Sự cần thiết phải đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận ý nghĩa đối với công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận của đảng trong quân đội hiện nay

Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận diễn ra vô cùng gaygắt với nhiều hình thức mới; sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa ở nước ta cũng đang đặt ra nhiều vấn đ

Để làm tròn vai trò lãnh tụ chính trị của giai cấp và dân tộc, Đảng phải

có cương lĩnh, đường lối chính trị đúng đắn lãnh đạo thực hiện thắng lợinhiệm vụ chính trị trong từng giai đoạn cách mạng Nhưng điều kiện tiênquyết để Đảng định ra đường lối lãnh đạo đúng đắn, thu hút hàng trục triệuquần chúng vào các phong trào cách mạng là: Đảng phải được vũ trang một lýluận tiên tiến, đủ sức giải đáp những vấn đề thực tiễn đặt ra V I Lênin khẳngđịnh: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cáchmạng”1 và “chỉ đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới cókhả năng làm tròn vai trò chiến sỹ tiên phong”2 Thực tế cho thấy, nhờ đổimới tư duy lý luận, hình thành những quan điểm, nguyên tắc chỉ đạo quá trìnhđổi mới, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân ta giành được những thành tựu ngàycàng to lớn Ngược lại, gặp bắt cứ vấn đề gì, dù lớn hay nhỏ, nếu chưa làmsáng rõ về lý luận thì trong hoạt động thực tiễn thường lúng túng, bế tắc Vìvậy, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, cung cấp những luận cứkhoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng là đòi hỏikhách quan, là nhiệm vụ chiến lược của Đảng trong mọi giai đoạn cách mạng

Trải qua hơn 75 năm lãnh đạo cách mạng, Đảng ta và Chủ tịch Hồ ChíMinh luôn coi trọng công tác tổng kết thực thực tiễn, nghiên cứu lý luận, trên

cơ sở trung thành và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

về mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn vào điều kiện cụ thể củanước ta Nhờ đó, Đảng ta đã có những quyết sách chính trị đúng đắn lãnh đạocách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

1 V I Lênin, toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 6, tr 30.

2 Sđd, tr 32.

Ngày nay, trước tình hình thế giới, khu vực đang có những biến đổiphức tạp, cách mạng nước ta đang đứng trước những thời cơ và nguy cơ đanxen nhau Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận diễn ra vô cùng gaygắt với nhiều hình thức mới; sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa ở nước ta cũng đang đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn mới, đòi hỏicông tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận của Đảng phải sớm làm sáng tỏ.Nghị quyết Trung ương 5 (khoá IX) về “Nhiệm vụ chủ yếu của công tác tưtưởng trong tình hình mới” đã xác định: “Đẩy mạnh tổng kết thực tiễn vànghiên cứu lý luận, tiếp tục làm sáng tỏ hơn lý luận về chủ nghĩa xã hội và conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta” là một trong những nhiệm vụ chủ yếucủa công tác tư tưởng, lý luận hiện nay.

Quân đội nhân dân Việt Nam là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấutrung thành của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta Hiện nay, trước những diễnbiến phức tạp của quốc tế, khu vực và trong nước, nhiệm vụ của quân đội cóbước phát triển mới, đòi hỏi phải quân đội phải đẩy mạnh và tăng cường côngtác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, mới có thể đáp ứng được yêu cầu xâydựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, bảo vệvững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong điều kiện mới Đẩy mạnhtổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận cũng là một nhiệm vụ trọng yếu của côngtác tư tưởng, lý luận của Đảng trong quân đội, nhằm góp phần xây dựng quânđội luôn vững mạnh về chính trị, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao

1 Sự cần thiết phải đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận của Đảng hiện nay

1 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn

Không phải ngẫu nhiên mà trong Nghị quyết Trung ương 5 (khoá IX)Đảng ta đưa nhiệm vụ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận lên hàng đầu

trong 6 nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng, lý luận của Đảng trong giaiđoạn cách mạng hiện nay

