Hoàn thiện công tác quản lý thu bhxh bắt buộc tại bảo hiểm xã hội tỉnh hòa bình

Trong thời gian qua BHXH tỉnh Hòa Bình đã thực hiện rất tốt chức năng của mình được giao và đạt được những thành tựu quan trọng như tăng số thu, phát triển nhanh đối tượng tham gia BHXH,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

CHU QUỲNH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH

BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI

CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tư liệu, số liệu sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào

Hà Nội, ngày 02 tháng 5 năm 2020

Người cam đoan

Chu Quỳnh

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các thầy, cô giáo khoa Kinh tế và Quản trị Kinh doanh Đại học Lâm nghiệp Việt Nam; Ban Giám đốc, cán bộ cơ quan BHXH tỉnh Hòa Bình Đặc biệt là sự tận tình hướng dẫn giúp đỡ của TS Phạm Thị Tân - người thầy đã định hướng, chỉ bảo và hết lòng tận tụy, dìu dắt tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy, cô giáo khoa Kinh

tế và Quản trị kinh doanh và đặc biệt sự quan tâm, chỉ bảo, tham gia ý kiến quý báu của TS Phạm Thị Tân; Cùng với sự ủng hộ và giúp đỡ nhiệt tình của quý cơ quan nơi tôi đang công tác, đồng nghiệp, gia đình, bạn bè, các đơn vị

đã cộng tác giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập thông tin, dữ liệu nghiên cứu

để tôi hoàn chỉnh bản luận văn này

Luận văn là quá trình nghiên cứu công phu, sự làm việc khoa học và nghiêm túc của bản thân song do khả năng và trình độ còn hạn chế nên chắc hẳn luận văn sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định; Tôi rất mong nhận được sự quan tâm, chỉ bảo và đóng góp ý kiến quý báu của các thầy giáo, cô giáo và những độc giả quan tâm tới đề tài này để luận văn hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 02 tháng 5 năm 2020

Học viên

Chu Quỳnh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC 6

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 6

1.1.1 Một s hái ni m cơ ản 6

1.1.2 c i m và vai trò của BHXH ắt uộc 9

1.1.3 Quản lý thu BHXH ắt uộc 12

1.1.4 Yếu t ảnh hưởng ến công tác quản lý thu BHXH ắt uộc 22

1.2 Cơ sở thực tiễn về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 25

1.2.1 Kinh nghi m thực tiễn công tác quản lý thu BHXH ắt uộc ở một s tỉnh trong nước 25

1.2.2 Bài học rút ra từ inh nghi m công tác quản lý thu BHXH ắt uộc từ một s tỉnh hác cho BHXH tỉnh Hòa Bình 28

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30 2.1 Tổng quan về cơ quan BHXH tỉnh Hòa Bình 30

2.1.1 c i m của tỉnh Hòa Bình 30

2.1.2 Quá trình hình thành và phát tri n của BHXH tỉnh Hòa Bình 31

2.1.3 Cơ cấu tổ chức ộ máy quản lý của BHXH tỉnh Hòa Bình 32

2.1.3 Chức năng nhi m vụ của BHXH 34

2.2 Phương pháp nghiên cứu 36

2.2.1 Phương pháp thu thập s li u thứ cấp 36

2.2.2 Phương pháp thu thập s li u sơ cấp 37

2.2.3 Phương pháp xử lý s li u 38

2.2.4 Phương pháp phân tích s li u 38

2.2.5 Các chỉ tiêu sử dụng trong nghiên cứu 39

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 42

3.1 Thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Hòa Bình 42

3.1.1 Quy trình quản lý thu BHXH ắt uộc t i BHXH tỉnh Hòa Bình 42

3.1.2 Quản lý i tượng tham gia BHXH ắt uộc i với h i doanh nghi p 46

3.1.3 Quản lý mức thu ảo hi m xã hội ắt uộc 51

3.1.4 Tổ chức thu BHXH ắt uộc 56

3.1.5 Nợ ọng BHXH ắt uộc và xử lý nợ ọng 60

3.1.6 Thanh tra, i m tra về thu BHXH 63

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buôc tại BHXH tỉnh Hòa Bình 64

3.2.1 Cơ chế, chính sách 68

3.2.2 iều i n phát tri n inh tế xã hội 69

3.2.3 Công tác i m tra, thanh tra và chế tài xử ph t vi ph m 70

3.2.4 Công tác thông tin tuyên truyền 71

3.2.5 Công tác cải cách hành chính của ngành BHXH 72

3.2.6 Ý thức trách nhi m và thái ộ phục vụ của nhân viên ngành BHXH 73

3.3 Đánh giá chung về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 73

3.3.1 Những ết quả t ược 73

3.3.2 Những h n chế tồn t i 76

3.3.3 Nguyên nhân của những h n chế 77

3.4 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình 78

3.4.1 ịnh hướng và mục tiêu hoàn thi n quản lý thu BHXH ắt uộc 78 3.4.2 Giải pháp hoàn thi n quản lý thu BHXH ắt uộc t i BHXH tỉnh Hòa Bình 81

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 87 TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt

BHTN Bảo hiểm thất nghiệp BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế CCHC Cải cách hành chính CNTT Công nghệ thông tin

DNNN Doanh nghiệp Nhà nước DNNQD Doanh nghiệp ngoài quốc doanh ĐTNN Đầu tư nước ngoài

HCSN Hành chính sự nghiệp HĐLĐ Hợp đồng lao động HĐLV Hợp đồng làm việc

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Cán bộ, viên chức BHXH tỉnh Hòa Bình năm 2019 34Bảng 2.2 Bảng tổng hợp mẫu điều tra 37Bảng 3.1 Số cán bộ thu BHXH trong khối doanh nghiệp tại BHXH tỉnh Hoà Bình năm 2019 43Bảng 3.2 Số đơn vị tham gia BHXH bắt buộc (2017 - 2019) 47Bảng 3.3 Số lao động tại các doanh nghiệp tham gia BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 48Bảng 3.4 Quỹ lương trích nộp BHXH tại BHXH tỉnh Hòa Bình 52Bảng 3.5 Tổng hợp mức lương thực tế và mức lương làm căn cứ đóng BHXH 54Bảng 3.6 Thực hiện kế hoạch thu của BHXH tỉnh 2017 - 2019 56Bảng 3.7 Tổng hợp số nợ đóng BHXH tại BHXH tỉnh Hòa Bình (2017 - 2019) 60Bảng 3.8 Tình hình thực hiện kiểm tra thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp tại BHXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 63Bảng 3.9 Đánh giá của các doanh nghiệp về BHXH năm 2019 64

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Bộ máy tổ chức của cơ quan BHXH tỉnh Hòa Bình 33

Sơ đồ 3.1 Quy trình chi tiết thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình 46Biểu đồ 3.1 So sánh đơn vị tham gia BHXH bắt buộc với đơn vị hiện có tại BHXH tỉnh Hòa Bình năm 2019 48Biểu đồ 3.2 So sánh lao động tham gia BHXH bắt buộc với lao động hiện có tại BHXH tỉnh Hòa Bình 2019 49Biểu đồ 3.3a Kết quả thu BHXH bắt buộc khối DN tại BHXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 59Biểu đồ 3.3b Cơ cấu thu BHXH bắt buộc khối DN tại BHXH tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2017 - 2019 59Biểu đồ 3.4 Kết quả thu hồi nợ đọng tại BHXH tỉnh Hòa Bình (2017 - 2018) 62

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những chính sách lớn và có tính nhân văn sâu sắc, có tầm quan trọng của Đảng và Nhà nước Trong những năm qua BHXH đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần ổn định đời sống của nhân dân BHXH là trụ cột chính của an sinh xã hội, là cơ sở để

ổn định và phát triển kinh tế xã hội của đất nước Với nguyên tắc “lấy số đông

bù cho số ít”, “có đóng góp thì mới được thụ hưởng các chế độ BHXH” vì thế, BHXH ngày càng trở thành nền tảng cơ bản cho an sinh xã hội (ASXH) của mỗi quốc gia, của mọi thể chế nhà nước và được thực hiện ở hầu hết các nước trên thế giới Nhận thức được tầm quan trọng của việc đảm bảo an sinh

xã hội Nhà nước đã trải qua nhiều giai đoạn, nhiều lần bổ sung và sửa đổi đã ban hành nhiều văn bản về chính sách BHXH Chế độ chính sách BHXH đã trải qua nhiều giai đoạn, nhiều lần bổ sung và sửa đổi đến khi Luật BHXH 71/2006/QH11 đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2006 và Luật BHXH 58/2014/QH13 sửa đổi ban hành ngày 20/11/2014 Lần đầu tiên trong lịch sử đất nước ta có ban hành một bộ Luật về BHXH, nó là cơ sở pháp lý hết sức quan trọng trong việc thực hiện chế độ, chính sách BHXH ở nước ta Luật BHXH quy định rõ ràng cụ thể về đối tượng tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của các đối tượng khi tham gia BHXH Trong đó luôn xác định để cân đối quỹ thì việc quản lý thu BHXH

là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, phải đảm bảo thu đúng, thu đủ và đúng số tiền quy định, hạn chế tối đa số nợ BHXH

