặc điểm kế toán khoản mục doanh thu của doanh nghiệp xây lắp Công ty Xây lắp XYZ

Doanh thu của Công ty xây lắp XYZ được hạch toán theo Chuẩn mực Kếtoán Việt Nam VAS 15 – Hợp đồng xây dựng Theo Chuẩn mực:

“Doanh thu của hợp đồng xây dựng bao gồm doanh thu ban đầu được ghinhận trong hợp đồng và các khoản tăng giảm khi thực hiện hợp đồng, các khoảntiền thưởng và các khoản thanh toán khác nếu các khoản này có khả năng làm thayđổi doanh thu và có thể xác định được một cách đáng tin cậy.”

“Doanh thu hợp đồng xây dựng được xác định bằng giá trị hợp lý của cáckhoản đã thu và sẽ thu được Việc xác định doanh thu của hợp đồng chịu tác độngcủa nhiều yếu tố không chắc chắn vì chúng phụ thuộc vào các sự kiện xảy ra trongtương lai Việc ước tính thường phải được sửa đổi khi các sự kiện đó phát sinh vànhững yếu tố không chắc chắn được giải quyết Vì vậy doanh thu của hợp đồng cóthể tăng hoặc giảm ở từng thời kỳ.”

Qua quá trình kiểm toán tại nhiều doanh nghiệp xây lắp Công ty ghi nhậnmột số đặc điểm kế toán làm ảnh hưởng tới kiểm toán khoản mục doanh thu có thểđược trình bày như sau:

Thứ nhất: Kế toán thực hiện ghi nhận doanh thu ngay khi Công ty xuất hóađơn mà chưa có xác nhận của khách hàng Dẫn đến việc có khoản chưa đủ điều kiệnghi nhận doanh thu mà kế toán đã ghi nhận doanh thu

Thứ hai: Doanh thu của công trình xây lắp được kế toán hạch toán theo kỳ(tháng, quý, nửa năm) Dẫn đến việc kết thúc năm tài chính nhưng hợp đồng vẫnchưa hoàn tất dễ gây ra sai sót và không rõ ràng trong việc ghi nhận doanh thu trongnăm nay và năm sau

Thứ ba: Sau khi kết thúc hợp đồng xây lắp kế toán sẽ phải trích dự phòngbảo hành máy móc, công trình và hạch toán chi phí bảo hành nếu có Khoản dựphòng bảo hành máy móc, công trình sẽ được treo trên tài khoản 131 (dư nợ) do vậykhi kiểm toán khoản mục phải thu khách hàng kiểm toán viên cần lưu ý.

1.3 Quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính

do Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn tài chính IFC-ACA Group thực hiện

Để làm rõ hơn kiểm toán khoản mục doanh thu cũng như phân loại các thủtục được tiến hành trong quá trình kiểm toán khoản mục doanh thu trong các cuộckiểm toán tại IFC-ACA Group, Em đã chọn hai công ty có đặc điểm kinh doanhkhác nhau để có thể so sánh cũng như tìm hiểu rộng hơn về quy trình kiểm toánkhoản mục rất quan trọng này Đó là Công ty Cổ phần ABC chuyên sản xuất nướcdứa cô đặc xuất khẩu và Công ty cổ phần xây lắp XYZ

1.3.1 Chuẩn bị kiểm toán

Tiếp cận khách hàng

Trước khi ký hợp đồng với công ty khách hàng, IFC-ACAGroup sẽ tiến hànhtìm hiểu những thông tin sơ bộ về khách hàng và xem xét khả năng chấp nhận kiểmtoán Công ty kiểm toán sẽ không nhận lời kiểm toán khi tính độc lập không đượcđảm bảo hoặc xét thấy không đủ năng lực phục vụ khách hàng…

Đối với Công ty ABC: là một khách hàng truyền thống của IFC-ACA Group.

Trong đó báo cáo tài chính của ABC từ năm 2005 đến 2007 được IFC-ACA Groupkiểm toán một lần vào tháng 3 năm 2008 Cũng như mọi năm công việc kiểm toánđược diền hành vào đầu tháng 3 năm nay cuộc kiểm toán diễn ra từ 1/3 đến 5/3.Công ty ABC kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm tại miền trung, sản phẩm chủyếu của công ty nước dứa cô đặc dùng cho xuất khẩu

Đối với Công ty XYZ: là một khách hàng mới của IFC-ACA Group, có quy

mô tương đối lớn do đó IFC-ACA Group đã rất chú trọng trong việc tạo dựng uy tíncho Công ty bằng việc thực hiến tốt quá trình kiểm toán tại Công ty XYZ Công tyXYZ là một công ty hoạt động trong lĩnh vực lắp máy, là thành viên của một tổng

vực hoạt động của Công ty bao gồm: Xây dựng các công trình công nghiệp, đườngdây tải điện, trạm biến thế 220V; Xây dựng nhà ở, trang trí nội thất, kinh doanh bấtđộng sản; Lắp đặt thiết bị và dây chuyền thiết bị công nghệ Lắp đặt điện nước,thông gió, điều hòa các công trình công nghiệp và dân dụng; Chế tạo thiết bị, bình

bể chịu áp lực, bồn bể chứa xăng dầu và kết cấu thép, sơn mạ thiết bị kết cấu thép;Thiết kế chế tạo cầu trục, cổng trục; Kinh doanh xuất nhập khẩu vật tư, thiết bị, vậtliệu xây dựng, kinh doanh các ngành nghề theo quy định của pháp luật

Hợp đồng kiểm toán

Đại diện của hai bên (Công ty IFC-ACA Group và khách hàng) sẽ xúc tiếngặp gỡ để trao đổi, đề xuất yêu cầu của mình về những nội dung trong hợp đồng.Hợp đồng kiểm toán có thể được ký kết trực tiếp bởi các bên hoặc Công ty kiểmtoán IFC-ACA Group sẽ tiến hành soạn thảo hợp đồng, và sau đó sẽ fax cho kháchhàng để khách hàng ký (đối với khách hàng truyền thống)

