CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC CHI TRẢLƯƠNG HƯU, TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI
Cơ sở lý luận về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH
1.1.1 Khái niệm, bản chất của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 1.1.1.1 Bảo hiểm xã hội
BHXH là chính sách xã hội quan trọng của Nhà nước, nhằm bảo vệ người lao động trước rủi ro mất khả năng làm việc Người tham gia BHXH sẽ nhận quyền lợi khi gặp phải tình huống như ốm đau, thai sản, tai nạn giao thông, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc qua đời Chính sách BHXH tại Việt Nam được thiết lập sau Cách mạng tháng Tám.
Năm 1945, dựa trên Hiến pháp năm 1946, Chính phủ đã ban hành nhiều sắc lệnh quy định về chế độ trợ cấp cho công nhân viên chức nhà nước, bao gồm các sắc lệnh 27 năm 1947 và sắc lệnh 76, 77.
Năm 1950, Hiến pháp năm 1959 đã quy định rõ hơn về cơ sở pháp lý của bảo hiểm xã hội Để cụ thể hóa các nội dung này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 218/1961, quy định các chế độ đãi ngộ dành cho công nhân viên chức.
Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) đã được hoàn thiện và phát triển, với việc Quốc hội thông qua Luật BHXH vào năm 2006, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa các quan điểm đổi mới của Đảng và Nhà nước Chính sách này đã bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động và người sử dụng lao động, đồng thời tạo điều kiện cho mọi người tham gia BHXH Việc bổ sung hình thức bảo hiểm tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp đã góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện mục tiêu an sinh xã hội.
Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định rõ ràng chính sách an sinh xã hội và bảo hiểm xã hội (BHXH) trong các quy định về quyền cơ bản của con người, bao gồm quyền chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội và văn hóa Điều này nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, thể hiện cam kết của Nhà nước đối với an sinh xã hội.
Công dân được đảm bảo quyền an sinh xã hội, theo Điều 59, Nhà nước cam kết tạo ra sự bình đẳng về cơ hội cho mọi công dân trong việc thụ hưởng phúc lợi xã hội và phát triển hệ thống an sinh xã hội.
Theo Điều 3, Khoản 1 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, bảo hiểm xã hội được định nghĩa là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp phải tình trạng giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc qua đời, dựa trên việc đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội.
Trong mọi hệ thống bảo hiểm xã hội (BHXH), có những chế độ chính phản ánh các mục tiêu cốt lõi của hệ thống Một trong những chế độ quan trọng đó là chế độ hưu trí, hay còn gọi là chế độ bảo hiểm tuổi già, dành cho người lao động.
Tất cả những người tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) đều mong muốn được hưởng chế độ hưu trí, vì đây là phần đóng góp chủ yếu vào quỹ BHXH Hệ thống BHXH tập trung vào việc thực hiện chế độ hưu trí cho người lao động Theo quy định của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), chế độ hưu trí là một trong những chế độ bắt buộc và là nền tảng cho hệ thống BHXH của mỗi quốc gia.
Xu hướng già hóa dân số toàn cầu đang gia tăng, dẫn đến số lượng người nghỉ hưu ngày càng nhiều Để đảm bảo ổn định xã hội và an toàn xã hội, việc mở rộng bảo hiểm xã hội hưu trí là cần thiết Chế độ hưu trí không chỉ giúp người cao tuổi đảm bảo cuộc sống và nhu cầu tối thiểu mà còn là nguồn tài chính sống còn cho nhiều người, hỗ trợ họ về mặt tinh thần và tạo điều kiện để họ truyền đạt kinh nghiệm cho thế hệ trẻ Nếu không có chế độ này, cuộc sống của người lao động khi về già sẽ gặp nhiều khó khăn và trở ngại.
Chế độ hưu trí là một phần của bảo hiểm xã hội, đảm bảo thu nhập cho người lao động khi họ đã hết tuổi lao động theo quy định pháp luật Nó cung cấp lương hưu cho những người đã đến độ tuổi nghỉ hưu, với số tiền này được trích từ nguồn thu bảo hiểm xã hội mà người lao động đã đóng trong suốt thời gian làm việc, theo một tỷ lệ nhất định.
Chế độ hưu trí là một phần quan trọng trong chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) của mỗi quốc gia, ảnh hưởng đến hầu hết người lao động trong suốt cuộc đời họ Do tính chất này, số tiền thu chi cho chế độ hưu trí rất lớn, tác động mạnh mẽ đến nhiều khía cạnh kinh tế và xã hội Việc thực hiện tốt chính sách BHXH và chế độ hưu trí không chỉ tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội mà còn giúp ổn định tình hình kinh tế và chính trị Ngược lại, nếu chính sách chưa được thực hiện hiệu quả, người lao động sẽ rơi vào tình trạng bất ổn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ xã hội.