Trong quy trình thực hiện công tác BHXH thì công tác Thu BHXH là

một trong những vấn đề hết sức quan trọng “Thực hiện tốt các chính sách BHXH là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, là trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội,

doanh nghiệp và mỗi người dân” Để làm tốt được vấn đề này, mỗi cán bộ công chức, viên chức ngành BHXH phải nêu cao tình thần trách nhiệm, mở rộng phương thức tuyên truyền để Luật BHXH, Luật BHYT đi vào cuộc sống, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho mỗi người dân, người lao động khi tham gia BHXH, BHYT luôn tin tưởng vào tính ưu việt của các chính sách BHXH, BHYT

Trong thời gian qua BHXH tỉnh Hòa Bình đã thực hiện rất tốt chức năng của mình được giao và đạt được những thành tựu quan trọng như tăng số thu, phát triển nhanh đối tượng tham gia BHXH, thực hiện tốt chi trả các chế

độ chính sách cho người lao động trên địa bàn tỉnh Hiện nay, đảm bảo an toàn quỹ BHXH, trong đó trọng tâm là nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH

là một trong những nhiệm vụ hàng đầu Tuy nhiên, từ thực tế cho thấy quá trình thực hiện công tác thu BHXH còn gặp không ít khó khăn, thách thức và hiệu quả chưa cao Tỷ lệ người lao động đang làm việc ở các đơn vị sử dụng lao động nhưng chưa được tham gia đóng BHXH còn cao và nếu tham gia thì vẫn còn hình thức chưa tham gia đầy đủ đặc biệt là tại các doanh nghiệp vừa

và nhỏ Tình trạng đơn vị sử dụng lao động còn trốn đóng, đóng không đầy đủ

và nợ đóng BHXH cho người lao động, còn diễn ra thường xuyên trên cả nước cũng như tại BHXH tỉnh Vì vậy, việc nghiên cứu thực tiễn để tìm ra những giải pháp hiệu quả nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc là vô cùng cần thiết Nhận thức được tầm quan trọng của việc đảm bảo

an sinh xã hội Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản về chính sách BHXH.Với

những lý do nêu trên nghiên cứu "Hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH

bắt buộc tại bảo hiểm xã hội tỉnh Hòa Bình" là cần thiết

2 Mục tiêu nghiên cứu

a Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc trong thời gian tới

3 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc Với đối tượng này đề tài đi sâu nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Hòa Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận văn nghiên cứu những vấn đề liên quan đến lý luận

và thực tiễn trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

Hiện nay, tại BHXH tỉnh gồm 8 khối với tổng số 1.581 đơn vị, trong đó khối doanh nghiệp 1.262 đơn vi chiếm 87,64% Đề tài tập trung nghiên cứu thực tiễn trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp tại BHXH tỉnh Hòa Bình

- Ph m vi hông gian: Đề tài thực hiện nghiên cứu công tác quản lý

thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình

- Phạm vi thời gian: Các thông tin số liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2017 đến năm 2019 Số liệu sơ cấp được thực hiện khảo sát vào tháng 2 năm 2020

4 Nội dung nghiên cứu

- Những vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

- Thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình

- Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình

- Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Hòa Bình trong thời gian tới

5 Tổng quan các công trình nghiên cứu

- Phạm Trường Giang (2010), Hoàn thi n cơ chế thu Bảo hi m xã

hội ở Vi t Nam Luận án Tiến sĩ, trường ĐH Lao động và Xã hội, Hà Nội

Luận án nghiên cứu về cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam, việc phân cấp quản lý thu BHXH, các chế tài về đóng BHXH và xử lý vi phạm về đóng BHXH Trên cơ sở phân thích cơ chế chính sách thu BHXH ở Việt Nam, tác giả có tham khảo một số mô hình thu BHXH ở một số nước phát triển từ đó

có đưa ra một số giải pháp có ý nghĩa thực tiễn nhằm hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt Nam

- Bùi Thị Thanh Thanh (2011), Quản lý thu Bảo hi m xã hội từ các

doanh nghi p t i Bảo hi m xã hội tỉnh Phú Thọ Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại

học Nông nghiệp Hà Nội Luận văn đã phân tích thực trạng quản lý thu BHXH từ các doanh nghiệp tại BHXH tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2006 -

2010 Phân tích và đánh giá những thành công và chỉ ra những hạn chế, để từ

đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH từ các doanh nghiệp tại BHXH tỉnh Phú Thọ

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ (1996), Thực tr ng quản lý thu

Bảo hi m xã hội hi n nay và các i n pháp nâng cao hi u quả công tác thu

Chủ nhiệm đề tài Tiến sĩ Nguyễn Văn Châu, nguyên Tổng giám đốc BHXH Việt Nam Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thu BHXH của một số nước trên thế giới và tổng kết hoạt động thực tiễn của quản lý thu BHXH ở Việt Nam trước năm 1995 và đến năm 1996 Tác giả làm rõ thực trạng hoạt

động BHXH, đặc biệt là công tác thu BHXH trong thời gian nghiên cứu, phân tích khả năng thu BHXH để bù đắp các chế độ BHXH được hưởng nhằm thay thế dần các nguồn chi lấy từ Ngân sách nhà nước, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH phù hợp với từng loại đối tượng ở Việt Nam

- Đề tài khoa học cấp Bộ (1999), Cơ sở hoa học nhằm hoàn thi n quy

trình quản lý thu Bảo hi m xã hội Chủ nhiệm đề tài TS Dương Xuân Triệu,

Bảo hiểm xã hội Việt Nam Đề tài đã đánh giá việc tổ chức thực hiện quy trình thu và đề xuất các giải pháp đổi mới, hoàn thiện quy trình thu đem lại hiệu quả trong thực hiện

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc;

Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu;

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU

BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Bảo hiểm là một hoạt động qua đó một cá nhân có quyền được hưởng trợ cấp nhờ vào một khoản đóng góp cho mình hoặc cho người thứ 3 trong trường hợp xảy ra rủi ro Khoản trợ cấp này do một tổ chức trả, tổ chức này

có trách nhiệm đối với toàn bộ các rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê (Phạm Đỗ Nhật Tân, 2009)

Bảo hiểm là một lĩnh vực rộng và phức tạp hàm chứa yếu tố kinh tế, pháp

lý và kỹ thuật nghiệp vụ đặc thù; có rất nhiều định nghĩa khác nhau về bảo hiểm được xây dựng dựa trên từng góc độ nghiên cứu (Mạc Tiến Anh, 2005)

- Xét về mặt xã hội: Bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh của số ít

- Xét về phương diện kinh tế: Bảo hiểm là biện pháp chuyển giao rủi ro được thực hiện thông qua hợp đồng bảo hiểm, trong đó bên mua bảo hiểm chấp nhận trả phí bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm cam kết bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm

- Xét về góc độ kỹ thuật tính: Bảo hiểm có thể định nghĩa là một phương sách hạ giảm rủi ro bằng cách kết hợp một số lượng đầy đủ các đơn

vị đối tượng để biến tổn thất cá thể thành tổn thất cộng đồng và có thể dự tính được

1.1.1.2 Khái ni m BHXH và BHXH ắt uộc

Mỗi người trong xã hội luôn có nhu cầu về vật chất và tinh thần cần được thỏa mãn, hay nói cách khác nhu cầu là tất cả những đòi hỏi, mong muốn và nguyện vọng của con người Nhu cầu của con người thường đa dạng, phong phú và thay đổi theo thời gian vì thế thường được xem là vô hạn Con người muốn tồn tại và phát triển được thì nhu cầu tối thiểu và cần thiết trước hết là được ăn, mặc, ở, đi lại và học hành Muốn thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu này, con người phải lao động, tạo ra những của cải vật chất để đáp ứng nhu cầu của bản thân và gia đình Những bất trắc, rủi ro xảy ra trong đời sống

xã hội đem đến cho con người những tổn thất và những hậu quả vô cùng to lớn cả về mặt vật chất lẫn mặt tinh thần như ốm đau, tai nạn, già yếu hoặc không có công việc làm do ảnh hưởng của tự nhiên, do ảnh hưởng của các tác nhân xã hội khác Trong thực tế cuộc sống, không phải người lao động lúc nào cũng có đủ điều kiện về sức khỏe, khả năng lao động để đáp ứng những nhu cầu cần thiết cho bản thân và gia đình mà phải cần sự bảo trợ, chia sẻ của cộng đồng và xã hội

