Nhân cách người lãnh đạo – quản lý bộ đội ý nghĩa trong xây dựng mô hình nhân cách người chính uỷ, chính trị viên trong quân đội nhân dân việt nam hiện nay (2)

Ý nghĩa trong xây dựng mô hình nhân cách người chính uỷ, chính trị viên trong quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay Nghiên cứu tâm lý học lãnh đạo – quản lý chúng ta thấy: con người luôn

Nhân cách người lãnh đạo – quản lý bộ đội Ý nghĩa trong xây dựng mô hình nhân cách người chính uỷ, chính trị viên

trong quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Nghiên cứu tâm lý học lãnh đạo – quản lý chúng ta thấy: con người luôn là đối tượng trung tâm của lãnh đạo - quản lý xã hội nói chung và lãnh đạo - quản lý bộ đội nói riêng Đặc biệt là trong điều kiện hiện nay, vai trò con người tăng lên trong các hệ thống lãnh đạo - quản lý xã hội và lãnh đạo - quản lý bộ đội Có được điều này là do:

Con người là lực lượng sản xuất của xã hội luôn luôn giữ một

vị trí có ý nghĩa quyết định trong tiến trình phát triển của xã hội Học thuyết Mác – Lênin về con người đã chứng minh cho chúng ta

rõ sức mạnh và khả năng vô tận của con người, đồng thời khẳng định chính con người là chủ nhân của các giá trị sáng tạo về vật chất, tinh thần của loài người từ xưa cho đến nay Thực tiễn đã chứng minh, nơi nào, chỗ nào xử lý con người tốt, biết chăm lo tới cuộc sống của con người, nơi đó phát huy tốt nhất công tác lãnh đạo - quản lý xã hội nói chung, lãnh đạo – quản lý bộ đội nói riêng

Vấn đề con người ngày càng trở nên quan trọng, giữ vị trí to lớn trong mọi mối quan hệ, trong các khâu khác nhau của hệ thống lãnh đạo - quản lý Con người muốn phát huy hết được tiềm năng to lớn của mình thì phải được quản lý, lãnh đạo tốt Việc nghiên cứu tâm lý học lãnh đạo – quản lý sẽ giúp các nhà lãnh đạo- quản lý nói chung, các sỹ quan chỉ huy các cấp của Quân đội

ta nói riêng biết cách tác động có hiệu quả tới con người, đó là các cán bộ, chiến sỹ thuộc quyền, hướng họ vào việc thực hiện tốt nhất các nhiệm vụ được giao phó

Để công tác lãnh đạo – quản lý đạt hiệu quả cao nhất, các nhà lãnh đạo – quản lý cần phải nắm vững và thực hiện nhiều vấn đề tâm lý như tâm lý ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định trong hoạt động lãnh đạo – quản lý; các vấn đề tâm lý trong lãnh đạo – quản lý con người dưới quyền; các vấn đề tâm lý trong lãnh đạo – quản lý các tập thể v.v Một trong những vấn đề hết sức quan trọng đó chính là vấn đề nhân cách người lãnh đạo – quản lý con người mà trong quân đội chính là nhân cách người lãnh đạo – quản lý bộ đội

Hoạt động lãnh đạo – quản lý là một hoạt động vốn phức tạp đòi hỏi chủ thể của nó(người lãnh đạo – quản lý, người chỉ huy) muốn lãnh đạo – quản lý đơn vị thành công phải có uy tín và rộng hơn phải có đầy đủ những phẩm chất nhân cách cần thiết của người lãnh đạo – quản lý

Theo tâm lý học quân sự: “Uy tín là một hiện tượng tâm lý –

xã hội hình thành trên cơ sở những phẩm chất, năng lực và các giá trị xã hội của cá nhân( hay tổ chức xã hội) có sức cảm hoá lớn, thu hút, lôi kéo người khác, được mọi người thừa nhận, tin tưởng, tuân theo”1

Như vậy, uy tín là một hiện tượng xã hội lịch sử phản ánh mối quan hệ người – người trong cộng đồng Các chuẩn mực đánh giá

về uy tín phụ thuộc vào thế giới quan của các giai tầng xã hội khác nhau

Tâm lý học Mácxít khẳng định uy tín của một người nào đó phải là uy tín thực do chính người đó tạo ra bằng phẩm chất, năng lực của bản thân và được quần chúng thừa nhận

Người lãnh đạo – quản lý bộ đội muốn thực hiện tốt chức trách thì phải có uy tín Uy tín của người lãnh – quản lý bộ đội là uy tín

1 Tâm lý học quân sự, Nguyễn Ngọc Phú( chủ biên) Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội,

1998, tr 385.