Với khách hàng cũ như Công ty ABC: Việc thỏa thuận các điều khoản

trong Hợp đồng kiểm toán sẽ được bỏ qua (các điều khoản trong hợp đồng sẽ đượclấy từ hợp đồng cuộc kiểm toán năm trước)

Còn với khách hàng mới Công ty XYZ: Hai bên sẽ tiến hành thỏa thuận các

điều khoản trong Hợp đồng kiểm toán Hợp đồng kiểm toán được ký kết trực tiếpgiữa hai bên

Những điều khoản quan trọng mà Hợp đồng kiểm toán giữa Công ty ACA Group và khách hàng được ký kết bao gồm một số điều khoản sau: Nội dungdịch vụ; Luật định và chuẩn mực; Trách nhiệm và quyền hạn của các bên; Báo cáokiểm toán; Phương thức thực hiện; Phí dịch vụ và phương thức thanh toán; Cam kếtthực hiện và thời hạn hoàn thành; Hiệu lực, thời hạn Hợp đồng

IFC-Sau khi Hợp đồng kiểm toán được ký kết, Công ty kiểm toán IFC-ACAGroup sẽ tiến hành yêu cầu khách hàng cung cấp các Báo cáo tài chính gồm: Bảngcân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Thuyết minh Báo cáo tài chính và Báocáo lưu chuyển tiền tệ, Giải trình của Ban giám đốc về Báo cáo tài chính năm 2009

và một vài tài liệu cần thiết khác

Nhận xét: Như vậy việc ký kết hợp đồng với khách hàng truyền thống luôn

diễn ra dễ dàng và nhanh chóng hơn đối với khách hàng mới nên chi phí cho cuộckiểm toán phần nào được giảm bớt Do đó IFC-ACA Group việc giữ chân kháchhàng cũ luôn được Công ty đặt nên hàng đầu Tuy nhiên Công ty cũng không hềxem nhẹ việc tìm kiếm khách hàng mới để mở rộng hoạt động của mình Đối vớikhành hàng cũ công ty luôn ưu tiên trong việc sắp xếp thời gian kiểm toán phù hợpvới yêu cầu thực tế của khách hàng Nếu khách hàng cần báo cáo kiểm toán sớm thìcông ty sẵn sàng xem xét và xếp lịch thực hiện kiểm toán sớm hơn mọi năm đểthuận tiện cho khách hàng Còn đối với khách hàng mới Công ty luôn muốn chứngminh chất lượng dịch vụ mình cung cấp bằng cách chọn những kiểm toán viên caocấp thực hiện cuộc kiểm toán tại khách hàng đó

Lập kế hoạch kiểm toán

Tìm hiểu về hoạt động kinh doanh của khách hàng

Công ty ABC: Do Công ty ABC là khách hàng truyền thống của Công ty

IFC-ACA Group nên các thông tin về hoạt động kinh doanh hay các thông tin về cơcấu tổ chức, bộ máy sẽ được lấy từ hồ sơ kiểm toán năm trước và Công ty chỉ bổsung thêm những thông tin mới nếu nó có ảnh hưởng trọng yếu đến hoạt động củadoanh nghiệp Công ty cổ phần thực phẩm ABC là chủ đầu tư dự án xây dựng nhàmáy chế biến Dứa xuất khẩu là dự án được Uỷ ban Nhân dân tỉnh giao cho theoQuyết định Số: 3747/UB.CN ngày 05/12/2000 của UBND tỉnh Đây là mô hìnhmới, là sự kết hợp giữa những nhà doanh nghiệp trẻ từ các tỉnh khác nhau cùngtham gia đầu tư xây dựng Đến nay sau một thời gian chưa lâu đi vào hoạt động vớinhững nỗ lực không ngừng nhà máy sản xuất nước dứa cô đặc xuất khẩu đã đạtđược nhiều danh hiệu cao quý như hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2000,HACCP, chứng chỉ KOSHER, giải thưởng SAO VÀNG ĐẤT VIỆT năm 2003, giảithưởng CHẤT LƯỢNG VIỆT NAM năm 2004…

Hiện nay, Công ty ABC đang có một kết quả kinh doanh không mấy khảquan, do giá nước dứa cô đặc tiêu thụ trên thị trường xuất khẩu giảm, đồng thời giá

Bảng 1.1: Kết quả kinh doanh tại Công ty ABC

tư cùng với sự hỗ trợ về tài chính từ phía ngân hàng thương mại, quỹ hỗ trợ pháttriển của tỉnh, nhà nước Việc duy trì hoạt động của công ty trong tương lai là rấtcần thiết vì nó liên quan đến đời sống của hàng trăm công nhân và các gia đìnhvùng nguyên liệu

Công ty XYZ: Là một khách hàng mới nên Công ty kiểm toán IFC-ACA

Group phải tìm hiểu và thu thập đầy đủ mọi thông tin cần thiết về công ty XYZ

Công ty XYZ được thành lập và hoạt động theo Giấy chứng nhận đăng kýkinh doanh Số 0103XX3317, đăng ký lần đầu ngày 11/12/1996 do Sở kế hoạch vàđầu tư Thành phố Hà Nội cấp Các lĩnh vực hoạt động chính đã nêu ở trên Về cơcấu bộ máy tổ chức của công ty có thể khái quát qua sơ đồ sau:

Đại hội cổ đôngHội đồng quản trị

Sơ đồ 1.1: Bộ máy tổ chức Công ty XYZ

Bảng 1.2: Kết quả kinh doanh của Công ty XYZ

Trong năm 2008 tất cả các ngành nghề kinh tế đều chịu sự tác động của cuộckhủng hoảng tài chính toàn thế giới Công ty XYZ cũng không phải ngoại lệ Từ sốliệu bảng trên ta thấy vào năm 2008 mặc dù doanh thu công ty vẫn giữ được mứctăng khá tốt so với các đơn vị cùng ngành nhưng lợi nhuận của công ty lại giảm đó

là do sự tăng giá mạnh của các nguyên liệu đầu vào (xăng, dầu, thép…) khiến công

ty muốn giữ được khách hàng của mình thì giá bán hàng vần phải giữ không quácao dẫn đến lợi nhuận của công ty giảm Đến năm 2009 khi cuộc khủng hoảng đã có

xu hướng giảm thì tình hình sản xuất của công ty lại đi vào quỹ đạo mặc dù khôngthể đạt được mức tăng trưởng của các năm trước đó nhưng cũng tạo ra được số lợinhuận cao Nhìn chung công ty vẫn đang có những bước phát triển ổn định, đangxây dựng được thương hiệu cũng như uy tín trên thị trường Một ưu điểm của công

ty XYZ nữa là một doanh nghiệp quốc doanh nhưng công ty đã minh bạch hóa báocáo tài chính bằng việc thuê kiểm toán độc lập từ nhiều năm nay Do đó báo cáo tàichính của công ty là rất đáng tin cậy và tạo cơ sở vững chắc cho khách hàng đặtniềm tin vào công ty

Tìm hiểu về hệ thống kế toán và môi trường kiểm soát nội bộ

Công ty ABC: Công ty ABC là một khách hàng lâu năm của Công ty kiểm

toán IFC-ACA Group, do đó công tác tổ chức hệ thống Kế toán và môi trường kiểmsoát nội bộ của ABC đã được IFC-ACA Group hiểu biết một cách khá đầy đủ Hiệnnay Công ty ABC cũng áp dụng nghiêm túc các chuẩn mực được Bộ tài chính quyđịnh trong việc hạch toán kế toán theo Quyết định Số 15/2006/QĐ-BTC Cácnghiệp vụ được ghi nhận là doanh thu trong điều kiện giao hàng và chuyển quyền

sở hữu cho khách hàng đồng thời khách hàng chấp nhận thanh toán cho đơn vị

Bộ máy kế toán công ty được tổ chức hợp lý và tương đối hiệu quả Kế toántrưởng Nguyễn Thùy Anh là người có rất nhiều kinh nghiệm trong nghề Bộ máy kếtoán của công ty còn có một nhân viên kế toán tổng hợp tại văn phòng công ty, mộtnhân viên kế toán tại chi nhánh Hà Nội và một phòng kế toán bao gồm 4 nhân viêntại nhà máy Dứa Kế toán của công ty tại nhà máy mặc dù tuổi đời cũng như kinh

nghiệm chưa nhiều nhưng do nhiều năm được sự tư vấn và hướng dẫn của kiểmtoán viên trong việc tổ chức hạch toán kế toán nên công tác kế toán khá quy củ

Môi trường kiểm soát nội bộ: Tổng giám đốc là người tổ chức cũng như điềuhành mọi hoạt động trong công ty; kế toán trưởng là người trực tiếp chịu tráchnhiệm về công tác kế toán với Tổng giám đốc Do ABC là một công ty sản xuấtkinh doanh đơn thuần nên ít có những vấn đề phát sinh lớn, môi trường kiểm soátnội bộ được đánh giá là ở mức trung bình

Công ty XYZ: Công ty XYZ hiện nay cũng áp dụng Chế độ Kế toán theo Quyếtđịnh Số 15/2006/QĐ-BTC của Bộ Tài chính về Chế độ Kế toán doanh nghiệpViệtNam vào việc tiến hành lập báo cáo tài chính Báo cáo tài chính của công ty phát hànhbao gồm: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền

tệ Công ty áp dụng hình thức ghi sổ kế toán theo hình thức nhật ký chung, niên độ nămtài chính bắt đầu từ ngày 1/1 đến ngày 31/12 năm dương lịch Các chính sách đối vớikhoản mục doanh thu của công ty XYZ là ghi nhận khi kết quả của việc giao dịch hànghóa được xác định một cách đáng tin cậy, Công ty sẽ thu được lợi ích kinh tế trongtương lai tương ứng với giao dịch này Khoản mục doanh thu của Công ty XYZ đượcchia là hai phần là doanh thu bán hàng và doanh thu trong các hợp đồng xây lắp Đốivới doanh thu bán hàng thì sẽ được ghi nhận là doanh thu trong trường hợp khách hàngchấp nhận thanh toán và công ty giao hàng và chuyển quyền sở hữu cho người mua.Đối với doanh thu trong các hợp đồng xây lắp, công ty XYZ ghi nhận doanh thu theohình thức thanh toán theo giá trị khối lượng công việc đã hoàn thành Khi kết quả thựchiện hợp đồng xây dựng được xác định một cách đáng tin cậy bằng biên bản kiểmnghiệm công trình, máy móc thì doanh thu và chi phí liên quan đến hợp đồng được ghinhận tương ứng với phần công việc đã hoàn thành được khách hàng xác nhận trong kỳ

và phản ánh trên hóa đơn đã lập Doanh thu này sẽ không được ghi nhận nếu như cócác yếu tố không chắc chắn liên quan đến khả năng thu hồi các khoản phải thu Công tyXYZ đã tuân thủ đúng theo các chính sách kế toán, theo Quyết định Số 15/2006/QĐ-BTC của Bộ Tài chính quy định cũng như chuẩn mực của nhà nước hiện hành