Bảo hiểm và BHXH đã hình thành rất sớm trong lịch sử phát triển của

xã hội loài người và đã được nhiều nhà khoa học đề cập, nghiên cứu một cách sâu sắc dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau Bảo hiểm xã hội đã xuất hiện và phát triển cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nhân loại Theo Tổ chức lao động Quốc tế (ILO) thì nước Phổ (nay là Cộng hòa Liên bang Đức) là nước đầu tiên trên thế giới ban hành chế độ bảo hiểm ốm đau vào năm 1883, đánh dấu sự ra đời của BHXH Đến nay, hầu hết các nước trên thế giới đã thực hiện chính sách BHXH và coi nó là một trong những chính sách xã hội quan trọng nhất trong hệ thống chính sách bảo đảm an sinh xã hội

Trên phương d ện quốc tế, khá n ệm chung của ILO về an sinh xã hộ cũng được sử dụng trong lĩnh vực BHXH Theo đó BHXH có thể được h ểu

khá quát là "Sự bảo vệ của xã hộ đố vớ các thành v ên của mình thông qua các b ện pháp cộng đồng nhằm chống lạ các khó khăn về k nh tế, xã hộ do bị ngừng hoặc g ảm thu nhập, gây ra bở ốm đau, tha sản, tai nạn lao động, thất ngh ệp, thương tật, tuổ g à và chết; đồng thờ đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các g a đình đông con" (Công ước 102, 1952)

“Bảo hiểm là một chế độ pháp định bảo vệ người lao động, sử dụng nguồn tiền đóng góp của người lao động, của người sử dụng lao động và được

sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước nhằm trợ giúp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập bình thường do

ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản, thất nghiệp, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật hoặc chết” (Từ điển Bách khoa, trang 18)

“Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ

sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” (Điều 3, Luật BHXH, 2014) Có thể hiểu bản chất của BHXH là:

- Bảo hiểm xã hội là những quy định của Nhà nước nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động;

- Người lao động được trợ giúp vật chất trong trường hợp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mất việc làm, hết tuổi lao động, chết;

- Người lao động phải có trách nhiệm đóng góp để bảo đảm quyền lợi cho chính họ

Như vậy, BHXH bắt buộc là loại hình BHXH mà NLĐ và NSDLĐ phải tham gia, đó là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH do Nhà nước đứng ra tổ chức thực hiện, thông qua việc hình thành và sử dụng quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia và

có sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước; nhằm góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động và gia đình họ; qua đó góp phần thực hiện tốt công tác an sinh xã hội, phát triển đất nước

1.1 Đ c iểm v vai trò c a BHXH bắt buộc

1.1.2.1 c i m của BHXH ắt uộc

Một là, BHXH mang tính xã hội, tính nhân đạo và nhân văn sâu sắc Tính xã hội, tính nhân đạo và nhân văn trong các chế độ BHXH quy định bản chất của BHXH, đó là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn

về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc bị giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc và trợ cấp cho các gia đình đông con Đối với các rủi

ro như trên, nhiều khi từng cá nhân không đủ khả năng tài chính để khắc phục, do vậy Nhà nước ban hành các quy định để huy động mọi người trong

xã hội đóng góp một khoản nhất định cùng với Nhà nước hình thành quỹ BHXH để chi trả cho một số người gặp rủi ro cần khắc phục hay do điều kiện sinh học như tuổi tác, môi trường sống, điều kiện làm việc mà NLĐ phải nghỉ làm việc, khi đó cần có một khoản kinh phí để đảm bảo cuộc sống cho chính bản thân và gia đình họ Mục tiêu của BHXH là tạo ra màng lưới an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp bảo vệ cho tất cả các thành viên của cộng đồng trong những trường hợp bị giảm hoặc bị mất thu nhập hoặc phải tăng chi phí đột xuất trong chi tiêu của gia đình do những biến cố hoặc những "rủi ro xã hội" (Chính Phủ, 2016) Vì vậy, để tạo ra lưới an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp, BHXH phải dựa trên nguyên tắc san sẻ trách nhiệm và thực hiện công bằng xã hội, được thực hiện bằng nhiều hình thức, phương thức và các biện pháp khác nhau Có thể thấy rõ bản chất của BHXH là nhằm che chắn, bảo vệ cho các thành viên của xã hội trước mọi biến cố xã hội bất lợi BHXH thể hiện chủ nghĩa nhân văn cao đẹp: mọi người trong xã hội với tư cách là một công dân,

họ phải được đảm bảo mọi mặt để phát huy đầy đủ những khả năng của mình, không phân biệt địa vị xã hội, chủng tộc, tôn giáo đều bình đẳng về BHXH

Hai là, BHXH là một công cụ để quản lý xã hội, là sự bảo đảm của Nhà nước để ổn định đời sống cho người tham gia BHXH và an toàn xã hội, thúc đẩy sản xuất phát triển Đồng thời đây là quá trình phân phối lại thu nhập xã hội BHXH được coi là một chính sách xã hội quan trọng, song hành cùng với chính sách kinh tế, nhằm bảo đảm đời sống vật chất và tinh thần cho mọi NLĐ, chống các tệ nạn xã hội, góp phần tăng thu nhập, thúc đẩy sản xuất phát triển Với tư cách là công cụ để quản lý xã hội, Nhà nước quy định quyền và trách nhiệm giữa các bên tham gia BHXH, đặc biệt mối quan hệ giữa NLĐ và NSDLĐ; yêu cầu NSDLĐ phải thực hiện những cam kết, đảm bảo điều kiện làm việc, nhu cầu đời sống vật chất và tinh thần cho NLĐ, trong đó có nhu cầu cơ bản về tiền lương, tiền công, chăm sóc sức khoẻ khi bị ốm đau, tai nạn Đây là những ràng buộc mang tính nguyên tắc và thông qua đó Nhà nước thực hiện quản lý nhà nước về BHXH BHXH dựa trên sự đóng góp của các bên tham gia, gồm NLĐ, NSDLĐ và Nhà nước trong một số trường hợp, thực chất quỹ BHXH là quỹ của NLĐ tiết kiệm được, bất luận trong hoàn cảnh nào Nhà nước phải đứng sau hỗ trợ, duy trì, bảo toàn để thực hiện các chế độ trợ cấp cho NLĐ, nếu không thì xã hội sẽ mất ổn định, kinh tế sẽ trì trệ Ngược lại, nếu quỹ BHXH được hình thành và phát triển lớn mạnh sẽ có khoản nhàn rỗi để đầu tư trở lại giúp cho sản xuất phát triển

1.1.2.2 Vai trò của BHXH ắt uộc

* Đối với xã hội

Thực hiện tốt chính sách BHXH góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau, góp phần ổn định tình hình an ninh và trật tự xã hội

BHXH bắt buộc đã gián tiếp tác động đến chính sách tiêu dùng quốc gia, kích thích tiêu dùng của xã hội, hỗ trợ và bổ sung các chính sách vĩ mô khác

của Chính phủ BHXH giải quyết được rủi ro đối với người lao động, góp phần tích cực vào việc phục hồi năng lực làm việc, khả năng sáng tạo của họ và góp tăng năng suất lao động của xã hội Thông qua sự trợ giúp của BHXH người lao động nhận được các chế độ BHXH, họ sẽ có thu nhập thay thế

BHXH bắt buộc có tác động mạnh mẽ tới chính sách tài chính quốc gia,

có ảnh hưởng không nhỏ tới thị trường tài chính thông qua hoạt động đầu tư tài chính từ quỹ BHXH Hoạt động đầu tư từ quỹ BHXH có tác động không nhỏ tới quá trình phát triển của đất nước, là nguồn vốn quan trọng để tạo ra những cơ sở sản xuất kinh doanh mới, góp phần tạo ra công ăn việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp, tạo thu nhập cho người lao động và tăng tổng sản phẩm quốc dân

