Quản lý nhà nước văn hóa trên địa bàn huyện yên thủy, tỉnh hòa bình

Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu Quản lý nhà nước về văn hóa là sự tác động liên tục, có tổ chức, có chủ đích của Nhà nước bằng hệ thống pháp luật và bộ máy của mình, nhằm p

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS ĐẶNG THỊ HOA

Hà Nội, 2021

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân thủ

kết luận đánh giá luận văn của Hội đồng khoa học

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Người cam đoan

Nguyễn Văn Thành

LỜI CẢM ƠN

Đề tài này là kết quả của bản thân sau một quá trình nỗ lực học tập và nghiên cứu với sự giúp đỡ của thầy cô, đơn vị, đồng nghiệp và người thân

Để có được thành quả ngày hôm nay, lời đầu tiên, xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc đến TS Đặng Thị Hoa, người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã dành nhiều thời gian, công sức trong quá trình nghiên cứu để giúp tôi hoàn thành đề tài này

Tiếp theo, xin gửi lời cảm ơn chân thành đến trường Đại học Lâm nghiệp, Phòng sau đại học cùng toàn thể các thầy, cô giáo của trường Đại học Lâm nghiệp đã giảng dạy tận tình và truyền đạt những kiến thức quý báu, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới cán bộ, nhân dân huyện Yên Thủy đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi hoàn thành nghiên cứu này

Tuy có nhiều cố gắng, nhưng đề tài này không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Tôi kính mong quý thầy, cô và những người quan tâm đến đề tài

có những đóng góp, giúp đỡ để đề tài được hoàn thiện hơn

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn./

Hà Nội, tháng 5 năm 2021

Học viên

Nguyễn Văn Thành

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝNHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA CẤP HUYỆN 5

1.1 Cơ sở lý luận về công tác quản lý nhà nước về văn hóa cấp huyện 5

1.1.1 Một số khái niệm 5

1.1.2 Nguyên tắc quản lý nhà nước về văn hóa 12

1.1.3 Phương pháp quản lý nhà nước về văn hóa 14

1.1.4 Nội dung công tác quản lý nhà nước về văn hóa 16

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về văn hóa 19 1.2 Cơ sở thực tiễn 22

1.2.1 Kinh nghiệm của một số địa phương trong quản lý nhà nước về văn hóa 22

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho huyện Yên Thủy 28

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.1 Những đặc điểm cơ bản của huyện Yên Thủy 32

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 32

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 35

2.1.3 Những thuận lợi và khó khăn của huyện Yên Thủy trong phát triển văn hóa 40

2.2 Phương pháp nghiên cứu 42

2.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 42

2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 43

2.2.3 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 44

2.2.4 Hệ thống chỉ tiêu sử dụng trong đề tài 44

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 46

3.1 Thực trạng quản lý nhà nước về văn hóa ở huyện Yên Thủy 46

3.1.1 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về văn hoá huyện Yên Thuỷ 46

3.1.2 Các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch ở huyện Yên Thuỷ 49

3.1.3 Công tác quản lý các hoạt động văn hóa ở huyện Yên Thủy 54

3.1.4 Tổ chức tuyên truyền, truyền thông 66

3.1.5 Quản lý đầu tư phát triển các công trình văn hóa 69

3.1.6 Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm 72

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về văn hóa huyện Yên Thủy 74

3.2.1 Yếu tố chủ quan 74

3.2.2 Yếu tố khách quan 79

3.3 Đánh giá chung về quản lý nhà nước về văn hóa huyện Yên Thủy 84

3.3.1 Kết quả đạt được 84

3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 85

3.4 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về văn hóa huyện Yên Thủy 87

3.4.1 Phương hướng, mục tiêu về quản lý nhà nước về văn hóa huyện Yên Thủy đến năm 2025 87

3.4.2 Giải pháp đề xuất 89

KẾT LUẬN 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CN - XD Công nghiệp - Xây dựng CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân

TM - DV Thương mại - dịch vụ QLNN Quản lý Nhà nước

VHTT&DL Văn hóa thể thao và du lịch VH&TT Văn hóa và thông tin

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Tài nguyên đất của huyện Yên Thủy năm 2020 34

Bảng 2.2 Dân số và lao động huyện Yên Thủy năm 2020 36

Bảng 2.3 Giá trị kinh tế và cơ cấu kinh tế huyện Yên Thủy năm 2020 37

Bảng 2.4 Đặc điểm văn hóa của các đơn vị hành chính huyện Yên Thủy 42

Bảng 2.5 Dung lượng mẫu điều tra 43

Bảng 3.1 Số lượng cán bộ văn hóa huyện Yên Thủy 46

Bảng 3.2 Số lượng di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn huyện 54

Bảng 3.3 Đánh giá của người dân về quản lý di tích lịch sử - văn hóa 55

Bảng 3.4 Kết quả hoạt động văn nghệ quần chúng 58

Bảng 3.5 Đánh giá của người dân về quản lý hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở 60

Bảng 3.6 Tình hình thực hiện các chỉ tiêu văn hóa thông tin, thể thao 61

Bảng 3.7 Đánh giá của người dân về quản lý hoạt động 62

Bảng 3.8 Tình hình kinh doanh dịch vụ du lịch huyện Yên Thủy 63

Bảng 3.9 Kết quả hoạt động tuyên truyền 67

Bảng 3.10 Kết quả đầu tư phát triển văn hóa huyện Yên Thủy 70

Bảng 3.11 Kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm 73

Bảng 3.12 Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của chính sách của trung ương và địa phương 76

Bảng 3.13 Đánh giá của người dân về năng lực quản lý của cán bộ 77

Bảng 3.14 Ảnh hưởng của yếu tố nhận thức của người dân 82

Bảng 3.15 Ảnh hưởng của phong tục, tập quán sinh sống của người dân địa phương 83

Bảng 3.16 Chỉ tiêu kế hoạch văn hóa hàng năm giai đoạn 2021-2025 huyện Yên Thủy 88

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

Quản lý nhà nước về văn hóa là sự tác động liên tục, có tổ chức, có chủ đích của Nhà nước bằng hệ thống pháp luật và bộ máy của mình, nhằm phát triển văn hóa, điều chỉnh hoạt động của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực văn hóa và liên quan, với mục đích giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân

Quản lý nhà nước về văn hóa phải quán triệt vai trò của văn hóa, làm cho các nhân tố văn hóa gắn kết chặt chẽ với đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện Công tác quản lý nhà nước về văn hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng của hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, tập trung chỉ đạo Trong quá trình đổi mới, phát triển đất nước, quản lý nhà nước về văn hóa là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên và có ý nghĩa to lớn trong sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa đã bộc lộ không ít những hạn chế, bất cập, cơ chế, chính sách về văn hóa - xã hội còn chậm đổi mới Một trong những nguyên nhân đó, ngoài nhận thức chưa đúng về vai trò của văn hoá đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, phát triển con người, có sự yếu kém trong lãnh đạo, quản lý văn hoá

Trong lãnh đạo và quản lý có những biểu hiện buông lỏng, né tránh, hữu khuynh Trong hoạt động kinh tế chưa chú ý đến các yếu tố văn hoá, các yêu cầu phát triển văn hoá tương ứng Mức đầu tư ngân sách cho văn hoá còn thấp Chính sách đào tạo bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ cán bộ làm công tác văn hoá còn nhiều bất hợp lý Những lệch lạc và việc làm sai trái trong văn hoá - văn nghệ chưa được kịp thời phát hiện, việc xử lý bị buông trôi, hoặc có khi lại dùng những biện pháp hành chính không thích hợp

Tính đến năm 2020, huyện Yên Thủy có 12 Di tích và Danh lam thắng cảnh đã được công nhận: Trong đó có 9 Di tích, Danh lam được cấp Tỉnh công nhận và 3 Di tích, Danh lam được cấp Bộ công nhận Công tác quản lý

di tích hoạt động tốt, đúng pháp luật và quy định của Nhà nước Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Yên Thủy cũng đã tổ chức có hiệu quả các hoạt động tuyên truyền phục vụ các nhiệm vụ chính trị, các ngày kỷ niệm lớn của Đảng, Nhà nước và địa phương: Đặc biệt tuyên truyền kỷ niệm 88 năm Ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam (3/2/1930-3/2/2018); mừng Xuân Nhâm Tuất năm 2018; kỷ niệm 71 năm ngày Thương binh, Liệt sỹ (27/7/1947 – 27/7/2018); kỷ niệm 73 năm cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 – 02/9/2018) Phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức tuyên truyền các nhiệm vụ chính trị khác của địa phương (UBND huyện Yên Thủy, 2020)