của người chỉ huy, người chủ trì đơn vị hình thành trên cơ sở những phẩm chất, năng lực và các giá trị xã hội của người chỉ huy

có sức cảm hóa lớn, thu hút, lôi kéo cán bộ, chiến sỹ thuộc quyền, được quần chúng đơn vị thừa nhận, tin tưởng tuân theo Uy tín của người lãnh đạo – quản lý là yếu tố quan trọng trong việc lãnh đạo tập thể có hiệu quả Bởi thế, trong mọi hoạt động của mình, người lãnh đạo – quản lý phải biết chăm lo xây dựng uy tín của bản thân, dựa trên khả năng, trình độ chuyên môn vững chắc của mình, mức độ vững vàng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, và tác phong, phong cách lãnh đạo có hiệu qủa, được quần chúng chấp nhận, ủng hộ

Căn cứ vào tính chất đích thực của uy tín, người ta thường phân chia uy tín ra làm hai loại: Uy tín thực và uy tín giả

Uy tín thực là loại uy tín được hình thành dựa trên những phẩm chất, năng lực và các giá trị xã hội đích thực của cá nhân( hay tổ chức xã hội) gây nên sức cảm hóa thực, thu hút, lôi cuốn người khác vào ảnh hưởng của mình

Uy tín giả là loại uy tín được xây dựng không dựa trên những phẩm chất, năng lực và các giá trị xã hội đích thực của cá nhân(hay tổ chức xã hội) mà lại được chủ thể tạo nên bằng các thủ thuật khác nhau để lừa dối, mê hoặc quần chúng, nhằm chiếm được sự ủng hộ của quần chúng và người khác, tạo thế có lợi cho bản thân mình mà thực ra mình không đáng có ở mức độ như vậy

Có 3 nhóm nhân tố tạo thành uy tín của nhà lãnh đạo – quản

lý bộ đội

Đối với nhóm các nhân tố thuộc về chủ thể: Nhà lãnh đạo – quản lý muốn có uy tín, trước tiên phải có những phẩm chất tối thiểu nào đó để quần chúng tín nhiệm Phẩm chất giữ vai trò hàng đầu chính là phẩm chất chính trị - tư tưởng, đạo đức Người lãnh

đạo – quản lý có được phẩm chất này sẽ gây được lòng tin cho cán bộ, chiến sỹ thuộc quyền Phẩm chất chính trị - tư tưởng, đạo đức của người chỉ huy được thể hiện rõ trong hoạt động lãnh đạo – quản lý, trong các mối quan hệ tiếp xúc chính thức và không chính thức, trong lối sống, cách sống hàng ngày của người chỉ huy Tiếp đó, chính là năng lực chuyên môn nghiệp vụ quân sự

Đó là năng lực nghiệp vụ quân sự chung với tư cách là người chỉ huy( khả năng dự báo, thiết kế kế hoạch, ra quyết định thực hiện, điều hành…) Nếu là cán bộ chính trị, phải có thêm năng lực thực hành công tác đảng, công tác chính trị Nếu là cán bộ hậu cần, kỹ thuật phải có thêm năng lực lãnh đạo – quản lý, chỉ huy hậu cần,

kỹ thuật…Ngoài ra, còn có các phẩm chất nhân cách đặc trưng của người lãnh đạo – quản lý như tính mẫn cảm; quan tâm lo lắng đến cấp dưới; quảng giao; khả năng thu phục người khác; khă năng tổ chức điều hành công việc…

Nhóm nhân tố thuộc về khách thể, tức là các nhân tố thuộc đối tượng của lãnh đạo – quản lý Thuộc vào nhóm này có: trình

độ nhận thức chính trị – tư tưởng của cán bộ, chiến sỹ và của tập thể; truyền thống xây dựng chiến đấu của đơn vị; bầu không khí tâm lý tích cực lành mạnh trong tập thể; uy tín của tập thể chỉ huy…

Nhóm nhân tố thứ 3 chính là nhóm các nhân tố tích cực thuộc môi trường xã hội Thuộc vào nhóm các nhân tố này, có: trình độ nhận thức chính trị – tư tưởng của nhân dân khu vực đóng quân; định hướng giá trị xã hội chung của toàn xã hội và của riêng khu vực đơn vị đứng chân; sự quan tâm giúp đỡ của lãnh đạo – quản lý( cơ quan giúp việc lãnh đạo – quản lý); sự quan tâm giúp đỡ ủng hộ của chính quyền, đoàn thể, quần chúng nhân dân trong địa bàn đóng quân

