Tư tưởng của lê nin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội trong tác phẩm “làm gì” ý nghĩa thực tiễn trong xây dựng đảng ta hiện nay

Nhóm “Giải phóng lao động” đã tích cực đấu tranh chống phái “dântuý” nhưng không đánh bại được tư tưởng của phái “dân túy”, vì họ đã phạm phải những sai lầm nghiêm trọng, ngay trong bảnc

Tư tưởng của lênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội trong tác phẩm “Làm gì?” Ý nghĩa thực tiễn trong xây

dựng Đảng ta hiện nay

Lênin vị lãnh tụ vĩ đại của phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế Người kế thừa xuất sắc, phát triển sáng tạo chủnghĩa Mác trong thời đại của mình Lênin đã phát triển những tưtưởng của C.Mác - Ph.Ăngghen và hoàn chỉnh học thuyết vềĐảng kiểu mới của giai cấp công nhân, một học thuyết thốngnhất chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn Học thuyết về đảng kiểumới là một trong những cống hiến to lớn của Lênin vào kho tàng

lý luận, là kim chỉ nam hành động cho đảng kiểu mới của giaicấp công nhân Nga và các Đảng Cộng sản trên toàn thế giới

Với trí tuệ thiên tài và cuộc đời hoạt động cách mạngphong phú của mình, ông đã viết nhiều tác phẩm có giá trị về lýluận và thực tiễn, soi sáng con đường cách mạng cho giai cấp vôsản, thực hiện vai trò sứ mệnh lịch sử của mình Tác phẩm làm

gì ? là một tác phẩm có một ý nghĩa vô cùng to lớn đối với việcthành lập, xây dựng và củng cố các đảng Mác - Lênin chânchính Trong tác phẩm làm gì ? trên cơ sở đánh bại lý luận cơhội chủ nghĩa của phái “ kinh tế” ở Nga, một biến dạng của chủnghĩa cơ hội Tây Âu Lênin đã lý giải rất khoa học nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác: Đảng là sự kết hợp giữa chủ nghĩa xãhội khoa học với phong trào công nhân

Trở lại với lịch sử chúng ta thấy rằng, cuối thế kỷ XIX đầuthế kỷ XX trên thế giới, chủ nghĩa tư bản phát triển tương đối ổnđịnh, cùng tồn tại hoà bình với giai cấp công nhân, phong trào

đấu tranh của giai cấp công nhân lúc này phát triển cả về bềrộng và có xu hướng thiên về đấu tranh nghị trường, nhiều chínhđảng của giai cấp công nhân được thành lập ở các nước tư bảnphát triển như ở Đức, Pháp, Anh Trước tình hình đó, giai cấp tưsản đã lợi dụng hoàn cảnh tìm mọi cách lũng đoạn phong tràocông nhân và làm cho chủ nghĩa cơ hội xuất hiện và phát triểnnhanh

Quốc tế II được thành lập ngày 14 tháng 7 năm 1889, ngay

từ đầu thành lập trong nội bộ quốc tế II đã xuất hiện những tràolưu tư tưởng chủ nghĩa cơ hội Mặc dù vậy, trong giai đoạn (1889

- 1895) với uy tín và tài năng trí tuệ của mình Ph.Ăngghen đãkiên quyết đấu tranh chống lại các xu hướng cải lương, thoảhiệp, cơ hội…giữ vững nội bộ Quốc tế II ổn định Nhưng sau khiPh.Ăngghen mất (1895), bọn chủ nghĩa cơ hội trong Quốc tế IIngóc đầu dậy chống phá chủ nghĩa Mác, lũng đoạn phong tràocông nhân, biến các Đảng dân chủ - xã hội Tây Âu thành cácđảng cơ hội, cải lương, làm cho phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế bị phân hoá thành các trào lưu chính trị, tư tưởngkhác nhau

