Hoàn thiện công tác quản lý chi trả bảo hiểm xã hội cho người lao động trên địa bàn thành phố hòa bình, tỉnh hòa bình

Từ chỗ Nhà nước vừa ban hành chính sách, vừa quản lý và tổ chức thực hiện sự nghiệp BHXH; mọi chính sách BHXH đều do Bộ, Ngành được Nhà nước giao ban hành đến việc tách bạch hệ thống luậ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

PHÙNG THỊ THANH HIỀN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI TRẢ BẢO HIỂM XÃ HỘI CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÒA BÌNH, TỈNH HÒA BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

MÃ NGÀNH: 8310110

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

NGUYỄN THỊ XUÂN HƯƠNG

Hà Nội, 2020

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Người cam đoan

Phùng Thị Thanh Hiền

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, phòng SĐH, Khoa KT&QTKD Trường Đại học Lâm nghiệp đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Xuân

Hương đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho

tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài luận văn

Qua đây, tôi cũng xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Bảo hiểm xã hội thành phố Hòa Bình và những người dân địa phương đã cung cấp những thông tin, số liệu cần thiết trong quá trình tôi nghiên cứu đề tài này tại địa phương

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Học viên

Phùng Thị Thanh Hiền

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ vii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI TRẢ BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1.1 Một số khái niệm 5

1.1.1 Khái niệm về Bảo hiểm xã hội 5

1.1.2 Bản chất của bảo hiểm xã hội 6

1.1.3 Khái niệm quản lý chi trả bảo hiểm xã hội 7

1.1.4 Vai trò quản lý chi bảo hiểm xã hội 7

1.2 Chi bảo hiểm xã hội 12

1.2.1 Khái niệm chi bảo hiểm xã hội 12

1.2.2 Vai trò của chi bảo hiểm xã hội 13

1.2.3 Đặc điểm của chi trả bảo hiểm xã hội 14

1.2.4 Nội dung chi trả bảo hiểm xã hội 15

1.3 Nguyên tắc quản lý chi bảo hiểm xã hội 19

1.4 Nội dung quản lý chi bảo hiểm xã hội 21

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả BHXH 27

1.6 Kinh nghiệm tại các địa phương trong công tác quản lý chi trả BHXH 29

1.6.1 Kinh nghiệm của huyện Lương Sơn 29

1.6.2 Kinh nghiệm của huyện Lạc Sơn 31

1.6.3 Kinh nghiệm của huyện Kim Bôi 32

1.7 Bài học kinh nghiệm trong tổ chức chi trả BHXH cho TP Hòa Bình 33

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Đặc điểm cơ bản của TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình 35

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 35

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 36

2.2 Giới thiệu về BHXH thành phố Hòa Bình 39

2.2.1 Lịch sử hình thành 39

2.2.2 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn 40

2.2.3 Cơ cấu tổ chức và nguồn nhân lực của Bảo hiểm xã hội Thành phố 41

2.3 Phương pháp nghiên cứu 43

2.3.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu, khảo sát 43

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu 44

2.3.3 Phương pháp xử lý thông tin, số liệu 44

2.3.4 Hệ hống chỉ tiêu nghiên cứu 45

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 46

3.1 Thực trạng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc trên địa bàn TP Hòa Bình 46

3.2 Thực trạng công tác chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 47

3.2.1 Thực trạng tổ chức công tác quản lý chi trả 47

3.2.2 Kết quả chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 50

3.2.3 Kết quả xây dựng và thực hiện kế hoạch chi trả BHXH 58

3.2.4 Kiểm tra, giám sát chi bảo hiểm xã hội 61

3.3 Kết quả điều tra, đánh giá về công tác chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 63

3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 70

3.4.1 Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế xã hội khu vực 70

3.4.2 Đặc điểm đối tượng hưởng chế độ BHXH 71

3.4.3 Công tác tổ chức quản lý chi trả BHXH 71

3.4.4 Năng lực của cán bộ làm công tác chi trả BHXH 72

3.5 Đánh giá chung công tác chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 73

3.5.1 Kết quả đạt được 73

3.5.2 Những mặt còn tồn tại, hạn chế 75

3.5.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 75

3.6 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 76

3.6.1 Các quan điểm, định hướng, mục tiêu hoàn thiện công tác quản lý chi trả BHXH trên địa bàn Thành Phố Hòa Bình 76

3.6.2 Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi trả BHXH trên địa bàn Thành phố Hòa Bình 77

3.6.3 Kiến nghị 86

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

DSPHSK Dưỡng sức phục hồi sức khỏe

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Cơ cấu cán bộ viên chức BHXH Thành phố 42

Bảng 2.2 Cơ cấu mẫu điều tra 43

Bảng 3.1 Thực trạng đối tượng tham gia, và số thu, chi BHXH TP Hòa Bình 46

Bảng 3.2 Thực trạng đối tượng tham gia BHXH của TP Hòa Bình 46

Bảng 3.3 Kết quả chi lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng trên địa bàn TP Hòa Bình, giai đoạn 2017 - 2019 52

Bảng 3.4 Kết quả chi lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng do NSNN đảm bảo, giai đoạn 2017 - 2019 53

Bảng 3.5 Chi lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng do Quỹ BHXH đảm bảo, giai đoạn 2017 - 2019 53

Bảng 3.6 Kết quả chi trợ cấp một lần trên địa bàn TP Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 55 Bảng 3.7 Kết quả chi các chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn địa bàn Thành phố Hòa Bình, giai đoạn 2017 - 2019 58

Bảng 3.8 Tổng hợp các chỉ tiêu dự toán Thu, Chi giai đoạn 2017 - 2019 59

Bảng 3.9 Tình hình thực hiện KH chi trả BHXH TP Hòa Bình 60

Bảng 3.10 Kết quả thanh kiểm tra phát hiện vi phạm về công tác chi trả trợ cấp BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình 61

Bảng 3.11 Đối tượng hưởng chế độ bảo hiểm xã hội tại các Doanh nghiệp điều tra 64

Bảng 3.12 Đánh giá của người tham gia BHXH về việc thực hiện chế độ chi trả BHXH của TP 65

Bảng 3.13 Ý kiến của người điều tra mô hình và thủ tục chi trả hiện nay của BHXH TP Hòa Bình 66

Bảng 3.14 Mức hài lòng của người điều tra về các chế độ BHXH tại TP Hòa Bình 67

Bảng 3.15 Mức độ hiểu biết về chế độ BHXH của các đơn vị điều tra trên địa bàn TP Hòa Bình 70

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy của BHXH Thành phố 41

Hình 3.1 Quy trình chi trả các chế độ BHXH hàng tháng tại BHXH tỉnh 50

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội là nhu cầu khách quan của người lao động xuất hiện trên thế giới hàng trăm năm, được pháp luật nhiều nước ghi nhận

Ở nước ta, Đảng và Chính phủ luôn xác định chính sách BHXH là chính sách

có tính nhân văn sâu sắc, có tầm quan trọng và vai trò to lớn đối với NLĐ Trong

công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Đảng ta xác định: “Bảo hiểm xã hội là một

chính sách lớn của Đảng và Nhà nước góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc”

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội (ASXH) góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Ngay từ khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chính sách BHXH đã được ban hành và thực hiện Từ khi đất nước đổi mới đến nay, BHXH ở nước ta đã có những thay đổi mạnh mẽ trong cách quản

lý của Nhà nước đối với BHXH Từ chỗ Nhà nước vừa ban hành chính sách, vừa quản lý và tổ chức thực hiện sự nghiệp BHXH; mọi chính sách BHXH đều do Bộ, Ngành được Nhà nước giao ban hành đến việc tách bạch hệ thống luật pháp về BHXH do cơ quan lập pháp tức Quốc hội thông qua và phê chuẩn thực hiện, còn cơ quan hành pháp của Nhà nước - Chính phủ được giao quản lý nhà nước (QLNN) về BHXH; Từ chỗ, tất cả các chế độ BHXH đều được chi trả từ ngân sách Nhà nước trong thời kỳ kinh tế tập trung, bao cấp, phân tán việc thực hiện BHXH do nhiều cơ quan đảm nhiệm như: các chế độ dài hạn hưu trí, tử tuất do ngành Thương binh xã hội, sau là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đảm nhận; các chế độ ngắn hạn:

ốm đau, thai sản, TNLĐ, BNN do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đảm nhiệm chuyển sang thời kỳ có sự tách bạch rõ ràng giữa sự nghiệp BHXH với chức năng QLNN, thành lập quỹ BHXH hoàn toàn độc lập với ngân sách nhà nước

Theo đó, BHXH Việt Nam được thành lập, là cơ quan thuộc Chính phủ giúp

tổ chức thực hiện tất cả các chế độ BHXH cho người lao động, quản lý và sử dụng các quỹ BHXH, bảo toàn, tăng trưởng quỹ BHXH theo quy định của pháp luật để bảo đảm khả năng chi trả BHXH cho người lao động nhằm bảo đảm ASXH bền vững Tất cả những sự thay đổi đó phản ánh quá trình đổi mới trong cách tiếp cận

về vị trí, vai trò, bản chất, nguyên tắc hoạt động của BHXH cũng như việc hình thành, quản lý và sử dụng quỹ BHXH của Đảng và Nhà nước ta góp phần thực hiện mục tiêu mà Đảng đề ra