Trên cơ sở lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh và thực tiễn của cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng đến nay, Đảng

ta khẳng định: tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận là một nhiệm vụ quantrọng của công tác xây dựng Đảng nói chung, công tác tư tưởng, lý luận nóiriêng, là tiền đề để nâng cao trình độ trí tuệ, năng lực lãnh đạo của Đảng Vì nócung cấp cơ sở khoa học để xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị - tư tưởng

và tổ chức, xây dựng nội dung để tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động

Thực tiễn chứng minh: bất cứ việc gì muốn thành công đều phải có lýluận hướng dẫn, bởi lý luận khoa học bao giờ cũng xuất phát từ thực tiễn vànhằm phục vụ cho hoạt động thực tiễn, lý luận đóng vai trò mở đường và chỉđạo hoạt động thực tiễn Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh đều đã khẳng định vai trò to lớn của lý luận cách mạng và mối liên hệchặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn V I Lênin chỉ rõ: Đảng chỉ làm được vaitrò lãnh đạo xã hội khi được trang bị lý luận tiên phong, không có lý luận tiênphong thì không còn là một đảng trí tuệ, không có khả năng “dẫn đường” chobất kỳ ai, và do đó, Đảng không còn lý do để tồn tại Đối với Đảng Cộng sản,

để bảo đảm cho Đảng không ngừng nâng cao tính tiên phong và năng lực lãnhđạo chính trị đối với xã hội thì một trong những vấn đề có ý nghĩa hết sứcquan trọng là Đảng phải được trang bị lý luận tiên phong, đồng thời phải tiếnhành tốt công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận Chỉ có tiến hành tốtviệc tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, không chậm trễ, mắc sai phạmtrong công tác lý luận, Đảng mới tránh được nguy cơ sai lầm về đường lốichính trị, mới giữ vững được vai trò lãnh đạo của Đảng đối với xã hội Nhữngquyết sách của Đảng đưa ra mới đúng đắn, giữ vững được niềm tin của quầnchúng đối với Đảng, hành động trong Đảng và ngoài xã hội mới thống nhất

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: lý luận như bó đuốc soi đường, không có lý luậnthì như người mù đi trong đêm tối, lần mãi không thấy đường ra Đảng màkhông có lý luận dẫn đường thì “cũng như người không có trí khôn, tàu không

có bàn chỉ nam” Người còn chỉ rõ: “thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thìthành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lýluận suông”3 Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thống nhất giữa lý luận và thựctiễn là nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh cũng chỉ ra rằng,mọi lý luận chân chính đều bắt nguồn từ thực tiễn, phản ánh đúng thực tiễn

và trở lại phục vụ thực tiễn Lý luận xét tới cùng, là từ thực tiễn mà đúc kết,khái quát nên Không có thực tiễn thì không có lý luận Lý luận và thực tiễn

có mối quan hệ tác động biện chứng với nhau, luôn luôn gắn bó với nhau vàthường xuyên tác động qua lại lẫn nhau, trong đó thực tiễn đóng vai trò là cơ

sở, động lực và là tiêu chuẩn của chân lý, là căn cứ để kiểm chứng tính đúngđắn của lý luận Bởi vì, thực tiễn hiểu một cách khái quát nhất, đó là hoạtđộng của con người nhằm bảo đảm cho xã hội tồn tại và phát triển, đó là quátrình khách quan của hoạt động sản xuất vật chất với tính cách là cơ sở củađời sống con người, đồng thời đó cũng là hoạt động cải tạo cách mạng củacác lực lượng xã hội khác nhau làm biến đổi thế giới Còn lý luận là cái phảnánh thực tiễn Lý luận được thể hiện dưới dạng hệ thống tri thức đã đượckhái quát, tạo ra những quan niệm tương đối hoàn chỉnh về các mối liên hệ

cơ bản và các quy luật của hiện thực khách quan Nói cách khác, lý luận làkinh nghiệm thực tiễn đã được khái quát trong ý thức con người Lý luậnphản ánh hiện thực khách quan và nảy sinh trong những điều kiện lịch sửnhất định, cho nên các khái niệm, các phạm trù lý luận đều mang tính lịch