Uy tín của người chính uỷ, chính trị viên là tổng hợp những thành tố phẩm chất, năng lực, đức, tài của người chính uỷ, chính trị viên được biểu hiện bằng cống hiến, ảnh hưởng của họ đối với

xó hội, với cộng đồng, tập thể nơi người chính uỷ, chính trị viên đó sống và làm việc Uy tớn của cá nhân người chính uỷ, chính trị viên bao giờ cũng được đặt trong mối quan hệ với uy tớn của tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị mà người chính uỷ, chính trị viên đó hoạt động, trong toàn bộ uy tín của Đảng Uy tín của Đảng, của tổ chức tạo cơ sở, tôn lờn uy tớn của từng cỏ nhõn chính uỷ, chính trị viên và uy tớn của từng chính uỷ, chính trị viờn lại làm tăng thêm

uy tín của Đảng, của tổ chức

Đối với Đảng ta, sự vĩ đại của Đảng, lũng tin của nhõn dõn đối với Đảng không chỉ do sự lónh đạo tài tỡnh, sỏng suốt của Đảng, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, đưa dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xó hội, mà cũn được tạo nên bởi sự phấn đấu hy sinh không tiếc xương máu và những phẩm chất cao đẹp trong sáng của lớp lớp thế hệ cán bộ, đảng viên Lũng tin của nhõn dõn đối với Đảng là sự phản ánh chân thực uy tín của Đảng đối với nhân dân Uy tín của từng cán bộ, đảng viên được đo bằng lũng tin của cấp trờn và quần chỳng nhõn dân Hay nói cách khác,

uy tín của cán bộ, đảng viên phải được thừa nhận trong lũng quần

chỳng nhõn dõn Chủ tịch Hồ Chớ Minh từng khẳng định: “Quần chỳng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân mỡnh phải làm mực thước cho người ta bắt chước” 2

Uy tín của người chính uỷ, chính trị viên là do chính người chính uỷ, chính trị viên đó tạo nên bằng sự nỗ lực phấn đấu luyện đức, rèn tài, những hành động hữu ích cụ thể Uy tín đó không thể

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H, 1995, tập 5, Tr 552.

chỉ được tạo nên bởi bằng cấp, chức vụ Trỡnh độ năng lực, phẩm chất chính trị, đạo đức của người chính uỷ, chính trị viên không tương xứng với cương vị công tác thỡ cú thể dẫn đến hậu quả xấu Hiện nay, một số cán bộ, đảng viên được đề bạt, sắp xếp ở những vị trí trọng trách, nhưng uy tín thật sự của người cán bộ,

đảng viên đó chưa ngang tầm với nhiệm vụ “Một bộ phận không nhỏ đội ngũ cán bộ, công chức cũn nhiều yếu kộm, bất cập về trỡnh độ chuyên môn và năng lực điều hành công việc, chưa tương xứng với cương vị và trách nhiệm được giao; một số không

ớt cỏn bộ thoỏi húa về phẩm chất, chạy theo sự cỏm dỗ về vật chất, sống thực dụng, cửa quyền, hối lộ, sỏch nhiễu, tham nhũng… ảnh hưởng rất xấu tới uy tín của Đảng, Nhà nước, nhân dân chê trách, gây cản trở lớn cho sự phát triển đất nước”3 Trong những trường hợp ấy, cấp dưới, quần chúng chấp hành mệnh lệnh, chịu sự chỉ huy của cán bộ đó không phải vỡ cỏ nhõn người

cán bộ ấy mà là vỡ lợi ớch chung của cỏch mạng “Đó là sự phục tùng Chính phủ và đoàn thể chứ không phải phục tùng cá nhân ai”4 Người cán bộ ấy không được quần chúng nhân dân tin, phục, ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của Đảng và Nhà nước ta

Con đường chân chính và đúng đắn để nâng cao uy tín của mỗi cán bộ, đảng viên là sự tự rèn luyện, tu dưỡng, phấn đấu của

họ Đồng thời các cấp ủy đảng cần tạo những điều kiện cần thiết

để cán bộ, đảng viên cống hiến, bộc lộ phẩm chất, tài năng của mỡnh Sự quan tõm của tổ chức và sự phấn đấu của mỗi cá nhân quan hệ chặt chẽ, tác động với nhau Tổ chức bồi dưỡng và sử dụng đúng người, đúng việc chẳng những giúp cho người cán bộ, đảng viên phát huy tốt phẩm chất, năng lực của mỡnh, mà cũn làm cho cụng việc của tổ chức được trôi chảy, hiệu quả hơn, mọi