Về tổ chức bộ máy kế toán, thì phòng kế toán của công ty có sáu nhân viên,trong đó một kế toán trưởng, bốn kế toán chuyên trách và một thủ quỹ Trong đó kếtoán trưởng là bà Ngô Mai Lan, đã có hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tàichính kế toán, một kế toán chuyên trách là bà Nguyễn Thị Phương, kiêm luôn kếtoán xí nghiệp Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ của công ty, kiểm toán viênđánh giá ở mức hoạt động có hiệu quả Tại Công ty XYZ Tổng giám đốc là ngườitrực tiếp quản lý, điều hành mọi hoạt động chịu trách nhiệm trực tiếp trước Hộiđồng quản trị, Kế toán trưởng chịu trách nhiệm về công tác kế toán và báo cáo kếtquả với Tổng giám đốc Do Công ty đã bắt đầu tiến hành kiểm toán từ năm 2005nên công tác kế toán được tổ chức tương đối khoa học và hợp lý Kế toán trưởng làngười có khá nhiều kinh nghiệm, nhân viên kế đều tốt nghiệp Đại học chuyên ngành

kế toán Nhưng do lĩnh vự hoạt động của công ty là xây lắp và sản xuất hàng xuấtkhẩu nên với sáu nhân viên kế toán thì so chưa đáp ứng đủ và chưa đảm bảo choviệc thực hiện công việc Hơn nữa kế toán viên Nguyễn Thị Phương vừa kiêmnhiệm cả kế toán trưởng xí nghiệp do các kế toán khác chưa đủ năng lực nên chắcchắn khối lượng và áp lực công việc là rất lớn Kiểm toán viên xác định có thể cóxảy ra sai sót trong việc ghi chép nên khi thực hiện kiểm toán kiểm toán viên cũngphải xem xét vấn đề này

Nhận xét: Việc tìm hiểu thông tin về hoạt động, hệ thống kế toán và môi

trường kiểm soát nội bộ tại Công ty XYZ được thực hiện một cách chi tiết cụ thểhơn hẳn so với Công ty ABC Do XYZ là khách hàng mới nên toàn bộ các thông tin

về khách hàng đều phải thu thập từ đầu Việc này vừa tạo điều kiện cho việc thựchiện hiệu quả cuộc kiểm toán vừa giảm bớt công việc cho cuộc kiểm toán năm sautại tại Công ty XYZ (nếu Công ty XYZ tiếp tục ký hợp đồng kiểm toán)

Đánh giá tính trọng yếu và rủi ro kiểm toán

Công ty ABC: Tại IFC-ACA Group mức độ trọng yếu (PM) được tính toán

theo công thức PM nằm trong khoảng từ 5 đến 10% thu nhập trước thuế hoặc tínhtheo doanh thu thì PM vào khoảng 0.5 đến 1% doanh thu trong kỳ Do ABC là một

khách hàng quen thuộc của công ty, công tác kế toán được đánh giá khá tốt nhưng

do ABC đang làm ăn thua lỗ nên Kiểm toán viên dùng tỉ lệ PM ở mức 0.75%

PM = 0.75% × Doanh thu trong kỳ = 92.802.549 đồng

( 12.373.673.189 đồng)

Theo trên thì mức sai số có thể chấp nhận được trên báo cáo tài chính củacông ty ABC năm 2009 là 92.802.549 đồng Nếu có sự sai số lớn hơn số liệu trên thìkiểm toán viên cần phải xem xét và đưa ra kiến nghị điều chỉnh đối với khoản mụcdoanh thu trong Báo cáo tài chính của khách hàng Dựa trên số PM được xác địnhnhư trên, mức trọng yếu cho khoản mục doanh thu được phân bổ theo công thức:

TE = 20% PM = 18.560.510đồngĐây là giới hạn sai sót có thể chấp nhận được đối với khoản mục doanh thu,

và IFC-ACA Group xây dựng công thức tính giá trị mà nếu sai số phát sinh lớn hơncon số đó thì kiểm toán viên phải tiến hành điều chỉnh

Threshold = 25% TE = 4.640.127đồngThreshold bằng 4.640.127 đồng có nghĩa là kiểm toán viên phải điều chỉnhnếu sai số lớn hơn con số này cho phù hợp với nguyên tắc kế toán mà doanh nghiệp

áp dụng Nếu sai số nhỏ hơn con số này thì kiểm toán có thể đưa vào thư quản lý màkhông cần điều chỉnh để giúp cho doanh nghiệp hoàn thiện hơn công tác kế toán

Rủi ro kiểm toán khoản mục doanh thu tại công ty ABC chủ yếu là việc ghinhận hàng bán bị trả lại do tình hình kinh doanh của công ty không tốt Có thế Công

ty ABC sẽ cố tình ghi tăng doanh thu để giúp công ty không lún sâu vào tình trạngkhó khăn Việc Công ty vẫn hoạt động mặc dù thua lỗ là do các nhà đầu tư vẫn rótvốn do việc phá sản của công ty sẽ liên quan tới đời sống của hàng trăm lao động vàvùng nguyên liệu đã gây dựng trong bao năm qua có thể không còn duy trì

Công ty XYZ: Tại IFC-ACA Group đánh giá tính trọng yếu để làm cơ sở đưa

ra kết luận cũng như xác lập giới hạn của cuộc kiểm toán Do XYZ là khách hàngmới và công ty muốn tăng chất lượng cuộc kiểm toán tạo lập uy tín đối với kháchhàng nên chủ nhiện kiểm toán và kiểm toán viên trưởng đã chọn giá trị PM là

PM = 0,75 % × Doanh thu trong kỳ = 1.435.960.298 đồng.