sử Sự phát triển của hiện thực và sự thay đổi của điều kiện lịch sử tất yếu

3 Hồ Chí Minh, toàn tập, Nxb CTQG, H, 2000, tập 8, tr 496.

đòi hỏi lý luận cũng cần phải được bổ sung và phát triển theo, và nhờ thế mà

lý luận khoa học sẽ ngày càng trở nên phong phú hơn, chính xác hơn, đầy đủhơn Không nên biến các nguyên lý lý luận trở thành giáo điều, khô cứng,máy móc Điều căn bản là rút ra từ đó những giá trị về phương pháp luận.Nếu coi những khái niệm, những mệnh đề lý luận là khuôn mẫu của mọihiện thực để từ đó bắt hiện thực phải vận động theo một cách máy móc thì sẽphạm những sai lầm tai hại Nó không chỉ làm cho lý luận bị thui chột, trởnên khô héo có khi còn kìm hãm, thậm trí kéo lùi tiến bộ của lịch sử Căn cứ

để xây dựng và phát triển lý luận chính là từ thực tiễn và phải tìm trong thựctiễn, đồng thời phải thường xuyên tổng kết thực tiễn Nghị quyết 01 BộChính trị (Khoá VII) chỉ rõ: lạc hậu về lý luận là nguyên nhân của mọinguyên nhân Vì thế, chỉ có tăng cường nghiên cứu lý luận, gắn với tổng kếtthực tiễn, công cuộc đổi mới mới trở thành hoạt động tự giác, chủ động sángtạo bớt được những sai lầm và bước đi quanh co phức tạp

Thực tiễn, quá trình xây dựng và phát triển đất nước trong những thậpniên gần đây khẳng định: nếu không xuất phát từ thực tiễn, không tổng kếtthực tiễn thì chắc chắn không có lý luận đổi mới, không thể có đường lối đổimới đúng đắn Lẽ dĩ nhiên không có sự chỉ đạo của lý luận đổi mới đúng đắnthì không thể có thực tiễn đổi mới thành công

Những năm cuối thập kỷ 70, đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX, đất nước talâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, sản xuất đình đốn, lạm phátvới tốc độ phi mã, chúng ta bị bao vây, cấm vận về kinh tế, đời sống của nhândân hết sức khó khăn, lòng tin của quần chúng nhân dân vào sự lãnh đạo củaĐảng, sự điều hành của cơ quan Nhà nước bị giảm sút, thực tế đó, một phần

là do nguyên nhân khách quan, song chủ yếu vẫn là do chủ quan của chúng ta.Chúng ta đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương,chính sách lớn, về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện Nguyên nhân của

những sai lầm ấy là bệnh giáo điều, chủ quan duy ý chí, lối suy nghĩ và hànhđộng giản đơn, nóng vội, ấu trĩ, lạc hậu về nhận thức lý luận, chưa quan tâmđầy đủ đến việc tổng kết thực tiễn, duy trì cơ chế tập trung quan liêu bao cấpquá lâu, vận dụng lý luận không phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam.Chính trong những tháng, năm cực kỳ khó khăn ấy, từ trong quần chúng nhândân đã xuất hiện việc làm sáng tạo như: khoán ruộng đất về cho các hộ nôngdân như ở Vĩnh Phúc, Đồ Sơn - Hải Phòng và một số địa phương khác Đảng

ta đã kịp thời nắm bắt được, tổng kết được kinh nghiệm thực tiễn của quầnchúng, đổi mới tư duy, đổi mới nhận thức, từng bước đề ra được những chủtrương, chính sách phù hợp với thực tiễn, từng bước hình thành lý luận vàđường lối đổi mới đúng đắn ở nước ta