Kể từ ngày 01/01/2007, Luật BHXH chính thức có hiệu lực thi hành là khung pháp lý cao nhất, luật hóa các quy định về BHXH hiện hành để điều chỉnh các quan hệ trong hoạt động BHXH, đáp ứng nguyện vọng của người lao động và thực hiện chủ trương của Đảng là “Thực hiện BHXH đối với mọi người lao động”, đảm bảo ASXH góp phần ổn định và phát triển KTXH của đất nước Sau hơn 10 năm tổ chức thực hiện BHXH bắt buộc theo quy định của Luật BHXH 2006 đã xuất hiện một số vấn đề cần phải được nghiên cứu, đánh giá một cách đầy đủ, khoa học Trước yêu cầu thực tế đòi hỏi làm thế nào để Luật BHXH đi vào cuộc sống, cần thiết phải đánh giá tính hiệu quả công tác quản lý và sử dụng quỹ BHXH Quỹ BHXH là nguồn tài chính quan trọng nhất dùng để chi trả cho đối tượng thụ hưởng BHXH, nhưng hiện nay dường như đang có những mối đe dọa cho tính bền vững tài chính của Quỹ do tác động của nhiều yếu tố, trong đó tình trạng lạm dụng gây thất thoát quỹ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất diễn

ra hết sức phức tạp, chưa có giải pháp ngăn chặn một cách có hiệu quả Bên cạnh đó

là các quy định về mức đóng, tuổi về hưu và mức hưởng lương hưu so với tuổi thọ dân số đang tăng nhanh trong những năm sắp tới, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất cân đối quỹ BHXH bắt buộc, cần thiết phải có những giải pháp để bảo đảm khả năng chi trả của quỹ BHXH, đảm bảo ASXH bền vững

Tại BHXH Thành phố Hòa Bình, Số lượng người tham gia BHXH, BHYT gia tăng chậm, cộng với sự khó khăn về kinh tế, những biến động của thị trường lao động, việc làm, của bệnh tật ngày càng tạo áp lực lên công tác chi trả BHXH của BHXH tỉnh Hòa Bình Thực tế trong những năm qua, mặc dù công tác quản lý chi

BHXH của BHXH tỉnh Hòa Bình đã dần đi vào nề nếp, hiệu quả đạt được ngày càng cao, nhưng song song với đó vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định như: Tình trạng vi phạm xảy ra như lợi dụng tiền BHXH của Nhà nước; Thanh toán các chế độ ngắn hạn không kịp thời cho người lao động; việc quản lý đối tượng hưởng các chế độ ngắn hạn còn chưa chặt chẽ; Việc xử lý những sai phạm trong lĩnh vực chi BHXH còn nhiều bất cập như mức xử phạt hành chính còn nhẹ, không đủ sức răn đe

Để có cái nhìn đầy đủ, toàn diện hơn về quản lý chi BHXH, góp phần ngăn chặn các hành vi lạm dụng gây thất thất thoát quỹ BHXH bảo vệ quyền lợi cho người lao động khi họ không may gặp phải rủi ro hoặc rơi vào chu trình tự nhiên

“sinh - lão - bệnh - tử” của đời người, học viên lựa chọn vấn đề: “Hoàn thiện công

tác quản lý chi trả bảo hiểm xã hội cho người lao động trên địa bàn TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình” làm đối tượng nghiên cứu đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành

 Mục tiêu cụ thể

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về BHXH và quản lý chi trả BHXH

- Đánh giá được thực trạng công tác chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình

- Xác định được các yếu tố ảnh hưởng tới công tác quản lý chi trả BHXH trên địa bàn TP Hòa Bình

- Đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi BHXH tại TP Hòa Bình trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác chi trả chế độ BHXH cho người lao động

tham gia BHXH bắt buộc trên địa bàn TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình

 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Về nội dung: Nghiên cứu công tác quản lý chi trả BHXH cho người lao động, gồm:

+ Ốm đau;

+ Thai sản;

+ Dưỡng sức phục hồi sức khỏe;

+ Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

+ Hưu trí;

+ Tử tuất;

+ Bảo hiểm thất nghiệp

- Về không gian: Nghiên cứu tại địa bàn TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình

- Về thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập tại BHXH TP Hòa Bình trong giai đoạn 2017 - 2019, số liệu sơ cấp thu thập từ tháng 1 - 3 năm 2020

4 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn về BHXH và chi trả BHXH

- Thực trạng công tác chi trả BHXH cho người tham gia BHXH trên địa bàn

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về BHXH và công tác chi trả BHXH;

- Chương 2: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu;

- Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ

CHI TRẢ BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Khái niệm về Bảo hiểm xã hội

Khái niệm BHXH được khái quát một cách đầy đủ nhất trong Luật BHXH được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 8

thông qua ngày 20 tháng 11 năm 2014 như sau: "Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm

thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội" (Luật

BHXH, 2014) Các khái niệm nêu trên cho thấy BHXH là một vấn đề kinh tế, xã hội tổng hợp có thể tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau:

- Nghiên cứu dưới góc độ chính sách: BHXH là một chính sách xã hội, nhằm giải quyết các chế độ xã hội liên quan đến một tầng lớp đông đảo NLĐ và bảo vệ sự phát triển kinh tế - xã hội, sự ổn định chính trị quốc gia;

- Nghiên cứu dưới góc độ tài chính: BHXH là một quỹ tài chính tập trung, được hình thành từ sự đóng góp của các bên tham gia và có sự hỗ trợ của Nhà nước;

- Nghiên cứu dưới góc độ thu nhập: BHXH là sự đảm bảo thay thế một phần thu nhập khi NLĐ có tham gia BHXH bị mất hoặc giảm thu nhập;

- Nghiên cứu dưới góc độ quản lý: BHXH là công cụ quản lý của Nhà nước

để điều chỉnh mối quan hệ kinh tế giữa NLĐ, người SDLĐ và Nhà nước; thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong xã hội

Khái niệm BHXH được sử dụng trong toàn bộ nghiên cứu của luận văn là khái niệm BHXH đã được ghi trong Luật BHXH Luật BHXH quy định ba loại hình BHXH, bao gồm BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện và BH thất nghiệp

a Bảo hiểm xã hội bắt buộc: Là loại hình BHXH mà NLĐ và người SDLĐ phải tham gia

b Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Là loại hình BHXH mà NLĐ tự nguyện tham gia, được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình

để hưởng BHXH;

c Bảo hiểm thất nghiệp: Là bảo hiểm bồi thường cho NLĐ bị thiệt hại về thu nhập do bị mất việc làm để họ ổn định cuộc sống và có điều kiện tham gia vào thị trường lao động

1.1.2 Bản chất của bảo hiểm xã hội

Thực chất BHXH là một tổ chức đền bù hậu quả những rủi ro trong xã hội

Sự đền bù này được thực hiện thông qua quá trình tạo dựng và sử dụng một quỹ tiền tập trung hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu hợp pháp khác của BHXH Phân phối trong BHXH là phân phối không đều, nghĩa

là không phải ai tham gia BHXH cũng được phân phối với số tiền giống nhau Phân phối trong BHXH vừa mang tính bồi hoàn vừa không mang tính bồi hoàn Những biến cố xảy ra mang tính tất nhiên đối với con người như thai sản (đối với lao động nữ), tuổi già và chết, trong trường hợp này, BHXH phân phối mang tính bồi hoàn vì NLĐ đóng BHXH chắc chắn được hưởng khoản trợ cấp đó Còn trợ cấp do những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm, những rủi ro ngoài dự tính như ốm đau, TNLĐ-BNN, là sự phân phối mang tính không bồi hoàn, có nghĩa

là chỉ khi nào NLĐ gặp phải những tổn thất do trên thì mới được hưởng khoản trợ cấp đó

Bảo hiểm xã hội hoạt động theo nguyên tắc (cộng đồng, lấy số đông bù số ít)

là dùng số tiền đóng góp nhỏ của số đông người tham gia BHXH để bù đắp và san

sẻ cho một số ít người với số tiền lớn hơn so với số đóng góp của từng người, khi

họ gặp phải những biến cố rủi ro gây tổn thất

Tóm lại, BHXH là hệ thống những chính sách, chế độ do Nhà nước quy định

để đảm bảo quyền lợi vật chất cho người tham gia BHXH BHXH là một loại dịch

vụ công, lấy hiệu quả xã hội làm mục tiêu hoạt động BHXH hoạt động theo nguyên tắc lấy số đông bù số ít, chia sẻ rủi ro, là quá trình phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH theo xu hướng có lợi cho đối tượng gặp phải những rủi ro trong lao động và đời sống xã hội

1.1.3 Khái niệm quản lý chi trả bảo hiểm xã hội

"Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới

đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra"

Khái niệm trên cho thấy, quản lý bao giờ cũng là một tác động có hướng đích, có xác định mục tiêu cụ thể, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, đây là quan hệ giữa người lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp

và có tính bắt buộc Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối quan hệ với nhau Đối với hoạt động BHXH thì quản lý bao gồm cả quản lý đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý thu, quản lý chi trả và quản lý nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng

Khái niệm quản lý chi BHXH: Quản lý chi BHXH là sự tác động của chủ thể

quản lý vào đối tượng quản lý trong các hoạt động lập, xét duyệt dự toán, tổ chức thực hiện, điều hành và kiểm tra, giám sát hoạt động chi trả các chế độ BHXH nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra theo những nguyên tắc và phương pháp quản lý nhất định (Luật BHXH, 2006)

Chi BHXH là nói đến mối quan hệ giữa 3 bên, bao gồm quan hệ giữa Nhà nước (đại diện là cơ quan BHXH), NLĐ và người SDLĐ Trong các mối quan hệ trên thì NLĐ và chủ SDLĐ là đối tượng quản lý Chủ thể quản lý chính là Nhà nước (cơ quan BHXH các cấp từ Trung ương tới địa phương)

Quản lý chi BHXH cần hướng tới mục tiêu là làm cho quá trình tổ chức chi trả chế độ BHXH được thông suốt, chi đúng, đủ, kịp thời và chính xác phục vụ cho người tham gia và thụ hưởng các chế độ BHXH ngày càng tốt hơn Từ đó góp phần

ổn định, bảo đảm an toàn xã hội và thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