(191.461.373.126 đồng)Theo tính toán trên thì mức chênh lệch có thể chấp nhận được trên báo cáotài chính của công ty XYZ năm 2009 là 1.435.960.298 đồng Nếu có sự sai số lớnhơn số liệu trên thì kiểm toán viên cần phải xem xét lại Báo cáo tài chính của kháchhàng và có đề nghị sửa đổi Dựa trên số PM, mức trọng yếu cho khoản mục doanhthu được phân bổ theo công thức:

TE = 20% PM = 287.192.060đồng

Đây là giới hạn sai sót có thể chấp nhận được đối với khoản mục doanh thu,bên cạnh đó IFC-ACA Group xây dựng công thức tính giá trị mà nếu sai số phátsinh lớn hơn con số đó thì kiểm toán viên phải tiến hành điều chỉnh

Threshold = 25% TE = 71.798.015đồng

Threshold bằng 71.798.015 đồng nghĩa là kiểm toán viên phải điều chỉnh nếusai số lớn hơn con số này còn nếu sai số nhỏ hơn con số này thì kiểm toán có thểđưa góp ý vào thư kiểm toán mà không cần điều chỉnh nhằm giúp cho doanh nghiệphoàn thiện hơn công tác kế toán

Rủi ro kiểm toán khoản mục doanh thu tại Công ty XYZ chủ yếu nằm ở việctính doanh thu tại các công trình đang thi công dở dang Doanh nghiệp áp dụng việcghi nhận doanh thu với khách hàng theo khối lượng công việc hoàn thành Vì vậy cóthể nảy sinh việc có những công trình mà doanh nghiệp đã phát hành hóa đơn và ghinhận doanh thu trong khi đối tác chưa chấp thuận Việc Công ty XYZ đang có ý địnhthu hút các nhà đầu tư góp vốn để đầu tư sản xuất và mở rộng thị trường chắc chắncũng có ảnh hưởng đến việc ghi nhận doanh thu do họ muốn có một báo cáo tài chínhđẹp hơn nên có thể có những khoản mục doanh thu được phản ánh không chính xác.Đây cũng chính là rủi ro mà kiểm toán viên cần tập trung đánh giá và kiểm tra

Nhận xét: Tại Công ty ABC tuy công tác kế toán được đánh giá khá tốt và

đã được IFC-ACA Group kiểm toán từ những năm trước nhưng do Công ty đanglàm ăn thua lỗ nên để giữ được sự thận trọng nghề nghiệp cần có kiểm toán viên đãxác định mức trọng yếu là 0,75% doanh thu trong kỳ Còn tại Công ty XYZ, mặc dù

công tác kế toán của công ty được đánh giá là có hiệu quả nhưng do đây là kháchhàng mới nên nhằm nâng cao chất lượng cuộc kiểm toán, kiểm toán viên cũng đãxác nhận mức trọng yếu là 0,75% doanh thu trong kỳ

Thiết kế chương trình kiểm toán

Công ty ABC: Do đặc thù kinh doanh của ABC là sản xuất đơn thuần và đây

là khách hàng lâu năm, có kinh nghiệm trong việc kiểm toán nên Ban giám đốc sắpxếp những kiểm toán viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực này Trưởng nhóm kiểmtoán do kiểm toán viên Trần Duy Bảo đảm nhiệm Trưởng đoàn sẽ phân công chotừng thành viên trong đoàn nhiệm vụ cụ thể và chịu trách nhiệm báo cáo với IFC-ACA Group Các thành viên sẽ phụ trách và kiểm soát các khoản mục của mình sau

đó sẽ đối chiếu và so sánh với nhau nếu có những vấn đề nảy sinh Do tính chấtquan trọng của khoản mục doanh thu nên trưởng đoàn Trần Duy Bảo sẽ phụ tráchkhoản mục doanh thu

Bảng 1.3: Chương trình kiểm toán khoản mục doanh thu tại Công ty ABC

2 Xác định số liệu kế hoạch, số liệu ước tính và so sánh với số liệu

3 Kiểm tra việc ghi nhận doanh thu có đồng thời với việc ghi nhậngiá vốn không, kiểm tra hóa đơn gốc, phiết xuất kho, hợp đồng kinh

tế, giấy ủy thác, so sánh giá bán trên hóa đơn với giá bán quy định tạithời điểm Kiểm tra quyển hóa đơn gốc xem xét xem tính liên tục củacác hóa đơn

4 Kiểm tra hàng bán bị trả lại, quy định chính sách của công ty vềvấn đề này Kiểm tra việc tính toán trên bảng tổng hợp, đối chiếu với

sổ cái và báo cáo của đơn vị Tính toán giá trị hàng bán bị trả lại dựatrên các dữ liệu độc lập, kiểm tra chi tiết một số nghiệp vụ hàng bán

bị trả lại, đặc biệt là những nghiệp vụ có giá trị lớn, tỷ lệ hàng bán bịtrả lại trên 10%

5 Kiểm tra việc trình bày doanh thu trên báo cáo kết quả kinh doanh, kiểmtra việc phân loại giữa doanh thu hàng bán nội bộ và doanh thu bán hàng.6.Đảm bảo các nghiệp vụ được hạch toán đúng kỳ, kiểm tra chi tiếtcác nghiệp vụ phát sinh vào 10 ngày cuối năm và 10 ngày đầu nămmới của năm tài chính

7 Kiểm tra các khoản doanh thu liên quan đến ngoại tệ, tỷ giá hạchtoán, các hợp đồng kinh tế, phiếu ủy thác xuất khẩu

Kết luận Đánh giá về hoạt động ghi nhận doanh thu của doanh nghiệp, điều

chỉnh nếu có những sai phạm, tư vấn cho khách hàng để hoàn thiệncông tác kế toán

Công ty XYZ: Do công ty kinh doanh liên quan đến xây lắp và đây là khách

hàng mới nên Ban giám đốc sẽ sắp xếp những kiểm toán viên có kinh nghiệm tronglĩnh vực này cũng như trong giao tiếp với khách hàng Thời gian tiến hành cuộckiểm toán là từ ngày 23 đến ngày 28 tháng 2 năm 2010, trưởng đoàn sẽ do kiểmtoán viên cao cấp Nguyễn Thành Nam đảm nhiệm Do tính chất quan trọng nêntrưởng đoàn Nguyễn Thành Nam sẽ phụ trách khoản mục doanh thu đồng thời sẽsoát xét công việc của các kiểm toán viên và trợ lý kiểm toán viên khác Chương