Bắt đầu từ Nghị quyết Trung ương 6 (khoá IV) tháng 8/1979 với “chủtrương làm cho sản xuất bung ra”; sau đó là Chỉ thị 100/CT - TW của Ban Bíthư Trung ương Đảng (khoá IV) năm 1981 về khoán sản phẩm cuối cùng đếnnhóm và người lao động trong các hợp tác xã nông nghiệp, các quyết định25/CP, 26/CP của Thủ tướng Chính phủ năm 1982 về nhiều nguồn cân đối và

về “kế hoạch ba phần” Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V tháng2/1982 với việc xác định lại thứ tự ưu tiên trong phát triển kinh tế, khẳng địnhnông nghiệp là mặt trận hàng đầu; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 (khoáV) tháng 6/1985 về giá, lương, tiền; và đặc biệt là kết luận của Bộ Chính trị(khoá V) tháng 8/1986 về ba vấn đề kinh tế lớn Đó chính là kết quả của côngtác tổng kết thực tiễn, đổi mới tư duy của Đảng ta, là những viên gạch đầutiên đặt nền móng cho đường lối đổi mới của đất nước

Đại hội VI của Đảng tháng 12/1986 là cột mốc đánh dấu bước chuyểnquan trọng về nhận thức lý luận của Đảng ta Với phương châm “nhìn thẳngvào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”, Đại hội đã đề ra đường lốiđổi mới toàn diện đất nước Từ việc tổng kết thực tiễn, Đại hội đã đưa ra được

những nhận thức mới về cơ cấu kinh tế, về công nghiệp hoá trong chặngđường đầu tiên của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thừa nhận sự tồn tạicủa sản xuất hàng hoá và thị trường, phê phán triệt để cơ chế tập trung quanliêu bao cấp và khẳng định chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh và chủtrương phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với những hình thức kinhdoanh phù hợp…

Đại hội VII tháng 6/1991 tiếp tục tổng kết thực tiễn, tổng kết quá trìnhthực hiện đường lối đổi mới, trên cơ sở đó đề ra “Cương lĩnh xây dựng đấtnước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” và “Chiến lược ổn định vàphát triển kinh tế đến năm 2000” Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳcủa Đảng (tháng 1/1994) đã tiến hành tổng kết thực tiễn, và đề ra những biệnpháp nhằm đẩy mạnh việc thực hiện công cuộc đổi mới, đồng thời chỉ ranhững thuận lợi cơ bản tạo thời cơ trong quá trình thực hiện công cuộc đổimới và bốn nguy cơ lớn đối với cách mạng nước ta đó là: tụt hậu xã hơn vềkinh tế; chệch hướng xã hội chủ nghĩa; nạn tham nhũng, quan liêu; âm mưuhành động “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch

Đại hội VIII của Đảng tháng 6/1996, đã phân tích, đánh giá sâu sắc tìnhhình đất nước và rút ra kết luận: nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xãhội, cơ bản hoàn thành nhiệm vụ đề ra cho chặng đường đầu của thời kỳ quá

độ, cho phép chuyển sang thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh côngnghiệp hoá, hiện đại hoá Đại hội nhận định: “con đường đi lên chủ nghĩa xãhội ở nước ta ngày càng được xác định rõ hơn”

Đại hội IX của Đảng tháng 4/2001, trên cơ sở tổng kết thực tiễn của đấtnước sau 15 năm đổi mới đã bổ sung, làm sáng tỏ thêm một số vấn đề, hoànthiện thêm một bước những nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đilên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Mục tiêu cách mạng nước ta được xác định là:

“Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, xã hội

công bằng, dân chủ, văn minh” Con đường đi lên của nước ta là: phát huysức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đạihoá, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tăng nhanhlực lượng sản xuất, đồng thời từng bước xây dựng và hoàn thiện quan hệ sảnxuất phù hợp, bảo đảm công bằng xã hội, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế điđôi với giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, xây dựng hệ thống chính trị thực sựdân chủ, kỷ cương, năng động, trong sạch.