1.1.4 Vai trò quản lý chi bảo hiểm xã hội

Quản lý chi BHXH là công tác trọng tâm, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện và đảm bảo tốt chính sách ASXH của quốc gia nói chung và chính sách BHXH nói riêng, góp phần quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế

xã hội của đất nước, thể hiện trên các mặt sau:

a Đối với đối tượng thụ hưởng chính sách bảo hiểm xã hội

Thực hiện tốt công tác quản lý chi BHXH là trực tiếp bảo đảm quyền lợi của người thụ hưởng các chế độ BHXH Đây là vai trò rõ nét nhất của công tác quản lý chi Theo quy định hiện hành, chủ sử dụng lao động và người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc phải đóng BHXH thì người lao động mới được hưởng trợ cấp của các chế độ BHXH Tiền đóng BHXH được phân phối vào các quỹ thành phần tương ứng với các chế độ BHXH thuộc quỹ đó Trong đó, quỹ ốm đau và thai sản là 3%, quỹ TNLĐ và BNN là 1%, quỹ hưu trí và tử tuất là 16 - 22% Sau khi đóng BHXH, người lao động đủ các điều kiện theo quy định sẽ được hưởng tiền trợ cấp của các quỹ đó Nhưng để người lao động nhận được tiền trợ cấp từ quỹ BHXH, các cơ quan chức năng và người lao động phải thực hiện hàng loạt các hoạt động thuộc nghiệp vụ quản lý chi Tương ứng với các chế độ BHXH có các hoạt động chi khác nhau Ví dụ như chi trả lương hưu: Phải tính toán chính xác mức lương hưu cho từng người, nhận tiền từ ngân hàng về cơ quan BHXH cấp huyện, đem tiền đến địa điểm quy định để cấp phát cho từng người Đối với các đối tượng

có tài khoản cá nhân phải có các động tác chuyển tiền vào tài khoản của từng người

và người hưởng hưu trí phải đến những nơi quy định để rút tiền từ tài khoản cá nhân của mình Không có các hoạt động này thì người tham gia BHXH không nhận được các khoản trợ cấp BHXH và do đó quyền lợi của họ không được đảm bảo Các hoạt động này chính là những nội dung của công tác quản lý chi BHXH Vì vậy, quản lý chi có vai trò rất rõ trong việc bảo đảm quyền lợi của người tham gia BHXH Hơn thế nữa các hoạt động chi trả phải bảo đảm chi đúng đối tượng được hưởng, chi đủ

số tiền họ được hường và bảo đảm thời gian theo quy định Đây chính là các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của công tác quản lý chi Đạt được các chỉ tiêu này công tác quản lý chi mới bảo đảm quyền lợi người tham gia BHXH (Phạm Thị Định và cs.,

2011)

b Đối với hệ thống bảo hiểm xã hội

Thực hiện tốt công tác quản lý chi sẽ góp phần quan trọng trong việc: Thứ nhất, quản lý quỹ BHXH được an toàn, không bị thất thoát, đặc biệt là quỹ tiền mặt Các nguồn tài chính được tập trung vào quỹ BHXH phải được quản lý chặt chẽ, an

toàn, không bị thất thoát Đây vừa là vai trò, nhiệm vụ, vừa là mục tiêu của công tác quản lý chi Trên thực tế đã xảy ra các hiện tượng tiêu cực ảnh hưởng đến việc an toàn quỹ Đã có những hồ sơ giả để hưởng lương hưu và các chứng từ giả để hưởng các loại trợ cấp ốm đau, thai sản Để đạt được mục tiêu an toàn, không bị thất thoát quỹ cần phải có các điều kiện sau đây:

- Quy định rõ danh mục các loại hồ sơ và kiểm tra chặt chẽ các loại hồ sơ khi xét hưởng các chế độ BHXH Mỗi loại chế độ BHXH có các yêu cầu về hồ sơ khác nhau, nhưng yêu cầu chung đều phải được kiểm tra kỹ lưỡng khi xét hưởng các chế

độ để đảm bảo chi trả đúng người, đúng chế độ Đồng thời BHXH VN phải quy định thời gian xét duyệt hồ sơ, phải luôn luôn đổi mới quy trình xét duyệt hồ sơ, cải cách hành chính, giảm phiền hà cho đối tượng Khâu xét duyệt hồ sơ làm tốt sẽ có tác dụng hạn chế những thất thoát của quỹ BHXH

+ Trang bị đầy đủ các phương tiện vận chuyển tiền mặt, kho tàng thiết bị bảo toàn quỹ

+ Có hệ thống sổ sách, biểu mẫu báo cáo thống kê đầy đủ, thuận tiện cho công tác kế toán, báo cáo thống kê

+ Tăng cường kiểm tra từ khâu xét duyệt hồ sơ, khâu chi trả đến khâu hạch toán kế toán và báo cáo thống kê; áp dụng đa dạng các biện pháp kiểm tra: thường xuyên, định kỳ, đột xuất

+ Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính Thứ hai, tiết kiệm chi phí quản lý hành chính, chi phí đầu tư xây dựng cơ bản, góp phần cân đối quỹ BHXH Chi phí quản lý hành chính là các khoản chi phí để duy trì hoạt động của bộ máy quản lý thuộc hệ thống BHXH VN, bao gồm: tiền lương của cán

bộ công chức toàn ngành BHXH VN, tiền công tác phí, văn phòng phẩm Chi phí đầu tư xây dựng cơ bản của BHXH VN chủ yếu là các chi phí xây dựng trụ sở làm việc của toàn hệ thống BHXH VN từ cấp huyện đến cấp trung ương Tiết kiệm chi phí quản lý hành chính và chi phí đầu tư xây dựng cơ bản là nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHXH (Phạm Thị Định và cs., 2011)

c Đối với hệ thống an sinh xã hội

Thực hiện tốt công tác quản lý chi BHXH là góp phần thực hiện tốt chính

sách an sinh xã hội cơ bản nhất của quốc gia hướng vào phát triển con người, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước, thể hiện trên các mặt sau:

+ BHXH là chính sách rất cơ bản trong hệ thống chính sách xã hội nói chung

và hệ thống chính sách an sinh xã hội nói riêng Chính bởi vậy thực hiện tốt công tác chi BHXH là góp phần thực hiện tốt đảm bảo hệ số an toàn cao về đời sống cho người lao động tham gia BHXH trong kinh tế thị trường, trong và sau khi ra khỏi quá trình lao động, trong các trường hợp gặp phải những biến cố xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập do ốm đau, thai sản, TNLĐ và BNN, MSLĐ, nghỉ hưu và chết Và như vậy nó liên quan trực tiếp đến con người, người lao động, tạo ra cái nền cơ bản tối thiểu nhất để phát triển con người;

+ Góp phần thực hiện tốt mục tiêu phát triển của đất nước là dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để thực hiện mục tiêu đó, Đảng và Nhà nước ta đã xác định quan điểm nhất quán và xuyên suốt là phải gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển, giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển con người Việc thực hiện tốt công tác quản lý chi BHXH là thực hiện tốt chính sách BHXH - chính sách trực tiếp tham gia vào thực hiện công bằng xã hội Điều này thể hiện rất rõ trách nhiệm xã hội và quyền hạn của các bên tham gia BHXH (người lao động, người sử dụng lao động, Nhà nước, cơ quan BHXH ) theo nguyên tắc công bằng, đoàn kết, chia sẻ (lấy số đông bù số ít, lấy không rủi ro bù cho rủi ro ) và bình đẳng trước pháp luật (Lê Bạch Hồng, 2010);

+ Thực hiện tốt công tác quản lý chi BHXH là đảm báo cho quỹ BHXH được

an toàn và phát triển bền vững, điều đó sẽ tạo động lực và là yếu tố góp phần tăng

trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước (Phạm Thị Định và cs., 2011)

d Đối với xã hội

Quản lý chi BHXH tốt góp phần đảm bảo an ninh chính trị, an toàn và phát triển xã hội, thể hiện trên các khía cạnh sau: Thứ nhất, thực hiện tốt công tác chi BHXH góp phần trực tiếp vào việc đáp ứng nhu cầu thiết thân nhất của người lao động Trong đời sống xã hội, con người luôn phải đối mặt với những biến cố và những rủi ro xã hội Để phòng ngừa và khắc phục các biến cố và rủi ro xã hội, con người có nhu cầu đáp ứng về an sinh xã hội Xã hội càng phát triển, đời sống con

người càng phong phú, nhu cầu về an sinh xã hội càng tăng và đa dạng Các nhu cầu

về an sinh xã hội có thể được phân loại theo các nhóm sau:

+ Nhu cầu về BHXH;

+ Nhu cầu có việc làm với tiền lương đủ sống và trợ giúp dể người lao động

có khả năng lao động sớm trở lại thị trường lao động trọng các trường hợp mất việc làm, thất nghiệp (nhu cầu an toàn việc làm và tiền lương đủ sống);

+ Nhu cầu tiếp cận và thoả mãn các dịch vụ cơ bản (y tế, giáo dục, kế hoạch hóa gia đình, nước sạch );

+ Nhu cầu trợ giúp xã hội thường xuyên đối với các đối tượng yếu thế;

+ Nhu cầu cứu trợ đột xuất

Đây chính là những nhu cầu xã hội cơ bản, thiết yếu mà nhà nước và cộng đồng phải có trách nhiệm chia sẻ, cung cấp các dịch vụ không vì mục tiêu lợi nhuận, trong hệ thống dịch vụ công trên cơ sở các chính sách an sinh xã hội của nhà nước Trong đó, BHXH là nhu cầu đời sống thiết thân nhất và quan trọng nhất của người lao động

Thứ hai, thực hiện tốt công tác quản lý chi BHXH là góp phần quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công (dịch vụ xã hội cơ bản) cho con người, cho người lao động trong một xã hội phát triển