Trong những năm qua, công tác quản lý Nhà nước về lĩnh vực văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy rất được chú trọng, góp phần tích cực vào việc tuyên truyền các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; đồng thời phục vụ có hiệu quả việc thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương Bên cạnh đó, hoạt động quản lý văn hóa trên địa bàn huyện cũng còn một số khó khăn, thách thức và bộc lộ những tồn tại, hạn chế (UBND huyện Yên Thủy, 2020)

Từ những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Quản lý nhà nước

về văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình” làm đề tài tốt

nghiệp cao học Kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần hoàn thiện công tác quản

lý văn hóa, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương trong thời gian tới

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác quản lý nhà nước về văn hóa nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước

về văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý nhà nước về văn hoá trên địa bàn cấp huyện: công tác tuyên truyền, quản lý văn hóa và lễ hội, quản lý đời sống văn hóa, quản lý kinh doanh dịch vụ văn hóa, thanh kiểm tra

và xử lý vi phạm về văn hóa…

3.2 Phạm vi nghiên cứu

* Về không gian: Huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

* Về thời gian:

+ Thu thập số liệu thứ cấp từ năm 2018 đến 2020

+ Thu thập số liệu sơ cấp năm 2021

+ Đề xuất giải pháp đến năm 2025

* Về nội dung:

- Quản lý các hoạt động văn hóa:

+ Quản lý di tích lịch sử - văn hóa và lễ hội truyền thống

+ Quản lý hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

+ Quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

- Tổ chức tuyên truyền, truyền thông

- Quản lý đầu tư phát triển các công trình văn hóa

- Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

4 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhà nước về văn hoá cấp huyện

- Thực trạng công tác quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

- Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

- Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình

5 Kết cấu của luận văn

Mở đầu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhà nước về văn hóa cấp huyện

Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ

NƯỚC VỀ VĂN HÓA CẤP HUYỆN 1.1 Cơ sở lý luận về công tác quản lý nhà nước về văn hóa cấp huyện

1.1.1 Một số khái niệm

1.1.1.1 Văn hóa

Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa Theo UNESCO: “Văn hóa

là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc” Định nghĩa này nhấn mạnh vào hoạt động sáng tạo của các cộng đồng người gắn liền với tiến trình phát triển có tính lịch sử của mỗi cộng đồng trải qua một thời gian dài tạo nên những giá trị có tính nhân văn phổ quát, đồng thời có tính đặc thù của mỗi cộng đồng, bản sắc riêng của từng dân tộc Tuy nhiên, nếu chỉ căn cứ vào định nghĩa có tính khái quát này, trong hoạt động quản lý nhà nước về văn hóa, chúng ta dễ bị hiểu một cách sai lạc: Quản

lý văn hóa là quản lý các hoạt động sáng tạo và thu hẹp hơn nữa là quản lý sáng tác văn học nghệ thuật Thực tế quản lý văn hóa không phải như vậy, quản lý văn hóa ở cấp huyện lại càng không phải chỉ có thế

Theo Hồ Chí Minh: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” Định nghĩa của Hồ Chí Minh giúp chúng ta hiểu văn hóa cụ thể và đầy đủ hơn Suy cho cùng, mọi hoạt động của con người trước hết đều vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, những hoạt động sống đó trải qua thực tiễn và thời gian được lặp đi, lặp lại thành những thói quen, tập quán, chắt lọc thành những chuẩn mực, những giá trị vật

chất và tinh thần được tích lũy, lưu truyền từ đời này qua đời khác thành kho tàng quý giá mang bản sắc riêng của mỗi cộng đồng, góp lại mà thành di sản văn hóa của toàn nhân loại

Ở một góc độ khác, văn hóa là bao gồm tất cả những sản phẩm của con người, bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa

Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau:

Về mặt thuật ngữ khoa học: Văn hóa được bắt nguồn từ chữ La tinh "Cultus" mà nghĩa gốc là gieo trồng, được dùng theo nghĩa Cultus Agri là

"gieo trồng ruộng đất" và Cultus Animi là "gieo trồng tinh thần" tức là "sự giáo dục bồi dưỡng tâm hồn con người" Theo nhà triết học Anh Thomas Hobbes (1588–1679): "Lao động dành cho đất gọi là sự gieo trồng và sự dạy

dỗ trẻ em gọi là gieo trồng tinh thần"

- Các định nghĩa miêu tả: định nghĩa văn hóa theo những gì mà văn hóa bao hàm, chẳng hạn nhà nhân loại học người Anh Edward Burnett Tylor (1832–1917) đã định nghĩa văn hóa như sau: văn hóa hay văn minh hiểu theo nghĩa rộng trong dân tộc học là một tổng thể phức hợp gồm kiến thức, đức tin, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, và bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con người thu nhận được với tư cách là một thành viên của xã hội

- Các định nghĩa lịch sử: nhấn mạnh các quá trình kế thừa xã hội, truyền thống dựa trên quan điểm về tính ổn định của văn hóa Một trong những định nghĩa đó là của Edward Sapir (1884–1939), nhà nhân loại học, ngôn ngữ học người Mỹ: văn hóa chính là bản thân con người, cho dù

là những người hoang dã nhất sống trong một xã hội tiêu biểu cho một hệ

thống phức hợp của tập quán, cách ứng xử và quan điểm được bảo tồn theo truyền thống

- Các định nghĩa chuẩn mực: nhấn mạnh đến các quan niệm về giá trị, chẳng hạn William Isaac Thomas (1863–1947), nhà xã hội học người Mỹ coi văn hóa là các giá trị vật chất và xã hội của bất kỳ nhóm người nào (các thiết chế, tập tục, phản ứng cư xử, )

- Các định nghĩa tâm lý học: nhấn mạnh vào quá trình thích nghi với môi trường, quá trình học hỏi, hình thành thói quen, lối ứng xử của con người Một trong những cách định nghĩa như vậy của William Graham Sumner (1840–1910), viện sĩ Mỹ, giáo sư Đại học Yale và Albert Galloway Keller, học trò và cộng sự của ông là: Tổng thể những thích nghi của con người với các điều kiện sinh sống của họ chính là văn hóa, hay văn minh Những sự thích nghi này được bảo đảm bằng con đường kết hợp những thủ thuật như biến đổi, chọn lọc và truyền đạt bằng kế thừa

Các định nghĩa cấu trúc: chú trọng khía cạnh tổ chức cấu trúc của văn hóa, ví dụ Ralph Linton (1893–1953), nhà nhân loại học người Mỹ định nghĩa: a Văn hóa suy cho cùng là các phản ứng lặp lại ít nhiều có tổ chức của các thành viên xã hội; b Văn hóa là sự kết hợp giữa lối ứng xử mà các thành tố của nó được các thành viên của xã hội đó tán thành và truyền lại nhờ kế thừa

Các định nghĩa nguồn gốc: định nghĩa văn hóa từ góc độ nguồn gốc của

nó, ví dụ định nghĩa của Pitirim Alexandrovich Sorokin (1889–1968), nhà xã hội học người Mỹ gốc Nga, người sáng lập khoa Xã hội học của Đại học Harvard: Với nghĩa rộng nhất, văn hóa chỉ tổng thể những gì được tạo ra, hay được cải biến bởi hoạt động có ý thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau và tác động đến lối ứng xử của nhau

Năm 2002, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm

hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong

xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin

Tóm lại, văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình

xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người

và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra

1.1.1.2 Quản lý

Quản lý là một khái niệm có nội hàm rất rộng Từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, ở mỗi lĩnh vực hoạt động người ta có thể đưa ra những khái niệm khác nhau về quản lý

Theo Hán Việt từ điển cho rằng: Quản lý là sự trông nom, coi sóc, quản thúc, bó buộc ai đó theo một khuôn mẫu, quy định, nguyên tắc, luật pháp đã

đề ra

Quản lý là sự kết hợp của ba phương diện: Thứ nhất, thông qua tập thể

để thúc đẩy tính tích cực của cá nhân; thứ hai điều hòa quan hệ giữa người với người, giảm mâu thuẫn giữa hai bên; thứ ba, tăng cường hợp tác hỗ trợ lẫn nhau, thông qua hỗ trợ để làm được những việc mà một cá nhân không thể làm được, thông qua hợp tác tạo ra giá trị lớn hơn giá trị cá nhân - giá trị tập thể (Độ Hoàng Toàn, 2012)

Trong hoạt động quản lý, phải có ít nhất một chủ thể quản lý (cá nhân hay cơ quan) và ít nhất một đối tượng quản lý (con người - một cá nhân hay nhiều người hoặc một bộ phận của giới vô sinh hay sinh vật) gián tiếp hay

trực tiếp tiếp nhận sự tác động của chủ thể quản lý Hoạt động quản lý bao giờ cũng nhằm đạt được một mục đích nhất định Các yếu tố khác tạo nên môi trường của hệ thống, chính là khách thể của hoạt động quản lý

Tóm lại, có thể hiểu khái niệm về hoạt động quản lý như sau:

Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng và khách thể quản lý bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động