Giai đoạn này ở nước Nga, giai cấp công nhân Nga pháttriển nhanh chóng cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản.Mặc dù chế độ tư bản phát triển, chế độ nông nô bị bãi bỏ,nhưng công nhân và nông dân Nga vẫn phải sống dưới áchthống trị của tàn bạo của chế độ Nga Hoàng Giai cấp công nhân

và nông dân không được hưởng một chút quyền tự do chính trịnào Từ những năm cuối của thế kỷ XIX, ở nước Nga là khâu yếunhất của chủ nghĩa tư bản, tồn tại nhiều mâu thuẩn gay gắt:

mâu thuẩn giữa nhân dân Nga với chế độ quân chế Nga; giaicấp công nhân Nga với giai cấp tư sản; dân tộc Nga với sự canthiệp của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc bên ngoài NướcNga trở thành trung tâm cách mạng thế giới, công nhân Nga bắtđầu thức tỉnh, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân vànhân dân lao động Nga diễn ra rất mạnh mẽ, hình thành nhiềucuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, dưới nhiều hình thứckhác nhau, song đều bị thất bại, vì các cuộc đấu tranh đó đềumang tính tự phát, chưa được tổ chức và chưa có lý luận tiênphong dẫn đường.

Sự phát triển của phong trào công nhân Nga, đòi hỏi kháchquan phải có đảng cách mạng lãnh đạo Thời điểm này, ở Ngacác tổ chức mácxít đầu tiên được thành lập Năm 1875 “Hội liênhiệp công nhân miền Nam Nga” được thành lập ở Ôđétxa; năm

1878 “Hội liên hiệp công nhân miền Bắc Nga” thành lập ởPêtécbua, nhưng hai tổ chức đầu tiên này của giai cấp côngnhân đều bị Nga Hoàng thẳng tay đàn áp và làm tan rã Mặc dùvậy, nhưng phong trào công nhân nước Nga vẫn phát triểnkhông ngừng, các cuộc bãi công ngày càng tăng lên Trong 5năm ( 1881 - 1886 ) có tới 48 cuộc bãi công, số công nhân thamgia lên tới 8 vạn người

Năm 1883 “Nhóm giải phóng lao động” được thành lập ởGiơnevơ (Thuỵ sỹ) do Plêkhanốp lãnh đạo Nhóm này đã cố gắngbằng nhiều hình thức để truyền bá chủ nghĩa Mác vào nước Nga,nhưng lại bị phái “dân túy” cản trở Phái “dân tuý” cho rằng đưachủ nghĩa Mác vào Nga là phá sản nước Nga Theo họ, sự nghiệpcách mạng nước Nga chính là giai cấp nông dân lãnh đạo Thực

chất phái “dân tuý” mưu toan làm lạc hướng cuộc đấu tranh củaquần chúng lao động chống lại giai cấp áp bức, bóc lột, làm chogiai cấp công nhân không nhận thức được vai trò, sứ mệnh củamình, đồng thời kìm hãm và cản việc thành lập một chính đảngđộc lập của giai cấp công nhân trên đất nước Nga Với mục đíchtruyền bá chủ nghĩa Mác vào nước Nga của “Nhóm giải phónglao động” đã dáng một đòn mạnh mẽ vào phái “dân tuý” để dọnđường cho chủ nghĩa Mác xâm nhập vào giai cấp công nhânNga.

Vấn đề lịch sử đặt ra là muốn truyền bá chủ nghĩa Mác vàonước Nga thì phải đấu tranh chống chủ nghĩa “dân túy” Nhóm

“Giải phóng lao động” đã tích cực đấu tranh chống phái “dântuý” nhưng không đánh bại được tư tưởng của phái “dân túy”, vì

họ đã phạm phải những sai lầm nghiêm trọng, ngay trong bảncương lĩnh đầu tiên của họ, họ không đả động gì đến vai trò củagiai cấp nông dân trong cách mạng, mà lại cho rằng giai cấp tưsản tự do Nga là một lực lượng cách mạng, có thể ủng hộ cáchmạng mặc dù sự ủng hộ không vững chắc, hơn thế nữa họ cũngnhư các tổ chức mácxít khác chưa hề liên hệ với phong tràocông nhân Cho nên, họ chỉ thành lập được Đảng dân chủ - xãhội Nga trên lý thuyết, chưa kết hợp chủ nghĩa xã hội khoa họcvới phong trào công nhân mà chỉ thuần tuý truyền bá tư tưởngMác vào Nga

Phong trào công nhân tự phát ngày càng phát triển mạnh ởNga, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải kết hợp chủ nghĩa xãhội khoa học với phong trào công nhân Năm 1895, lần đầu tiên