Xã hội càng phát triển đòi hỏi hệ thống an sinh xã hội, trong đó quan trọng nhất là hệ thống BHXH phải phát triển theo để đáp ứng tốt nhu cầu của xã hội, bảo

vệ con người chống chọi với các biến cố của xã hội và được đảm bảo an toàn Chính bởi vậy công tác quản lý chi BHXH tốt sẽ có vai trò rất quan trọng trong chức năng đảm bảo an toàn cho người lao động ở mức cơ bản nhất về thu nhập, dịch

vụ y tế, xã hội và chức năng duy trì thu nhập để duy trì mức sống hiện tại trong các trường hợp gặp phải các biến cố làm giảm hoặc mất thu nhập (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động và chết) Thứ ba, quản lý chi BHXH tốt còn góp phần vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế Thực hiện tốt công tác quản lý chi BHXH sẽ bảo đảm được sự an toàn của quỹ BHXH, theo đó quỹ BHXH nhàn rỗi sẽ có điều kiện để góp phần đầu

tư vào các lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước

1.2 Chi bảo hiểm xã hội

1.2.1 Khái niệm chi bảo hiểm xã hội

Chi BHXH là quá trình phân phối, sử dụng quỹ BHXH để chi trả cho các chế

độ BHXH nhằm ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH và đảm bảo các hoạt động của hệ thống BHXH (Quốc hội, 2006)

Đó là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào quỹ BHXH Quá trình phân phối được thực hiện theo từng mục đích sử dụng nhất định

Chi BHXH được thực hiện bởi hai quá trình: phân phối và sử dụng quỹ BHXH

- Phân phối quỹ BHXH: Là quá trình phân bổ các nguồn tài chính từ quỹ BHXH để hình thành các quỹ thành phần: Quỹ ốm đau và thai sản, quỹ TNLĐ và BNN, quỹ hưu trí và tử tuất hoặc phân bổ cho các mục đích sử dụng khác nhau, như: quỹ đầu tư phát triển, quỹ chi trả các chế độ BHXH…

- Sử dụng quỹ BHXH: Là quá trình chi tiền của quỹ BHXH đến tay đối tượng được thụ hưởng hoặc cho từng mục đích sử dụng cụ thể

Phân phối và sử dụng quỹ BHXH là hai phạm trù khác nhau, nhưng trong thực tế, hai quá trình này thường đan xen lẫn nhau Tuy nhiên, cũng có những trường hợp, từ mục đích sử dụng quỹ đòi hỏi phải tách riêng hai quá trình này theo thứ tự trước sau Ví dụ: Hoạt động bảo tồn và tăng trưởng quỹ đòi hỏi phải kết thúc quá trình phân phối quỹ, quỹ phải phân phối đủ cho mục đích chi trả các chế độ BHXH, số còn lại mới phân phối vào quỹ bảo tồn tăng trưởng Nghĩa là quỹ phải có

số dư mới thực hiện đầu tư tăng trưởng Như vậy, có thể đưa ra khái niệm quản lý

chi BHXH như sau:

Chi BHXH là một trong những nhiệm vụ trung tâm và đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động của ngành BHXH Chi bảo hiểm xã hội được hiểu là việc cơ quan Nhà nước (cụ thể là cơ quan bảo hiểm xã hội) sử dụng số tiền thuộc nguồn Ngân sách Nhà nước và nguồn quỹ bảo hiếm xã hội để chi trả các chế độ bảo hiểm

xã hội cho đối tượng thụ hưởng theo luật định (Phạm Thị Định và cs., 2011) Hoạt động chi trả BHXH được thực hiện sau khi người tham gia BHXH di hoàn thành nghĩa vụ nộp BHXH cho cơ quan BHXH Chi BHXH vừa có vai trò thực thi quyền lợi của người tham gia BHXH vừa góp phần ổn định đời sống Nguồn tài chính

dùng để chi trả BHXH cho người lao động được lấy từ NSNN (đối với người lao động nghỉ hưởng BHXH trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 và thực hiện chế độ hưu trí đối với quân nhân trực tiếp tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước từ ngày 30 tháng 4 năm 1975 trở về trước, có 20 năm trở lên phục vụ quân đội đã phục viên, xuất ngũ) và Quỹ BHXH (Phạm Thị Định và cs., 2011)

1.2.2 Vai trò của chi bảo hiểm xã hội

Theo Nguyễn Văn Định (2003), chi BHXH là một nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH góp phần thực thi chính sách BHXH của Đảng và Nhà nước đối với NLĐ Vai trò của chi BHXH được thể hiện rõ nét ở những điểm sau đây:

- Chi trả BHXH đầy đủ, kịp thời, chính xác tới từng đối tượng hưởng BHXH giúp NLĐ có nguồn thu nhập kịp thời để chữa bệnh, nuôi con, phục hồi sức khỏe, ổn định cuộc sống; góp phần động viên kịp thời về mặt vật chất cũng như tinh thần cho họ;

- Thông qua chi trả các chế độ BHXH kiểm tra tính đúng đắn, hợp lý cũng như những tồn tại bất cập của chính sách BHXH để kịp thời sửa đổi, bổ sung đảm bảo quyền lợi cho NLĐ; hạn chế tối đa tình trạng khiếu nại, đảm bảo công bằng giữa các đối tượng tham gia BHXH;

- Thông qua chi BHXH giúp cơ quan BHXH phát hiện những sai sót trong quá trình xét duyệt hưởng trợ cấp BHXH, phát hiện những đối tượng hưởng sai chế

độ để từ đó có những biện pháp ngăn chặn, giảm thiểu hành vi giả mạo hồ sơ, chứng từ để hưởng chế độ BHXH;

- Từ thực trạng chi có thể đánh giá được nguyên nhân tăng, giảm chi để có giải pháp kịp thời trong việc tính phí BHXH, tiết kiệm chi, đảm bảo chi đúng, chi

đủ và bảo toàn quỹ BHXH;

- Thông qua hoạt động chi BHXH để tuyên truyền về chính sách BHXH tới mọi người trong xã hội nhằm thực hiện tốt chính sách, chế độ BHXH theo pháp luật, đồng thời nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của NLĐ thụ hưởng chính sách BHXH Từ đó, nâng cao hiệu quả của công tác chi trả, góp phần hoàn thiện các chế

độ BHXH;

- Thu và chi BHXH là những nội dung cơ bản của hoạt động BHXH nói

chung và trong quản lý tài chính BHXH nói riêng Vì vậy, chúng có tác động qua lại với nhau, chi trả tốt các chế độ BHXH sẽ tạo điều kiện thu BHXH triệt để;

- Thực hiện tốt hoạt động chi BHXH là cơ sở tạo niềm tin của NLĐ đối với Đảng, Nhà nước về chính sách BHXH

1.2.3 Đặc điểm của chi trả bảo hiểm xã hội

Theo Nguyễn Văn Định (2003), đặc điểm của chi bảo hiểm xã hội bao gồm:

Một là, đặc điểm về đối tượng thụ hưởng

Đối tượng thụ hưởng BHXH được hiểu là đối tượng quản lý của hoạt động quản lý chi BHXH, là các cá nhân, tổ chức có lợi ích và nghĩa vụ liên quan đến Quỹ BHXH, thuộc phạm vi điều chỉnh và thực hiện chính sách chế độ BHXH

Đối tượng hưởng BHXH được quy định tùy từng nước và tùy từng chế độ BHXH Thông thường đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là những người có quan

hệ lao động, làm công ăn lương Ở Việt Nam, đối tượng tham gia và thụ hưởng các chính sách chế độ BHXH được quy định rõ ràng trong Luật BHXH

Đối tượng hưởng các chế độ BHXH có thể là chính bản thân NLĐ, cũng có thể là những người thân của NLĐ (bố, mẹ, vợ, chồng, con) trực tiếp phải nuôi dưỡng Đối tượng có thể được hưởng trợ cấp một lần hoặc trợ cấp hàng tháng nhiều hay ít tùy thuộc vào mức độ và thời gian đóng góp, các điều kiện lao động và biến

cố rủi ro mà NLĐ mắc phải

Đối tượng hưởng chế độ BHXH rất đa dạng, biến động hàng năm do nhiều nguyên nhân khác nhau như đến tuổi nghỉ hưu, chết, thay đổi nơi cư trú, hết thời hạn thụ hưởng Đặc biệt, đối với những đối tượng hưởng chế độ BHXH ngắn hạn:

ốm đau, thai sản, DSPHSK và chế độ BHXH một lần thì rất khó dự báo, gây khó

khăn cho công tác lập kế hoạch về đối tượng thụ hưởng hàng năm

Hai là, đặc điểm về hoạt động chi bảo hiểm xã hội

Hoạt động chi BHXH luôn được coi là hoạt động trọng tâm và có vai trò rất quan trọng trong hoạt động của ngành BHXH nói chung và trong việc thực hiện chính sách BHXH nói riêng, tác động trực tiếp tới quyền lợi của người tham gia BHXH

Cơ sở chi BHXH là tổng thể các văn bản và các định hướng của Nhà nước cho phép xác định phạm vi đối tượng hưởng, loại trợ cấp, mức trợ cấp, thời gian trợ cấp

Chi trả các chế độ BHXH phải được thực hiện theo quy trình thống nhất qua các khâu được quy định bằng văn bản do cơ quan BHXH Việt Nam quyết định Việc thực hiện quy trình chi trả sẽ đảm bảo tính thống nhất, liên hoàn và khả năng kiểm tra trong hoạt động chi BHXH

1.2.4 Nội dung chi trả bảo hiểm xã hội

Chi BHXH bao gồm chi trả các chế độ BHXH mà NLĐ được hưởng khi tham gia BHXH theo quy định Các chế độ BHXH là sự cụ thể hóa chính sách, là hệ thống các quy định cụ thể và chi tiết được pháp luật hóa về đối tượng hưởng, điều kiện hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng BHXH, nghĩa vụ và mức đóng góp của từng trường hợp cụ thể phù hợp với quy luật khách quan của xã hội và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia

Theo khuyến cáo của Tổ chức Lao động quốc tế, Hội nghị toàn thể của (ILO) được Hội đồng quản trị của Văn phòng Lao động quốc tế triệu tập tại Giơnevơ ngày 04/06/1952 Ngày 28/06/1952, ILO đã thông qua Công ước số 102 - Công ước về

an toàn xã hội (Quy phạm tối thiểu) về BHXH bao gồm một hệ thống 9 chế độ như sau:

- Đối tượng được bảo hiểm;

- Điều kiện được trợ cấp;

- Mức trợ cấp và thời gian trợ cấp BHXH

Có thể nói, 9 chế độ trong Công ước 102 của ILO đã hình thành một hệ thống chế độ BHXH Mỗi nước tham gia Công ước tuỳ điều kiện kinh tế - xã hội trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể, khi triển khai BHXH có quyền thực hiện Khuyến nghị đó ở mức độ khác nhau, nhưng ít nhất phải thực hiện được 3 chế độ, trong đó phải có ít nhất một trong năm chế độ: (3); (4); (5); (8); (9)

Ở nước ta hiện nay bao gồm các chế độ:

Để thực hiện quản lý chi BHXH một cách có hiệu quả, cần thực hiện phân

loại các khoản trợ cấp chi chế độ BHXH Có rất nhiều cách phân loại khác nhau:

- Căn cứ vào tính chất phát sinh, các chế độ trợ cấp được chia làm hai nhóm:

nhóm trợ cấp chi thường xuyên và nhóm trợ cấp chi một lần

+ Trợ cấp chi thường xuyên là những khoản chi ra thường xuyên hàng tháng, khoản chi này cho từng đối tượng tương đối ổn định về số lượng (nếu không có sự điều chỉnh của Nhà nước) Khoản chi thường xuyên gồm có: Chi lương hưu, TNLĐ

- BNN hàng tháng, tiền tuất hàng tháng, tàn tật (MSLĐ)

+ Trợ cấp một lần là khoản chi cho người được hưởng chế độ BHXH một lần, tức là khoản chi chỉ phát sinh một lần và chấm dứt Khoản chi này gồm có: Tiền trợ cấp mai táng phí, trợ cấp BHXH một lần (đối với NLĐ tham gia BHXH

nhưng không đủ điều trợ cấp thất nghiệp, ốm đau, thai sản, chi 1 lần)

- Căn cứ vào thời gian hưởng, các chế độ trợ cấp được chia thành hai nhóm

cơ bản: nhóm trợ cấp ngắn hạn và nhóm trợ cấp dài hạn

Căn cứ vào Quyết định số 488/QĐ-BHXH ngày 23 tháng 5 năm 2012 của BHXH Việt Nam Ban hành Quy định quản lý chi trả các chế độ BHXH, nội dung chi trả các chế độ BHXH cụ thể bao gồm:

* Chi trả các chế độ BHXH từ nguồn NSNN cho người hưởng các chế độ BHXH trước ngày 01/01/1995, gồm:

Các chế độ BHXH hàng tháng gồm:

+ Lương hưu (hưu quân đội, hưu công nhân viên chức);

+ Trợ cấp công nhân cao su;

+ Chi đóng BHYT cho người hưởng lương hưu, trợ cấp MSLĐ, trợ cấp 91,

công nhân cao su, TNLĐ - BNN hàng tháng, trợ cấp 613

+ Trợ cấp cán bộ xã, phường, thị trấn theo Nghị định số 09/1998/NĐ-CP ngày 23/01/1998 của Chính phủ;

- Quỹ BHTN chi các khoản: Trợ cấp thất nghiệp hàng tháng cho NLĐ được

hưởng chế độ BHTN theo quy định;

+ Đóng BHYT cho người hưởng lương hưu; trợ cấp cán bộ xã, phường, thị trấn

- Quỹ TNLĐ - BNN chi các khoản:

+ Trợ cấp một lần khi bị TNLĐ - BNN;

+ Trợ cấp một lần khi chết do TNLĐ - BNN;

+ Cấp phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình cho người bị TNLĐ - BNN;

+ Đóng BHYT cho người hưởng TNLĐ - BNN hàng tháng (trừ những người

đang hưởng chế độ hưu trí)

- Quỹ BHXH tự nguyện chi các khoản:

+ Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu;

+ BHXH một lần đối với người không đủ điều kiện hưởng lương hưu hàng

+ Đóng BHYT cho người hưởng trợ cấp BHTN hàng tháng

Chi ốm đau, thai sản và nghỉ dưỡng sức phục hồi sức khỏe (DSPHSK):

- Quỹ ốm đau, thai sản chi các khoản:

+ Chế độ ốm đau;

+ Chế độ thai sản;

+ DSPHSK sau khi ốm đau, thai sản

- Quỹ TNLĐ - BNN chi: DSPHSK sau khi điều trị ổn định thương tật, bệnh tật

1.3 Nguyên tắc quản lý chi bảo hiểm xã hội

Theo Luật Bảo hiểm (2012) của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Để quản lý chi trả các chế độ BHXH đúng theo quỹ đạo, đạt được mục tiêu, cần tuân thủ các nguyên tắc quản lý sau:

Một là, nguyên tắc có đóng - có hưởng

Theo nguyên tắc này, những người muốn được hưởng thụ từ quỹ BHXH thì đều phải tham gia đóng góp tài chính vào quỹ BHXH trong một thời gian nhất định Người được hưởng thụ các quyền lợi do cơ quan BHXH đảm bảo, hoặc họ trực tiếp đóng góp vào quỹ, hoặc được cá nhân hay tổ chức có trách nhiệm đóng góp vào quỹ theo quy định

Đây là nguyên tắc cơ bản nhất trong hoạt động BHXH nói chung và hoạt động quản lý chi BHXH nói riêng, nhằm đảm bảo duy trì vì tồn tại nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động chi trả chế độ cho người tham gia BHXH Nguồn đóng góp của các đối tượng tham gia BHXH là nguồn đóng góp quan trọng để có nguồn đảm bảo chi trả các chế độ BHXH

Hai là, chi đúng, đủ và kịp thời

Chi đúng là đúng đối tượng tham gia BHXH, đảm bảo nguyên tắc tham gia BHXH có đóng - có hưởng Thực hiện chi đúng cho đối tượng là đảm bảo sự công bằng trong hưởng thụ các chế độ BHXH, loại bỏ các trường hợp gian lận, giả mạo

hồ sơ dể hưởng các chế độ BHXH

Chi đủ khoản trợ cấp cho các đối tượng cũng là nguyên tắc của công tác quản lý chi trả Nội dung chính của nguyên tắc này là đối tượng tham gia BHXH khi được hưởng trợ cấp bảo hiềm thì cơ quan BHXH phải chi trả đầy đủ các khoản trợ cấp Mặt khác, nguyên tắc này cũng yêu cầu đối tượng tham gia BHXH đóng góp tài chính nhiều thì được hưởng trợ cấp mức cao, đóng góp tài chính nhiều thì được hưởng mức trợ cấp thấp, tỷ lệ thương tật cao thì được hưởng trợ cấp mức cao

và ngược lại Khi đã xác định đúng tỷ lệ trợ cấp phải tổ chức chi trả đủ số tiền cho người được hưởng Để thực hiện được yêu cầu này cần thiết phải quản lý đồng bộ

từ khâu xác định tỷ lệ thương tật, bệnh tật đến khâu xét duyệt hồ sơ xác định đối tượng được hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng và cuối cùng là khâu chi trả

Chi kịp thời là nguyên tắc thể hiện vai trò của BHXH trong việc ổn định cuộc sống cho đối tượng Muốn vậy, phải quy định rõ ràng thời gian chi trả và tổ chức thực hiện chi trả đúng thời gian đó Trên cơ sở quy định thời gian dó, BHXH

tổ chức các hình thức chi trả kịp thời, thuận lợi, không gây phiền hà cho đối tượng

Để thực hiện được nguyên tắc chi đúng, đủ, kịp thời đòi hỏi trong bất kỳ hoàn cảnh, điều kiện nào của nền kinh tế - xã hội thì quỹ BHXH cũng phải đảm bảo đầy đủ nguồn lực tài chính để đảm bảo chi kịp thời, đầy đủ các chế độ BHXH cho những người được thụ hưởng

Ba là, nguyên tắc tập trung: thống nhất, công bằng, công khai

Quỹ BHXH phải được quản lý tập trung không phân tán để điều hòa trong toàn quốc đảm bảo nhu cầu chi tiêu kịp thời cho các đối tượng hưởng chế độ BHXH Chính sách, chế độ chi BHXH được ban hành thực hiện thống nhất trong cả nước Chế độ đóng góp và hưởng thụ phải được thực hiện công bằng đối với mọi đối tượng, không có sự phân biệt đối xử theo giới tính, dân tộc, địa giới hành chính, thành phần kinh tế Phải thực hiện chế độ công khai trong hoạt động chi BHXH,

có sự thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát của các cơ quan quản lý Nhà nước và

các tổ chức xã hội

Bốn là, nguyên tắc đảm bảo an toàn, tiết kiệm và hiệu quả

Nguồn tài chính dùng để chi trả các chế độ BHXH cho đối tượng được hưởng bảo hiểm phải được quản lý chặt chẽ, chi tiêu đảm bảo đúng tiêu chuẩn, chế

độ quy định, tiết kiệm và đạt được hiệu quả cao Đây cũng là một trong những nguyên tắc cần thiết đặt ra với hoạt động quản ly chi BHXH nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những thất thoát, mất mát nhưng đồng thời cũng giảm được các chi phí, tiết kiệm cho quỹ BHXH Quản lý chi BHXH tuân thủ theo những nguyên tắc cơ bản trên không những để quỹ BHXH tránh được thất thoát, đảm bảo nguồn lực chi trả, đảm bảo quyền lợi cho người tham gia mà còn là động lực thúc đẩy niềm tin cho mọi người lao động tích cực tham gia BHXH ngày càng nhiều (Đức Tảo, 2013)