1.1.1.3 Quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước là quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng

quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội chủ yếu và quan trọng của con người Điểm khác nhau cơ bản giữa QLNN và các hình thức quản lý khác là tính quyền lực của nhà nước gắn liền với cưỡng chế nhà nước khi cần QLNN được thực hiện bởi toàn bộ hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước (Đinh Xuân Dũng, 2011)

1.1.1.4 Quản lý nhà nước về văn hóa

Có nhiều cách diễn đạt khác nhau, nhưng thực chất của quản lý nhà nước về văn hóa chính là sự định hướng, tạo điều kiện, tổ chức điều hành của nhà nước, mục đích là làm cho văn hóa phát triển theo hướng vì sự phát triển bền vững của con người và xã hội Vậy có thể hiểu: Quản lý nhà nước về văn hóa là sự quản lý của nhà nước đối với toàn bộ hoạt động văn hóa của quốc gia bằng quyền lực của nhà nước thông qua hiến pháp, pháp luật và cơ chế chính sách nhằm bảo đảm sự phát triển của nền văn hóa dân tộc

Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước về văn hóa ở nước ta được thực hiện thông qua ba cơ quan trong bộ máy nhà nước: Cơ quan lập pháp, cơ quan

tư pháp và cơ quan hành pháp Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước về văn hóa

được thể hiện trong hoạt động quản lý có tính chất nhà nước nhằm điều hành các hoạt động văn hóa, được thể hiện bởi hệ thống bộ máy các cơ quan hành pháp (Chính phủ, Bộ VHTT&DL; UBND cấp tỉnh; Sở VHTT&DL; UBND cấp huyện; Phòng VH&TT cấp huyện; UBND cấp xã…)

Quản lý văn hóa là sự tác động chủ quan bằng nhiều hình thức, phương pháp của chủ thể quản lý (các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể, các cơ cấu dân sự, các cá nhân được trao quyền và trách nhiệm quản lý) đối với khách thể (là mọi yếu tố tham gia và làm nên đời sống văn hóa) nhằm đạt được mục tiêu mong muốn (bảo đảm văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, nâng cao vị thế quốc gia, cải thiện chất lượng sống của người dân.)

Theo sách “Lược sử quản lý văn hóa ở Việt Nam” của tác giả Hoàng Sơn Cường thì Quản lý văn hóa là sự định hướng, tạo điều kiện, tổ chức điều hành cho văn hóa phát triển không ngừng theo hướng có ích cho con người, giúp cho xã hội loài người không ngừng đi lên

Hoạt động văn hóa là một dạng hoạt động xã hội quan trọng, tất yếu phải có sự quản lý của nhà nước, chính vì thế quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa là tất yếu khách quan Do hoạt động văn hóa là một hoạt động sáng tạo, là hoạt động tư tưởng và còn là hoạt động kinh tế, nên quản lý văn hóa là hoạt động xã hội mang tính đặc thù

Thứ nhất, hoạt động văn hóa là một hoạt động sáng tạo, có thể làm ra các sản phẩm văn hóa mang giá trị lưu truyền từ đời này sang đời khác, làm giàu đẹp thêm cho cuộc sống, con người

Thứ hai, hoạt động văn hóa còn là hoạt động tư tưởng, có khả năng gây

“hiệu ứng” (tốt hoặc xấu) trong xã hội

Thứ ba, hoạt động văn hóa còn là hoạt động kinh tế vừa là động lực, vừa là nguồn lực trực tiếp cho sự phát triển kinh tế Chính vì tính đa năng của hoạt động văn hóa, nên quản lý trên lĩnh vực văn hóa mang tính đặc thù Tính đặc thù của quản lý văn hóa không những thể hiện trong từng lĩnh vực cụ thể

của đời sống văn hóa, mà nó còn thể hiện ở công tác quản lý nhà nước về văn hóa ở các cấp, từ vĩ mô đến các đơn vị cơ sở

Hơn bất kỳ lĩnh vực nào, lĩnh vực văn hóa là lĩnh vực yêu cầu có sự lãnh đạo và quản lý nhà nước, vì vậy cần phải xác định rõ đối tượng thuộc phạm vi văn hóa mà nhà nước cần phải quản lý Nhà nước có thể quản lý được và cần quản lý là đời sống văn hóa, hoạt động văn hóa Nhà nước đảm nhận một phần quan trọng trực tiếp quản lý những công trình văn hóa (công trình lịch sử văn hóa cũng như công trình nghệ thuật) và những cơ sở trực tiếp phục vụ nhu cầu văn hóa của nhân dân (Phan Hồng Giang, 2012)

Nhà nước là người đại diện cho nhân dân để đảm bảo các quyền có trong hiến pháp của công dân về văn hóa, điều tiết sự hài hòa của cơ cấu văn hóa, lợi ích văn hóa của nhóm xã hội, các yêu cầu phát triển và thỏa mãn nhu cầu văn hóa của toàn xã hội trước các mâu thuẫn, nghịch lý nảy sinh từ sự vận động, phát triển xã hội

Con người là chủ thể sáng tạo văn hóa, là người hưởng thụ văn hóa Hoạt động văn hóa là một hoạt động phức tạp diễn ra trên diện rộng, trong tất cả các hoạt động xã hội Vì thế, quản lý nhà nước về văn hóa thực chất là quản lý con người tham gia các hoạt động văn hóa để thực hiện chức năng và nhiệm vụ đặt ra cho quá trình xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa

1.1.1.5 Quản lý nhà nước về văn hóa cấp huyện

Quản lý văn hoá là quản lý toàn bộ nền văn hoá từ vĩ mô tới vi mô Quản lý đảm bảo cơ bản trên bình diện tổng thể các chuẩn mực pháp lý và đạo lý, xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật và thiết chế văn hoá, tạo môi trường lành mạnh trong quá trình sáng tạo, lưu giữ, bảo quản, dịch vụ, truyền

bá, tiếp nhận và thưởng thức, đánh giá các quá trình văn hoá

Quản lý nhà nước về văn hoá cấp huyện tập trung vào các nội dung:

- Lập kế hoạch xây dựng và phát triển văn hoá trên địa bàn huyện trong từng giai đoạn để thực hiện đường lối và định hướng phát triển của Đảng đối

với văn hoá (Di tích lịch sử - văn hoá và lễ hội truyền thống; hoạt động xây dựng đời sống văn hoá cơ sở; hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hoá…)

- Thực hiện các nội dung Chỉ đạo, hướng dẫn của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch và hướng dẫn Ban văn hoá cấp xã trong các hoạt động quản lý nhà nước về văn hoá

Phòng Văn hoá và Thông tin cấp huyện là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện (Quy định tại Nghị định số 37/2014/NĐ-CP ngày 05/5/2014 của Chính phủ) Có chức năng tham mưu, giúp UBND cấp Huyện quản lý nhà nước về: văn hoá, gia đình, TDTT, du lịch, thông tin truyền thông

và các dịch vụ công thuộc lĩnh vực văn hoá, gia đình, TDTT và du lịch trên địa bàn cấp huyện

1.1.2 Nguyên tắc quản lý nhà nước về văn hóa

- Nguyên tắc Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ Nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động Nhà nước trước hết phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước quản lý, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, thực hiện phương châm: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra

Đảng lãnh đạo là đề ra đường lối chính sách, chiến lược, xác định các quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc, nhiệm vụ và các giải pháp lớn để định hướng cho sự phát triển của nền văn hóa thông qua các Nghị quyết của Đảng, thông qua công tác tư tưởng và công tác tổ chức của Đảng Đảng không làm thay nhà nước Nhà nước là trụ cột của hệ thống chính trị, thể chế hóa các quan điểm của Đảng thông qua hệ thống: Hiến pháp, pháp luật, thông qua thể chế, thiết chế hoạt động quản lý Mặt khác phải phát huy vai trò của các đoàn thể chính trị xã hội, các hội sáng tạo, các cộng đồng dân cư trong việc thực hiện các nhiệm vụ văn hóa (Phan Hồng Giang , 2012)

- Nguyên tắc tập trung dân chủ: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất, chỉ đạo mọi hoạt động của bộ máy nhà nước Yêu cầu nguyên tắc này là: Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước của dân, do dân, vì dân, thực hiện quyền

dân chủ Nhà nước phải nắm quyền thống nhất quản lý, đồng thời giao quyền

và trách nhiệm cho địa phương Tập trung và dân chủ là một thể thống nhất không đối lập nhau, không hạn chế nhau (tập trung trên tinh thần dân chủ) Trên cơ sở nâng cao dân trí cho nhân dân; xây dựng Chính phủ thông minh và một nhà nước hiệu quả để đảm bảo vai trò quản lý các lĩnh vực khác của đời sống xã hội (Phan Hồng Giang , 2012)

