Những vấn đề lý luận về giải quyết xung đột pháp luật
Khái niệm xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 8 1.2 Nguyên nhân phát sinh
Với sự phát triển mạnh mẽ của toàn cầu hóa, các quan hệ dân sự, thương mại và kinh tế đã vượt ra ngoài phạm vi pháp luật của một quốc gia, liên quan đến ít nhất hai quốc gia và hai hệ thống pháp luật Điều này đặc biệt rõ ràng trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, khi các quan hệ có yếu tố nước ngoài không chỉ chịu sự điều chỉnh của một hệ thống pháp luật mà còn phụ thuộc vào sự điều chỉnh của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau.
Theo nguyên tắc bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia, khi có một quan hệ phát sinh liên quan đến nhiều quốc gia, sẽ có nhiều hệ thống pháp luật được áp dụng để giải quyết vấn đề Điều này có nghĩa là, trong các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là trong các trường hợp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, không chỉ một hệ thống pháp luật của một quốc gia được áp dụng mà có thể là nhiều hệ thống pháp luật khác nhau Tình huống này dẫn đến hiện tượng xung đột pháp luật trong Tư pháp quốc tế.
Xung đột pháp luật là thuật ngữ chỉ hiện tượng khi có hai hoặc nhiều hệ thống pháp luật có thể áp dụng cho một tình huống cụ thể.
Khi có xung đột pháp luật trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, các cơ quan có thẩm quyền cần lựa chọn hệ thống pháp luật phù hợp Việc này dựa trên các quy tắc giải quyết xung đột được quy định trong pháp luật, nhằm đảm bảo tính hợp pháp và công bằng trong xử lý các vấn đề phát sinh.
Xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xảy ra khi có hai hoặc nhiều hệ thống pháp luật có thể áp dụng cho các quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài.
Vấn đề xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có thể nêu ra các nguyên nhân chính.
Tư pháp quốc tế điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, trong đó quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một ví dụ điển hình Theo từ điển luật học, yếu tố nước ngoài bao gồm các bên tham gia không cùng quốc tịch hoặc tài sản ở nước ngoài Chỉ những quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài mới dẫn đến xung đột pháp luật, trong khi các quan hệ hình sự, hành chính, tố tụng không áp dụng được pháp luật nước ngoài.
3 Lê Thị Nam Giang (2011), Tư pháp quốc tế, NXB Đại học quốc gia TP.HCM, TP.HCM, tr.108-109
Các ngành luật được xây dựng bởi ý chí của giai cấp thống trị nhằm điều chỉnh các quan hệ công liên quan đến chủ quyền và an ninh quốc gia Do đó, hiệu lực của chúng là bắt buộc tuyệt đối đối với mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức trên lãnh thổ nước ban hành Trong các quan hệ pháp luật hình sự, hành chính, tố tụng, không thừa nhận hiện tượng xung đột pháp luật; xung đột pháp luật chỉ phát sinh trong các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.
Mỗi quốc gia có quy định khác nhau về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, dẫn đến sự khác biệt trong việc áp dụng pháp luật Nếu các nước có quy định thống nhất, sẽ giảm thiểu xung đột pháp luật và tiết kiệm công sức cho cơ quan có thẩm quyền Tuy nhiên, do sự khác biệt về trình độ phát triển, chế độ chính trị, phong tục tập quán và truyền thống dân tộc, hệ thống pháp luật không thể hoàn toàn giống nhau, ngay cả giữa các nước có cùng hình thái kinh tế xã hội Điều này thể hiện sự linh hoạt của pháp luật để phù hợp với đặc điểm của từng quốc gia.
Hai nguyên nhân này có mối liên hệ chặt chẽ và ảnh hưởng lẫn nhau Nếu một quan hệ có yếu tố nước ngoài phát sinh nhưng không phải là quan hệ dân sự, thì sự khác biệt trong pháp luật của các nước sẽ không dẫn đến xung đột pháp luật Ngược lại, nếu tranh chấp liên quan đến quan hệ dân sự và nội dung pháp luật của các nước tương đồng, thì xung đột pháp luật cũng sẽ không xảy ra.
Phương pháp giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Để giải quyết xung đột pháp luật trong các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là trong các quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, thường áp dụng hai phương pháp chính: phương pháp thực chất và phương pháp xung đột.