1.4 Nội dung quản lý chi bảo hiểm xã hội

Một là, phân cấp quản lý chi trả bảo hiểm xã hội

Thông thường hệ thống BHXH được tổ chức theo nhiều cấp từ Trung ương xuống địa phương Trong đó mỗi cấp vừa chịu sự ràng buộc bởi các chế độ, thể lệ chung, vừa có tính chất tự chủ Phân cấp chi BHXH được hiểu là sự phân định phạm vi, trách nhiệm, quyền hạn và các chế độ BHXH của các cấp cơ quan BHXH trong việc tổ chức thực hiện chi trả chế độ BHXH Cơ quan BHXH Trung ương là

cơ quan quản lý, quy định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm, quyền hạn, loại chế độ, đối tượng quản lý cho BHXH các cấp địa phương cũng như đơn vị có liên quan Cơ quan BHXH địa phương có trách nhiệm tổ chức chi trả trợ cấp các chế độ BHXH theo phân cấp của cơ quan BHXH Trung ương

Việc chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH cho người hưởng BHXH ở địa phương được phân cấp như sau:

- Đối với BHXH tỉnh:

+ Chịu trách nhiệm toàn diện trong việc chi trả, quyết toán các chế độ BHXH trên địa bàn quản lý;

+ Trực tiếp chi trả và quyết toán chế độ ốm đau, thai sản (Nghỉ DSPHSK sau

ốm đau, thai sản và sau khi điều trị ổn định thương tật do TNLĐ - BNN) và chi trả các chế độ BHXH một lần cho NLĐ do BHXH tỉnh quản lý thu BHXH

- Đối với BHXH huyện:

+ Tổ chức chi trả và quyết toán chế độ ốm đau, thai sản (bao gồm nghỉ DSPHSK sau ốm đau, thai sản và sau khi điều trị ổn định thương tật do TNLĐ - BNN), chi trả các chế độ BHXH một lần cho NLĐ do BHXH huyện quản lý thu BHXH và các trường hợp BHXH tỉnh ủy quyền;

+ Chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, trợ cấp tuất một lần, trợ cấp mai táng cho các đối tượng hưởng hàng tháng trên địa bàn;

+ Chi trả các chế độ BHXH cho NLĐ có hồ sơ đề nghị giải quyết hưởng BHXH nộp tại BHXH huyện theo quy định (NLĐ bảo lưu thời gian đóng BHXH, tự đóng tiếp BHXH, nghỉ việc trước thời điểm sinh con hoặc nhận con nuôi )

- Đối với đại lý chi trả: Tổ chức chi trả và quyết toán các chế độ dài hạn như: hưu trí, TNLĐ, BNN hàng tháng, tử tuất do BHXH huyện ủy quyền

Hai là, quản lý đối tượng chi trả bảo hiểm xã hội

Để đảm bảo nguyên tắc chi đúng, chi đủ và kịp thời của quản lý chi BHXH thì hoạt động quản lý đối tượng chi trả BHXH là điều cần thiết đầu tiên Đối tượng hưởng chế độ BHXH rất đa dạng, biến động hàng năm do nhiều nguyên nhân Vì vậy, việc phân loại đối tượng, kiểm tra đối chiếu giữa danh sách chi trả và hồ sơ hưởng BHXH lưu về các chỉ tiêu: họ tên, địa chỉ, mức trợ cấp của đối tượng là công việc thường xuyên trong tác nghiệp quản lý đối tượng

Để quản lý đối tượng, cần phải thực hiện phân loại đối tượng Theo cách phân loại các chế độ BHXH, đối tượng hưởng BHXH được chia thành đối tượng hưởng chế độ BHXH dài hạn và đối tượng hưởng chế độ BHXH ngắn hạn, hoặc chia thành đối tượng hưởng trợ cấp một lần và đối tượng hưởng trợ cấp thường xuyên

Căn cứ vào từng loại đối tượng, tính chất phát sinh và thời gian hưởng trợ cấp để áp dụng phương pháp quản lý hợp lý Đối với đối tượng hưởng trợ cấp thường xuyên hàng tháng, cần quản lý theo địa bàn hành chính nơi đối tượng cư trú

Cơ quan BHXH cần phối hợp tốt với chính quyền địa phương và cơ quan quản lý nhân khẩu (công an) để quản lý theo sự biến động của loại đối tượng này Tuy nhiên, những loại trợ cấp một lần phát sinh gắn với đối tượng này thì cũng được quản lý cùng đối tượng Đối với đối tượng hưởng chế độ BHXH ngắn hạn, thường

họ đang là thành viên của một tổ chức (hoặc hội quần chúng, đoàn thể), của một đơn vị SDLĐ, cơ quan BHXH cần phối hợp tốt với các đơn vị, tổ chức đó để quản

lý, kiểm soát số lượng đối tượng

Việc quản lý đối tượng bao gồm các nội dung: quản lý lý lịch đối tượng, loại chế độ được hưởng, mức hưởng, thời gian hưởng và địa điểm thực hiện chi trả Quản lý đối tượng là khâu đầu tiên trong quy trình quản lý chi BHXH nhằm đảm bảo hoạt động chi trả được thực hiện đúng, đủ

Đối với những đối tượng hết hạn hưởng hoặc chết, hoặc không lĩnh trong ba tháng liên tiếp, BHXH huyện lập danh sách gửi phòng Chế độ BHXH tỉnh tổng hợp cắt khỏi danh sách chi trả

Hàng tháng, căn cứ vào danh sách chi trả tháng trước, số duyệt mới phòng Chế độ BHXH số báo giảm tổng hợp từ BHXH các huyện báo cáo, phòng Chế độ BHXH nhập dữ liệu vào máy để quản lý và in danh sách chi trả cho đối tượng

Khi có đối tượng nhận lương hưu và trợ cấp, đối tượng phải ký nhận vào danh sách chi trả do BHXH tỉnh lập Nếu đối tượng ủy quyền cho người khác lĩnh thay thì phải có Giấy ủy quyền có xác nhận của UBND nơi đối tượng cư trú và chỉ

có giá trị trong vòng ba tháng Nếu đối tượng không nhận trợ cấp trong vòng sáu tháng liên tục thì số tiền trên tạm thời bị thu hồi, BHXH huyện sẽ lập danh sách gửi BHXH tỉnh và đối tượng đó sẽ không có tên trong danh sách chi trả tháng liền kề Đối tượng này muốn nhận lại trợ cấp thì phải làm đơn có xác nhận của UBND xã

gửi BHXH huyện, BHXH huyện báo cáo lên BHXH tỉnh để giải quyết

Ba là, lập và xét duyệt dự toán chi bảo hiểm xã hội

Cơ quan BHXH trung ương chịu trách nhiệm cấp nguồn kinh phí để cơ quan BHXH địa phương thực hiện chi trả Vì thế, để có nguồn kinh phí, định kỳ cơ quan BHXH địa phương phải lập báo cáo về số đối tượng tăng, giảm, số đối tượng hưởng trợ cấp BHXH trong kỳ và dự toán khoản phải chi để chuyển lên cơ quan BHXH trung ương xét duyệt, sau đó cấp phát nguồn kinh phí

Dự toán chi BHXH cho đối tượng hưởng BHXH được lập hàng năm phản ánh đầy đủ nội dung từng khoản chi:

- Chi các chế độ BHXH từ nguồn NSNN:

+ Chi hàng tháng (thường xuyên);

+ Trợ cấp một lần

- Chi các chế độ BHXH từ nguồn quỹ BHXH:

+ Chi hàng tháng: lương hưu, trợ cấp BHXH cho đối tượng hưởng chế độ; + Trợ cấp một lần

Dự toán phải kèm theo thuyết minh vế số lượng đối tượng đang hưởng dự kiến đối tượng tăng, giảm và nhu cầu chi khác trong năm Hàng năm, BHXH tỉnh lập dự toán chi các chế độ BHXH trên địa bàn toàn tỉnh theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam Dự toán chi hàng năm của BHXH tỉnh được lập trên cơ sở tổng hợp dự toán chi BHXH được duyệt của BHXH huyện và số chi trực tiếp tại BHXH tỉnh, lập thành 4 bản: 1 bản lưu tại tỉnh, 1 bản gửi Kho bạc nhà nước tỉnh, 1 bản gửi

Bộ Tài chính, 1 bản gửi BHXH Việt Nam trước ngày 15 tháng 9 năm trước Dự toán chi hàng năm của BHXH tỉnh là chính thức khi được BHXH Việt Nam và Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam duyệt

Theo hướng dẫn của BHXH tỉnh, hàng năm BHXH huyện lập dự toán chi BHXH cho đối tượng hưởng trên địa bàn huyện Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch được duyệt, BHXH huyện phải báo cáo, giải trình để BHXH tỉnh xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng (Nguyễn Văn Định, 2003)

Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam, hàng năm BHXH tỉnh hướng dẫn, tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho BHXH huyện; lập dự toán chi BHXH cho đối tượng hưởng trên địa bàn tỉnh Dự toán chi BHXH được lập trên cơ sở dự toán chi của BHXH các huyện và số chi trả trực tiếp tại BHXH tỉnh Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh vượt kế hoạch được duyệt, BHXH tỉnh phải báo cáo giải trình để BHXH Việt Nam xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, hàng năm BHXH Việt Nam hướng dẫn,

tổ chức xét duyệt và thông báo dự toán kinh phí chi trả các chế độ BHXH cho BHXH tỉnh; lập dự toán chi BHXH của Ngành

Việc lập dự toán chi đúng đắn dựa trên các báo cáo về số đối tượng tăng, giảm và có mặt thường xuyên trong kỳ có ý nghĩa quan trọng trong việc bố trí kinh

phí đầy đủ, kịp thời cho quá trình chi trả Bởi vì quỹ BHXH được quản lý tập trung, thống nhất tại cơ quan BHXH cấp Trung ương, trong thời gian nhàn rỗi, quỹ BHXH được thực hiện các biện pháp đầu tư Do đó, để có nguồn kinh phí thực hiện chi trả,

cơ quan BHXH địa phương phải lập dự toán kinh phí chi trả các chế độ để chuyển lên cơ quan BHXH Trung ương xét duyệt, làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn kinh phí và cấp phát kinh phí (Bảo hiểm xã hội Việt Nam, 2012)