Bảng 1.4: Chương trình kiểm toán tại Công ty XYZ

Mục tiêu 1 Đảm bảo các khoản ghi nhận doanh thu của doanh nghiệp tuân

theo đúng các quy định và chuẩn mực kế toán hiện hành

2 Các khoản thu nhập phải được phân loại cụ thể, theo tính chấtcông việc như doanh thu xuất khẩu sản phẩm, doanh thu về xây lắp…

Số liệu ghi nhận phải chính xác

3 Các nghiệp vụ ghi nhận doanh thu được phản ánh đúng kỳ kế toánPhạm vi

kiểm toán

Tất cả các nghiệp vụ phát sinh trong kỳ có liên quan đến thu nhậpcủa doanh nghiệp, các nghiệp vụ liên quan đến việc xây dựng dởdang, các hợp đồng cung ứng chưa hoàn thành

Thủ tục

kiểm toán

1 Thực hiện việc phân tích tổng quát khoản mục doanh thu tại đơn

vị, xem xét và đánh giá xu hướng phát triển và các thay đổi bấtthường xảy ra trong kỳ về

2 Kiểm tra các quy định về việc ghi nhận doanh thu được phê chuẩnbởi các cấp có thẩm quyền trong doanh nghiệp

3 Xem xét các công trình đang được thực hiện, hoặc vừa mới hoànthành, kiểm tra quy mô, đặc điểm tình hình ghi nhận doanh thu tạicác công trình này để có thể suy rộng hơn ra cho toàn bộ các côngtrình trong kỳ

4 So sánh doanh thu thực tế với doanh thu kế hoạch, nếu có chênhlệch lớn, tìm hiểu nguyên nhân và đánh giá vấn đề

5 Kiểm tra các hợp đồng kinh tế phát sinh trong kỳ, các hợp đồngcủa kỳ trước mà công trình hoàn thành trong kỳ này, hợp đồng kinh

tế xuất khẩu sản phẩm thiết bị lọc bụi tĩnh

6 Xem xét các khoản phải thu trong kỳ, nhật ký thu tiền, các khoảnphát sinh bất thường

7 Chọn ra 5 công trình để kiểm tra các hóa đơn chứng từ, đối chiếu vớiviệc ghi chép trên sổ cái đảm bảo nghiệp vụ được ghi nhận đúng đắn

8 Kiểm tra hợp đồng có liên quan đến ngoại tệ

9 Xem xét các công trình xây dựng cơ bản dở dang xem doanh thughi nhận đã đảm bảo đủ các điều kiện chưa, đã có sự chấp nhận củakhách hàng hay chưa

Nhận xét: Nhìn chung chương trình kiểm toán của cả 2 công ty đều được

thiết kế để đảm bảo các mục tiêu: tính có thật, tính đầy đủ, sự phê chuẩn, tính phânloại trình bày, tính đúng kỳ Điểm khác biệt là ở các thủ tục kiểm toán điều này sẽđược trình bày rõ trong phần thực hiện kiểm toán

1.3.2 Thực hiện kiểm toán

Thực hiện các thủ tục kiểm soát

Công ty ABC: Do là khách hàng cũ nên giấy tờ làm việc về hệ thống kiểm

soát nội bộ đều được lưu trong hồ sơ kiểm toán của khách hàng từ những nămtrước Kiểm toán viên sẽ nghiên cứu từ đó và xem xét năm nay, doanh nghiệp cónhững thay đổi gì về hệ thống kiểm soát nội bộ

Bảng1.5: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên

CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA GROUP

THÀNH VIÊN HÃNG KRESTON INTERNATIONAL

Tên khách hàng: Công ty ABC

Khoản mục Người thực hiện

Mục tiêu: Kiểm tra hệ thống kiểm soát nội bộ

Member of Kreston International

ghi chép Bộ phận bán hàng chịu trách nhiệm giao hàng và kế toán bán hàng(cô Mai)chịu trách nhiệm viết hóa đơn Kế toán doanh thu sẽ do Phòng kế toán(cô Hoa) ghi chép Doanh nghiệp có áp dụng nhiều loại giá cho một sản phẩm Giá cả có thườngxuyên biến động, nguyên nhân biến động chủ yếu là do giá cả thị trường các yếu tố đầuvào thay đổi.

Có kiểm soát chữ ký của người mua hàng trong các hóa đơn, hóa đơn giao hàngđược theo dõi một cách chi tiết đảm bảo việc giao hàng đã được thực hiện và thực hiệnchính xác

Các khoản chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại được

sự phê duyệt của Phó Giám đốc

Kết luận: Doanh thu được ghi nhận phù hợp với quy trình ghi nhận của công ty

và phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Hệ thống kiểm soát nội bộ là tương đối hiệu quả Có một điểm mà công ty cần lưu ý là: khi ghi sổ chi tiết phải lấy từ chứng từ gốc ban đầu, không được lầy từ Nhật ký chung để ghi Đồng thời công ty cũng nên xây dựng chính sách bán chịu nhằm làm tăng doanh thu, hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty.

Kiểm toán viên có chọn mẫu 4 tháng cuối năm 9, 10, 11, 12 là những có sốnghiệp vụ phát sinh lớn để tiến hành kiểm tra Và kết luận của việc kiểm tra đã đượccác kiểm toán viên ghi nhận trong giấy làm việc, đồng thời sẽ được lưu trong hồ sơkiểm toán Bên cạnh đó, kiểm toán viên đi sâu vào kiểm tra một số nguyên tắc ghinhận doanh thu như: doanh thu có phù hợp với chi phí, có đúng kỳ không? và tínhtuân thủ có được thực hiện khi hạch toán doanh thu không ?

Bảng 1.6: Trích Giấy tờ làm việc: Kiểm tra tính đúng kỳ của doanh thu

CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA GROUP

THÀNH VIÊN HÃNG KRESTON INTERNATIONAL

Tên khách hàng: Công ty ABC

Khoản mục TK 515 Doanh thu hoạt động tài chính Người thực hiện

Mục tiêu: Kiểm tra tính đúng kỳ của doanh thu

Thực hiện: 5 ngày trước và sau khi kết thúc niên độ

Phiếu xuất kho Hóa đơn Sổ bán

hàng(2006)

Sổ kế toán(2006) Ngày Số Ngày Số

Chú ý: Doanh thu được ghi nhận khi bên mua nhận hàng và chấp nhận thanh toán.