Chi trả lương hưu là quá trình phân phối và sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) để đảm bảo thu nhập cho những người đã hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia vào quan hệ lao động.
1.1.1.3 Chi trả phụ cấp BHXH
Theo ILO (công ước 102 năm 1952), bảo hiểm xã hội bao gồm chín chế độ chính: chăm sóc y tế, trợ cấp ốm đau, trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp tuổi già, trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp gia đình, trợ cấp thai sản, trợ cấp tàn tật, và trợ cấp tử tuất Các nước phê chuẩn công ước có quyền áp dụng một số chế độ, nhưng ít nhất phải có trợ cấp thất nghiệp, tuổi già, tai nạn lao động, tàn tật hoặc tử tuất Việc thực hiện bảo hiểm xã hội khác nhau giữa các quốc gia tùy thuộc vào nhu cầu và khả năng tài chính, quản lý của từng nơi Xu hướng chung là bảo hiểm xã hội sẽ mở rộng về số lượng và nội dung theo sự phát triển kinh tế - xã hội.
Theo thống kê của ILO, đến năm 1981, có 139 quốc gia đã triển khai hệ thống an sinh xã hội, trong đó 127 quốc gia có chế độ trợ cấp cho người cao tuổi, người tàn tật và tử tuất Ngoài ra, 79 quốc gia có chế độ trợ cấp ốm đau và thai sản, 136 quốc gia có chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, và 37 quốc gia có chế độ trợ cấp thất nghiệp.
Cơ sở thực tiễn về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH
1.2.1 Kinh nghiệm về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH của một số địa phương
1.2.1.1 Công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH tại BHXH huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang
Để đạt được mục tiêu nhiệm vụ năm 2015, BHXH huyện Thoại Sơn đã chú trọng vào việc quản lý và chi trả lương hưu cùng trợ cấp BHXH cho các đối tượng thụ hưởng Theo Công văn số 632/UBND-VX ngày 10/6/2013 của UBND tỉnh An Giang, BHXH huyện và Bưu điện huyện đã chủ động phối hợp xây dựng phương án chi trả, và lãnh đạo hai ngành đã ký kết hợp đồng quản lý người hưởng và chi trả các chế độ BHXH hàng tháng qua hệ thống.
Bảo hiểm xã hội huyện đã hỗ trợ và hướng dẫn nghiệp vụ cũng như hệ thống biểu mẫu trong việc quản lý đối tượng, tổ chức chi trả và thanh quyết toán các chế độ bảo hiểm xã hội hàng tháng cho cán bộ nhân viên ngành Bưu điện.
Bưu điện huyện Thoại Sơn đã nỗ lực hoàn thiện quy trình chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH, đảm bảo phục vụ người hưởng một cách tốt nhất Sự phối hợp chặt chẽ với BHXH huyện và tinh thần phục vụ tận tình của CBCNV Bưu điện đã giúp việc chi trả lương hưu hàng tháng diễn ra an toàn, đúng quy định Điểm phục vụ khang trang, cơ sở vật chất đồng bộ, cùng với giao dịch viên vui vẻ, chu đáo đã tạo sự hài lòng cho người hưởng Người nhận cũng dễ dàng kết hợp việc nhận BHXH với việc tìm hiểu thêm về các dịch vụ Bưu điện và đọc sách báo tại các điểm chi trả, đặc biệt là tại các Bưu điện Văn hóa xã.
Sau một năm hoạt động, Bưu điện đã chi trả cho 6.408 lượt người với tổng số tiền trên 20,5 tỷ đồng Tỷ lệ chi trả thành công hàng tháng đạt 100%, cho thấy hiệu quả trong công tác này Người dân đánh giá cao và hài lòng với chất lượng phục vụ của Bưu điện trong việc chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH.
Với đội ngũ nhân lực đông đảo, việc chi trả diễn ra nhanh chóng và linh hoạt, chủ yếu qua phong bì và đôi khi tận nhà người hưởng, tạo sự hài lòng và chuyên nghiệp Nhân viên Bưu điện địa phương giúp quản lý hiệu quả, theo dõi biến động và báo cáo kịp thời về BHXH Hệ thống chi trả qua Bưu điện giảm khối lượng công việc cho cán bộ BHXH, cho phép họ tập trung vào chuyên môn và giải quyết nhanh chóng các chế độ chính sách cho người tham gia và thụ hưởng BHXH, BHYT.
Để nâng cao chất lượng dịch vụ trong công tác quản lý và chi trả chế độ BHXH hàng tháng qua hệ thống Bưu điện huyện, cần đảm bảo sự thuận lợi và tiện ích tốt nhất cho người hưởng chế độ Sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan BHXH và Bưu điện là cần thiết để phát huy tiềm năng của mỗi đơn vị, từ đó tạo sự đồng thuận và tin tưởng trong nhân dân Điều này không chỉ giúp cải thiện phương thức chi trả mà còn góp phần đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn huyện.