- Nguyên tắt kết hợp quản lý theo ngành, theo địa phương và vùng lãnh thổ Nhà nước là một thể thống nhất, bộ máy nhà nước tổ chức hoạt động theo các cấp hành chính nhà nước và thực hiện theo quy định cấp dưới phục tùng cấp trên Địa phương phải phục tùng Trung ương Các đơn vị văn hóa ở địa phương vừa phải chịu sự quản lý của ngành, vừa chịu sự quản lý về lãnh thổ của địa phương Hệ thống hành chính chia làm 4 cấp: Trung ương (Quốc hội, Chính phủ); tỉnh, thành phố; cấp huyện; cấp xã (Phan Hồng Giang , 2012)

- Nguyên tắc phân biệt rõ chức năng quản lý nhà nước về văn hóa và chức năng quản lý kinh doanh của các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực văn hóa Công tác quản lý nhà nước tập trung vào những nội dung chủ yếu sau: Xác định chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng và khu vực trọng yếu của nền văn hóa, xây dựng hệ thống thiết chế và thể chế để hoạt động văn hóa (Phan Hồng Giang, 2012)

Các doanh nghiệp hoạt động văn hóa theo cơ chế thị trường và theo nguyên tắc quản lý kinh tế nhưng phải chú ý tới tính đặc thù và các lĩnh vực văn hóa để điều tiết cụ thể, tránh đồng nhất quản lý kinh tế với quản lý văn hóa

Nhà nước là chủ thể quản lý các doanh nghiệp trên lĩnh vực văn hóa trước hết phải tạo môi trường pháp lý để doanh nghiệp phát triển Nhà nước đảm bảo quyền tự do kinh doanh trên cơ sở tôn trọng hiến pháp và pháp luật

- Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa: Đòi hỏi mọi tổ chức, mọi cơ quan quản lý và mọi cá nhân hoạt động trên lĩnh vực văn hóa phải dựa trên cơ

sở pháp luật của nhà nước để thực hiện trách nhiệm nghĩa vụ và quyền lợi của

mình Chống sự tùy tiện, đứng ngoài và đứng trên pháp luật (Phan Hồng Giang, 2012)

- Nguyên tắc công khai: Nguyên tắc này đòi hỏi các tổ chức hoạt động quản lý của nhà nước phải công khai cho nhân dân biết trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong các cơ sở làm việc về các chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý và các chế độ chính sách đối với nhân dân Các cơ quan giám sát của Quốc hội, HĐND các cấp phải chú ý đến dư luận xã hội để kịp thời điều chỉnh các quyết định về quản lý cho phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội (Phan Hồng Giang, 2012)

1.1.3 Phương pháp quản lý nhà nước về văn hóa

Đây là tổng thể các cách thức, phương pháp nhằm tác động có chủ đích,

có thể có được của Nhà nước, nhằm tổ chức điều hành các hoạt động văn hóa hướng tới thực hiện những mục tiêu nhất định Quá trình quản lý văn hóa là quá trình thực hiện các chức năng quản lý theo đúng những nguyên tắc nhất định Những nguyên tắc đó được vận dụng thể hiện theo những phương pháp nhất định Phương pháp quản lý văn hóa là biểu hiện cụ thể mối quan hệ qua lại giữa nhà nước với đối tượng và khách thể quản lý Vì vậy phương pháp quản lý cũng đa dạng và sinh động, trong quá trình phải căn cứ vào mục tiêu

để lựa chọn phương pháp và điều chỉnh phối hợp các phương pháp khác nhau

để đạt hiệu quả cao nhất (Đỗ Văn Nam, 2015)

- Phương pháp hành chính: là tác động trực tiếp bằng các quy định dứt khoát mang tính quyền lực bắt buộc của nhà nước lên khách thể Trong những tình huống cụ thể nhằm đạt mục tiêu trong các tình huống Đặc điểm cơ bản của phương pháp hành chính trong quản lý văn hóa là tính nguyên tắc và tính quyền lực Nó đòi hỏi đối tượng quản lý phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định hành chính Nếu vi phạm sẽ bị xử lý kịp thời Tính quyền lực đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước phải sử dụng đúng và đầy đủ quyền lực của mình trong các tác động hành chính gắn với thẩm quyền của mình Thực chất của phương pháp này

là sử dụng quyền lực quản lý nhà nước để tạo ra sự phục tùng của cá nhân và các

tổ chức Vai trò của hành chính tạo ra các kỷ cương của nhà nước và cộng đồng, trong quản lý văn hóa thì văn bản quản lý phải chính xác, khoa học… gắn với thẩm quyền của các cấp quy định

- Phương pháp kinh tế: Tác động vào đối tượng quản lý thông qua các phương pháp kinh tế để đối tượng quản lý lựa chọn phương pháp hiệu quả nhất trong phạm vi của họ Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh trên lĩnh vực văn hóa đều tuân thủ các quy luật kinh tế khách quan như: Quy luật cạnh tranh, quy luật quản lý giá trị, quy luật cung cầu… Tác động thông qua lợi ích kinh tế, tạo ra động lực thúc đẩy con người tích cực hoạt động nhằm mục tiêu lợi nhuận

Để thực hiện mở rộng, áp dụng các phương pháp kinh tế vào quản lý văn hóa, nhà nước cần phải hoàn thiện hệ thống các đòn bẩy kinh tế nâng cao năng lực vận dụng các quan hệ thị trường, phải thực hiện việc phân cấp quản

lý theo hướng mở rộng quyền hạn cho cấp dưới, sử dụng phương pháp kinh tế trong quản lý văn hóa đòi hỏi cán bộ quản lý phải có năng lực trình độ nhiều mặt; kiến thức văn hóa, kinh tế, luật pháp… cũng như đạo đức nghề nghiệp

- Phương pháp giáo dục: Là cách thức tác động tình cảm, nhận thức của con người nhằm nâng cao tính tự giác và tính tích cực công dân trong thực hiện nhiệm vụ chung Để tác động vào con người không chỉ là phương pháp hành chính, kinh tế mà cần giáo dục, thuyết phục… tác động tới tinh thần tình cảm, tâm lý xã hội… phương pháp giáo dục dựa trên cơ sở vận dụng quy luật tâm lý Đặc trưng của phương pháp này là tính thuyết phục, làm cho con người nhận thức được phải trái, đúng sai, thiện ác… từ đó nâng cao tính tích cực công dân của họ Để thực hiện chức năng quản lý văn hóa, các chủ thể quản lý phải vận dụng tổng hợp phương pháp và căn cứ vào điều kiện cụ thể, yêu cầu cụ thể trong từng giai đoạn phát triển để nhấn mạnh phương pháp này hay phương pháp khác

1.1.4 Nội dung công tác quản lý nhà nước về văn hóa

1.1.4.1 Quản lý các hoạt động văn hóa

a Quản lý di tích lịch sử - văn hóa và lễ hội truyền thống

Quản lý di tích lịch sử - văn hóa và lễ hội truyền thống có một vai trò quan trọng trong quản lý văn hóa, tuy nhiên nhiều địa phương chưa thực sự quan tâm tới việc chỉ đạo tổ chức thực hiện đối với hoạt động này, thực tế đó đòi hỏi phải có các quy định mang tính vừa nhất quán, vừa nguyên tắc, vừa có hướng dẫn cụ thể để các địa phương làm căn cứ triển khai thực hiện các hoạt

động quản lý lễ hội

Để công tác tổ chức các lễ hội đảm bảo đúng mục tiêu giáo dục truyền thống, lòng yêu nước, tính nhân văn cho người dân thì công tác chỉ đạo cần được quan tâm đúng mức Hiện nay vẫn còn hiện tượng tranh cướp, chen lấn,

xô đẩy, giành lộc tại một số lễ hội; đốt đồ mã, vàng mã vẫn còn diễn ra nhiều tại các di tích, đền, phủ, gây ô nhiễm môi trường, lãng phí, nguy cơ hỏa hoạn Hiện tượng bày và đổi tiền hưởng chênh lệch vẫn diễn ra; công tác vệ sinh môi trường, ùn tắc giao thông, đặt tiền giọt dầu, thu gom tiền công đức tại một số di tích chưa được xử lý kịp thời

b Quản lý hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Xây dựng đời sống văn hóa là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta Đời sống văn hóa giữ vai trò quan trọng, tác động trực tiếp tới tâm lý, tình cảm, đạo đức, lối sống, nếp sống xã hội, cộng đồng dân cư

và mỗi người dân Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XII nhấn mạnh tư tưởng chỉ đạo: Các cấp, các ngành phải nhận thức đầy đủ và thực hiện có kết quả mục tiêu: Xây dựng nền văn hoá và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học; Làm cho văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh,

dân chủ, công bằng, văn minh"

c Quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ văn hóa

Các hoạt động văn hoá và kinh doanh dịch vụ văn hoá công cộng bao gồm: lưu hành, kinh doanh băng, đĩa ca nhạc, sân khấu; biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang; triển lãm văn hoá, nghệ thuật; tổ chức lễ hội; viết, đặt biển hiệu; hoạt động vũ trường, karaoke, trò chơi điện tử, các hoạt động văn hoá, dịch vụ văn hoá và các hình thức vui chơi giải trí khác