3 Dự thảo các văn kiện trình Đại hội IX của Đảng, tháng 7/2000, Tr 106.

4 Hồ chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H, 1995, tập 6, tr 68.

người được làm việc trong bầu không khí dân chủ và đoàn kết hơn, do đó uy tín của tổ chức được nâng cao hơn Ngược lại, sự phấn đấu của mỗi người không chỉ giúp cho bản thân người đó có

uy tín trong tổ chức, mà cũn gúp phần nõng cao uy tớn cho tổ chức ấy

Trên cơ sở phân tích trên, có thể đưa ra một số biện pháp nhằm góp phần củng cố, nâng cao uy tín của người cán bộ, đảng viên trong tỡnh hỡnh hiện nay

Thứ nhất, phải tớch cực, kiờn trỡ thực hiện chiến lược cán bộ

đó được Hội nghị Trung ương 3 (khóa VIII) thông qua Trong đó thực hiện đồng bộ từ lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và những chính sách bảo đảm lợi ích vật chất, động viên tinh thần đối với từng loại cán bộ Cán bộ là gốc của công việc, công việc không thể thành công nếu không có đội ngũ cán bộ tốt Mỗi loại công việc phải có một loại cán bộ tương ứng, công việc nào thỡ cỏn bộ ấy, dựng cỏn bộ như “dùng mộc”

Thứ hai, bổ sung và hoàn thiện các loại quy chế, văn bản

pháp quy đó cú, xõy dựng mới cỏc loại quy chế xỏc định chức trách và nhiệm vụ cho từng loại cán bộ Trên thực tế, trong công tác cán bộ của chúng ta cũn thiếu những quy chế cần thiết về vấn

đề này Tạo môi trường thuận lợi, những điều kiện vật chất, tinh thần cần thiết để cho từng cán bộ có thể cống hiến nhiều nhất cho xó hội, bộc lộ phẩm chất năng lực của mỡnh, trờn cơ sở đó mới có thể đánh giá đúng uy tín thật sự của từng cán bộ cụ thể

Dự thảo Báo cỏo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương (khóa

VIII) trỡnh Đại hội IX viết: “Đổi mới việc đánh giá, bồi dưỡng, lựa chọn, sử dụng cán bộ trên cơ sở dựa vào tiêu chuẩn, chú trọng cả phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, năng lực trí tuệ và hoạt động thực tiễn của cán bộ, lấy hiệu quả công tác làm thước đo chủ yếu; có phương pháp khoa học, khách quan, công tâm, theo

một quy trỡnh chặt chẽ và dựa vào nhõn dõn giới thiệu, gúp ý và giỏm sỏt cỏn bộ”5

Thứ ba, thực hiện một cách thường xuyên việc kiểm tra về uy

tín của đội ngũ cán bộ, đảng viên bằng cách lấy ý kiến đóng góp của cán bộ cấp dưới, của quần chúng nhân dân một cách chân thực về từng cán bộ Quần chúng bao giờ cũng là tai mắt khách quan Đương nhiên việc lấy ý kiến quần chỳng phải thật sự dõn chủ và trung thực Mọi biểu hiện gũ ộp một cỏch cú chủ đích trong vấn đề này đều là sự bóp méo hiện thực, phủ nhận tính khách quan Trên cơ sở kiểm tra về uy tín của cán bộ, đảng viên, có phương hướng, biện pháp để cho từng cán bộ, đảng viên tu dưỡng, rèn luyện được tốt hơn Nhờ đó, uy tín được nâng lên

Trong điều kiện hiện nay, trước đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng quân đội nhân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại thì những đòi hỏi

về phẩm chất nhân cách của người lãnh đạo – quản lý lại hết sức

đa dạng Trước hết, người lãnh đạo – quản lý phải có phẩm chất chính trị – tư tưởng - đạo đức cao đáp ứng cho sự nghiệp đổi mới của Đảng trong phạm vi công việc và chức trách được giao phó Đây là phẩm chất cần có trước tiên đối với những người làm công tác lãnh đạo – quản lý, chỉ huy, lãnh đạo Người lãnh đạo phải có tính Đảng cao, có lập trường tư tưởng vững vàng, luôn biểu hiện

sự nhất trí, tin tưởng và kiên định với mọi đường lối chủ trương chính sách của Đảng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Người lãnh đạo – quản lý ở cương vị này phải là người thể hiện trách nhiệm chính trị cao trước Đảng và nhân dân, mẫu mực

về đạo đức, lối sống để cán bộ, chiến sỹ dưới quyền noi theo Đề cập đến vấn đề cán bộ, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần

5 Dự thảo các văn kiện trình Đại hội IX của Đảng, tháng 7-2000, tr 106.

thứ X khẳng định: “ Xây dựng đội ngũ đảng viên thật sự tiên phong, gương mẫu, có phẩm chất, đạo đức cách mạng, có ý thức

tổ chức kỷ luật và năng lực hoàn thành nhiệm vụ; kiên định lập trường giai cấp công nhân, phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng của Đảng; năng động, sáng tạo, vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách”6

Người lãnh đạo – quản lý bộ đội phải thông thạo chuyên môn nghiệp vụ quân sự mà mình phụ trách Có tính khoa học trong lãnh đạo, tác phong cụ thể, tỉ mỉ, thận trọng khi ra quyết định Biểu hiện cụ thể đó chính là việc xác định mục tiêu, nội dung lãnh đạo, quản lý phù hợp với nhiệm vụ cấp trên giao và tình hình thực tiễn của đơn vị Là người có tính khoa học trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, tổ chức thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của cấp trên, khoa học trong sử dụng các hình thức, phương pháp, phương tiện lãnh đạo Đồng thời, người lãnh đạo – quản lý có tính khoa học phải là người am hiểu rộng rãi những kiến thức chuyên ngành, liên ngành, hiểu sâu sắc chuyên môn nghiệp vụ mà mình đang đảm nhiệm

Người lãnh đạo - quản lý bộ đội phải có tính đòi hỏi cao, tính nhất quán, dám nghĩ, dám làm, quyết đoán trong lãnh đạo – quản

lý Đây là một phẩm chất quan trọng của các cán bộ làm nhiệm

vụ lãnh đạo – quản lý Người lãnh đạo – quản lý là người chủ động tìm tòi, dám nghĩ, dám hành động nhằm đem lại kết quả nhiều hơn, tốt hơn cho công việc do mình phụ trách, quyết đoán, dám chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp dưới về các quyết định của mình trong điều hành các công việc của người lãnh đạo – quản lý Một phẩm chất quan trọng khác đối với người lãnh đạo – quản lý là tính tập thể và phong cách dân chủ trong lãnh đạo – quản lý Có được phẩm chất này, nhà lãnh đạo – quản lý bộ đội dễ

6 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006, tr 132, 133.

tránh được sai lầm trong khi ra quyết định, đồng thời giúp cho việc củng cố uy tín của chính họ một cách thuận lợi

Lãnh đạo – quản lý là một nghệ thuật, vì vậy tất yếu đòi hỏi ở nhà lãnh đạo –quản lý phải có nghệ thuật lãnh đạo – quản lý giỏi

Đó chính là nghệ thuật thu phục con người, thu hút con người, tập hợp con người với nhau, biến các con người riêng lẻ thành một khối thống nhất bằng chính uy tín, trình độ, năng lực của mình Một phẩm chất nữa cần có trong nhân cách của người lãnh đạo – quản lý là phải có tác phong và quan điểm quần chúng, hết lòng đoàn kết mọi người vì tập thể, vì sự nghiệp chung Đó chính

là đức tính khiêm tốn, giản dị, lịch thiệp tế nhị trong hành vi giao tiếp Đồng thời, người lãnh đạo – quản lý phải biết tôn trọng cấp dưới, biết học hỏi cấp dưới, tìm cách khơi dậy óc sáng tạo của cấp dưới, luôn sâu sát cấp dưới, có thái độ thực sự quan tâm bồi dưỡng cấp dưới Người lãnh đạo –quản lý nào làm tốt điều này sẽ

dễ dàng thu phục quần chúng về phía lãnh đạo, chỉ huy

Sau nhiều năm thực hiện chế độ một người chỉ huy theo nghị quyết 07 và nghị quyết 27 của Bộ Chính trị, ngày 20/7/2005, Bộ

Chính trị đã ban hành Nghị quyết 51/NQ/TW: “Về việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính uỷ, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam” Nghị quyết đã khẳng định: “ở mỗi cấp có chính uỷ (hoặc chính trị viên) là người chủ trì về chính trị đảm nhiệm công tác đảng, công tác chính trị của đơn vị”7 Đồng thời: trực tiếp chỉ đạo, tổ chức tiến hành các nội dung công tác đảng, công tác chính trị theo chức trách nhiệm vụ, tham gia xây dựng, tổ chức thực hiện các kế hoạch công tác chung của đơn vị Như vậy, người cán bộ chính trị, chính uỷ, chính trị viên trong

7 Tổng cục Chính trị, tài liệu học tập quán triệt Nghị quyết 51, Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Nxb QĐND, H, 2005, tr.11.