1.2.1 Xây dựng và áp dụng các quy phạm thực chất (phương pháp thực chất)
Việc áp dụng các quy phạm thực chất giúp xác định rõ cách giải quyết vấn đề và trách nhiệm của bên gây thiệt hại, cũng như quyền yêu cầu bồi thường của bên bị thiệt hại Các quy phạm này thường được xây dựng trong các Điều ước quốc tế hoặc pháp luật quốc gia, tạo ra phương pháp đơn giản và nhanh chóng để giải quyết xung đột pháp luật Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng các quy phạm thực chất chủ yếu tập trung vào lĩnh vực thương mại, trong khi lĩnh vực bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng lại thiếu hụt các quy phạm thực chất, chủ yếu chỉ có các quy phạm xung đột.
1.2.2 Xây dựng và áp dụng các quy phạm xung đột (Phương pháp xung đột)
Việc áp dụng quy phạm thực chất để điều chỉnh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, là phương pháp hiệu quả giúp các bên nhanh chóng xác định quyền và nghĩa vụ của mình Tuy nhiên, việc xây dựng các quy phạm này gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong giải quyết xung đột pháp luật Do đó, các quốc gia thường xây dựng quy phạm xung đột để xác định hệ thống pháp luật có thẩm quyền điều chỉnh quan hệ cụ thể khi thiếu quy phạm thực chất, tạo nên phương pháp điều chỉnh đặc thù trong Tư pháp quốc tế hiện nay.
Quy phạm xung đột được hình thành thông qua việc các quốc gia tự ban hành trong hệ thống pháp luật của mình hoặc thông qua các thỏa thuận ký kết các Điều ước quốc tế, được gọi là quy phạm xung đột thống nhất.
Tại Việt Nam, quy phạm xung đột trong Điều ước quốc tế liên quan đến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài chủ yếu được quy định trong các Hiệp định tương trợ tư pháp Những hiệp định này bao gồm Hiệp định giữa Việt Nam và Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết, Hiệp định với Tiệp Khắc, và Hiệp định với Hunggary.
Pháp luật Việt Nam đã thiết lập các quy phạm xung đột pháp luật trong nhiều văn bản để giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Cụ thể, Bộ luật Dân sự 2005 quy định tại Điều 773 về các nguyên tắc và phương thức giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến vấn đề này.
Bộ luật hàng hải 2005, Điều 4 của Luật hàng không dân dụng 2006, và Nghị định 138/2006/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành các quy định của Bộ luật dân sự có yếu tố nước ngoài.
Ý nghĩa giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Việc quy định các nguyên tắc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật quốc gia có ý nghĩa quan trọng, giúp bảo vệ quyền và lợi ích của người bị thiệt hại Điều này không chỉ xác định trách nhiệm và nghĩa vụ của người gây ra thiệt hại mà còn tạo ra một hệ thống hiệu quả để giải quyết xung đột, từ đó tăng cường sự yên tâm cho nhà đầu tư nước ngoài khi đối mặt với tranh chấp.
Nguồn giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Việc quy định các nguyên tắc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật quốc gia có ý nghĩa quan trọng, giúp bảo vệ quyền và lợi ích của người bị thiệt hại Điều này không chỉ xác định trách nhiệm và nghĩa vụ của người gây ra thiệt hại mà còn tạo ra một hệ thống giải quyết xung đột hiệu quả, từ đó khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài yên tâm hơn khi đối mặt với các tranh chấp phát sinh.
1.5 Nguồn giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Có hai nguồn cơ bản để giải quyết xung đột pháp luật trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng: Điều ước quốc tế và pháp luật quốc gia Các quốc gia thường thỏa thuận để xây dựng quy phạm thống nhất nhằm giải quyết nhanh chóng và hiệu quả các vấn đề bồi thường thiệt hại Việt Nam đã ký kết khoảng 26 Hiệp định tương trợ Tư pháp với các nước, trong đó ghi nhận nguyên tắc áp dụng pháp luật để điều chỉnh bồi thường thiệt hại giữa các công dân và pháp nhân Ngoài các hiệp định song phương, còn có các điều ước đa phương như Công ước Hague 1971 về luật áp dụng đối với tai nạn giao thông và trách nhiệm sản phẩm, giúp xác định pháp luật áp dụng trong tranh chấp Tuy nhiên, số lượng điều ước hiện tại vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu giải quyết tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
Tại Việt Nam, các quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng không được tập trung trong một văn bản duy nhất, mà được phân bổ trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau Cụ thể, quy định này nằm trong phần thứ bảy của các văn bản liên quan.