Các hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng phải nhằm xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; giáo dục nếp sống lành mạnh và phong cách ứng xử có văn hóa cho mọi người; kế thừa và phát huy truyền thống nhân ái, nghĩa tình, thuần phong mỹ tục; nâng cao hiểu biết và trình độ thẩm mỹ, làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân; ngăn chặn sự xâm nhập và bài trừ những sản phẩm văn hóa có nội dung độc hại; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của đất nước

1.1.4.2 Tổ chức tuyên truyền, truyền thông

Công tác tuyên truyền, truyền thông nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, không gian văn hóa; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa gắn liền với phát triển kinh tế sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, phát triển dịch vụ

và du lịch, chú trọng các yếu tố về dân sinh, giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, xóa bỏ phong tục tập quán lạc hậu, xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư Cơ sở hạ tầng được cải thiện, các lễ hội truyền thống, ngành nghề thủ công được bảo tồn và phát huy, nâng cao đời sống kinh tế xã hội, nhằm thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo Bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, chống lại âm mưu diễn biến hòa bình, chia rẽ dân tộc của các thế lực thù địch

1.1.4.3 Quản lý đầu tư phát triển các công trình văn hóa

Quản lý đầu tư phát triển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các địa phương Để các công trình văn hóa của các địa phương được phát triển lâu bền thì quản lý đầu tư là hoạt động vô cùng quan trọng Hoạt động

văn hóa thường mang tính cộng đồng, có nhiều người tham gia, đồng thời theo thời gian nó cũng bị hư hỏng Do vậy nếu không có đầu tư phát triển thì các công trình sẽ xuống cấp và kém giá trị

1.1.4.4 Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

a Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác quản lý văn hóa

Hoạt động thanh tra là một khâu quan trọng của hoạt động quản lý, xuất phát chức năng quản lý của các cơ quan quản lý Nhà nước, là ban hành chính sách pháp luật, tổ chức việc thực hiện chính sách pháp luật và tiến hành kiểm tra việc thực hiện chính sách pháp luật đó Thông qua kiểm tra việc thi hành chính sách pháp luật của cơ quan, tổ chức và cá nhân, hoạt động thanh tra góp phần chấn chỉnh các sơ hở của cơ chế, chính sách, pháp luật, đề xuất kiến nghị các giải pháp khắc phục, tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong quản lý Nhà nước Tuy nhiên, cùng với những giá trị văn hoá cần được giữ gìn và phát huy, tình hình vi phạm pháp luật trong hoạt động văn hoá xảy ra ngày càng nhiều, phương thức thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thất thoát cho ngân sách nhà nước và ảnh hưởng tới hình ảnh không đẹp về văn hoá Việt Nam

Do đó, việc thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm về văn hóa là nhiệm vụ thường xuyên của nhà nước, cần phải được quan tâm thực hiện một cách nghiêm túc, qua đó để có một nền văn hoá trong sạch, lành mạnh, đưa được hình ảnh văn hoá đẹp của Việt Nam đến các nước trên thế giới

b Xử lý vi phạm trong quản lý nhà nước về văn hóa

Đây là một hoạt động có vai trò quan trọng của công tác quản lý nhà nước về văn hoá, sự tác động trực tiếp của cơ quan kiểm duyệt và thanh tra có vai trò đặc biệt quan trọng Bởi vì văn hoá có mối quan hệ trực tiếp với chính trị,

nó có tác động trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Trong xu hướng xã hội hoá văn hoá hiện nay, các tác động tiêu cực nảy sinh ngày càng nhiều, vì vậy, hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý cần phải được quan tâm thực hiện một cách nghiêm túc, có kế hoạch phối hợp tổ chức

hoạt động một cách chặt chẽ với các bộ, ngành khác Như vậy mới có khả năng thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ mà công tác quản lý nhà nước về văn hoá đã đề ra

Công tác kiểm tra, thanh tra QLNN về văn hóa hoạt động của các ngành chức năng được nhà nước trao quyền nhằm mục đích kiểm tra đối với đối với các chủ thể trong hoạt động văn hóa nói chung Kiểm tra việc thực hiện yêu cầu trong công tác QLNN về văn hóa theo quy định Kiểm tra việc thực hiện các quy định đối với người trực tiếp tham gia vào quan hệ pháp luật

về văn hóa

Công tác quản lý nhà nước nói chung và hoạt động văn hóa nói riêng luôn được quan tâm một cách đúng mức bởi xác định được tính cấp thiết của hoạt động trong hoạt động văn hóa Các cơ quan nhà nước như Bộ Văn hóa, thể thao

và Du lịch, các cơ quan văn hóa tại địa phương, các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền tiến hành hoạt động và quản lý một cách có hiệu quả

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về văn hóa

1.1.5.1 Yếu tố chủ quan

a Chính sách của nhà nước và địa phương

Chính sách của nhà nước và địa phương có ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về văn hóa Chính sách văn hóa là những cơ chế ưu tiên của nhà nước để phát triển một lĩnh vực văn hóa hay một đối tượng văn hóa nào đó trong xã hội, chẳng hạn như chính sách phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, chính sách ưu tiên cho văn nghệ sĩ, chính sách bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống Chính vì vậy, trong một giai đoạn thời gian nhất định, một địa phương cụ thể chính sách quản lý ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển hay suy thoái của văn hóa Chính sách văn hóa được thể hiện như sau:

Thứ nhất, cơ sở của chính sách văn hóa dựa trên những nhu cầu văn hóa của nhân dân, mục tiêu của chính sách văn hóa là nhằm thỏa mãn nhu cầu văn hóa của nhân dân Để chính sách văn hóa đi vào cuộc sống đòi hỏi phải có một

hệ thống thiết chế văn hóa từ trung ương đến cơ sở Sự vận hành của hệ thống thiết chế văn hóa này đảm bảo cho chính sách văn hóa được thực thi trong cuộc sống, đồng thời ghi nhận được những phản hồi chính sách từ phía người dân để kịp thời điều chỉnh Chính sách văn hóa giúp xây dựng và định hướng hoạt động quản lý nhà nước về văn hóa Những cơ chế, mục đích trong chính sách văn hóa là cái đích thực hiện của công tác quản lý; các cơ quan chức năng liên quan phải thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp để hoàn thành những chỉ tiêu, cơ chế ưu tiên trong chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước

Thứ hai, chính sách văn hóa thông qua pháp luật tác động một cách cụ thể đến quản lý nhà nước về văn hóa Chính sách văn hóa được thể hiện qua

ba hình thức: hình thức pháp luật, hình thức quy hoạch, kế hoạch, hình thức văn kiện Một số chính sách quan trọng được thể hiện trong Hiến pháp và pháp luật; phần lớn các chính sách văn hóa được thể hiện trong các văn kiện của chính phủ Chính vì vậy, pháp luật là hình thức cụ thể hóa lớn nhất của chính sách văn hóa, nếu pháp luật chặt chẽ, đảm bảo thì chính sách văn hóa được áp dụng, truyền tải tốt đến nhân dân, còn ngược lại thì việc thực hiện chính sách văn hóa sẽ không mang lại thành công

Thứ ba, trong bối cảnh giao lưu, hội nhập quốc tế hiện nay, chính sách văn hóa điều tiết sự phát triển cân đối, hài hòa của văn hóa đối với kinh tế và các lĩnh vực khác Trong phát triển kinh tế thị trường, vì chạy theo lợi nhuận mà một

số lĩnh vực văn hóa bị xem nhẹ: thoái hóa đạo đức xã hội, phân hóa giàu nghèo, phân hóa vùng miền, biến đổi gia đình truyền thống, mai một bản sắc văn hóa, coi trọng đồng tiền, hủy hoại môi trường Vì vậy, để thực hiện mục tiêu kép: giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và hiện đại hóa nền văn hóa nước nhà, chính sách văn hóa phải đáp ứng các yêu cầu trên Chính sách văn hóa được đặt ra để giải quyết các vấn đề văn hóa mang tính thời sự, những vấn đề văn hóa đương đại Trong quá trình xây dựng các chính sách văn hóa, việc rút kinh nghiệm từ chính thực tiễn hoạch định và thực thi chính sách văn hóa của đất nước là cần thiết nhưng chưa đủ, cần có sự học hỏi của các quốc gia khác

b Năng lực quản lý của cán bộ văn hoá

Năng lực quản lý của cán bộ văn hoá liên quan mật thiết đến việc tham mưu, giúp việc UBND các cấp áp dụng và triển khai các chính sách quản lý nhà nước về văn hoá Đội ngũ nhân lực kém trình độ chuyên môn, nghiệp vụ thì công việc sẽ chậm trễ, hiệu quả quản lý thấp

c Sự phối kết hợp giữa các ban ngành

Tổ chức văn hóa thường liên quan đến nhiều đơn vị, ban ngành Do vậy,

để phát triển và tổ chức tốt các hoạt động văn hóa cho địa phương thì sự phối kết hợp giữa các ban ngành có ảnh hưởng mạnh mẽ Nếu sự phối hợp tốt thì công tác tổ chức được thuận lợi và ngược lại