Đại hội X của Đảng tháng 4/2006, trên cơ sở tổng kết thực tiễn của đấtnước sau 20 năm đổi mới Đảng đã bổ sung, và đề ra nhiệm vụ công tác tưtưởng, lý luận trong thời gian tới là: “Tiếp tục đổi mới tư duy, tăng cường tổngkết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, kịp thời làm sáng tỏ hơn nữa những vấn đềbức xúc về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; vềkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; về Đảng cầm quyền và côngtác xây dựng Đảng; về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa củanhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; về tổ chức và hoạt động của Mặt trận vàcác đoàn thể nhân dân… Chú trọng nâng cao tính khoa học, tính thực tiễn và

sự mạnh dạn khám phá, sáng tạo trong công tác nghiên cứu khoa học, nghiêncứu lý luận Sớm xây dựng và ban hành quy chế dân chủ trong nghiên cứu lýluận”4

Thông qua kết quả của công tác tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận,xuất phát từ thực tiễn cuộc sống của xã hội Việt Nam, dưới ánh sáng của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, từ tình hình kinh tế - xã hội của nước

ta trong những thập 70 và 80 của thế kỷ XX đến Đại hội X của Đảng thì nhậnthức của chúng ta về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ởnước ta theo tinh thần đổi mới đã từng bước được xác lập và hoàn thiện hơn

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006, tr 284.

Sau 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dângiành được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử, khẳng định đườnglối đổi mới của Đảng là đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Bộ mặt đất nước đã có sự thay đổi, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt,lòng tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng và sự nghiệp cách mạng đượccủng cố, phát triển, được dư luận thế giới thừa nhận và đánh giá cao Điều đókhẳng định, sự đổi mới tư duy lý luận và tổng kết thực tiễn của Đảng đã cóbước phát triển mới Đến nay, mặc dù còn không ít những vấn đề phải tiếp tụcnghiên cứu sâu hơn, nhưng qua 20 năm đổi mới, Đảng ta đã hình thành đượctrên những nét cơ bản một hệ thống quan điểm lý luận về chủ nghĩa xã hội vàcon đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, làm cơ sở khoa học chođường lối của Đảng ta trong công tác tư tưởng, lý luận

1 2 Một số nhiệm vụ chủ yếu của công tác tổng kết thực thực tiễn, nghiên cứu lý luận của Đảng hiện nay

Hiện nay, chúng ta đang ra sức phấn đấu thực hiện thắng lợi Nghịquyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, nhằm đẩy mạnh sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, từng bước đưa nước ta ra khỏi tình trạngkém phát triển, trở thành một nước công nghiệp hiện đại theo định hướng xãhội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,văn minh Trong điều kiện xu hướng phát triển của thế giới có những diễnbiến hết sức phức tạp, vấn đề dân tộc, tôn giáo, vấn đề chống khủng bố, nghèonàn, bệnh tật, dân số, môi trường, … đang là những vấn đề có tính toàn cầu,còn nhiều bức xúc cần phải hợp tác giải quyết Điều đó, có ảnh hưởng khôngnhỏ đến sự phát triển kinh tế - xã hội và chính sách đối ngoại của Đảng vàNhà nước ta Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận đã đạt đượcnhững thành tựu quan trọng Trong những năm qua “kết quả nghiên cứu lýluận gắn với tổng kết thực tiễn đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học cho việc

xây dựng, bổ sung và phát triển đường lối đổi mới của Đảng, góp phần tăngcường sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội”5 Nhiều cán bộ,đảng viên có bước trưởng thành trong việc vận dụng lý luận vào thực tiễn,chủ động, tích cực, sáng tạo lãnh đạo quần chúng nhân dân thực hiện nghịquyết của Đảng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Trình độ lý luận củaĐảng đã có bước phát triển rõ rệt, giải đáp có căn cứ khoa học một số vấn đề

về lý luận và thực tiễn

Tuy nhiên, công tác lý luận của Đảng còn chưa đủ sức làm sáng tỏkhông ít vấn đề do thực tiễn đặt ra Chưa ngang tầm trước sự phát triển củathực tiễn, trình độ tổng kết thực tiễn còn yếu, chưa theo kịp sự phát triển củathực tiễn và yêu cầu của cách mạng Việc nghiên cứu các vấn đề trong nước

và quốc tế chưa sâu; khả năng nắm bắt và dự báo về tình hình thế giới, khuvực, về chiến lược của các nước lớn còn hạn chế