BHXH huyện Thoại Sơn đã phối hợp với Bưu điện để cải tiến quy trình chi trả chế độ BHXH, nhằm đơn giản hóa thủ tục và phục vụ tốt hơn cho người hưởng Cụ thể, BHXH huyện đã triển khai giải quyết chế độ BHXH cho đối tượng nhận tiền một lần ngay trong ngày, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại Với tinh thần phục vụ, tập thể BHXH huyện Thoại Sơn cam kết giải quyết chế độ kịp thời và đúng quy định, đảm bảo quyền lợi cho người hưởng.
1.2.1.2 Công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH tại huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên
Bảo hiểm Xã hội huyện Tuần Giáo đã chủ động cải cách thủ tục hành chính nhằm nâng cao sự hài lòng của người dân Trong những năm qua, đơn vị này luôn chú trọng đến việc chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH cho các đối tượng như hưu trí, ốm đau, thai sản, góp phần đảm bảo chế độ chính sách và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
Để quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH hiệu quả, đơn vị đã lập kế hoạch chi tiết và phối hợp chặt chẽ với Bưu điện nhằm đảm bảo chi trả đầy đủ, kịp thời và đúng chính sách cho người hưởng Đơn vị cũng chú trọng cải thiện chất lượng các điểm chi trả, đảm bảo cơ sở vật chất khang trang và giao dịch viên tận tình Để nâng cao sự hài lòng của nhân dân, công tác đào tạo đội ngũ cán bộ được tăng cường, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, loại bỏ những giấy tờ không cần thiết BHXH huyện còn chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ quản lý và chi trả, đảm bảo an toàn tiền mặt và đáp ứng tốt nhất yêu cầu của người hưởng chế độ.
Đến hết năm 2016, đơn vị đã phối hợp với Bưu điện chi trả cho 1.112 đối tượng hưu trí và trợ cấp BHXH, bao gồm 44 lượt người ốm đau và 162 người thai sản Để nâng cao hiệu quả chi trả, đơn vị chú trọng quản lý và tuyên truyền qua hệ thống loa đài, phát thanh Trong mỗi kỳ chi trả, đơn vị đã cử cán bộ đến giám sát và kiểm tra công tác chi trả, đảm bảo đối tượng hưởng chế độ BHXH nhận tiền trực tiếp qua Bưu điện, hạn chế tình trạng ký thay nhận hộ mà không có giấy ủy quyền hợp lệ Đối với người già yếu và ốm đau, đơn vị thực hiện chi trả tận nhà và phối hợp chặt chẽ với UBND các xã để nắm bắt kịp thời số lượng đối tượng tăng giảm.
Huyện Tuần Giáo đã triển khai các giải pháp cụ thể và tích cực, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan trong việc chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH, mang lại hiệu quả tích cực Những nỗ lực này không chỉ đảm bảo an sinh xã hội và phúc lợi cho người dân mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương (Báo Điện Biên Phủ, 2017).
1.2.2 Bài học kinh nghiệmcông tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH cho BHXH TP Hòa Bình
Ứng dụng công nghệ thông tin trong chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng đã được thực hiện thông qua việc phát hành Thẻ chi trả Cơ quan BHXH cung cấp dữ liệu thông tin của người hưởng cho Bưu điện để cập nhật và phát hành thẻ, đồng thời quản lý người hưởng Bưu điện cũng tiến hành chụp ảnh và bổ sung thông tin để hoàn thiện dữ liệu, đảm bảo rằng người hưởng chỉ cần sử dụng Thẻ chi trả khi làm thủ tục nhận lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng.
Theo quy định của BHXH Việt Nam, việc chi trả được thực hiện tại các điểm chi trả trong 10 ngày đầu tháng Sau thời gian này, Bưu điện thành phố sẽ tiếp tục chi trả tại các Bưu cục đến ngày 20 hàng tháng cho người hưởng, thay vì chuyển về cơ quan BHXH thành phố như trước.
Ba là, tiếp tục thực hiện đúng Hợp đồng dịch vụ quản lý người hưởng và chi trả các chế độ đã ký kết giữa Bảo hiểm xã hội tỉnh và Bưu điện tỉnh Cần thực hiện tốt công tác tuyên truyền đến người hưởng, phát thẻ và đổi thẻ Bảo hiểm y tế kịp thời, đảm bảo đúng thời gian quy định Đồng thời, quản lý người hưởng, báo giảm kịp thời và thanh quyết toán đúng quy định.
Bưu điện tỉnh cần tăng cường quản lý đối tượng và báo giảm kịp thời, đồng thời phối hợp chặt chẽ hơn với UBND các phường, xã trong công tác này.