1.1.5.2 Yếu tố khách quan

a Sự phát triển kinh tế xã hội của huyện Yên Thuỷ

Sự phát triển kinh tế xã hội của huyện Yên Thuỷ gắn liền khát vọng đổi mới của nhân dân, điều kiện giao thông thuận lợi thu hút các nhà đầu tư, doanh nghiệp nghiên cứu, tìm hiểu cơ hội đầu tư vào địa bàn, nhân dân lao động cần cù, xây dựng, giới thiệu sản xuất các thương hiệu hàng hoá cây ăn quả, hoa màu Sự phát triển kinh tế xã hội tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý văn hoá ở địa phương gắn liền việc toàn dân đoàn kết thực hiện xây dựng đời sống văn hoá

b Nhận thức của người dân

Trình độ dân trí xã hội là cơ sở để nâng tầm và phát triển văn hóa quốc gia Trình độ dân trí cao sẽ giúp người dân nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa đối với bản thân, gia đình, xã hội, từ đó phát huy được những tri thức, học vấn áp dụng trong thực tiễn, nhờ vậy các chính sách, chủ trương của Đảng, Nhà nước sớm đến với nhân dân, khoảng cách văn hóa giữa các vùng miền sẽ xích gần lại

c Phong tục, tập quán sinh sống của người dân địa phương

Phong tục, tập quán được xem là lĩnh vực rộng lớn nhất của văn hóa Ở đâu có con người ở đó có phong tục, tập quán Phong tục, tập quán tạo nét

khác biệt, độc đáo trong các nền văn hóa của các dân tộc khác nhau, của các

di sản văn hóa, các nguồn tài nguyên du lịch văn hóa và của các sản phẩm du lịch văn hóa của các quốc gia khác nhau Có rất nhiều quan niệm khác nhau

về phong tục, tập quán Chúng ta có thể lựa chọn cho mình những quan niệm phù hợp để nhận thức đối tượng Theo từ điển tiếng việt giải thích rằng Phong tục là thói quen đã ăn sâu vào đời sống xã hội, được mọi người công nhận và làm theo; Tập quán là thói quen đã thành nếp trong đời sống xã hội, trong sản xuất và sinh hoạt hàng ngày, được mọi người công nhận và làm theo Theo giáo sư Nguyễn Phạm Hùng trong cuốn Văn hóa du lịch đã đề cập rằng: Phong tục tập quán là những thói quen văn hóa có tính dân tộc và tính lịch sử được hình thành trong đời sống của con người, trở thành những chuẩn mực văn hóa được mọi người thừa nhận và tuân theo Những chuẩn mực văn hóa

đó có thể là những quy phạm xã hội mang tính bắt buộc, hay cũng có thể là những quy ước văn hóa mang tính tự nguyện đối với các thành viên trong một cộng đồng xã hội đó là những ứng xử văn hóa của con người đối với tự nhiên, đối với xã hội và đối với chính bản thân mình đã trở thành quen thuộc có tính chuẩn mực được lưu truyền lâu dài trong một cộng đồng xã hội

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Kinh nghiệm của một số địa phương trong quản lý nhà nước về văn hóa

1.2.1.1 Kinh nghiệm của huyện Nam Đông, Thừa Thiên Huế

Trong những năm qua trên địa bàn huyện Nam Đông, công tác triển khai thực hiện các mục tiêu về Chiến lược phát triển văn hóa được Đảng bộ, chính quyền luôn quan tâm, chú trọng Quán triệt và triển khai đầy đủ các văn bản trên địa bàn huyện: Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 (khóa VIII), kết luận hội nghị lần thứ 10 Ban chấp hành Trung ương đảng (khóa XI) về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 5 (khóa VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”; Nghị quyết 33-NQ/TW về “Xây

dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”; Quyết định số 581/QĐ-TTg ngày 06/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược phát triển Văn hóa đến năm 2020; Quyết định số 1270/QĐ-TTg ngày 27/7/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020; Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 23/11/2001 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về công tác và chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số Thừa Thiên Huế; Kế hoạch số 105/KH-UBND ngày 19/12/2012 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế về việc thực hiện Đề án bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020 trên địa bàn tỉnh; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện khóa XV, nhiệm kỳ 2015-2020 về xây dựng Làng văn hóa truyền thống dân tộc Cơ tu huyện Nam Đông; Kế hoạch số 15 ngày 25/02/2013 của UBND huyện Nam Đông về thực hiện Đề án bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020 trên địa bàn huyện;

Đề án số 03/ĐA-UBND ngày 21/3/2016 của UBND huyện Nam Đông về xây dựng Làng Văn hóa dân tộc Cơ tu huyện Nam Đông giai đoạn 2016-2020 và

các văn bản khác có liên quan

Kết quả đạt được

+ Về nhận thức của các cấp, các ngành và toàn thể nhân dân về giá trị, vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội

- Chỉ đạo kịp thời các cơ quan, đơn vị, UBND các xã, thị trấn triển khai thực hiện nội dung theo sự phân công trách nhiệm thực hiện kế hoạch Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương về vị trí, vai trò của Chiến lược phát triển văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội; góp phần nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp trong việc đầu tư cho văn hóa là một phần chiến lược kinh doanh và thể hiện trách nhiệm với xã hội, cộng đồng

- Huy động sự tham gia rộng rãi, có hiệu quả các phương tiện thông tin đại chúng trong việc tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về Chiến lược phát triển văn hóa tại địa phương

+ Về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa

Huy động nguồn lực của toàn xã hội để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, khích lệ sáng tạo các giá trị văn hóa mới, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu văn hóa dân tộc Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát huy các di tích lịch sử, di sản văn hóa với phát triển kinh tế-xã hội Công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc được quan tâm, đến nay trên địa bàn huyện đã có 02 di tích được xếp hạng công nhận di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh; mở 06 lớp truyền dạy về văn hóa truyền thống của dân tộc Cơ tu như đánh cồng chiêng, nói lý hát lý, các điệu múa truyền thống và đan lát đã thu hút hơn 150 học viên tham gia,

+ Về hoạt động tín ngưỡng tôn giáo và sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân

Công tác tuyên truyền, phổ biến Luật và Nghị định được thực hiện đồng bộ, thống nhất trong toàn hệ thống chính trị từ huyện đến cơ sở và trong vùng đồng bào có đạo; hoạt động quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo đi vào nề nếp, ổn định; tăng cường công tác vận động quần chúng đấu tranh, kiên quyết xóa bỏ các loại tà đạo, đạo lạ; đồng thời đấu tranh các phần tử đội lốt tôn giáo lôi kéo, dụ dỗ quần chúng vào các hoạt động trái pháp luật, vì vậy tình hình an ninh, trật tự vùng đồng bào có đạo ổn định; các tín đồ chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, tích cực tham gia các hoạt động xã hội

+ Về sự hình thành chuẩn mực văn hóa, đạo đức mới

Ngày nay, sự phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, các quy tắc, chuẩn mực đạo đức dần biến đổi Tuy nhiên, điều này không

đồng nghĩa các giá trị đạo đức cũ hoàn toàn mất đi, thay vào đó là các giá trị đạo đức mới Các giá trị đạo đức hiện nay là sự kết hợp sâu sắc truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với xu hướng tiến bộ của thời đại, của nhân loại

Đó là tinh thần cần cù, sáng tạo, yêu lao động; tình yêu quê hương, đất nước gắn liền với chủ nghĩa xã hội; sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật,

có lối sống văn minh, lành mạnh; có tinh thần nhân đạo và tinh thần quốc tế cao cả Giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức từng bước hình thành Tính năng động và tích cực công dân được phát huy, sở trường và năng lực cá nhân được khuyến khích

Tuyên truyền tới 100% các cơ quan, đơn vị, địa phương và cộng đồng dân cư thực hiện quy tắc ứng xử, xây dựng các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người, tạo môi trường và điều kiện để phát triển nhân cách, đạo đức trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật; đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, lương tâm trách nhiệm của mỗi người với bản thân mình, với gia đình, cộng đồng và toàn xã hội