Khi có sự cố bảo hiểm, những người tham gia bảo hiểm nhất định sẽ nhận được một số tiền bảo hiểm để giảm bớt khó khăn về mặt tài chính, tạo điều kiện duy trì mức sống đã đạt được Như vậy, thực hiện tốt chính sách bảo hiểm nghĩa là tạo sự an tâm cho người lao động trong quá trình lao động Hỗ trợ và thực hiện các biện pháp an toàn lao động, tạo điều kiện để cải thiện, nâng cao sức khỏe cho người lao động Đây là vai trò tích cực của BHXH bắt buộc đối với người lao động vì nó vừa có thể nâng cao đời sống cho người lao động lại vừa giảm bớt được các khoản chi trợ cấp về tai nạn, bệnh nghề nghiệp… vừa đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh được tiến hành bình thường Sử dụng nguồn tài chính nhàn rỗi để tham gia vào thị trường tài chính nhằm mục đích bảo toàn và phát triển quỹ BHXH

* Đối với người lao động

Mục đích lớn nhất của BHXH là bảo đảm đời sống cho người lao động và gia đình họ, người tham gia BHXH sẽ được thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập mất đi khi họ bị suy giảm, mất khả năng lao động, mất việc làm; khi họ hết tuổi lao động theo quy định sẽ được hưởng chế độ hưu trí (lương hưu); khi chết sẽ được hưởng trợ cấp tiền tuất, mai táng phí; ngoài

ra được hưởng trợ cấp khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và dưỡng sức

Tham gia BHXH, người lao động yên tâm cống hiến và không phải lo lắng nhiều về những rủi ro mà mình có thể gặp phải trong hoạt động lao động sản xuất, công tác, sinh hoạt BHXH góp phần làm hạn chế và điều hoà các mâu thuẫn giữa người tham gia BHXH và người sử dụng lao động, tạo môi trường làm việc ổn định, đảm bảo cho hoạt động lao động sản xuất, công tác với hiệu quả cao, từ đó góp phần tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước

1.1.3 Quản lý thu BHXH bắt buộc

1.1.3.1 Khái ni m, nguyên tắc, mục tiêu thu BHXH ắt uộc

* Khái niệm

Khi nói đến thu BHXH bắt buộc là nói đến các mối quan hệ khăng khít, bao gồm quan hệ giữa Nhà nước, NSDLĐ, NLĐ và cơ quan BHXH Trong mối quan hệ này thì NLĐ, NSDLĐ là đối tượng quản lý; Nhà nước giao cho cơ quan BHXH chủ thể quản lý; Nhà nước là chủ thể duy nhất điều tiết và quản lý BHXH vì các bên tham gia có lợi ích khác nhau thậm chí trái ngược nhau (NLĐ muốn đóng ít nhưng lại muốn được hưởng thụ quyền lợi nhiều, NSDLĐ muốn đóng BHXH bắt buộc càng ít càng tốt để giảm chi phí sản xuất nâng cao lợi nhuận) Nhà nước với hai tư cách: một là, thông qua

cơ quan lập pháp (Quốc hội) đề ra Luật BHXH, thông qua Chính phủ đề ra các quy định về BHXH; hai là, thông qua các cơ quan nhà nước để thực hiện nộp BHXH bắt buộc cho NLĐ hưởng lương từ NSNN và thành lập cơ quan chuyên trách (BHXH Việt Nam) thực hiện chính sách BHXH Để thực hiện thu BHXH bắt buộc đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước, cơ quan BHXH phải xây dựng biện pháp, kế hoạch, tổ chức các thao tác nghiệp vụ, phối hợp với các đơn vị liên quan và hình thành hệ thống chuyên thu từ Trung ương đến cấp huyện, thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, khép kín

Như vậy, thu BHXH bắt buộc là sự tác động của Nhà nước thông qua các quy định mang tính pháp lý bắt buộc các bên tham gia BHXH phải tuân thủ thực hiện; trong đó cơ quan BHXH sử dụng các biện pháp nghiệp vụ và các phương pháp đặc thù tác động trực tiếp vào đối tượng đóng BHXH bắt buộc để đạt mục tiêu đề ra

Quản lý là sự tác động có tổ chức có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra, quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có xác định mục tiêu, thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể quản lý (quản lý, điều khiển) và đối tượng quản lý (chịu sự quản lý), đây là quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, không đồng cấp và có tính bắt buộc Nó diễn ra trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người với nhiều cấp độ, nhiều mối liên hệ với nhau Đối với hoạt động BHXH thì quản lý được bao gồm cả quản lý các đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý thu, quản lý chi trả và quản lý nguồn quỹ từ đầu tư tăng trưởng

Khi nói đến quản lý thu BHXH là nói đến một loạt quan hệ, bao gồm quan hệ giữa Nhà nước, NSDLĐ, NLĐ và cơ quan BHXH Trong mối quan

hệ trên đây, thì NLĐ, NSDLĐ là đối tượng quản lý; Nhà nước giao cho cơ quan BHXH chủ thể quản lý; Nhà nước là chủ thể duy nhất điều tiết và quản

lý BHXH, vì các bên tham gia có lợi ích khác nhau thậm chí trái ngược nhau (NLĐ muốn đóng ít nhưng lại muốn được hưởng thụ quyền lợi nhiều, NSDLĐ muốn đóng BHXH càng ít càng tốt để giảm chi phí sản xuất nâng cao lợi nhuận)

Nhà nước với hai tư cách: Một là, thông qua cơ quan lập pháp (Quốc hội) đề ra Luật BHXH, thông qua Chính phủ đề ra các quy định về BHXH;

hai là, thông qua các cơ quan nhà nước để thực hiện nộp BHXH cho NLĐ

hưởng lương từ Ngân sách nhà nước và thành lập cơ quan chuyên trách (BHXH Việt Nam) thực hiện chính sách BHXH

Quản lý thu BHXH là một quá trình chủ thể quản lý tác động đến đối tượng quản lý, trong hoạt động dự báo, xây dựng chỉ tiêu kế hoạch, tổ chức

thực hiện, điều chỉnh và kiểm tra để đạt được mục tiêu quản lý bằng các nguyên tắc và phương pháp nhất định

Để quản lý thu BHXH đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước,

cơ quan BHXH phải xây dựng biện pháp, kế hoạch, tổ chức các thao tác nghiệp vụ, phối hợp với các cơ quan hữu trách và hình thành hệ thống chuyên thu từ Trung ương đến cấp huyện, thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, khép kín Như vậy, trong quản lý thu BHXH, mối quan hệ ba bên là NLĐ, NSDLĐ

và cơ quan BHXH được xác lập quyền và trách nhiệm của mỗi bên do pháp luật về BHXH quy định, các quy định này là những căn cứ pháp lý mà mỗi bên phải tuân thủ, thực hiện nghiêm túc Mặt khác, để thu đúng, đủ, kịp thời, không để thất thoát tiền thu, đòi hỏi cơ quan BHXH phải có phương pháp và biện pháp hữu hiệu, kể cả các biện pháp hỗ trợ "thu BHXH là một khái niệm phức hợp”, bao gồm các định hướng, chủ trương, phương pháp và biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, chỉ đạo, khuyến khích đẩy mạnh công tác thu BHXH và “Quản lý thu BHXH là một quá trình chủ thể quản lý tác động đến đối tượng quản lý, trong hoạt động dự báo, xây dựng chỉ tiêu kế hoạch, tổ chức thực hiện, điều chỉnh và kiểm tra để đạt được mục tiêu quản lý bằng các nguyên tắc và phương pháp nhất định”

Hoạt động quản lý thu BHXH đóng vai trò quan trọng đối với thu BHXH Trong quá trình tiến hành công tác thu với phương châm là thu đúng đối tượng, đúng phạm vi, thu đúng thời gian và quản trọng hơn nữa là thu được đủ số tiền đóng BHXH từ các đối tượng tham gia BHXH thì việc tăng cường công tác quản lý thu BHXH là vấn đề được các cơ quan quản lý và mọi người rất quan tâm Để hình thành nên một kế hoạch thu, một chính sách thu BHXH thích ứng với cơ chế quản lý kinh tế đang trong quá trình đổi mới, đòi hỏi phải nghiên cứu giải quyết hàng loạt vấn đề cả về lý luận và thực tiễn

BHXH thực hiện trên nguyên tắc lấy số đông bù số ít và có tính tương

tự cộng đồng nhằm chia sẻ rủi ro khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và