ở Nga, Lênin đã thống nhất 20 tổ chức mácxít ở Pêtécbua lập ra

“Hội liên hiệp chiến đấu giải phóng giai cấp công nhân” Tổ chức

đó là mầm mống mang phôi thai tổ chức chính trị đảng Mácxít,tiền thân của một đảng cách mạng dựa vào phong trào côngnhân Nhưng tồn tại không bao lâu, Hội bị chính quyền Nga SaHoàng khủng bố Lênin và các bạn chiến đấu của Người bị bắt điđày ở Xibêri

Sau thời kỳ này chủ nghĩa cơ hội ảnh hưởng mạnh tới nướcNga, những nhóm còn lại cùng với những thành viên ở Pêtécpuavẫn phát triển, nhưng tư tưởng của các nhóm mácxít này chịu sựchi phối của hai luồng tư tưởng đó là: chủ nghĩa Mác và chủnghĩa cơ hội Ban lãnh đạo mới do Máctốp đứng đầu đã theođuổi một đường lối chính trị sai lầm, cải lương cơ hội chủ nghĩa -

đó là phái “kinh tế”

Năm 1898, một nhóm mácxít đã họp ở Minxcơ tiến hànhĐại hội lần thứ nhất, tuyên bố thành lập Đảng công nhân dânchủ - xã hội Nga, gọi là Đại hội I Đại hội bầu được Ban chấphành, nhưng Đại hội chưa thông qua được Cương lĩnh và Điều lệ,Đại hội vừa kết thúc thì Ban chấp hành Trung ương mới bầu rađều bị bắt Sau Đại hội, thời kỳ (1889 - 1903) đảng bước vàogiai đoạn khủng hoảng, phân tán về tư tưởng, tan rã về tổ chức,

do đó việc thành lập một đảng tập trung thống nhất gặp rấtnhiều khó khăn Lúc này phong trào công nhân Nga phát triểnrất mạnh mẽ đòi hỏi cần có một chính đảng cách mạng lãnhđạo, trong lúc đó phần đông các tổ chức mácxít địa phươngquen làm theo lối thủ công nghiệp, cục bộ không có tính chấttoàn quốc Trong đảng thời kỳ này xuất hiện phái kinh tế, màphái này đang nắm số đông trong các nhóm và nắm cơ quan

ngôn luận: Báo tư tưởng công nhân trong nước và báo sự nghiệpcông nhân ở nước ngoài Phái kinh tế chính là sản phẩm sự biếntướng chủ nghĩa cơ hội trong lòng nước Nga Chúng đã lợi dụng

cơ quan ngôn luận để làm phân tán tư tưởng cônh nhân, phủnhận xuyên tạc chủ nghĩa Mác, sùng bái phong trào tư phát củacông nhân Đứng trước tình hình đó, vấn đề đặt ra là phải đậptan chủ nghĩa cơ hội, luận diệu của phái kinh tế thành lập tổchức Mác xít thật sự

Lênin cho rằng, muốn thành lập một chính đảng cáchmạng tập trung thống nhất, trước hết, phải đánh bại các quanđiểm tư tưởng cơ hội của phái “kinh tế” biểu hiện chủ nghĩa cơhội của Bécstanh ở Nga Từ thực tế đó, Lênin đã tập hợp các bàiviết trong báo “Tia lửa” với nhan đề “Bắt đầu từ đâu” thành tácphẩm “Làm gì?” Tác phẩm được Lênin viết vào tháng 5 năm

1901 và xuất bản tháng 2 năm 1902

Tác phẩm bao gồm: Lời tựa, 5 chương, phần kết luận vàphụ lục

Nội dung của tác phẩm trình bày và giải quyết nhiều vấn

đề có ý nghĩa đối với việc thành lập Đảng và công tác xây dựngĐảng Trong phạm vi bài thu hoạch đi sâu làm rõ tư tưởng củaLênin về đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội, trên cơ sở đó vậndụng vào thực tiễn xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam trong giaiđoạn hiện nay

Chúng ta thấy rằng ở những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX, xu hướng cơ hội chủ nghĩa phát triển mạnh trong phongtrào công nhân, đó cũng là một biểu hiện phản ánh cuộc đấutranh giai cấp; giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Xu hướng

ấy phát triển đặc biệt nhanh chóng trong những năm cuối thế kỷXIX đầu thế kỷ XX, khi mà chủ nghĩa tư bản biến thành chủnghĩa đế quốc.