5 Ngô Hữu Phước, Lê Đức Phương (2014),Các Hiệp định Tương trợ Tư pháp Giữa Việt Nam với nước ngoài, NXB Hồng Đức, TP.HCM
Theo Điều 773 Bộ luật Dân sự 2005, đây là nguồn cơ bản để giải quyết xung đột pháp luật Ngoài ra, còn có các quy định khác từ Bộ luật Dân sự 2005, Bộ luật Hàng hải 2005 và Luật Hàng không Dân dụng 2006 Hiện tại, Việt Nam chưa có luật Tư pháp quốc tế để xử lý các vấn đề xung đột pháp luật, và các quy định này thường nằm rải rác trong các văn bản pháp luật về dân sự, thương mại và hàng hải Việt Nam chỉ công nhận các văn bản pháp luật là nguồn chính thống để giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, mà không chấp nhận các bản án hay quyết định của Tòa án và trọng tài.
Một số nguyên tắc mà các quốc gia xây dựng và áp dụng trong giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Trên toàn cầu, các nguyên tắc xác định pháp luật điều chỉnh quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài rất đa dạng Tuy nhiên, nhiều quốc gia thường áp dụng một số nguyên tắc chung trong lĩnh vực này.
Pháp luật của quốc gia nơi xảy ra hành vi vi phạm (Lex loci delicti commisisi) sẽ được áp dụng để giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Nguyên tắc này được thừa nhận rộng rãi tại nhiều quốc gia, bao gồm Italia (Điều 23 Bộ luật dân sự) và Hi Lạp (Điều 26 Bộ luật dân sự), cũng như trong án lệ của Pháp, Bỉ, Hà Lan, Áo và các nước khác.
Trước khi Bộ luật dân sự 2015 có hiệu lực, Việt Nam không công nhận án lệ là nguồn của pháp luật, bao gồm cả Tư pháp quốc tế Đối với các quốc gia nơi xảy ra hành vi vi phạm pháp luật, mối quan hệ với bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là rất chặt chẽ, do đó, pháp luật của quốc gia đó cần được áp dụng Chẳng hạn, trong phán quyết ngày 17/5/1957, Tòa án Phúc thẩm Bỉ đã áp dụng luật Hà Lan để giải quyết vụ án bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xảy ra trên lãnh thổ Hà Lan, mặc dù cả hai bên đều là công dân Bỉ.
Nguyên tắc Lex loci damni, hay pháp luật của quốc gia nơi phát sinh hậu quả của hành vi gây thiệt hại, được áp dụng bởi nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, và Pháp để giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Theo Nghị định Rome II, nguyên tắc này là chủ đạo trong việc xác định luật áp dụng cho các nghĩa vụ ngoài hợp đồng trong các nước Liên minh Châu Âu Hầu hết các quốc gia áp dụng nguyên tắc này đều xem xét yếu tố "hậu quả có mối liên hệ chặt chẽ nhất với hành vi gây thiệt hại", như được minh chứng trong vụ án Babcock chống lại Jacksson tại Tòa thượng thẩm New York.
Vào năm 1962, tòa án đã từ chối áp dụng quy chế của tỉnh Otavio (Canada) liên quan đến vụ việc do sự bất cẩn của người chủ ô tô gây hại cho hành khách Thay vào đó, tòa án đã quyết định áp dụng luật của bang New York, với lý do rằng vụ việc có mối liên hệ chặt chẽ hơn với bang này.
Trước ngày 11/01/2009, khi Nghị định Rome II có hiệu lực, các nước thành viên Liên minh Châu Âu áp dụng nguyên tắc xác định pháp luật khác nhau trong quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, trong đó nhiều quốc gia tuân theo nguyên tắc Lex loci delicti commisisi.
8 Trường Đại học Luật TP.HCM (2012), Giáo trình Tư pháp quốc tế, , NXB Hồng Đức,TP.HCM, tr.129-130
10 Lê Thị Nam Giang (2011), Tư pháp quốc tế, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM,TP.HCM, tr.306
Pháp luật trong quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài được các bên tự chọn (Lex Voluntatis) Thực tế cho thấy, các quốc gia chỉ công nhận quyền thỏa thuận chọn luật trong quan hệ hợp đồng, mà không áp dụng nguyên tắc này cho các trường hợp khác Tuy nhiên, để phù hợp với xu thế phát triển của Tư pháp quốc tế, cần có sự điều chỉnh trong quy định này.