đảm bảo đời sống của người lao động khi nghỉ hưu góp phần ổn định kinh tế chính trị - xã hội, tạo nên một xã hội bền vững, ổn định, hạn chế phân biệt đối

xử giàu nghèo Bảo vệ quyền lợi chính đáng và hợp pháp cho người lao động góp phần ổn định đời sống của người lao động trong các thành phần kinh tế Nhưng thực tế nhiều đơn vị sử dụng lao động vì lợi ích trước mắt mà không đăng ký tham gia BHXHBB cho người lao động Bên cạnh đó thông qua hoạt động BHXH, Nhà nước đứng ra điều chỉnh thu nhập, đảm bảo hài hòa lợi ích

và công bằng xã hội trong các thành phần kinh tế trong xã hội

* Nguyên tắc thu BHXH bắt buộc

Thứ nhất, thu đúng, đủ, kịp thời: Thu đúng, là đúng đối tượng, đúng mức, đúng tiền lương, tiền công và đúng thời gian quy định: Mọi NLĐ khi

có hợp đồng lao động (HĐLĐ) hoặc giao kết lao động theo quy định, được trả công bằng tiền đều là đối tượng đóng BHXH bắt buộc Việc xác định đúng đối tượng, đúng tiền lương, tiền công làm căn cứ đóng BHXH của NLĐ là cơ sở quan trọng để đảm bảo thu đúng; việc thu đúng còn phụ thuộc vào tính chất hoạt động của đơn vị sử dụng lao động (SDLĐ) để xác định đúng đối tượng, mức thu, phương thức thu Thu đủ, là thu đủ số người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và số tiền phải đóng BHXH của NLĐ, NSDLĐ Thu kịp thời, là thu kịp về thời gian khi có phát sinh quan hệ lao động, tiền công, tiền lương mà những quan hệ đó thuộc đối tượng, phạm vi tham gia BHXH bắt buộc

Thứ hai, tập trung, thống nhất, công bằng, công khai: Cơ chế thu BHXH được quy định thống nhất, nguồn thu BHXH tập trung quản lý, điều tiết ở Trung ương là BHXH Việt Nam Tính công bằng được thể hiện trong việc thu nộp BHXH, không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, tức

là đều có tỷ lệ phần trăm thu BHXH như nhau

Thứ ba, an toàn, hiệu quả: Thực hiện quản lý chặt chẽ tiền thu BHXH theo chế độ quản lý tài chính của Nhà nước và sử dụng nguồn thu đúng mục

đích Thông qua cơ chế quản lý nghiêm ngặt về thu BHXH để tránh lạm dụng, thất thoát; đồng thời nghiên cứu các lĩnh vực đầu tư để đảm bảo thu hồi được vốn và có lãi, tức là hiệu quả sử dụng nguồn thu

* ục tiêu quản lý thu BHXH bắt buộc

Thứ nhất, đảm bảo cho yếu tố “đầu vào” đủ khả năng thực hiện quá trình tái sản xuất xã hội, tức là có thu đúng, thu đủ, thu kịp thời mới đảm bảo chi trả chế độ cho người lao động, góp phần ổn định cuộc sống của người lao động trong quá trình lao động không may bị rủi ro, nghỉ hưu, cũng như khi về già

Thứ hai, xác lập rõ ràng quyền và trách nhiệm của các bên tham gia BHXH bắt buộc, đó là: người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan BHXH; phân định rõ chức năng quản lý nhà nước với chức năng hoạt động sự nghiệp của BHXH

Thứ ba, không bỏ sót nguồn thu, quản lý chặt chẽ, đảm bảo nguồn thu BHXH được sử dụng đúng mục đích; đồng thời làm cho nguồn thu BHXH liên tục tăng trưởng

Thứ tư, đảm bảo các quy định về thu BHXH bắt buộc được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, khắc phục được tính bình quân nhưng vẫn bảo đảm tính

xã hội thông qua việc điều tiết, chia sẻ rủi ro

1.1.3.2 Nội dung quản lý thu BHXH ắt uộc

(1) Tổ chức đăng ký và quy trình quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Được quy định tại Quyết định số 959/QĐ-BHXH ngày 09/09/2015 của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam ban hành quy định quản lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; quản lý sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế

a ăng ý tham gia BHXH ắt uộc

Đơn vị tham gia lần đầu, đơn vị di chuyển từ địa bàn tỉnh, thành phố khác đến; lập 01 bộ hồ sơ, thành phần hồ sơ:

Quy trình quản lý thu BHXH ắt uộc

- i với người tham gia:

+ Kê khai và nộp hồ sơ tham gia BHXH;

+ Nộp tiền BHXH, BHYT, BHTN cho đơn vị;

+ Nhận kết quả: Sổ BHXH, thẻ BHYT do cơ quan BHXH cấp khi đóng BHXH, BHYT, BHTN đúng quy định Hàng năm, nhận thông tin xác nhận về việc đóng BHXH do cơ quan BHXH cung cấp thông qua Cổng thông tin điện

tử của BHXH Việt Nam hoặc thông qua đơn vị nơi làm việc

- i với ơn vị sử dụng lao ộng:

+ Tham gia lần đầu:

* Lập hồ và nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH;

* Nộp tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN theo quy định;

* Phối hợp với cơ quan BHXH trả sổ BHXH cho người lao động;

* Nhận thẻ BHYT từ cơ quan BHXH trả cho người lao động

+ Điều chỉnh đóng BHXH, BHYT, BHTN hàng tháng:

* Kê khai, lập hồ sơ điều chỉnh đóng BHXH, BHYT, BHTN; tăng, giảm lao động, mức đóng, số tiền phải đóng; truy thu, hoàn trả; thay đổi, điều chỉnh thông tin đóng BHXH, BHYT, BHTN đối với đơn vị, người lao động;

nộp hồ sơ kịp thời cho cơ quan BHXH để xác định số tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN; cấp, ghi, xác nhận, chốt sổ BHXH, thẻ BHYT đối với đơn vị, người tham gia và đóng BHXH, BHYT, BHTN đầy đủ, đúng thời hạn;

* Phối hợp với cơ quan BHXH xác nhận, chốt sổ BHXH cho người lao động khi người lao động chấm dứt HĐLĐ, HĐLV hoặc thôi việc theo quy định của pháp luật

+ Cấp lại sổ BHXH, thẻ BHYT, điều chỉnh nội dung đã ghi trên sổ BHXH, thẻ BHYT của người lao động;

+ Định kỳ 6 tháng, niêm yết công khai thông tin về việc đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động;

+ Hàng năm, nhận thông tin đóng BHXH, BHYT, BHTN của người lao động (Mẫu C13-TS) do cơ quan BHXH cung cấp để niêm yết công khai tại đơn vị

(2) Quản lý mức thu BHXH bắt buộc

Bên cạnh yếu tố lao động, việc xác định số phải thu BHXH bắt buộc là phải căn cứ vào tiền lương và tỷ lệ đóng Trên cơ sở tính toán cho từng cá nhân NLĐ tham gia để tổng hợp thành tổng quỹ tiền lương của đơn vị Hệ thống tiền lương để làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc gồm 2 loại:

- Tiền lương do Nhà nước quy định: NLĐ thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định thì tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc là tiền lương theo ngạch, bậc, cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp: chức vụ, thâm niên vượt khung, thâm niên nghề (nếu có) Tiền lương này tính trên cơ sở mức tiền lương tối thiểu chung tại thời điểm đóng Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc bao gồm cả hệ số chênh lệch bảo lưu theo quy định của pháp luật về tiền lương, tiền công;

- Tiền lương, tiền công do đơn vị quyết định: NLĐ thực hiện chế độ tiền lương do đơn vị quyết định thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc là mức tiền lương, tiền công ghi trên HĐLĐ cùng với các khoản phụ

cấp (nếu có) nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu chung do Nhà nước quy định NLĐ là quản lý DN thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc là mức tiền lương do Điều lệ của công ty quy định Mức tiền lương, tiền công đóng BHXH bắt buộc không thấp hơn mức lương tối thiểu chung hoặc mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng

Mức tiền lương, tiền công đóng BHXH bắt buộc quy định tại Điều này

mà cao hơn 20 tháng lương tối thiểu chung thì mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH bắt buộc bằng 20 tháng lương tối thiểu chung tại thời điểm đóng Trên cơ sở mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc hàng tháng, đơn vị DN nhân với số người tham gia để quản lý quỹ tiền lương chung