Trước đây, khi sự ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác đối vớiphong trào công nhân chưa rộng lớn, thì chủ nghĩa cơ hội đứngngoài hàng ngũ của những người mácxít để chống lại chủ nghĩaMác Nhưng đến lúc chủ nghĩa Mác đã trở thành một trào lưu tưtưởng tiến bộ nhất, được loài người thừa nhận và ảnh hưởngrộng lớn, sâu sắc trong phong trào công nhân, buộc kẻ thù củachủ nghĩa Mác phải thay đổi hình thức chống lại chủ nghĩa Mác,chúng đội lốt những người mácxít để chống lại chủ nghĩa Mác

Trước những thắng lợi của chủ nghĩa Mác, khuynh hướng

cơ hội chủ nghĩa xuất hiện ngay trong hàng ngũ những ngườimácxít Bọn cơ hội chgủ nghĩa lúc này không dám công khai phủnhận chủ nghĩa Mác, nhưng chúng lại tiến hành xuyên tạc chủnghĩa Mác, giữ hình thức, vứt bỏ nội dung, linh hồn của chủnghĩa Mác, nhằm phục vụ cho lợi ích của giai cấp tư sản

Cuộc đấu tranh giữa khuynh hướng mácxít chân chính và

cơ hội chủ nghĩa trong phong trào xã hội dân chủ quốc tế đượcLênin mô tả: “có lúc bừng lên sáng rực như một ngọn lửa chóiloà, có lúc lại dịu xuống âm ỉ dưới đống tro tàn của nghị quyếtngừng chiến trang nghiêm” 1

Năm 1895, bọn cơ hội Látxan và những đại biểu của nhữngtrào lưu thù địch với chủ nghĩa Mác trong phong trào Dân chủ -

xã hội Đức và Quốc tế II đã nấp dưới chiêu bài “tự do phê bình”

đã tự do phê bình chủ nghĩa Mác, cho chủ nghĩa Mác là “giáo

1 VI.Lênin: toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxccơva, năm 1978, tập 6, trang 8

điều”, “cũ kỹ” cần phải xét lại chủ nghĩa Mác Sau khi Ăngghenmất (1895), Bécstanh là lãnh tụ Quốc tế II, đồng thời là lãnh tụcủa chủ nghĩa cơ hội đã xuyên tạc và phủ nhận toàn diện chủnghĩa Mác, biến các Đảng dân chủ - xã hội Tây Âu thành cácĐảng cơ hội cải lương, phủ nhận cơ sở khoa học của chủ nghĩa

xã hội khoa học, phủ nhận tính tất yếu khách quan của chủnghĩa xã hội trong tiến trình lịch sử, phủ nhận tình trạng bầncùng hoá của giai cấp công nhân, phủ nhận học thuyết Mác vềđấu tranh giai cấp, về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân,

về chuyên chính vô sản và về cách mạng bạo lực Toàn bộnhững tư tưởng cốt lõi của chủ nghĩa Mác đều bị xuyên tạc Phái

“kinh tế” ở Nga thực chất là sự biến tướng của chủ nghĩa cơ hộiquốc tế, đã núp dưới chiêu bài “tự do phê bình” để chống chủnghĩa Mác, thay những nguyên lý đó bằng lý luận tư sản về điềuhòa mâu thuẫn giai cấp, về sự hợp tác giai cấp, thứ lý luận mànhững người mácxít chân chính không chấp nhân được.Bécstanh lý luận rằng, dưới chế độ tư bản, giai cấp công nhânkhông bị bần cùng hóa mà còn thường xuyên được cải thiệnđiều kiện hoạt động với giai cấp tư sản tự do, nhờ đó mà thuđược những thắng lợi trong các cuộc tuyển cử và hoạt động nghịtrường