Đôn đốc cơ sở xây dựng và thực hiện sửa đổi, bổ sung nội dung quy ước, hương ước theo quy định mới để thẩm định, phê duyệt Tính đến nay đã

có 180 bản quy ước, hương ước thôn, tổ đân phố đã được phê duyệt và bổ sung sửa đổi

+ Về phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở

Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên các lĩnh vực của đời sống

xã hội, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị, trong từng cộng đồng thôn, tổ dân phố, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và mỗi gia đình, gắn với việc thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” có sức lan tỏa nhanh, được các cấp, các ngành và nhân dân tích cực hưởng ứng Các hoạt động xây dựng gia đình thực sự là nơi hình thành,

nuôi dưỡng nhân cách văn hóa và giáo dục nếp sống cho con người được chú trọng, các giá trị truyền thống tốt đẹp, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh tiếp tục được phát huy, xây dựng và nhân rộng các mô hình gia đình văn hóa tiêu biểu; chăm lo xây dựng con người phát triển toàn diện, trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống và nhân cách Tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, ý thức tôn trọng pháp luật, tự hào, tôn vinh lịch sử, văn hóa dân tộc ngày càng tiến bộ hơn

+ Về phát huy giá trị truyền thống văn hóa gia đình, dòng họ, cộng đồng

- Triển khai thực hiện tốt Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam gắn với xây dựng văn hóa nông thôn và xây dựng nông thôn mới, đặc biệt chú trọng và phát huy vai trò xây dựng gia đình văn hóa theo tiêu chí no ấm, đoàn kết, hòa thuận, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh để gia đình thực sự là nơi nuôi dưỡng nhân cách tốt đẹp con người Nam Đông Đề cao đúng vai trò, trách nhiệm của các bậc ông, bà, cha, mẹ mẫu mực, con cháu thảo hiền, vợ chồng hòa thuận, anh chị em đoàn kết, yêu thương nhau; gắn kết chặt chẽ mối quan hệ gia đình, nhà trường và xã hội, tạo kỷ cương nề nếp, đời sống ổn định

và phát triển Phát huy tinh thần tương thân tương ái trong sinh hoạt cộng đồng, xây dựng môi trường xã hội lành mạnh và bảo vệ mội trường Hàng năm chỉ đạo các xã, thị trấn tổ chức các hoạt động tuyên truyền Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20/3 và Ngày Gia đình Việt Nam 28/6,

- Trong gia đình các mối quan hệ ông bà, cha mẹ, con cháu được xây dựng theo một tôn ti, trật tự tạo nên nề nếp, sự êm ấm, hòa thuận giữa các thành viên với nhau Các thành viên trong gia đình nhận thức sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống gia đình là tài sản tinh thần vô giá, giúp cho con người có những suy nghĩ, hành động đúng đắn, hợp lý trong công việc, cũng như trong cuộc sống

- Việc phát huy vai trò của các nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng Các nghệ nhân dân tộc Cơ tu trên địa bàn thường xuyên tham gia các chương trình văn hóa văn nghệ, thể thao của huyện, tỉnh hàng năm

+ Về xây dựng thiết chế văn hóa

Những năm qua, để nâng cao đời sống nhân dân, tỉnh, huyện đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách đầu tư phát triển sự nghiệp văn hóa, thể thao Thiết chế văn hóa ở cơ sở cũng được chú trọng đầu tư xây dựng, góp phần phát triển mạnh mẽ phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao phục vụ tích cực các nhiệm vụ chính trị tại địa phương và nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân Tuyên truyền nâng cao nhận thức của tầng lớp nhân dân về vai trò, ý nghĩa của thiết chế văn hóa gắn với việc đẩy mạnh phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa Việc đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa trên địa bàn huyện đã thúc đẩy các phong trào văn hóa, thể thao phát triển, góp phần gắn kết tình đoàn kết nhân dân trong huyện, động viên mỗi người dân đồng sức đồng lòng xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư

Hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở trên địa bàn huyện đến nay đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng dân cư, hiện trên địa bàn có 59/60 thôn, tổ dân phố có nhà sinh hoạt cộng đồng đạt 98,3%; ở các địa phương đều có quy hoạch các thiết chế văn hóa, thể thao trong việc thực hiện chương trình nông thôn mới

1.2.1.2 Kinh nghiệm của huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa

Trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay, công tác giữ gìn, bảo vệ các di tích, danh lam thắng cảnh tại lễ hội trên địa bàn huyện luôn được cấp ủy, chính quyền các cấp thường xuyên chỉ đạo sát sao

Hàng năm, mỗi dịp tổ chức lễ hội, huyện đã chỉ đạo các cấp, các ngành chức năng xây dựng kế hoạch chi tiết, lựa chọn các hình thức tuyên truyền phù hợp với từng đối tượng nhằm nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh chung cho

du khách và các tầng lớp nhân dân trên địa bàn

Công tác đảm bảo an ninh trật tự, phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm tại các khu di tích và lễ hội được đảm bảo Ban quản lý các khu di tích đã chú trọng công tác kiểm tra, giám sát các hoạt

động diễn ra trong lễ hội, một số nơi đầu tư lắp đặt camera theo dõi, giá cả hàng hóa dịch vụ được các cơ sở kinh doanh niêm yết, bán đúng giá theo quy định

Công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về những nét đẹp văn hóa truyền thống trong hoạt động lễ hội được phòng VHTT và các địa phương chỉ đạo, hướng dẫn cơ sở và các đơn vị tổ chức lễ hội thực hiện bằng nhiều hình thức

Ngoài ra phòng VH&TT còn thường xuyên chủ động phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình huyện đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, phản ánh những nét đẹp văn hóa truyền thống trong hoạt động lễ hội, kịp thời

cổ vũ, nêu gương các cơ sở, cá nhân gương mẫu thực hiện tốt, đồng thời phê phán cơ sở, cá nhân thực hiện không tốt các quy định về quản lý, tổ chức và tham gia lễ hội

Công tác kiểm tra, thanh tra được thực hiện trước, trong và sau các kỳ

lễ hội nhằm kịp thời chấn chỉnh, xử lý các hiện tượng trong lễ hội có tính tiêu cực, trái quy định của pháp luật Qua kiểm tra, đến nay chưa phát hiện hành vi

vi phạm nghiêm trọng trong các kỳ lễ hội trên địa bàn huyện

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho huyện Yên Thủy

Một là, đổi mới phương thức quản lý nhà nước về văn hoá

Đổi mới phương thức quản lý là vấn đề then chốt để nâng cao hiệu lực

và hiệu quả quản lý nhà nước về văn hoá Đổi mới quản lý nhà nước về văn hoá theo phương châm tạo lập môi trường thuận lợi nhất để thu hút mọi nguồn lực xã hội tham gia vào hoạt động sáng tạo, phổ biến và hưởng thụ văn hoá, phát huy ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm, tự đề kháng, xây dựng cộng đồng tự quản, chống lại những hành vi phản văn hoá, sản phẩm độc hại ảnh hưởng tới thuần phong mỹ tục và sự phát triển của đất nước

Đổi mới cần tiến hành đồng bộ: từ cách làm luật, cơ chế quản lý và đầu

tư, nhằm chấm dứt tình trạng xin - cho; đổi mới thủ tục hành chính,cấp phép; minh bạch trong các quan hệ kinh tế trên lĩnh vực văn hóa, chống tham

nhũng; đổi mới đào tạo nguồn nhân lực quản lý văn hoá… Hướng tới xây dựng bộ máy quản lý nhà nước về văn hoá tinh giản, gọn nhẹ, chất lượng, văn minh và hiện đại Bên cạnh đó, cần quan tâm đến đổi mới cách hướng dẫn, tuyên truyền mọi người dân thực hiện pháp luật và các văn bản quy phạm pháp luật về văn hoá

Hai là, xã hội hoá công tác quản lý nhà nước về văn hoá

Văn hoá là lĩnh vực rộng lớn, là nhu cầu thiết yếu của con người Nhiều lĩnh vực của văn hoá có tính đặc thù và nhạy cảm nên việc quản lý nhà nước không đơn giản Để hoạt động quản lý nhà nước về văn hoá có hiệu lực, hiệu quả cần đẩy mạnh xã hội hoá Cần thực hiện dân chủ rộng rãi việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật Cơ quan quản lý nhà nước cần phát huy tối

đa các phương tiện thông tin đại chúng, tranh thủ các tổ chức chính trị - xã hội,

xã hội - nghề nghiệp trong việc tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn người dân hiểu biết đầy đủ và tự giác thực thi các văn bản quản lý nhà nước về văn hoá Thực hiện phương châm “lấy quần chúng giáo dục quần chúng”, phát huy tính

tự quản của cộng đồng dân cư, của mỗi cơ quan, đơn vị học tập, công tác, sản xuất, kinh doanh trong việc tuyên truyền, giám sát, kiểm tra các hoạt động văn hoá Thấm nhuần quan điểm văn hoá là sự nghiệp của toàn dân, cần nâng cao nhận thức của toàn dân để mỗi người đề cao ý thức tham gia giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, tích cực đấu tranh với những biểu hiện phản văn hoá, vi phạm chính sách, pháp luật về văn hoá