Nhận thức của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân về chủnghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta chưa sâu sắc,mới dừng lại ở những nét khái quát chung, còn không ít vấn đề cụ thể đặt ra

từ thực tiễn chưa có lời giải đáp, hoặc giải đáp chưa đủ sức thuyết phục.Nhiều cán bộ, đảng viên nhận thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh còn giản đơn, hiểu biết về chủ nghĩa tư bản hiện đại vẫn chưa sâusắc, có mặt còn lệch lạc; phương pháp tư duy vẫn chưa vươn tới tầm biệnchứng, còn dừng lại ở trình độ cảm tính, ở chủ nghĩa kinh nghiệm hoặc thựcdụng

Không ít vấn đề lý luận về Đảng cầm quyền trong điều kiện kinh tế thịtrường, dân chủ hoá và mở cửa chưa được làm sáng tỏ Chẳng hạn, cần cụ thểhoá như thế nào để vận hành có hiệu quả cơ chế: Đảng lãnh đạo, Nhà nướcquản lý, nhân dân làm chủ? Mô hình tổ chức bộ máy của Đảng như thế nào là

5 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 BCHTW khoá IX, Nxb CTQG, H, 2002, tr 132.

hợp lý? Phương thức lãnh đạo của Đảng như thế nào là khoa học, bảo đảmnâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước

và phát huy quyền làm chủ của nhân dân? Tiêu chuẩn cán bộ, đảng viên trongthời kỳ mới là thế nào? Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ởnước ta có quan hệ như thế nào với những quy luật phổ biến của kinh tế thịtrường nói chung? Tình trạng kém hiệu quả của hệ thống doanh nghiệp Nhànước kéo dài từ nhiều năm nay bắt nguồn từ những nguyên nhân nào? Tại saoviệc cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước diễn ra chậm và chưa mang lại hiệuquả như mong muốn, chưa tương xứng với vai trò chủ đạo trong nền kinh tế?Làm thế nào để vừa khuyến khích tư nhân phát triển, vừa hạn chế được sựphân hoá giàu nghèo, bảo đảm công bằng xã hội? Cần có những cơ chế, chínhsách, giải pháp gì để kinh tế Nhà nước thực sự phát huy được vai trò chủ đạo?Kinh tế hộ gia đình, kinh tế trang trại và kinh tế hợp tác xã sẽ phát triển nhưthế nào? Bằng cách nào để thúc đẩy sự hình thành, phát triển và hoàn thiệncác loại thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là thị trườnghàng hoá sức lao động, thị trường bất động sản, thị trường khoa học và côngnghệ? Làm thế nào và bằng cách nào để chủ động tham gia quá trình toàn cầuhoá, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng và hoàn thiện Nhà nướcpháp quyền của dân, do dân, vì dân? Làm thế nào để giải quyết hợp lý vàkhoa học quan hệ giữa Đảng lãnh đạo với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật

và quản lý xã hội bằng pháp luật? Vấn đề chống quan liêu, tham nhũng, …

Để giải quyết được những vấn đề trên đây là công việc hết sức khó khăn,phức tạp, không thể một sớm, một chiều, nhưng cũng cần có câu trả lời thoảđáng Nghị quyết Đại hội lần thứ IX và Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá IX)của Đảng đã chỉ rõ: phải tiếp tục đi sâu tổng kết thực tiễn, nghiên cứu phát triển

lý luận và dùng lý luận để hướng dẫn và cắt nghĩa những vấn đề do thực tiễnđặt ra Đại hội X của Đảng một lần nữa chỉ rõ: tiếp tục đổi mới tư duy, tăng