Với tư duy lý luận sắc bén của mình, Lênin đã vạch rõ quanđiểm của chủ nghĩa cơ hội, xét lại của Bécstanh là: “ông ta phủnhận khả năng đem lại cho chủ nghĩa cơ hội một cơ sở khoa học

và khả năng chứng minh theo quan điểm duy vật lịch sử, rằngchủ nghĩa xã hội là tất yếu không thể tránh khỏi, ông ta phủnhận tình trạng bần cùng hóa ngày càng tăng, phủ nhận sự vô

sản hóa và tình trạng những mâu thuẫn tư bản chủ nghĩa ngàycàng trầm trọng; ông ta tuyên bố rằng, ngay cả quan niệm vềmục đích cuối cùng cũng không vững chắc gì và kiên quyết bác

bỏ chuyên chính vô sản, ông ta phủ nhận sự đối lập về nguyêntắc giữa chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa xã hội, phủ nhận đấutranh giai cấp; cho rằng, không thể áp dụng được lý luận đó vàomột xã hội thực sự dân chủ được quản lý theo ý chí của đa số

tự do biến Đảng dân chủ - xã hội thành một Đảng dân chủ cảilương, là tự do đưa những tư tưởng tư sản và những thành phần

tư sản vào trong chủ nghĩa xã hội”3, đó chính là bản chất của “tự

do phê bình”

Từ đó Lênin chỉ ra bản chất của chủ nghĩa cơ hội: Về bảnchất chủ nghĩa cơ hội là kẻ khoác áo chủ nghĩa Mác, là ngườibạn đồng hành của chủ nghĩa xét lại, chúng giả danh là nhữngngười mácxít để chống lại chủ nghĩa Mác và làm tay sai cho chủnghĩa tư bản, chúng không công khai phủ nhận chủ nghĩa Mác,nhưng chúng xuyên tạc, hoài nghi chủ nghĩa Mác, chúng chỉ giữlại hình thức, mà tước bỏ nội dung, giữ lại thể xác mà tước bỏlinh hồn của chủ nghĩa Mác; Về mục đích, về nhiệm vụ chính trị

2 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, tr 89.

3 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, tr 11.

của giai cấp công nhân và cuộc đấu tranh của giai cấp côngnhân chống lại giai cấp tư sản, theo quan điểm của chúng làthỏa hiệp, cải lương Có nghĩa là, chúng chống lại cách mạng vôsản và chuyên chính vô sản Như vậy, về bản chất chủ nghĩa cơhội và chủ nghĩa xét lại là một Chúng có mối quan hệ chặt chẽ,tác động và chuyển hóa lẫn nhau, chúng đều phủ nhận nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác, danh giới giữa chúng làkhông phân biệt, chúng luôn ẩn mình, luồn lách để phá hoạiĐảng, phá hoại phong trào cộng sản và phong trào công nhân,

sợ công bố công khai phê bình: “luồn lạch như con rắn nước”.Đặc điểm về nguyên tắc lý luận chúng tầm thường hoá chủnghĩa Mác, thực chất là bất lực đồng loã với chủ nghĩa tư bản

Lênin chỉ rõ, chủ nghĩa cơ hội, xét lại Bécstanh phát triểnnhanh chóng vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX không phải làngẫu nhiên mà có nguồn gốc là dựa trên những điều kiện kinh

tế, điều kiện lịch sử và nguồn gốc xã hội của nó

Về nguồn gốc kinh tế: Trong điều kiện xã hội tương đối ổnđịnh, hòa bình, chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ về lựclượng sản xuất tạo ra một khối lượng vật chất vô cùng to lớn,đáp ứng một phần những yêu cầu đấu tranh đòi cải thiện đờisống của người lao động Nhờ sự phát triển của sản xuất giaicấp tư sản đã thu được lợi nhuận béo bở Một phần của lợinhuận đó được dùng để mua chuộc một bộ phận giai cấp côngnhân áo trắng, cổ cồn lúc đầu là những công nhân tích cực, cótay nghề cao, có uy tín, tham gia vào quá trình quản lý, điềuhành sản xuất Những công nhân này trở thành một bộ phậngián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất được và trả lương cao

hơn những công nhân trực tiếp sản xuất Thông qua đó, giai cấp

tư sản đã lôi kéo họ, mua chuộc họ, làm cho họ bị thoái hoá,biến chất trở thành tay sai đắc lực cho chúng Như vậy, trongcuộc đấu tranh để thoát khỏi cảnh khốn cùng do chủ nghĩa tưbản gây ra, một bộ phận công nhân thuộc tầng lớp trên đã bịchủ nghĩa tư bản làm cho biến chất thành những người cơ hội