Theo Nghị định số 44/2017/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 14/4/2017 quy định mức đóng BHXH bắt buộc vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp:

Từ 01/6/2017 trở đi: Bằng 25,5% tổng tiền lương - tiền công của NLĐ, trong đó người lao động đóng 8%; đơn vị đóng 17,5%

* Phương thức đóng Đơn vị SDLĐ tham gia BHXH đóng trụ sở chính

ở địa bàn nào thì đăng ký tham gia đóng BHXH tại địa bàn đó theo phân cấp quản lý Trường hợp đơn vị không đủ tư cách pháp nhân, không có tài khoản, con dấu riêng thì đóng theo đơn vị quản lý cấp trên Hiện nay, có 02 phương thức đóng BHXH bao gồm: đóng BHXH theo tháng và đóng BHXH theo quý hoặc 06 tháng một lần

(3) Xây dựng ế ho ch thu hàng năm

BHXH tỉnh: Hàng năm lập dự toán thu BHXH bắt buộc đối với NLĐ

do tỉnh quản lý, đồng thời tổng hợp toàn tỉnh, lập “Kế hoạch thu BHXH bắt buộc” năm sau gửi BHXH Việt Nam trước ngày 30/11 hàng năm Đồng thời, căn cứ vào dự toán thu BHXH Việt Nam giao, tiến hành phân bổ dự toán thu

cho các đơn vị trực thuộc tỉnh, huyện trước ngày 31/1 hàng năm

- BHXH huyện:

Căn cứ tình hình thực hiện năm trước, 6 tháng đầu năm và khả năng phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn, rà soát và lập 02 bản kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu K01-TS) gửi 01 bản đến BHXH tỉnh theo quy định

- BHXH tỉnh:

Lập 02 bản kế hoạch, 02 bản kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu K01-TS) và kinh phí hỗ trợ công tác thu đối với đơn vị do tỉnh trực tiếp thu Tổng hợp toàn tỉnh, lập 02 bản kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu K01-TS), gửi BHXH Việt Nam

(4) Tổ chức quản lý tiền thu BHXH ắt uộc

* Phân cấp tổ chức thu BHXH ắt uộc:

Phân cấp thu BHXH bắt buộc hợp lý là một điều kiện quan trọng trong việc tạo nên hiệu quả của công tác thu cũng như công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đối với khối DN Nó giúp cho bộ máy hoạt động của tổ chức BHXH được thống nhất, không bị chồng chéo Cụ thể công tác thu BHXH bắt buộc đối với khối DN sẽ được phân cấp quản lý như sau:

- BHXH cấp tỉnh tổ chức thu BHXH bắt buộc của các đơn vị SDLĐ là

DN đóng trên địa bàn tỉnh bao gồm các đơn vị:

+ Các doanh nghiệp nhà nước do trung ương quản lý;

+ Các doanh nghiệp nhà nước do tỉnh trực tiếp quản lý;

buộc Định kỳ quý, năm thẩm định số thu BHXH bắt buộc đối với BHXH huyện, phối hợp với phòng kế hoạch tài chính lập và giao kế hoạch, quản lý tiền thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh quản lý

* Quản lý tiền thu BHXH ắt uộc

Với yêu cầu quỹ BHXH bắt buộc được quản lý tập trung thống nhất, vì vậy tất cả các nguồn thu đều phải tiến hành chuyển về quỹ BHXH bắt buộc

Để tổ chức thực hiện có hiệu quả, hệ thống BHXH từ trung ương đến địa phương mở tài khoản chuyên thu ở kho bạc nhà nước và ngân hàng

Thu BHXH bắt buộc bằng hình thức chuyển khoản, trường hợp cá biệt phải thu bằng tiền mặt thì cơ quan BHXH phải nộp tiền vào ngân hàng ngay trong ngày Không được sử dụng tiền thu BHXH bắt buộc để chi cho bất cứ việc gì; không được áp dụng hình thức gán thu bù chi tiền BHXH bắt buộc đối với các đơn vị Mọi trường hợp thoái thu, truy thu BHXH bắt buộc để cộng nối thời gian công tác chỉ được thực hiện sau khi có sự chấp thuận bằng văn bản của BHXH Việt Nam

(5) Ki m tra, thanh tra, i m soát thu BHXH ắt uộc

Công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm soát thu BHXH bắt buộc được thực hiện bởi chính cơ quan BHXH, đồng thời có sự phối hợp của nhiều cơ quan, ban, ngành khác Nội dung kiểm tra gồm: Tình hình đăng ký tham gia BHXH gồm: Số lao động, hồ sơ tham gia, tiền lương, tiền công đóng BHXH của đơn vị; người lao động; quản lý sổ BHXH Trong đó, chịu trách nhiệm chính là thủ trưởng của các đơn vị

Quá trình thực hiện thu BHXH bắt buộc, thủ trưởng của các đơn vị phải thường xuyên tự kiểm tra, đối chiếu với chế độ, chính sách về quản lý thu, bảo đảm thu đúng, thu đủ đúng với chính sách và chế độ quy định Cơ quan bảo hiểm cấp trên và các cơ quan liên ngành có trách nhiệm tổ chức thực hiện chế độ kiểm tra thường xuyên, định kỳ và không định kỳ đối với các đơn vị,

cá nhân có nghĩa vụ thu, nộp và sử dụng BHXH bắt buộc

Đối với những trường hợp vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT như trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN; đóng không đúng tiền lương, tiền công của người lao động, thu tiền của người lao động nhưng không đóng, đóng không kịp thời, đóng không đủ số tiền phải đóng thì yêu cầu đơn vị truy đóng đủ cho người lao động, đồng thời báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền để kiểm tra, xử lý theo quy định của pháp luật

1.1.4 Yếu tố ảnh hưởng ến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

1.1.4.1 Pháp luật về BHXH, chính sách về lao ộng, tiền lương của Nhà nước

do đó góp phần đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân Ngược lại nếu Nhà nước và ngành BHXH không xây dựng, ban hành được các quy định, văn bản pháp quy về thu BHXH bắt buộc chặt chẽ, đồng bộ thì thu BHXH bắt buộc càng kém hiệu quả và không đạt được yêu cầu, mục đích đặt ra

- Những chính sách về lao động việc làm của Nhà nước như: đầu tư hỗ trợ công tác đào tạo nghề, phát triển thị trường lao động, hình thành hệ thống

thông tin việc làm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến số lao động tìm được việc làm

và mức thu nhập của họ Chính vì vậy nó cũng ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH bắt buộc về số người tham gia, mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc

- Chính sách tiền lương và chính sách BHXH nói chung, thu BHXH bắt

buộc nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương làm

cơ sở cho việc thực hiện chính sách BHXH Chính sách về tiền lương tối thiểu chung, tiền lương tối thiểu vùng cũng làm ảnh hưởng tới công tác quản lý thu BHXH Đặc biệt ở nước ta, khi nguồn thu BHXH chủ yếu từ lao động trong

hệ thống cơ quan, đơn vị sự nghiệp hành chính (thu theo hệ số lương) thì việc thay đổi mức lương tối thiểu chung ảnh hưởng nhiều đến mức đóng và tiền thu BHXH nói chung

1.1.4.2 Nhận thức của người sử dụng lao ộng và người lao ộng về Bảo

BHXH bắt buộc cho NLĐ Thời gian vừa qua, hiện tượng trốn đóng BHXH bắt buộc cho NLĐ vẫn còn diễn ra phổ biến ở nhiều doanh nghiệp trong địa bàn tỉnh Hòa Bình, tình trạng nợ đọng của các doanh nghiệp kéo dài gây không ít khó khăn cho công tác thu và quản lý quỹ BHXH của BHXH tỉnh Hòa Bình

1.1.4.3 Nguồn lực của cơ quan BHXH

Nguồn lực của cơ quan BHXH - cơ quan quản lý thu BHXH bao gồm nguồn nhân lực, nguồn lực thông tin, nguồn lực vật chất (văn phòng, trang thiết bị máy móc…), trong đó, nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất

- Nguồn nhân lực: Cán bộ công nhân viên ngành BHXH là những người trực tiếp thực hiện công tác quản lý thu BHXH Số lượng, trình độ đào tạo, kỹ năng, kinh nghiệm, đạo đức, tính trung thực, sự tận tụy của các nhà quản lý, cán bộ chuyên quản thu BHXH, mức độ tự quyết của cơ quan BHXH trong vấn đề nhân lực ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý thu BHXH