X: Đã ghi vào sổ và đã được kiểm tra

Hệ thống kiểm soát của Công ty ABC hoạt động hiệu quả và phù hợp vớithực tế kinh doanh tại Công ty Bản thân công ty ABC trong năm cũng không cóbiến động về nhân sự ở bộ phận lãnh đạo và bộ phận kế toán do công ty làm ănkhông tốt nên việc tuyển thêm nhân viên không được tiến hành, dựa trên cơ sở nàykiểm toán viên đã không tiến hành các thủ tục để tìm hiểu sự tồn tại của các hoạtđộng kiểm soát liên quan đến hoạt động ghi nhận doanh thu nữa mà tập trung vào

Member of Kreston International

Kiểm toán viên sẽ tập trung xem xét thêm về các chính sách của công ty vềhàng bán bị trả lại vì khoản mục này tiềm ẩn nhiều rủi rỏ và thực tế trong kỳ hàngbán bị trả lại tăng đột biến từ 60.455.734 đồng năm 2008 lên đến 210.171.283 đồngnăm 2009, tức là tăng đến 348% Kiểm toán viên tiếu hành kiểm tra và tìm hiểunguyên nhân tại sao hàng bán bị trả lại tăng cao, và kiểm toán viên cũng kết hợpxem xét việc tổ chức xử lý hàng bán bị trả lại trong kỳ.

Công ty XYZ: Theo đánh giá thì hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp

là hoat động tương đối hiệu quả do đó sẽ hạn chế đi các thủ tục kiểm tra chi tiết các

số dư mà tập trung vào việc tiến hành các thủ tục phân tích về hệ thống kiểm soátnội bộ, tức là các thủ tục để tìm hiểu và đánh giá về việc có hay không việc thựchiện đầy đủ các thủ tục kiểm soát mà công ty đề ra từ lúc bắt đầu phát sinh nghiệp

vụ đến lúc kết thúc và ghi nhận doanh thu

Bảng 1.7: Các bước trong quá trình ghi nhận doanh thu tại Công ty XYZ

1 Tham ra đấu thầu và ký kết hợp đồng thi công các

3 Sau một thời gian, thường là sau một quý hoặc nửa

năm đối với các công trình lớn, và sau khi kết thúc

và hoàn thiện công trình đội xây lắp sẽ tiến hành

lập phiếu xác định giá trị đã hoàn thành của công

trình gửi lên bộ phận kế toán

Các đội xây lắp

4 Bộ phận kế toán sẽ tiếp nhận phiếu xác định khối

lượng hoàn thành của công trình, kiểm tra, tính

toán, gửi lên cho Tổng giám đốc và chuẩn bị hóa

đơn

Bộ phận kế toán

5 Tổng giám đốc phê duyệt, và sẽ gửi đến khách Tổng giám đốc

6 Khi khách hàng đồng ý, bộ phận kế toán sẽ xuất

hóa đơn giá trị gia tăng và tiến hành ghi nhận

doanh thu vào sổ sách kế toán Kế toán sẽ phản

ánh vào nhật ký bán hàng, sổ cái, sổ chi tiết tài

khoản 131- Phải thu theo từng đối tượng khách

hàng cụ thể

Bộ phận kế toán

7 Sau khi khách hàng thanh toán toàn bộ giá trị công

trình và hết thời gian chạy thử và bảo hành sẽ tiến

hành thanh lý hợp đồng

Bộ phận tài chính

Kiểm toán viên đã xem xét các chính sách liên quan đến chiết khấu thươngmại, chiết khấu bán hàng, giảm giá hàng bán của công ty đã được Ban Giám đốc phêduyệt và áp dụng thực hiện tại công ty Đối với hợp đồng cung cấp thiết bị lọc bụitĩnh điện cho đối tác Nhật Bản sẽ được kiểm tra chi tiết vì chỉ có một khách hàng liênquan đến nghiệp vụ phát sinh trong kỳ Ngoài khoản doanh thu về xây lắp và xuấtkhẩu hàng, công ty còn có một số khoản doanh thu về các hoạt động tài chính, và thunhập khác, nhưng tỷ lệ này chiếm không đáng kể, không trọng yếu Qua kiểm tra tàiliệu được công ty cung cấp kiểm toán viên nhận xét công ty đã áp dụng chính sáchghi nhận doanh thu một cách nhất quán và phù hợp trong các năm qua

Để xem xét và đánh giá cụ thể hơn vấn đề này, nhóm kiểm toán của ACA Group tiến hành lập bảng các công việc phải làm và kết quả

IFC-Bảng 1.8: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên

CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA GROUP

THÀNH VIÊN HÃNG KRESTON INTERNATIONAL

Mục tiêu: Kiểm tra thủ tục kiểm soát nội bộ

1 Các hợp đồng xây dựng và những dấu vết sự phê duyệt

của các bên liên quan, chi tiết các điều khoản trong hợp đồng đặc biệt là những chi tiết liên quan đến việc ghi nhận kết quả công việc

Có

2 Có người chịu trách nhiệm về việc phê chuẩn thời gian

cho nợ và giá trị nợ tối đa của khách hàng

Có

3 Có người chịu trách nhiệm về việc lập và phát hành các

hóa đơn

Có

4 Có người chịu trách nhiệm về việc phản ánh các nghiệp

vụ phát sinh lên sổ sách kế toán, đảm bảo tính đúng kỳ

Có

5 Có người chịu trách nhiệm về việc có sự không thống

nhất giữa số liệu trên hóa đơn và số liệu trên hợp đồng, vềviệc có rắc rối nảy sinh nếu có sự không thống nhất giữa công ty và khách hàng trong việc đánh giá khối lượng công trình hoàn thành trong kỳ, dẫn đến chưa đủ điều kiệnghi nhận là doanh thu