Bốn là, quản lý quy trình tổ chức thực hiện chi BHXH

Đây là bước rất quan trọng vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ tham gia BHXH Tuỳ thuộc vào điều kiện hoạt động của ngành mà cơ quan BHXH lựa chọn cách thức tổ chức chi trả phù hợp trên từng địa bàn cụ thể sao cho chi phí tiết kiệm nhất nhưng vẫn đảm bảo được chi trả kịp thời, nhanh chóng đến tay đối tượng hưởng

Có hai phương thức chi trả, đó là phương thức chi trả trực tiếp và phương thức chi trả gián tiếp

Phương thức chi trả trực tiếp là phương thức trả trợ cấp BHXH trực tiếp cho đối tượng hưởng BHXH không qua đại lý trung gian Việc chi trả do cán bộ của ngành BHXH trực tiếp thực hiện Thông thường, mỗi cán bộ làm công tác chi trả của cơ quan BHXH chịu trách nhiệm chi trả cho đối tượng hưởng BHXH ở một số địa bàn hoặc một số đơn vị SDLĐ Công tác chi trả trực tiếp tùy thuộc vào số cán

bộ làm công tác chi trả của cơ quan BHXH, số đối tượng hưởng trợ cấp và địa bàn chi trả Cán bộ chi trả phải thực hiện tất cả các khâu của quá trình chi trả: lên kế hoạch, thông báo thời gian chi trả cho từng địa bàn, đơn vị được phân công phụ trách, chuẩn bị tiền chi trả và lập báo cáo, quyết toán với cơ quan BHXH sau khi chi trả

Phương thức chi trả gián tiếp là phương thức chi trả cho đối tượng hưởng trợ cấp BHXH thông qua đại lý chi trả Theo phương thức này, cơ quan BHXH ký kết hợp đồng trách nhiệm với một số cá nhân làm đại lý chi trả thông qua chính quyền địa phương Những cá nhân này thường là những người đang hưởng chế độ BHXH,

có trách nhiệm, uy tín ở địa phương, và được cơ quan chính quyền địa phương giới thiệu Hàng tháng, đại lý chi trả nhận danh sách đối tượng và tiền từ cơ quan BHXH cấp địa phương hoặc giao nhận tay ba tại Kho bạc, Ngân hàng để tiến hành chi trả

cho các đối tượng hưởng trợ cấp BHXH Sau mỗi kỳ chi trả, đại lý chi trả có trách nhiệm lập báo cáo, quyết toán với cơ quan BHXH

Năm là, báo cáo và quyết toán chi BHXH

Kết thúc mỗi kỳ tổ chức chi trả, cơ quan BHXH địa phương phải lập báo cáo

về thực trạng chi, những vấn đề phát sinh trong quá trình chi trả Sau đó, gửi lên cơ quan BHXH trung ương để tổng hợp và quyết toán

- Đối với BHXH huyện:

+ Hàng tháng, lập danh sách báo giảm hưởng BHXH, đối tượng chưa nhận hưởng hưu và trợ cấp BHXH, danh sách không phải trả lương hưu, trợ cấp BHXH gửi BHXH tỉnh;

+ Hàng quý, lập báo cáo tổng hợp chi trợ cấp ốm đau, thai sản, nghỉ DSPHSK, danh sách thu hồi kinh phí chi BHXH, danh sách đối tượng chưa nhận lương hưu, trợ cấp BHXH một lần và báo cáo quyết toán tài chính gửi BHXH tỉnh

Cơ quan BHXH cấp trên đánh giá, công nhận kết quả thực hiện nhiệm vụ chi trả của cơ quan cấp dưới, đồng thời phát hiện những sai sót, gian lận trong quá trình chi trả để kịp thời chấn chỉnh, điều chỉnh quy trình chi trả cho phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác chi trả các chế độ BHXH và góp phần đảm bảo an toàn cho quỹ BHXH

Công tác xét duyệt, thẩm định và thông báo quyết toán năm được thực hiện ở tất cả các đơn vị dự toán các cấp trong hệ thống BHXH Việt Nam bao gồm: Đơn vị

dự toán cấp 1 là BHXH Việt Nam; Đơn vị dự toán cấp 2 là BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Đơn vị dự toán cấp 3 là các đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam như văn phòng BHXH Việt Nam, Trung tâm nghiên cứu khoa học, Báo

BHXH, Tạp chí BHXH và BHXH các quận, huyện, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh

Sáu là kiểm tra, giám sát

Đây là nội dung cuối cùng của quản lý chi BHXH Theo quy định việc kiểm tra, giám sát chi BHXH được tiến hành theo tháng, quý Công việc kiểm tra được thực hiện theo 2 hình thức sau:

Một là kiểm tra theo định kỳ: BHXH tỉnh thành lập đoàn kiểm tra và lên kế hoạch để đi kiểm tra các đơn vị sử dụng lao động, bệnh viện, BHXH các huyện theo tháng, quý Khi kiểm tra thì BHXH tỉnh sẽ phối kết hợp với BHXH huyện nơi đến kiểm tra để đạt hiệu quả tốt nhất

Hai là kiểm tra đột xuất: Việc kiểm tra này được thực hiện khi có đơn tố cáo, khiếu nại của cá nhân hay tập thể về hành vi giả mạo, khai man để trục lợi hưởng các chế độ BHXH hoặc do phát hiện có sự sai lệch, làm giả hồ sơ BHXH tỉnh thành lập đoàn kiểm tra và tiến hành công tác thanh tra, kiểm tra theo luật định

Công tác kiểm tra là nhiệm vụ hết sức quan trọng vì qua đó phát hiện, uốn nắn kịp thời những sai sót trong quản lý chi BHXH

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả BHXH

Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý chi BHXH bao gồm:

- Một là: Chính sách tiền lương và chính sách BHXH nói chung, chi BHXH

nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương làm tiền đề và cơ

sở cho việc thực hiện chính sách BHXH Khi Nhà nước điều chỉnh mức lương tối thiểu chung, điều đó đồng nghĩa với việc nâng cao mức hưởng các chế độ BHXH của người lao động và đương nhiên chi BHXH sẽ tăng lên Từ năm 1990 đến năm

2011, Nhà nước đã 10 lần điều chỉnh tăng mức lương tối thiểu từ 120.000 đồng/tháng lên 540.000 đồng/tháng Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định số 33/2009/NĐ-CP ngày 06 tháng 4 năm 2009 quy định mức lương tối thiểu từ 540.000 đồng/tháng lên 650.000 đồng/tháng, đồng thời ban hành Nghị định số 34/2009/NĐ-CP ngày 06 tháng 4 năm 2009, Nghị định 28/2010/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu từ 650.000 đồng/tháng lên 730.000 đ/tháng, Nghị định 23/2011/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu từ 730.000 đồng/tháng lên 830.000 đ/tháng, Nghị định 31/2012/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu lên 1.050.000 đồng/tháng, Nghị định 66/2013/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu lên 1.150.000

đồng/tháng, Nghị định 47/2016/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu lên 1.210.000 đồng/tháng, Nghị định 47/2017/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu lên 1.300.000 đồng/tháng , Nghị định 72/2018/NĐ CP quy định mức lương tối thiểu lên 1.390.000 đồng/tháng và đến tại thời điểm này là 1.490.000đ/tháng, và đến tại thời điểm này là điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng đối với cán bộ xã đã nghỉ việc Song song với việc điều chỉnh mức lương tối thiểu, Chính phủ cũng điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng Theo đó, những đối tượng đang hưởng lương hưu, trợ cấp hàng tháng, mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng từ ngày 01/05/2011 sẽ bằng mức lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp tháng 4/2011 nhân với hệ số 1,137 Nguồn tài chính dùng để chi BHXH vì thế cũng tăng lên

Hai là, sự biến động về đối tượng hưởng chế độ BHXH

Sự biến động về đối tượng hưởng chế độ BHXH có ảnh hưởng rất lớn tới chi BHXH Bởi lẽ, đối tượng hưởng chế độ BHXH rất đa dạng, thường xuyên biến động do: sự thay đổi về chính sách; NLĐ bị mất; NLĐ đến tuổi nghỉ hưu, NLĐ hết hạn hưởng BHXH; NLĐ thay đổi địa điểm cư trú…, đều ảnh hưởng trực tiếp tới công tác quản lý đối tượng thụ hưởng cũng như công tác chi trả và quản lý chi BHXH Vì vậy, để đảm bảo nguyên tắc chi đúng, chi đủ và kịp thời của quản lý chi

BHXH thì hoạt động quản lý đối tượng chi trả BHXH là điều hết sức cần thiết

Ba là, chủ thể quản lý

Chủ thể quản lý đóng vai trò quyết định trong quản lý chi BHXH Nếu cơ quan BHXH có cơ cấu tổ chức bộ máy hợp lý, cán bộ quản lý chi BHXH có trình

độ, năng lực và phẩm chất đạo đức, đồng thời được trang bị đầy đủ các phương tiện

cơ sở vật chất phục vụ cho công tác chi trả các chế độ BHXH thì hoạt động quản lý chi BHXH sẽ đạt hiệu quả cao Ngược lại, nếu cơ quan BHXH có đội ngũ cán bộ yếu kém về chuyên môn, cơ sở vật chất thiếu thốn thì hoạt động quản lý chi BHXH

sẽ gặp nhiều khó khăn, lúng túng và kém hiệu quả

Bốn là, môi trường quản lý chi BHXH

Môi trường quản lý chi BHXH bao gồm:

- Điều kiện tự nhiên và xã hội của địa phương: Môi trường điều kiện tự

nhiên và xã hội của địa phương là một trong những yếu tố khách quan ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động quản lý chi BHXH Những địa phương có địa hình giao thông đi lại dễ dàng, trình độ dân trí cao sẽ thuận lợi cho hoạt động chi trả các chế