Trong 20 năm qua, các bên đã có quyền tự do thỏa thuận chọn luật trong các quan hệ nhân thân, hôn nhân gia đình, thừa kế và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài Nguyên tắc này được quy định rõ ràng trong Điều 14 Nghị định Rome.
II của EC và pháp luật một số nước
Nguyên tắc Lex Loci Protectinis quy định rằng luật của quốc gia nơi quyền sở hữu trí tuệ được bảo hộ sẽ được áp dụng trong việc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền sở hữu trí tuệ Đây là một nguyên tắc mới trong lý luận và thực tiễn tư pháp quốc tế, nhằm điều chỉnh vấn đề bồi thường thiệt hại trong quan hệ sở hữu trí tuệ có yếu tố nước ngoài Nguyên tắc này được quy định cụ thể trong Nghị định Rome II của Liên Minh Châu Âu tại Điều 8, và cũng được một số quốc gia khác áp dụng.
Theo nguyên tắc Lex Flagi, pháp luật của quốc gia mà tàu biển mang cờ sẽ được áp dụng để giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng khi có hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả xảy ra trên vùng biển quốc tế Trong trường hợp này, các nguyên tắc pháp luật nơi xảy ra hành vi vi phạm hoặc nơi phát sinh hậu quả trực tiếp cũng cần được xem xét.
12 Trường Đại học Luật TP.HCM (2012), Giáo trình Tư pháp quốc tế, NXB Hồng Đức,TP.HCM, tr.131
… không áp dụng được mà luật của quốc gia mà tàu biển mang quốc kì sẽ được áp dụng để giải quyết xung đột pháp luật
Các nguyên tắc chọn luật áp dụng được các quốc gia trên thế giới sử dụng để giải quyết các quan hệ pháp lý Mỗi quốc gia sẽ lựa chọn nguyên tắc phù hợp nhất nhằm xử lý vấn đề một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Bài viết phân tích các vấn đề lý luận liên quan đến giải quyết xung đột pháp luật trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, nêu rõ khái niệm xung đột pháp luật, nguyên nhân, nguồn gốc và phương pháp giải quyết Tác giả cũng đề cập đến các nguyên tắc mà các quốc gia áp dụng để xử lý xung đột pháp luật trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, cùng với ý nghĩa của việc giải quyết những xung đột này.
Pháp luật Liên minh Châu Âu về giải quyết xung đột pháp luật trong lĩnh vực bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Nghị định Rome II
Quy chế EC số 864/2007 của Nghị viện và Hội đồng Châu Âu, hay còn gọi là Nghị định Rome II, chính thức có hiệu lực từ ngày 11 tháng 01 năm 2009 Tuy nhiên, quy định tại Điều 29 về nghĩa vụ cung cấp thông tin của các nước thành viên liên quan đến các Công ước quốc tế mà họ là thành viên sẽ có hiệu lực từ ngày 11 tháng.
07 năm 2008 Nghị định Rome II có kết cấu gồm 7 chương với 32 điều khoản
Nghị định Rome II xác định phạm vi áp dụng để giải quyết xung đột pháp luật về nghĩa vụ ngoài hợp đồng trong lĩnh vực dân sự và thương mại, không bao gồm các vấn đề liên quan đến ngân sách, thuế, hải quan, hành chính và trách nhiệm của nhà nước Ngoài ra, Nghị định cũng nêu rõ các trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh, bao gồm nghĩa vụ ngoài hợp đồng phát sinh từ mối quan hệ gia đình và các mối quan hệ tương đương, cũng như nghĩa vụ liên quan đến chế độ tài sản trong hôn nhân và di chúc, thừa kế.
Nghị định Rome II quy định về các nghĩa vụ ngoài hợp đồng, bao gồm: nghĩa vụ phát sinh từ hối phiếu, sec, kỳ phiếu và các công cụ chuyển nhượng khác; nghĩa vụ liên quan đến pháp luật của công ty và các cơ quan không có tư cách pháp nhân, bao gồm trách nhiệm cá nhân của cán bộ và thành viên đối với nghĩa vụ của công ty; nghĩa vụ phát sinh từ mối quan hệ giữa người chuyển nhượng tài sản và người thụ hưởng trong trường hợp ủy quyền tự nguyện; nghĩa vụ liên quan đến thiệt hại hạt nhân; và nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm quyền riêng tư và danh dự.