cường tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, kịp thời làm sáng tỏ những vấn đềbức xúc về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Tổng kết thực tiễn là phương thức căn bản trong hoạt động lý luận đểphát triển, bổ sung và cụ thể hoá cương lĩnh, đường lối chung của Đảng; đểtìm ra câu trả lời cho những vấn đề do thực tiễn đặt ra hoặc lý luận còn chưalàm sáng tỏ; đồng thời, phát hiện nhân rộng những điển hình tiên tiến, nhữngviệc làm hay, phát hiện uốn nắn, sửa chữa những việc làm chưa đúng, nângcao trình độ lý luận và năng lực lãnh đạo của Đảng, khắc phục chủ nghĩa giáođiều và chủ nghĩa kinh nghiệm Tổng kết thực tiễn, nhất là những vấn đề thựctiễn mới nảy sinh, là cách tốt nhất để phát triển lý luận, làm cho lý luận thật

sự có sức sống để hướng dẫn và thúc đẩy thực tiễn không ngừng đi lên

Hiện nay, trước những diễn biến phức tạp của tình hình chính trị - kinh

tế - xã hội trên thế giới, khu vực và trong nước, trước sự tác động của quátrình toàn cầu hoá, của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, sựchống phá của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đối với cách mạngViệt Nam, đòi hỏi phải đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận theohướng làm sáng tỏ hơn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xãhội ở nước ta Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá IX) chỉ rõ: cần tập trungnghiên cứu những vấn đề về “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa ởnước ta; đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính trị; xây dựng, chỉnh đốn Đảngtrong điều kiện mới; phát triển văn hoá, con người và nguồn lực, đặc điểm,nội dung của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại và sự phát triểncủa kinh tế tri thức, những tác động nhiều mặt của quá trình toàn cầu hoá; dựbáo các xu thế phát triển chủ yếu của thế giới và khu vực; những vấn đề lýluận về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đấu tranh làm thất bại âm mưu “diễn

biến hoà bình” của các thế lực thù địch” Để thực hiện được điều đó, trongquá trình tổng kết thực tiễn phải nắm vững những vấn đề lý luận cơ bản, cóquan điểm nhìn nhận thực tiễn đúng đắn, có phương pháp luận khoa học trongđánh giá và giải quyết các vấn đề, tức là phải nắm vững các nguyên lý cơ bản

và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.Chống khuynh hướng coi nhẹ nghiên cứu lý luận cơ bản, trượt theo chủ nghĩathực dụng, đồng nhất hiện thực khách quan với kinh nghiệm, lấy những kinhnghiệm hời hợt làm tiêu chuẩn chân lý, coi tính có ích của thực tiễn chỉ là ởchỗ thoả mãn những lợi ích chủ quan của cá nhân hay của một nhóm người

Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá IX) yêu cầu các cơ quan lãnh đạo, cáccấp uỷ đảng phải đặc biệt quan tâm công tác lý luận, thường xuyên tổng kếtthực tiễn, đúc rút lý luận, giáo dục, bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận cho cán

bộ, đảng viên Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư phải trựctiếp làm công tác lý luận và chỉ đạo công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lýluận Cần đổi mới phương pháp và cách thức tổng kết thực tiễn, đi sâu vàocuộc sống, vào các mặt hoạt động của đất nước mà tiếp nhận thông tin, phântích, khái quát thành lý luận, đồng thời phải nhạy bén nắm bắt những diễn biếnmới và những vấn đề mới của thế giới, tiếp thu có chọn lọc những thành tựukhoa học của nhân loại Cần có những hình thức, phương thức phát huy sứcmạnh tổng hợp, huy động rộng rãi các nhà khoa học, các nhà hoạt động thựctiễn cùng tham gia nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, phát huy đến mứccao nhất trí tuệ tập thể, thực hiện dân chủ trong nghiên cứu khoa học, khuyếnkhích thảo luận, tranh luận, không nên có những định kiến, mặc cảm với những

ý kiến trái với những kết luận hiện hành Trong nghiên cứu, thảo luận cần phảitôn trọng, xem xét một cách khách quan ý kiến thuộc về thiểu số