Các hoạt động lập kế hoạch, tuyển dụng, bố trí, đề bạt, đánh giá, tạo động lực, đào tạo và đặc biệt là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là những yếu tố tác động tới chất lượng và số lượng nhân lực và quyết định chủ yếu đến quản lý thu BHXH

- Nguồn lực thông tin: BHXH luôn coi trọng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, giải quyết chuyên môn, nghiệp vụ và phục vụ các tổ chức, cá nhân tham gia thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin cũng đã mang lại hiệu quả rõ nét trong công tác cải cách thủ tục hành chính, triển khai ứng dụng công nghệ thông tin đến các đơn vị sử dụng lao động BHXH các tỉnh cũng đã tập trung đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, máy móc thiết bị cho các phòng nghiệp vụ, BHXH huyện, thành phố trang bị cho mỗi cán bộ một máy

vi tính để phục vụ cho công tác quản lý và các phần mềm nghiệp vụ

- Nguồn lực vật chất: đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống máy chủ, máy trạm các phần mềm đáp ứng giao dịch điện tử về BHXH,

BHYT Triển khai phần mềm quản lý tổng thể các hoạt động của ngành, việc

sử dụng phần mềm này sẽ đảm bảo mạng lưới hệ thống liên thông từ Trung ương đến các huyện Các phần mềm được kết nối tập trung, thống nhất có tính bảo mật cao Nâng cấp và phát triển mở rộng hạ tầng công nghệ thông tin (mạng máy tính, đường truyền, giải pháp an ninh mạng…) để cung cấp môi trường vận hành cho phần mềm quản lý các hoạt động của ngành

1.2 Cơ sở thực tiễn về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

1 .1 Kinh nghiệm thực tiễn công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở một số tỉnh trong nước

* Kinh nghiệm c a BHXH tỉnh Vĩnh Phúc

Bảo hiểm xã hội tỉnh Vĩnh Phúc được thành lập theo Quyết định số

1608 ngày 16/9/1997 của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Sau hơn 16 năm xây dựng và phát triển, BHXH tỉnh Vĩnh Phúc đã đạt được những thành tựu to lớn, có nhiều tiến bộ cả về phạm vi bảo hiểm và chất lượng bảo hiểm Năm 1997 BHXH tỉnh Vĩnh Phúc quản lý 281 đầu mối, với 19.720 cán

bộ, công nhân lao động, tổng thu BHXH đạt gần 16,5 tỷ đồng Đến hết năm

2018, tổng số đầu mối thu BHXH đã lên tới 1.835 đơn vị với 352.083 cán bộ, công nhân lao động; thực hiện chi trả lương hưu cho trên 03 vạn đối tượng và chi trả các chế độ BHXH ngắn hạn cho trên 10 vạn công nhân lao động số tiền là 512 tỷ đồng Tổng số tiền thu BHXH trong hơn 12 năm là 1.529 tỷ đồng số chi cho các đối tượng thụ hưởng trên 2.500 tỷ đồng Có được thành công ấy là nhờ sự quyết tâm cao không ngại khó khăn gian khổ, từng bước đi lên tự hoàn thiện mình Thời gian qua BHXH tỉnh Vĩnh Phúc đã không ngừng phấn đấu hoàn thiện cơ chế thu BHXH bắt buộc, cụ thể như: Ngay từ đầu các năm BHXH tỉnh đã chủ động phối hợp với Sở kế hoạch - Đầu tư, BQL các KCN và Cục thuế tỉnh để cung cấp danh sách các đơn vị đã được cấp giấy phép kinh doanh, đồng thời tiến hành rà soát từ đó phân công Phòng thu và BHXH các huyện, thành, thị xã tiến hành nắm số lượng đơn vị đang hoạt

động để vận động và thực hiện các biện pháp cần thiết yêu cầu các đơn vị sử dụng lao động thực hiện nộp BHXH bắt buộc cho người lao động theo quy định của pháp luật Vì thế, công tác thu BHXH bắt buộc đã được quan tâm và chú trọng hơn nhằm đảm bảo cho nguồn quỹ BHXH tránh được những thất thu, thất thoát đáng tiếc xảy ra Do vậy, mà tổng thu BHXH bắt buộc liên tục tăng qua các năm, với số thu năm sau cao hơn năm trước, đây cũng thể hiện

rõ số người tham gia BHXH từ năm 1998 đến năm 2019 tăng lên nhanh chóng Đối với khối DN nhờ tích cực tuyên truyền kết hợp với các văn bản thông tư hướng dẫn quy định bắt buộc phải đăng kí tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động (với những HĐLĐ từ 1 tháng trở lên) được phổ biến đến các DN nên đối tượng tham gia BHXH bắt buộc cũng dần tăng lên

* Kinh nghiệm c a BHXH th nh phố Đ Nẵng

Đứng trước tình hình nợ đọng BHXH ngày một gia tăng và có chiều hướng phức tạp Bảo hiểm xã hội thành phố Đà Nẵng đã triển khai nhiều giải pháp tập trung đôn đốc thu, tăng cường nhiều giải pháp thu hồi nợ đọng, chống thất thu BHXH trên địa bàn, trong đó tập trung vấn đề xử lý nợ đọng, chống thất thu Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương BHXH thành phố đã tham mưu cho UBND tỉnh chỉ đạo nâng cao trách nhiệm các ngành, các cấp trong xử lý nợ đọng, chống thất thu BHXH Trên cơ sở báo cáo, đề xuất, kiến nghị của BHXH thành phố, UBND thành phố Đà Nẵng đã có ý kiến chỉ đạo thiết thực, có tính khả thi cao, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả của công tác quản lý thu BHXH bắt buộc nói chung, thu hồi nợ đọng và chống thất thu BHXH nói riêng, cụ thể như sau:

- Đối với cơ quan BHXH thành phố Đà Nẵng: Thường xuyên báo cáo Thành ủy về việc thực hiện Chỉ thị số 15-CT/TW ngày 26/5/1997 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và các văn bản chỉ đạo của Thành ủy, UBND thành phố về tăng cường thực hiện chính sách BHXH, nhằm mục đích hướng đến thực hiện BHXH cho mọi người lao động trên địa bàn thành phố

Trên cơ sở danh sách các đơn vị nợ đọng BHXH cần rà soát, phân loại

cụ thể, chú ý các đơn vị chây ỳ, có tình nợ dây dưa, kéo dài để tập trung đôn đốc thu, thực hiện khởi kiện và báo cáo UBND thành phố để có giải pháp chỉ đạo kịp thời Chủ động làm việc, xây dựng và ký kết quy chế phối hợp công tác liên ngành với các ngành liên quan, trong đó quy định cụ thể quy trình, thủ tục, trách nhiệm của mỗi bên Chủ động phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng của thành phố về việc thực hiện tuyên truyền miễn phí sau khi có ý kiến chỉ đạo của UBND thành phố

- Đối với Thanh tra Nhà nước: Chủ trì phối hợp với các ngành tổ chức thành lập Đoàn Thanh tra liên ngành của thành phố về việc trích nộp BHXH

- Đối với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội: Chịu trách niệm chính trong công tác thanh tra chuyên ngành về lĩnh vực BHXH Thường xuyên phối hợp với BHXH thành phố và các ngành liên quan xây dựng quy chế phối hợp liên ngành để cụ thể hóa việc triển khai, giám sát, thanh tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH Cung cấp cho BHXH thành phố danh sách các doanh nghiệp, đơn vị đăng ký hệ thống thang bảng lương, định kỳ hằng tháng cung cấp bổ sung để phối hợp trong công tác quản lý thu và giải quyết chế độ BHXH

- Đối với các ngành chức năng liên quan:

+ Cục thuế: Phối hợp với BHXH thành phố trong việc cung cấp danh sách các doanh nghiệp, đơn vị đăng ký hoạt động, định kỳ hằng quý cung cấp

bổ sung danh sách tăng, giảm các doanh nghiệp, đơn vị đang hoạt động trên địa bàn;

+ Sở Kế hoạch và Đầu tư: Hỗ trợ BHXH thành phố trong việc cung cấp danh sách các doanh nghiệp mới thành lập và phối hợp thông báo, gửi biểu mẫu đăng ký tham gia BHXH đối với các doanh nghiệp mới thành lập;

+ Liên đoàn lao động thành phố: Phối hợp với BHXH thành phố trong công tác tuyên truyền và thực hiện chính sách BHXH trên địa bàn thành phố;