bằng siêu lợi nhuận Bộ phận này chiếm tỷ lệ khá cao vào đầu

thế kỷ XX, như ở Anh có đến 10 -15%

Xét về nguồn gốc lịch sử: Đây là thời kỳ chủ nghĩa tư bảnphát triển tương hòa bình, ổn định Trong thời kì này (1870 -1890), giai cấp công nhân đã sáng tạo ra một hình thức đấutranh mới - đấu tranh nghị trường, thiên hướng này được nhiềuĐảng dân chủ - xã hội áp dụng đã thắng lợi, như ở Pháp, ở Đức,

ở áo, đã có những đại biểu là của giai cấp công nhân tham giaNghị viện tư sản Những đại biểu này có trách nhiệm thông quahoạt động của Nghị viện để đấu tranh đòi quyền lợi cho giai cấpcông nhân, để giáo dục và giác ngộ quần chúng, đấu tranh đểxóa bỏ các tổ chức phản động do giai cấp tư sản lập ra Nhưngtrong điều kiện đó, những đại biểu của giai cấp công nhân đã bịgiai cấp tư sản lôi kéo mua chuộc hoặc vì quyền lợi cá nhân đãngã theo chúng Mặt khác, do hình thức đấu tranh nghị trường,đấu tranh câu lạc bộ cùng với sự lỏng lẻo về tổ chức của cácĐảng công nhân và các Đảng dân chủ - xã hội, với thành phầnrộng mở của công đoàn đã tạo thuận lợi cho giai cấp tư sản lenlỏi, cài cắm người của chúng vào trong phong trào công nhân vàvào Đảng dân chủ - xã hội, để lũng đoạn ngay trong nội bộ Đảng

và phong trào công nhân

Về nguồn gốc xã hội: Vào những năm cuối thế kỷ XIX, lúcnày chủ nghĩa Mác đã thắng lợi tuyệt đối với tất cả các hệ tưtưởng khác của phong trào công nhân Chủ nghĩa Mác ra đời trởthành một hiện tượng mới lạ trong đời sống chính trị xã hội ởcác nước Châu âu, là luồng tư tưởng mới, vấn đề rất nhạy cảm

có sức hấp dẫn với thanh niên, trí thức Điều đó, đã thu hút sựchú ý của các tầng lớp thanh niên, trí thức tiểu tư sản gia nhậpĐảng, nhưng họ lại chưa được nghiên cứu kỹ chủ nghĩa Mác,chưa hiểu đúng chủ nghĩa Mác mà chỉ biết chủ nghĩa Mác quatừng bài viết vụn vặt được trình bày trong các sách báo hợppháp Họ vào Đảng một cách tự phát, cảm tính chứ hoàn toànchưa được giáo dục, giác ngộ đầy đủ về chủ nghĩa Mác, mà họchỉ là những người tự nguyện đứng trong hàng ngũ của Đảng để

hy sinh phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng đó Họ đã đem vàoĐảng tính tự do vô chính phủ, tâm lý do dự, thiếu kiên quyết của

tư tưởng tiểu tư sản mà họ vẫn chưa được gột rửa Vì vậy, nhữngkhi phong trào gặp khó khăn, gian khổ, cũng như khi bị giai cấp

tư sản và các thế lực thù địch thường xuyên tiến hành tuyêntruyền, giáo dục chống lại trào lưu tư tưởng của chủ nghĩa Mác,

đã làm cho một bộ phận trong giới trẻ trí thức tiểu tư sản bị ảnhhưởng Làm cho họ hoài nghi, dao động, mất lòng tin, từ giã lậptrường giai cấp công nhân và đi đến thỏa hiệp với giai cấp tưsản Điều này được Lênin chỉ ra rất rõ: “việc tầng lớp “các việnsĩ” tham gia đông đảo vào phong trào xã hội chủ nghĩa trongmấy năm gần đây đã đảm bảo cho chủ nghĩa Bécstanh đượcphổ biến nhanh chóng”4

4 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, 13.