độ BHXH Và ngược lại, với những địa phương có địa hình phức tạp, bị chia cắt, trình độ sản xuất và dân trí thấp, giao thông đi lại khó khăn thì việc tuyên truyền và tiếp cận đối tượng thụ hưởng trong công tác chi trả chế độ BHXH gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là đối với việc đảm bảo an toàn tiền mặt trong quá trình quản lý chi

trả BHXH;

- Điều kiện kinh tế của địa phương: Môi trường kinh tế tác động mạnh tới

quản lý chi BHXH bởi lẽ, đối với những địa phương có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, đời sống của NLĐ được cải thiện, việc sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp cũng thuận lợi, thì sẽ tạo điều kiện cho các đơn vị SDLĐ quan tâm hơn đến việc tham gia BHXH và do đó quyền lợi của NLĐ được đảm bảo Vì vậy, tạo điều kiện cho hoạt động quản lý chi BHXH thuận lợi hơn

Ngược lại, đối với những địa phương có kinh tế chậm phát triển, tốc độ tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người thấp, việc sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trên địa bàn không ổn định, không những lương của NLĐ tham gia BHXH thấp, mà còn có khả năng người SDLĐ không chú ý tới việc đóng BHXH cho NLĐ, dẫn tới nguồn thu BHXH sẽ giảm sút và quyền lợi BHXH của NLĐ cũng bị ảnh hưởng Số NLĐ được tham gia và thụ hưởng chế độ chính sách BHXH sẽ giảm, gây ảnh hưởng và khó khăn lớn đến hoạt động chi trả và quản lý chi BHXH

1.6 Kinh nghiệm tại các địa phương trong công tác quản lý chi trả BHXH

1.6.1 Kinh nghiệm của huyện Lương Sơn

Được sự hướng dẫn chỉ đạo của BHXH tỉnh Hòa Bình, công tác quản lý chi BHXH trên địa bàn huyện Lương Sơn đã đạt được những kết quả quan trọng BHXH huyện Lương Sơn đã khẳng định được vai trò, vị thế của mình trong đời sống xã hội, đưa chính sách của Đảng và Nhà nước đến với mọi tầng lớp nhân dân, đảm bảo ASXH, góp phần quan trọng vào nâng cao đời sống, ổn định chính trị và

phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng của Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung

Mặc dù là địa phương tập trung đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH thường xuyên lớn nhất toàn quốc, nhưng công tác quản lý chi BHXH được BHXH huyện Lương Sơn thực hiện tốt Chế độ BHXH được giải quyết đúng đối tượng, đúng mức hưởng theo quy định của pháp luật Năm 2018, đã giải quyết chế độ BHXH cho 67.235 người Trong đó, hưởng hàng tháng là 24.993 đối tượng; hưởng một lần là 42.242 người; chế độ ngắn hạn cho 323.556 lượt người, với số tiền 178 tỷ đồng

Quản lý chi BHXH được cơ quan BHXH huyện Lương Sơn luôn chú trọng thực hiện tốt công tác chi trả Năm 2018, BHXH huyện Lương Sơn đã chi 26.377 tỷ đồng cho 538.144 đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng, chi qua thẻ ATM là 147 tỷ đồng với số thẻ là 30.690 thẻ

Để đạt được những kết quả trên và không ngừng nâng cao chất lượng quản lý chi BHXH trên địa bàn huyện Lương Sơn nhằm phục vụ tốt đối tượng thụ hưởng chính sách BHXH, BHXH huyện luôn chú trọng cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT vào các hoạt động nghiệp vụ của ngành, triển khai và hoàn thiện ứng dụng phần mềm "một cửa điện tử" có lắp đặt camera giám sát trong công tác tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính theo cơ chế "một cửa", thống nhất trên toàn thành phố Đến nay, việc tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ bằng phần mềm đã ổn định, đáp ứng được việc luân chuyển hồ sơ liên thông giữa các phòng nghiệp vụ và giữa BHXH huyện Lương Sơn với BHXH các huyện Việc ứng dụng hiệu quả phần mềm này là một bước cải tiến trong công tác thủ tục hành chính; xác định rõ được trách nhiệm của công chức, viên chức thụ lý và xử lý hồ sơ; hạn chế được tình trạng trả chậm, muộn hồ sơ; tiết kiệm thời gian, tạo thuận lợi nhất cho các đối tượng tham gia và thụ hưởng BHXH

Bảo hiểm xã hội huyện Lương Sơn luôn chủ động và tăng cường trong công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành BHXH, đặc biệt là quản lý chi BHXH Bên cạnh đó, BHXH huyện còn không ngừng tăng cường kỷ luật, kỷ cương đối với công chức, viên chức trong quá trình thực thi công vụ, nâng cao ý thức văn hóa công sở trong giao tiếp, ứng xử với các tổ chức, cá nhân đến liên hệ giao dịch; đẩy mạnh

công tác tuyên truyền sâu rộng dưới nhiều hình thức đa dạng, phong phú nhằm nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân trên địa bàn huyện về chính sách BHXH

do đó đã thu hút đông đảo đối tượng tham gia BHXH

1.6.2 Kinh nghiệm của huyện Lạc Sơn

Hàng năm BHXH huyện đều hoàn thành và hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu kế hoạch được giao; tình trạng nợ đọng BHXH dần dần được khắc phục Đồng thời, để đảm bảo công bằng giữa trách nhiệm đóng góp và quyền lợi được thụ hưởng của người tham gia BHXH, cơ quan BHXH của tỉnh đã tập trung chỉ đạo, từng bước đổi mới, nâng cao chất lượng trong công tác tiếp nhận, thẩm định hồ sơ, giải quyết chế độ chính sách theo đúng quy định, từ đó tạo niềm tin cho NLĐ và người dân trên địa bàn đối với chính sách BHXH

Công tác quản lý chi BHXH luôn được BHXH huyện Lạc Sơn quan tâm với mục tiêu, chi đúng, chi đủ và chi kịp thời cho đối tượng thụ hưởng Mặc dù địa bàn quản lý chi BHXH rộng, đặc biệt có một số xã miền núi giao thông đi lại khó khăn, đối tượng hưởng đông, nguồn kinh phí để chi trả lớn nhưng BHXH của tỉnh đã chỉ đạo các đơn vị áp dụng linh hoạt các hình thức chi trả vì vậy lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng luôn được cấp phát đầy đủ, kịp thời, an toàn đến tận tay đối tượng thụ hưởng

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi BHXH nhằm phục vụ tốt đối tượng tham gia BHXH, BHXH huyện Lạc Sơn rất chú trọng việc ứng dụng CNTT vào các hoạt động nghiệp vụ Do đó, ngay sau khi BHXH Việt Nam ban hành phần mềm tiếp nhận và quản lý hồ sơ, BHXH huyện đã tiếp nhận chuyển giao công nghệ phần mềm này và cho sử dụng ngay Nhờ đó, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu của các bộ phận được liên thông, giúp cho việc tiếp nhận và quản lý hồ sơ trở nên thuận tiện, nhanh gọn và đạt hiệu quả cao

Kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2015 việc chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng được thanh toán qua đại lý bưu điện Bưu điện huyện Lạc Sơn thường xuyên phối hợp với BHXH huyện Lạc Sơn tổ chức Hội nghị triển khai công tác quản lý người hưởng, chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH qua hệ thống Bưu điện trên

địa bàn huyện Lạc Sơn để thống nhất một số nội dung trong hợp đồng dịch vụ quản

lý người hưởng và chi trả các chế độ BHXH hàng tháng qua hệ thống Bưu điện Cán bộ của BHXH huyện hướng dẫn nghiệp vụ, quy trình quản lý người hưởng, chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH; Công tác tài chính kế toán cho dịch vụ chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH đồng thời giải đáp những ý kiến xung quanh dịch vụ mới này

Lãnh đạo Bưu điện huyện Lạc Sơn và BHXH huyện Lạc Sơn thống nhất cách thức phối hợp để triển khai dịch vụ có hiệu quả Tăng cường công tác tuyên truyền để hiểu rõ mục đích ý nghĩa của việc mở rộng công tác quản lý, chi trả BHXH qua hệ thống Bưu điện nhằm phục vụ tốt hơn, tạo thuận lợi cho người thụ hưởng Tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị tạo chức năng, tạo sự đồng thuận

từ tỉnh đến cơ sở Trong quá trình thực hiện, 2 bên làm tốt công tác xây dựng kế hoạch, thường xuyên trao đổi nghiệp vụ và giải quyết kịp thời những vướng mắc phát sinh để dịch vụ được triển khai sâu rộng và hiệu quả

1.6.3 Kinh nghiệm của huyện Kim Bôi

Sau 5 năm triển khai thí điểm, công tác quản lý, chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH hằng tháng qua hệ thống bưu điện đã góp phần từng bước hoàn thiện mô hình quản lý và chi trả BHXH hiện đại, chuyên nghiệp hóa Tuy nhiên, để tiếp tục

mở rộng và hoàn thiện mô hình này, rất cần sự đồng thuận, ủng hộ của các bộ, ngành, chính quyền địa phương cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa Tổng công ty Bưu chính Việt Nam (VietnamPost) và cơ quan BHXH các cấp

Rút ngắn thời gian chi trả Ðây là kết quả của việc chuyển đổi hình thức chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH qua hệ thống bưu điện: "Hình thức trả lương hưu qua

hệ thống bưu điện nhanh gọn, thuận tiện hơn so với việc trả lương qua các cán bộ

xã, phường như trước Hơn nữa, thái độ phục vụ tận tình, chu đáo, chuyên nghiệp của các nhân viên bưu điện khiến những người già được ưu tiên nhận trước, cụ nào sức khỏe quá yếu, không đến được điểm chi trả tại xã lĩnh lương hưu thì bưu điện

cử người đến tận nhà trả"

Hoàn thiện dịch vụ: Có thể nói, việc thực hiện tốt công tác chi trả lương hưu