+ Văn phòng UBND thành phố: Phối hợp với các sở, ngành tham mưu ban hành quyết định của UBND thành phố thành lập Đoàn Thanh tra liên ngành về việc trích nộp BHXH, văn bản chỉ đạo trực tiếp của UBND thành phố đối với các đơn vị nợ, nợ đọng với số tiền lớn, thời gian kéo dài

Với những nội dung và giải pháp nêu trên, thành phố Đà Nẵng nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành trong việc giải quyết nợ đọng, tăng cường công tác thu BHXH bắt buộc trên toàn thành phố

1 B i học rút ra từ inh nghiệm công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

từ một số tỉnh hác cho BHXH tỉnh Hòa Bình

Những địa phương đạt được hiệu quả cao trong quản lý thu BHXH bắt buộc đều có chung một điểm là biết tổ chức thực hiện nhiệm vụ được gia một cách sáng tạo, không rập khuôn máy móc, phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị ở cơ sở tham gia vào công tác BHXH, bài học kinh nghiệm cần được rút ra đó là:

- Tranh thủ sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương trong công tác BHXH Thực hiện phương châm cấp ủy Đảng và chính quyền

tổ chức thực hiện, cơ quan BHXH làm tham mưu, có sự phối hợp đồng bộ của các cơ quan hữu quan tạo thành sức mạnh tổng hợp trong công tác BHXH mà trọng tâm là khắc phục nợ đọng BHXH và phát triển đối tượng tham gia;

- Tổ chức tốt công tác phối hợp liên ngành trong việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm đóng BHXH; phương châm là đề cao công tác thông tin, tuyên truyền, vận động thuyết phục là chủ yếu, nhưng không xem nhẹ xử lý vi phạm, đặc biệt chọn một đến hai đơn vị điển hình, lập hồ sơ kiến nghị khởi tố

ra Tòa án để răn đe, giáo dục chung;

- Cơ quan BHXH phải chủ động các biện pháp công tác, đặc biệt coi trọng năng lực xây dựng các phương án tổ chức thực hiện, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thu, làm cho đối tượng tham gia BHXH tin tưởng, phấn khởi và yên tâm khi tham gia BHXH, biến quá trình nhận thức từ bắt buộc sang tự giác thực hiện;

- Thường xuyên rà soát, kiện toàn và không ngừng nâng cao chất lượng, trình độ cán bộ, viên chức làm công tác thu đi đôi với đổi mới tác phong làm việc và giao tiếp, ứng xử của cán bộ, viên chức theo các chuẩn mực đạo đức của ngành BHXH;

- Tăng cường công tác kiểm tra của BHXH huyện Châu Thành trên cơ

sở lựa chọn, xây dựng viên chức làm công tác kiểm tra có phẩm chất, năng lực và trình độ chuyên môn nghiệp vụ sâu, đáp ứng yêu cầu kiểm tra và hướng dẫn thực hiện pháp luật về BHXH Thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, kiến thức quản lý kết hợp với giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức cá nhân, tư cách tác phong cho viên chức làm nhiệm vụ kiểm tra BHXH đảm bảo trong sạch, vững mạnh, đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ được giao; thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách cho viên chức làm nhiệm vụ kiểm tra về BHXH - Đối với cán bộ chuyên quản thu BHXH cần phải hiểu biết thêm nhiều lĩnh vực khác nhau, vì công tác thu BHXH liên quan đến nhiều kiến thức về: lao động, việc làm, tiền lương, tài chính hiểu biết nhiều văn bản luật, ngoài Luật BHXH, còn có các Luật: Lao động, Ngân sách, Dân sự, Doanh nghiệp, Đầu tư, Hành chính, Hình sự và am hiểu về tổ chức, tính chất hoạt động của các đơn vị, cơ quan, doanh nghiệp để thu đúng đối tượng, phạm vi, mức đóng, phương thức đóng theo quy định của Chính phủ

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Tổng quan về cơ quan BHXH tỉnh Hòa Bình

2.1.1 Đ c iểm c a tỉnh Hòa Bình

Hòa Bình là một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc Việt Nam, có vị trí

ở phía nam Bắc Bộ Tỉnh Hòa Bình nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội 73 km Tỉnh Hòa Bình nằm giáp ranh giữa 3 khu vực: Tây Bắc, Đông Bắc và Bắc Trung Bộ của Việt Nam Hòa Bình hiện có 1 thành phố và 09 huyện, trong

đó có 210 đơn vị hành chính cấp xã, gồm có 11 thị trấn , 8 phường và 191 xã Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 4.662.5 km² , chiếm 1,41% tổng diện tích tự nhiên của ViệtNam Thu nhập qình quân đầu người là 1500 USD

Do đặc điểm địa lý tiếp giáp với đồng bằng sông Hồng và thủ đô Hà Nội, có điều kiện tự nhiên, đất đai, tài nguyên khoáng sản, đặc điểm văn hoá

đa dạng và phong phú đã tạo điều kiện cho tỉnh Hoà Bình phát triển mạnh một

số lĩnh vực kinh tế lợi thế về công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp chế biến nông - lâm sản, công nghiệp cơ khí, điện tử, may mặc, giày da:dựa trên địa thế tiếp giáp với các trung tâm công nghiệp lớn là Hà Nội Nhiều vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh nguyên liệu tập trung được phát triển và nhân rộng như: vùng cam huyện Cao Phong; vùng mía tím huyện Tân Lạc, Cao phong, vùng gỗ, luồng nguyên liệu ở huyện Đà Bắc, Mai Châu

Ngoài ra Hoà Bình có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, văn hoá lịch sử phong phú có thể phát triển du lịch dưới nhiều hình thức và Hòa Bình cũng là nơi đặt Nhà máy Thủy điện Hòa Bình công suất thiết kế đạt 1.920 megawatt Ngoài tác dụng phát điện, nhà máy này còn có chức năng ngăn lũ cho sông Hồng, cung cấp nước tưới tiêu và cải thiện giao thông đường thuỷ

Theo kết quả chính thức điều tra dân số ngày 01/04/2012 dân số tỉnh Hòa Bình chỉ có 986.964 người Theo thống kê dân số toàn quốc năm 1999, trên địa bàn tỉnh có 6 dân tộc sinh sống, đông nhất là người Mường, người

Việt (Kinh), người Thái, người Dao, người Tày, người Mông, ngoài ra còn

có người Hoa sống rải rác ở các địa phương trong tỉnh.Và còn có một số người thuộc các dân tộc khác chủ yếu do kết hôn với người Hòa Bình công tác ở các tỉnh miền núi khác

Như vậy, với sự đa dạng về sắc tộc như vậy và đặc biệt gần với đồng bằng Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội chỉ khoảng từ 80 tới 100 km, kết hợp với các điều kiện kinh tế, địa hình, phong cảnh của tỉnh; thì đây là tiềm năng lớn

để phát triển kinh tế và du lịch, đời sống nhân dân dần ổn định và không ngừng nâng cao chât lượng cuộc sống vì thế đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội cũng được mở rộng hơn

2.1.2 Quá trình hình th nh v phát triển c a BHXH tỉnh Hòa Bình

BHXH tỉnh Hòa Bình là đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam, có chức năng giúp Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam quản lý thu BHXH và tổ chức thực hiện chi trả các chế độ, chính sách BHXH trên địa bàn tỉnh Hòa Bình; chịu sự lãnh đạo, quản lý trực tiếp, toàn diện của BHXH Việt Nam, chịu sự quản lý về mặt hành chính nhà nước của UBND tỉnh Hòa Bình; được tổ chức thành hệ thống hai cấp gồm: BHXH tỉnh và BHXH các huyện, thị xã, thành phố trực thuộc BHXH tỉnh

Quá trình hình thành và phát triển của BHXH tỉnh Hòa Bình được khái quát qua 02 giai đoạn:

2.1.2.1 Giai o n 1995 - 2002

Sau khi Điều lệ BHXH được ban hành, ngày 16/2/1995 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/NĐ-CP thành lập BHXH Việt Nam với cơ cấu 03 cấp: Cấp Trung ương (BHXH Việt Nam); cấp tỉnh, thành phố (BHXH tỉnh, thành phố) và quận, huyện, thị xã (BHXH quận, huyện)

BHXH tỉnh Hòa Bình được thành lập theo quyết định số 01

QĐ/TC-CB ngày 15/6/1995 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, trên cơ sở sát nhập hai bộ phận từ Sở Lao động Thương binh Xã hội và Liên đoàn Lao động tỉnh Tổ chức thực hiện BHXH theo qui định của Bộ Luật Lao động