Thực hiện các thủ tục phân tích doanh thu

Công ty ABC: Công ty ABC hiện nay đang làm ăn thua lỗ.Các đơn đặt hàng

xuất khẩu ngày càng giảm do cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới mặc dù đã phànnào được khắc phục nhưng các đơn đặt hàng vẫn không quay lại với công ty Trongkhi đó vẫn phải đảm bảo các khoản chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí nhân côngcuộc sống cho hàng trăm lao động và vùng nguyên liệu đây thực sự là một gánhnặng của công ty So sánh với số doanh thu các năm trước có thể thấy được nhữngkhó khăn mà công ty đang gặp phải, doanh thu tụt giảm gần một nửa

Bảng 1.9: So sánh doanh thu Công ty ABC qua các năm

Nguyên nhân việc kết quả kinh doanh công ty ABC lỗ liên tục là do cuộckhủng hoảng tài chính làm nền kinh tế thế giới chao đảo khiến các đơn đặt hàngngày càng ít mà Công ty còn phải bán rẻ các sản phẩm của mình khiến doanh thuthậm chí không thể bù đắp nổi giá vốn hàng bán Mặc dù nhận thức rõ được điềunày nhưng theo lý giải của Ban giám đốc thì công ty cần luân chuyển vốn để tiết tụcsản xuất vì việc tồn tại của công ty là đảm bảo khả năng sinh sống cho cả một vùngnguyên liệu mà Công ty xây dựng những năm trước Được sự ủng hộ của tỉnh ủy đểgiúp dân cư an cư lập nghiệp nên công ty vẫn cần phải quay vòng sản xuất Thịtrường tiêu thụ của công ty chủ yếu vẫn là xuất khẩu ra nước ngoài nhưng do khủnghoảng khiễn nhu cầu giảm sút nghiêm trọng, mặc dù công ty đã cố gắng thâm nhậpthị trường trong nước tuy nhiên chưa đem lại hiệu quả như mong muốn

Bảng 1.10: So sánh tỷ lệ doanh thu bán hàng trên giá vốn hàng bán

Qua phỏng vấn kế toán trưởng, Kiểm toán viên phát hiện ABC đã ghi nhậndoanh thu ở cả chí nhánh tại Hà Nội, cuối kỳ khi lập báo cáo tài chính đã cộng với

doanh thu của nhà máy, như vậy đã vi phạm nguyên tắc ghi nhận doanh thu, doanh thu

đã bị ghi trùng Công ty ABC có thể cố tình ghi gộp vì công ty đang lỗ, ghi như vậy cóthể nâng cao được chỉ tiêu tỷ lệ doanh thu trên giá vốn Khoản này kiểm toán viên sẽđiều chỉnh để phù hợp với chế độ hiện hành, ngoài ra cũng sẽ được đưa thêm vào thưquản lý để giúp công ty hạn chế được tình trạng này trong những năm tiếp theo

Kiểm toán viên tiến hành xây dựng mô hình ước tính doanh thu bán hàng chitiết cho một số mặt hàng chính của công ty ABC Việc xây dựng ước tính và sosánh chênh lệch được kiểm toán viên thực hiện như sau

Bảng 1.11: Trích Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên

CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN TÀI CHÍNH IFC-ACA GROUP

THÀNH VIÊN HÃNG KRESTON INTERNATIONAL

Tên khách hàng: Công ty ABC Tham chiếu:

Niên độ kế toán: 31/12/2009 Người thực hiện:

Mục tiêu: Đảm bảo doanh thu bán hàng trong kỳ được ghi nhận là hợp lý (Đánh giá đúng

đắn)

Thực hiện: KTV thu thập thông tin về số lượng hàng hóa và giá bán của từng chủng loại

hàng bán ra trong năm 2009, và lấy giá trung bình của từng loại hàng để xây dựng mô hìnhước tính Giá trung bình được xác định cho từng loại sản phẩm bán ra trong năm, do sảnphẩm của công ty bán cho các khách hàng khác nhau thì giá khác nhau nên giá cả biến độngtrong năm

Chọn mẫu một số sản phẩm chính để ước tính doanh thu bán hàng Trong đó Doanh thuước tính được xác định bằng công thức sau:

Doanh thu ước tính = Số lượng bán (theo lô xuất khẩu) * Đơn giá trung bình (Không thuếgiá trị gia tăng)

Member of Kreston International

phẩm

Giá TB (đồng)

Số lượng (lô)

Doanh thu ước tính

Doanh thu ghi

Ghi chú

Nước

dứa A1 1

.189.234 2.540 3.020.654.360 3.024.654.907 (4.000.547)Nước dứa

loại A2

987.564 1.340 1.323.335.760 1.324.167.838 (832.078)Nước

[1]: Tổng giá trị chênh lệch nhỏ hơn TE = 18.560.510 đ

Kết luận: Đạt được mục tiêu kiểm toán đề ra

Công ty XYZ: Sau khi tiến hành đánh giá và kiểm tra hệ thống kiểm soát nội

bộ của công ty XYZ, và xác định việc tăng cường sử dụng các thủ tục phân tích đểKiểm toán viên tiến hành phân tích một khoản mục doanh thu tại công ty Kiểmtoán viên sẽ thực hiện phân tích dựa trên hai hướng là phân tích ngang và phân tíchdọc Phân tích ngang là phân tích các chỉ số liên quan đến khoản mục doanh thutrong kỳ, bao gồm phân tích các tỉ suất tài chính và phân tích thành phần các khoảnmục về những khoản thu của khách hàng bao gồm doanh thu bán hàng và cung cấpdịch vụ, doanh thu tài chính và các khoản thu khác Phân tích dọc là việc so sánhchỉ số doanh thu của công ty qua các thời kỳ, qua đó tìm hiểu và đánh giá về bước