Phạm vi áp dụng của Nghị định Rome II chỉ giới hạn trong việc giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến các nghĩa vụ ngoài hợp đồng trong lĩnh vực dân sự và thương mại, không bao gồm các trường hợp đã được liệt kê trước đó.
2.2.2 Các trường hợp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Nghị định Rome II
Pháp luật Liên minh Châu Âu phân chia trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thành hai nhóm lớn: nhóm 1 là trách nhiệm phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật (tort) và nhóm 2 là trách nhiệm không xuất phát từ hành vi vi phạm pháp luật, bao gồm hành vi hưởng lợi không có căn cứ pháp luật (unjust enrichment), thực hiện công việc không có ủy quyền (negotiorum gestio) và thỏa thuận tiền hợp đồng (culpa in contrahendo) Đối với nhóm 1, bên gây thiệt hại phải bồi thường cho bên bị thiệt hại các lợi ích vật chất hoặc tinh thần do vi phạm quy định pháp luật, mà không liên quan đến nghĩa vụ hợp đồng Giải quyết xung đột pháp luật trong trường hợp này theo Nghị định Rome II được quy định tại Điều 4 và các Điều 5 đến 9 Nhóm 2 yêu cầu bồi thường không cần có hành vi vi phạm pháp luật, chỉ cần chứng minh sự việc được lợi không có căn cứ, thực hiện công việc không có ủy quyền hoặc thiệt hại từ thỏa thuận tiền hợp đồng Người bị thiệt hại cần chứng minh tính không có căn cứ pháp luật của việc được lợi và mối liên quan giữa thiệt hại và thỏa thuận tiền hợp đồng.
Khóa luận này sẽ tập trung vào việc tìm hiểu và phân tích các phương pháp giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do hành vi vi phạm pháp luật (tort) gây ra.
Bài khóa luận của Nguyễn Bảo Vinh (2012) tập trung vào việc giải quyết xung đột pháp luật liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong khuôn khổ pháp luật Liên minh Châu Âu Nghiên cứu này không chỉ phân tích các vấn đề pháp lý hiện tại mà còn rút ra bài học kinh nghiệm quý giá cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật tại Việt Nam.
Nguyên tắc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Nghị định Rome II
Nguyên tắc xác định pháp luật áp dụng đối với nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được quy định tại Điều 4 Nghị định Rome II Nguyên tắc này được áp dụng đồng nhất cho các trường hợp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng khi không có nguyên tắc xác định luật áp dụng cụ thể hoặc khi không có sự lựa chọn pháp luật.
4 được xem là nguyên tắc trung tâm để giải quyết xung đột pháp luật trong lĩnh vực này
Khoản 1 Điều 4 quy định: “Trừ trường hợp quy định tại Nghị định này, luật áp dụng cho một nghĩa vụ ngoài hợp đồng phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật (tort/delict) là luật của quốc gia nơi thiệt hại xảy mà không phân biệt quốc gia mà sự kiện dẫn đến thiệt hại xảy ra và không phân biệt quốc gia hoặc những quốc gia mà hậu quả gián tiếp của sự kiện đó diễn ra.”
Khoản 1 Điều 4 quy định rằng nguyên tắc chung để giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là luật nơi thiệt hại xảy ra (lex loci damni).
Trước khi Nghị định Rome II được ban hành, luật của nước nơi xảy ra hành vi pháp lý (lex loci delicti) được áp dụng để xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, một phương pháp phổ biến ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước thành viên Liên minh Châu Âu Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách áp dụng nguyên tắc này giữa các quốc gia đã dẫn đến sự không thống nhất về luật Trong các vụ việc liên quan đến nhiều quốc gia, việc áp dụng luật nơi xảy ra hành vi vi phạm trở nên phức tạp, gây khó khăn trong việc giải quyết triệt để vấn đề Nhằm khắc phục những khuyết điểm này, Nghị định đã quy định rằng luật của quốc gia nơi thiệt hại xảy ra sẽ là nguyên tắc chủ đạo trong việc giải quyết xung đột pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Điều này có nghĩa là luật của nước nơi thiệt hại xảy ra, dù là thiệt hại trực tiếp hay gián tiếp, sẽ được áp dụng Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng có những điểm yếu, có thể mang lại lợi thế cho bên gây thiệt hại, vì họ có thể dự đoán được nơi thiệt hại có thể xảy ra, mặc dù không phải trong mọi trường hợp.