Ba là, tăng cường tổ chức nghiên cứu, tổng kết về quản lý các lĩnh vực

văn hoá

Công tác nghiên cứu khoa học quản lý về văn hóa là một nội dung của quản lý nhà nước về văn hóa Những năm gần đây, các cấp uỷ, chính quyền đã quan tâm đến tổng kết hoạt động quản lý nhà nước về văn hóa Tuy nhiên, chất lượng của một số đề tài nghiên cứu chưa cao, thể hiện ở kết quả nghiên cứu ít gắn với thực tiễn, tính phát hiện, dự báo còn hạn chế Để nâng cao chất

lượng của hoạt động này, các cơ quan, đơn vị cần xác định rõ những đề tài triển khai nghiên cứu hàng năm Ưu tiên những vấn đề đang bức xúc trong công tác quản lý để cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách Giao nhiệm vụ cho các viện nghiên cứu đảm nhận nghiên cứu sâu các vấn đề cơ bản liên quan đến các lĩnh vực văn hoá

Mỗi đề tài nghiên cứu, sau khi được Hội đồng nghiệm thu đánh giá, cơ quan quản lý đề tài cần có hình thức công bố kết quả nghiên cứu Thực hiện nghiêm túc việc kiểm định chất lượng đề tài nghiên cứu và có cơ chế để các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu chuyên ngành được tiếp cận kết quả nghiên cứu để thẩm định và sử dụng kết quả nghiên cứu đó vào xây dựng chính sách trên nguyên tắc tôn trọng bản quyền sở hữu trí tuệ của người nghiên cứu

Bên cạnh đó, cần học tập kinh nghiệm của một số nước trong xây dựng phương pháp nghiên cứu hiện đại cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về văn hoá; thông qua đó giúp cán bộ quản lý khắc phục bệnh chủ quan, duy ý chí, quan liêu, mệnh lệnh trong thực thi các công việc liên quan

Bốn là, nâng cao chất lượng công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra

Hoạt động quản lý mà không có kiểm tra, giám sát thì coi như không có quản lý Trong bối cảnh cơ chế thị trường, hoạt động văn hoá ngày càng phức tạp, đa dạng thì vấn đề giám sát, kiểm tra, thanh tra càng có vị trí, vai trò quan trọng và có ý nghĩa lớn trong việc đưa hoạt động văn hoá vào trật tự, kỷ cương, nền nếp Do đặc thù của lĩnh vực quản lý, nên cần thực hiện cơ chế hai chiều trong giám sát (1) Cơ quan quản lý nhà nước giám sát hoạt động văn hoá theo chức năng, nhiệm vụ Nhà nước giao Khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật thì cơ quan quản lý tiến hành kiểm tra, thanh tra hành chính (2) Cơ quan quản lý nhà nước về văn hoá phải chịu sự giám sát của người dân Người dân giám sát cơ quan nhà nước về thái độ phục vụ, về các hành vi của công chức trong thực thi công vụ Khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, có dấu hiệu tham nhũng, sách nhiễu thì người dân có quyền tố giác lên các cơ quan có thẩm quyền

Nhà nước cần thực hiện cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn nữa trong hoạt động kiểm tra, thanh tra các hoạt động văn hoá Phát huy vai trò của các đội thanh tra liên ngành (văn hoá, lao động, công an, quản lý thị trường, thuế….), đội thanh tra chuyên ngành văn hoá cùng với thanh tra nhân dân trong hoạt động kiểm tra, thanh tra Muốn hoạt động thanh tra, kiểm tra có hiệu quả, cần quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị và trình độ chuyên môn vững vàng, nắm bắt tính đặc thù của hoạt động văn hoá, văn nghệ

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Những đặc điểm cơ bản của huyện Yên Thủy

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Huyện Yên Thủy tỉnh Hòa Bình ở vùng Trung du phía Bắc Việt Nam,

ở cực Đông nam của tỉnh Hòa Bình, cách thành phố Hòa Bình khoảng 85 km, thành phố Ninh Bình đường quốc lộ 1A khoảng 50km, cách thủ đô Hà Nội, sân bay quốc tế Nội Bài khoảng 100 km, cách thành phố Sơn la tỉnh Sơn La khoảng 250 km…phía Đông giáp huyện Lạc Thuỷ (Hòa Bình) phía tây giáp huyện Lạc Sơn (Hòa Bình), phía Nam giáp huyện Nho Quan (Ninh Bình), huyện Thạch Thành (Thanh Hoá), phía Bắc giáp huyện Kim Bôi (Hòa Bình)

Yên Thủy có sông Lạng bắt nguồn từ xã Bảo Hiệu, Hữu Lợi chảy về sông Nho Quan, có đường quốc lộ chạy cắt giữa huyện hướng tâm tại thị trấn huyện lỵ tạo thành hai trục giao thông liên kết giữa huyện với các huyện trong tỉnh và với các tỉnh bạn

Yên Thủy có tổng diện tích tự nhiên là 28.885,01 ha với 11 đơn vị hành chính xã, thị trấn, và 115 xóm, khu phố Trung tâm huyện đóng tại thị trấn Hàng Trạm- Là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của huyện Huyện Yên Thủy nằm ở vị trí cửa ngõ huyết mạch với quốc lộ 12B đi qua địa bàn huyện dài 22,0km dọc 5 xã, thị trấn (Lạc Thịnh, Phú Lai, Yên Trị, Ngọc Lương, thị trấn Hàng Trạm) nối vùng Tây bắc với quốc lộ 1A là nơi tiếp giáp với 2 vùng kinh tế lớn và đường Hồ Chí Minh con đường chiến lược Bắc - Nam đi qua 3 xã, thị trấn dài 22,5 km bao gồm (Lạc Thịnh, Bảo Hiệu, Thị trấn Hàng Trạm) đã nâng vị trí của Yên Thủy lên tầm chiến lược quan trọng về kinh tế cũng như quốc phòng tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông và vận chuyển hàng hóa

2.1.1.2 Địa hình

Yên Thủy là huyện duy nhất của tỉnh Hòa Bình tiếp giáp với vùng lãnh thổ: Tây Bắc - Đồng bằng sông Hồng và bắc Trung bộ Tựa lưng và dãy Trường sơn hùng vĩ cho nên Yên Thủy có một địa hình thuận lợi: tiếp giáp với vùng kinh tế có dân số đông, lực lượng lao động, khoa học kỹ thuật, tài chính khả năng đầu tư lớn là những tiềm năng thuận lợi có thể khai thác phục

vụ phát triển kinh tế - xã hội Yên Thủy có vị trí quốc phòng rất quan trọng trong khu vực Độ cao trung bình 24m so với mặt nước biển Chiều dài trung bình là 26.0km, chiều rộng trung bình là 12,0 km, phân thành 3 vùng sản xuất chuyên canh:

Vùng 1: Gồm các xã Lạc Thịnh, Thị trấn là vùng trung tâm kinh tế, chính trị, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, tiểu thủ công nghiệp và thương mại dịch vụ của huyện

Vùng 2: Gồm các xã Đa phúc, Hữu Lợi, Đoàn kết, Yên Trị, Phú Lai, Ngọc Lương đây là vùng có diện tích rừng và vùng đệm vườn quốc gia Cúc Phương, sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, cây ăn quả, cây công nghiệp, trồng rừng, là vùng có sản lượng lạc, ngô, mía cao nhất huyện

Vùng 3: Gồm các xã: Bảo Hiệu, Lạc Lương, Lạc sỹ cách trung tâm huyện trên 10 km, địa hình cao, dốc, kinh tế chủ yếu là sản xuất lâm nghiệp, trồng rừng và cây ăn quả Hiện giờ đường Hồ Chí Minh đi qua hai xã Bảo Hiệu đã tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội và giao lưu hàng hoá

2.1.1.3 Khí hậu

Yên Thủy nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa với 4 mùa rõ rệt (Xuân,

Hạ, Thu, Đông) nhiệt độ, độ ẩm phù hợp với nhiều loại cây trồng công nghiệp như: Đậu tương, mía, cam, chanh, lạc và các loại cây ăn quả, cây công nghiệp khác nhau, các khu vực núi cao khí hậu mát mẻ vào mùa hè đều có khả năng thành lập khu nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái

Có thể thấy, điều kiện địa hình, khí hậu, thủy văn, sông ngòi không chỉ tạo cho Yên Thủy những thuận lợi trong phát triển nông nghiệp, đa dạng hóa các loại cây trồng, vật nuôi, thâm canh tăng vụ và phát triển lâm nghiệp mà còn mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn huyện Yên Thủy