Lênin chỉ ra rằng, về hình thức chủ nghĩa cơ hội quốc tếđược biểu hiện dưới nhiều mầu sắc, nhiều dạng khác nhau theonhững điều kiện chính trị và đặc điểm của từng quốc gia, dântộc, nhưng về bản chất, về nội dung thì chúng giống hệt nhau.Phái “kinh tế” chỉ là sự biến tướng của chủ nghĩa cơ hội xét lạiquốc tế, là bọn đồ đệ của Bécstanh ở Nga chứ không phải là tràolưu tư tưởng mới mẻ Về bản chất nó hiện nguyên hình là chủnghĩa cơ hội, xét lại, nó là mối nguy cơ đặc biệt đối với cáchmạng Nga Chủ nghĩa cơ hội ở Nga về mặt hình thức nó biểuhiện dưới dạng chủ nghĩa kinh tế Nội dung và bản chất của nóhiện nguyên hình là chủ nghĩa xét lại Bécstanh Thủ đoạn của nó

là “tự do phê bình”

Về nguyên tắc và hình thức biểu hiện là: mập mờ, khôngđịnh hình rõ ràng, cụ thể, khó hiểu, không dứt khoát, và đượcbiểu hiện dưới nhiều bộ mặt với nhiều hình thức khác nhau, nênchủ nghĩa cơ hội nói chung và phái “kinh tế” ở Nga nói riêng rất

sợ công bố, công khai và rất sợ phê bình Họ sợ công bố ngay cảcương lĩnh, cả những điều mà họ nghĩ ra, viết ra và những gì họlàm, Lênin viết: tác giả những dòng này, Người đã góp phần vào

việc phơi bày ra ánh sáng cái “cương lĩnh mới đó”, đã có dịp

nghe thấy lời phàn nàn và trách móc rằng, bản tóm tắt nhữngquan điểm của những diễn giả, do họ phác ra, đã bị đem ra phổbiến bằng nhiều bản sao thậm trí lại bị công bố trên báo chícùng lời phản đối, sở dĩ chúng tôi nhắc đến tình hình đó, chính vì

nó vạch rõ một đặc điểm rất kỳ lạ của “chủ nghĩa kinh tế” ởnước ta là sợ công bố đó đúng là một đặc điểm “chủ nghĩakinh tế” nói chung chứ không phải từng đặc điểm riêng của từng

tác giả , đặc điểm ấy biểu hiện trong cả hai tờ báo: “Tư tưởngcông nhân” ở trong nước và “Sự nghiệp công nhân” ở nướcngoài Tóm lại đặc điểm về nguyên tắc lý luận chúng tầmthường hoá chủ nghĩa Mác, thực chất là bất lực và đồng loã với

tư tưởng của chủ nghĩa tư bản

Xét về quan điểm, lập trường chính trị: “chủ nghĩa kinh tế”chủ trương thu hẹp và hạ thấp nhiệm vụ đấu tranh chính trị củaphong trào công nhân dừng ở “chủ nghĩa công liên”, tức là thừanhận sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản Mục tiêu của họ xa rờimục đích cuối cùng của giai cấp công nhân đã được C.Mác -Ph.Ăngghen xác định trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”

Họ muốn cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân tập trung vào

tổ chức kinh tế, tố cáo tình trạng bất công về đời sống khổ cựccủa công nhân ở trong phạm vi từng công xưởng, từng nhà máy,từng ngành nghề nhất định, với mục đích là đòi quyền lợi kinh tếnhư tăng lương, việc làm, bảo hộ lao động, giải quyết những vấn

đề dân sinh, dân chủ, chứ không đặt ra vấn đề lật đổ chínhquyền Những quan điểm đó của phái “kinh tế” dẫn đến thủ tiêuvai trò của tính tự giác; thủ tiêu vai trò lãnh đạo của Đảng vớiphong trào công nhân; đánh lạc hướng giai cấp công nhân khỏicon đường đấu tranh chính trị Lênin đã phê phán những quanđiểm cơ hội chủ nghĩa đó và gọi bọn họ là “bọn Bécstanh cảitrang” Lênin chỉ rõ: “đại đa số những người dân chủ xã hội Nga,trong thời gian vừa qua, gần như hoàn toàn bị thu hút vào tổchức những sự tố cáo ấy về các công xưởng người ta quênrằng thực ra hoạt động ấy, tự bản thân nó, chưa phải là dân chủ

xã hội, mà chỉ là công liên chủ nghĩa mà thôi”5 Kết quả của việcđấu tranh kinh tế đó chỉ đạt đến “dạy cho người bán sức laođộng biết bán “thứ hàng hóa” ấy một cách có lợi hơn và biếtđấu tranh chống người mua trên lĩnh vực giao dịch thuần túy cótính chất mua bán”6.