Việc áp dụng nguyên tắc nơi thiệt hại xảy ra gặp khó khăn khi thiệt hại xảy ra ở nhiều quốc gia, do có nhiều hệ thống pháp luật khác nhau được áp dụng cho cùng một vụ việc, gây trở ngại cho tòa án trong quá trình giải quyết.
Theo Nghị định Rome II, luật áp dụng được xác định dựa trên nơi xảy ra thiệt hại trực tiếp, không phụ thuộc vào quốc gia nơi sự kiện gây thiệt hại hoặc nơi phát sinh hậu quả gián tiếp.
Trong trường hợp thiệt hại xảy ra đối với cá nhân, nơi xảy ra thiệt hại được xác định là nơi nạn nhân bị thương (Lê Thị Nam Giang, 2011, Tư pháp quốc tế, NXB Đại học quốc gia TP.HCM, tr.311).
Thiệt hại tài sản xảy ra tại vị trí của tài sản vào thời điểm thiệt hại Trong trường hợp bồi thường tài chính không liên quan đến thiệt hại cá nhân hay tài sản, nơi xảy ra thiệt hại là nơi thiệt hại tài chính trực tiếp diễn ra, và pháp luật tại đó sẽ được áp dụng.
Nguyên tắc chung trong giải quyết xung đột pháp luật về nghĩa vụ ngoài hợp đồng là áp dụng luật của nước nơi thiệt hại xảy ra Tuy nhiên, nếu người gây thiệt hại và người bị thiệt hại cùng cư trú tại một quốc gia vào thời điểm xảy ra thiệt hại, nguyên tắc lex loci damni sẽ không được áp dụng Thay vào đó, pháp luật của quốc gia mà các bên cư trú thường xuyên sẽ được áp dụng.
Nghị định đã quy định rõ ràng về nơi thường trú nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng và tránh xung đột trong việc xác định Điều này được ghi nhận tại Điều 23.
Nghị định quy định rằng nơi thường trú của công ty và các cơ quan khác của doanh nghiệp có tư cách pháp nhân hoặc không có tư cách pháp nhân là trụ sở điều hành Trong trường hợp xảy ra thiệt hại trong hoạt động của chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc các cơ quan khác, địa điểm của những đơn vị này sẽ được coi là nơi thường trú Đối với cá nhân, nơi thường trú của họ cũng được xác định rõ ràng.
23 Tham khảo đoạn dẫn nhập số 17 phần đầu Nghị định Rome II
The Rome II Regulation provides guidance on the law applicable to non-contractual obligations, particularly in commercial activities It specifies that the place of business will be determined as the location of the commercial operations However, a notable weakness exists in the provisions outlined in Article 5.
Nghị định 23 không quy định rõ ràng về khái niệm nơi cư trú thường xuyên của cá nhân Do đó, để xác định nơi thường trú, Tòa án cần xem xét một cách toàn diện, dựa vào các tiêu chí như nơi cá nhân sinh sống thường xuyên và làm việc ổn định.
Quy định cho phép áp dụng pháp luật của quốc gia nơi các bên cư trú thường xuyên mang lại lợi ích cho cả người bị thiệt hại và người gây thiệt hại, giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại Điều này cũng xác định trách nhiệm của người gây ra thiệt hại một cách công bằng và hợp lý, đảm bảo cân bằng lợi ích cho cả hai bên Hơn nữa, việc thi hành bản án trở nên dễ dàng hơn, cho thấy sự linh hoạt và thuận lợi cho tòa án trong việc áp dụng pháp luật.
Điều khoản giải thoát : Xác định pháp luật áp dụng dựa trên mối quan hệ mật thiết
Khoản 3 Điều 4 Nghị định Rome II được xem là điều khoản giải thoát cho cả hai trường hợp được nêu ra ở khoản 1 và khoản 2 Điều khoản này cho phép áp dụng pháp luật của một quốc gia khác mà cho rằng hành vi gây thiệt hại có mối liên hệ chặt chẽ hơn đến một quốc gia khác so với quốc gia được dẫn tại khoản 1 và khoản 2 thì pháp luật quốc gia đó sẽ được áp dụng