6 Sđd, tr 135.

Để công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận mang lại hiệu quả thiếtthực, vấn đề mấu chốt quyết định là phải xây dựng được một đội ngũ cán bộchuyên làm công tác lý luận có phẩm chất chính trị vững vàng, có động cơ trongsáng, bản lĩnh khoa học và trình độ lý luận cao, có tư duy độc lập, đủ sức tổngkết thực tiễn, nghiên cứu lý luận; đồng thời, phải có chính sách thích hợp, tạomọi điều kiện và môi trường thuận lợi cho đội ngũ này hoạt động sáng tạo, cầnphải có cơ chế gắn kết, phối hợp hoạt động giữa các cơ quan lãnh đạo quản lývới các cán bộ lý luận, thường xuyên cung cấp thông tin, thông báo những chủtrương, chính sách, yêu cầu của Đảng, và những kết quả nghiên cứu lý luận đểgợi ý, bổ sung cho nhau, hỗ trợ nhau trong tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận.

Nghiên cứu lý luận phải gắn với tổng kết thực tiễn cách mạng ViệtNam và cách mạng thế giới; phải kết hợp nhuần nhuyễn việc khai thác toàn

bộ kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhữngphát triển lý luận của các nước, những giá trị văn minh của nhân loại; kịp thờiphát hiện và đấu tranh không khoan nhượng, có căn cứ khoa học và đủ sứcthuyết phục với tất cả những quan điểm lý luận không khoa học, phản cáchmạng; nhận thức đúng mối quan hệ giữa lý luận và chính trị, khoa học vàđường lối; giải quyết đúng đắn mối quan hệ cá nhân và tập thể; phát huy tự do

tư tưởng, khuyến khích tìm tòi, sáng tạo, xây dựng cơ chế dân chủ do Đảnglãnh đạo

2 Quân đội với nhiệm vụ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận trong giai đoạn cách mạng hiện nay

Công tác tư tưởng, lý luận trong quân đội là một bộ phận hữu cơ trongcông tác tư tưởng, lý luận của Đảng, là một mặt cơ bản cấu thành hoạt độngcông tác đảng, công tác chính trị trong quân đội Thực tiễn hơn 60 năm xâydựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội ta khẳng định vai trò tích cực

và hiệu quả to lớn của công tác tư tưởng, lý luận trong việc xây dựng bản chất

giai cấp công nhân của Đảng trong quân đội, tạo nên sức mạnh chính trị, tinhthần của quân đội, bảo đảm cho quân đội luôn là công cụ bạo lực sắc bén, làlực lượng chính trị trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân, thực

sự là đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất, gópsức vào việc hoàn thành thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, công tác tư tưởng, lý luận nói chung và công tác tổng kếtthực tiễn, nghiên cứu lý luận trong quân đội nói riêng càng có vai trò to lớnhơn trong việc ổn định tình hình tư tưởng, xây dựng ý chí, quyết tâm sẵn sàngchiến đấu và chiến đấu cho cán bộ, chiến sỹ Đó cũng là nhiệm vụ trọng yếucủa lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong quá trình xây dựng tổ chức và thực hiệncác nhiệm vụ chính trị của quân đội

2 1 Đặc điểm tình hình và nhiệm vụ của công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận trong quân đội hiện nay

Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận trong quân đội hiện nay

là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện nhiệm vụ và ổn định tưtưởng trong quân đội Nhận thức đúng đắn những yêu cầu, nhiệm vụ, nhữngnội dung cơ bản của công tác tổng kết tực tiễn, nghiên cứu lý luận trong tiếnhành công tác tư tưởng của Đảng trong quân đội là nhiệm vụ có ý nghĩa quantrọng nhằm góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam chính quy, tinhnhuệ, từng bước hiện đại

Hiện nay, vấn đề về mối quan hệ giữa vai trò lãnh đạo trực tiếp, tuyệtđối về mọi mặt của Đảng đối với quân đội và vai trò quản lý của Nhà nướctrên lĩnh vực này còn chưa được cụ thể hoá và quy chế hoá Quan niệm vềchiến tranh nhân dân trong điều kiện mới, về phương hướng xây dựng quânđội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, về hội nhập quốc tếtrên lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm này còn chưa được đủ rõ