Rõ ràng phái “kinh tế” hạ thấp vai trò đấu tranh chính trịcủa giai cấp công nhân và cho rằng, đó chỉ là một hình thức củađấu tranh kinh tế, đi sâu vào đấu tranh kinh tế mà thôi và coiđấu tranh kinh tế là phương sách duy nhất có thể “áp dụng rộngrãi nhất” và chính điều này đã làm thu hẹp một cách tai hại đấutranh chính trị

Theo Lênin, đối với những người dân chủ - xã hội chânchính phải tích cực giáo dục lý luận chủ nghĩa Mác cho giai cấpcông nhân, để nâng cao ý thức giác ngộ chính trị, tổ chức họđấu tranh trên tất cả các lĩnh vực của đời sống chính trị - xã hội,coi đấu tranh kinh tế là để phục vụ cho mục đích chính trị, nhằmlật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, thiết lập quyền lực chínhtrị của giai cấp công nhân Qua phân tích Lênin cho rằng: “Đảngdân chủ - xã hội đặt cuộc đấu tranh đòi những cải cách, coi đó làcác bộ phận của toàn bộ - phụ thuộc vào cuộc đấu tranh cáchmạng cho tự do vì chủ nghĩa xã hội”7 và mục đích cuối cùng củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động “chỉ có thể thỏa mãnđược bằng một cuộc cách mạng chính trị thay thế chuyên chínhcủa giai cấp tư sản bằng chuyên chính vô sản”8

5 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, tr 17.

6 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, 71.

7 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, , tr 79.

8 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, , tr 59.

Xét về tư tưởng: “Chủ nghĩa kinh tế” ở Nga sùng bái tính tựphát của phong trào công nhân Họ cho rằng, phong trào tự phát

ấy phát triển tất yếu sẽ tạo nên sự giác ngộ xã hội chủ nghĩa,tạo nên hệ tư tưởng độc lập của giai cấp công nhân, Đảng khôngnên là một lực lượng lãnh đạo và can thiệp vào tính tự phát củaphong trào công nhân mà phải chờ đợi phong trào đó phát triển

Từ đó, họ hạ thấp vai trò của chủ nghĩa Mác, tầm thường hóachủ nghĩa Mác, phủ nhận chủ nghĩa Mác trong việc xây dựng ýthức tự giác trong phong trào công nhân, dẫn đến sự bất lực,đồng loã với những luận điệu phê phán mang tính chất phảnđộng

Lênin khẳng định, hệ tư tưởng giai cấp công nhân khôngthể tự phát sinh từ phong trào tự phát của giai cấp công nhân.Tính tự phát đó chỉ dẫn phong trào đến chỗ lệ thuộc, theo đuôigiai cấp tư sản, chỉ dẫn đến làm nô lệ cho hệ tư tưởng tư sản.Lênin viết: “công nhân trước đây không thể có ý thức dân chủ xãhội được ý thức này chỉ có thể từ bên ngoài đưa vào Lịch sử tất

cả các nước chứng thực rằng, dù cho lực lượng của độc bản thânmình thôi thì giai cấp công nhân chỉ có thể đi đến ý thức côngliên chủ nghĩa, tức là đi đến chỗ tin rằng phải đoàn kết lại thànhhội liên hiệp, phải đấu tranh chống bọn chủ, phải đòi hỏi chínhphủ ban hành những luật này hay luật khác cần thiết cho côngnhân”9 Người cho rằng, chủ nghĩa Mác một hệ thống lý luậncách mạng khoa học đó là kết quả phát triển lịch sử tư tưởngcủa nhân loại, do những nhà khoa học thuộc tầng lớp hữu sản,những trí thức cách mạng có điều kiện học tập, nghiên cứu, phát

9 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, tr 38.