Đối với nguồn thu này còn nhiều tiềm năng khai thác bởi thực trạng quản lý thuế còn sót hộ, doanh thu tính thuế còn chưa tương xứng với doanh thu thực tế kinh doanh của hộ… Do đó, vấn đề
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC
Cơ sở lý luận về công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể
1.1.1 Thuế đối với hộ kinh doanh cá thể
1.1.1.1 Khái niệm, vai trò của hộ kinh doanh cá thể
Khái niệm hộ kinh doanh cá thể
Hộ kinh doanh cá thể (HKDCT) là thuật ngữ trong quản lý thuế, chỉ nhóm người nộp thuế theo quy định của Nhà nước Việt Nam.
Theo thông tư số 40/2021/TT-BTC đưa ra khái niệm hộ kinh doanh:[4]
Hộ kinh doanh là cơ sở sản xuất, kinh doanh được thành lập bởi cá nhân hoặc các thành viên trong hộ gia đình, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình theo quy định tại Điều 79 Nghị định số 01/2021/NĐ-CP Khi các thành viên trong hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh, họ cần ủy quyền cho một thành viên làm đại diện cho hộ kinh doanh.
Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh và người được ủy quyền làm đại diện là chủ hộ kinh doanh Hộ gia đình hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối, bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, và dịch vụ có thu nhập thấp không cần đăng ký hộ kinh doanh, trừ khi kinh doanh các ngành nghề có điều kiện Mức thu nhập thấp áp dụng sẽ được Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố quy định theo từng địa phương.
HKDCT là loại đối tượng nộp thuế bao gồm hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, bao gồm các cá nhân, hộ gia đình hoặc nhóm cá nhân có hoạt động sản xuất kinh doanh và có nghĩa vụ nộp thuế từ kết quả kinh doanh của họ.
Vai trò của hộ kinh doanh cá thể
HKDCT đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế Việt Nam, thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau Hộ kinh doanh cá thể hiện nay góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
HKDCT sở hữu tiềm năng trí tuệ và sáng kiến phong phú, có mặt ở khắp mọi nơi và mọi lúc Điều này cho phép họ phát huy khả năng sáng tạo trong việc sản xuất và khám phá các hình thức kinh doanh phù hợp với nền kinh tế, nơi mà sản xuất và kinh doanh nhỏ vẫn đang chiếm ưu thế.
HKDCT sở hữu tiềm năng lớn trong quản lý và tổ chức sản xuất, cùng với những bí quyết sản xuất truyền thống được tích lũy qua nhiều thế hệ Điều này giúp phát huy các ngành nghề truyền thống, tạo ra sản phẩm phục vụ nhu cầu xã hội và xuất khẩu, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đất nước đang thiếu vốn Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan đã khai thác hiệu quả tiềm năng này, góp phần vào sự phát triển kinh tế của họ.
HKDCT đã huy động được một lượng vốn lớn, khai thác tiềm năng và sức sáng tạo trong dân, từ đó thúc đẩy sự phát triển sản xuất Trong bối cảnh nguồn vốn từ Nhà nước và tập thể còn hạn chế, nguồn vốn tiềm năng trong dân lại rất phong phú Nếu có chính sách kinh tế hợp lý, sẽ tạo điều kiện cho cá nhân và hộ gia đình đầu tư vào sản xuất, tiết kiệm trong tiêu dùng để tích lũy và mở rộng tái sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế nhanh chóng.
- HKDCT đóng góp một phần đáng kể trong việc thu hút lực lượng lao động và giải quyết việc làm cho xã hội
HKDCT đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn Sự đa dạng trong sản xuất kinh doanh của loại hình kinh tế này cho phép tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ, đáp ứng nhu cầu xã hội mọi lúc, mọi nơi, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp trong nền kinh tế Thực tế cho thấy, một số ngành nghề nếu được tổ chức sản xuất tập thể hoặc do Nhà nước quản lý với quy mô lớn có thể không đạt hiệu quả cao bằng việc tổ chức sản xuất nhỏ tại các hộ kinh doanh cá thể.
1.1.1.2 Khái niệm, vai trò của thuế
Thuế là khoản tiền mà cá nhân và tổ chức phải nộp theo quy định của pháp luật, không mang tính chất đối khoản và không được hoàn trả trực tiếp cho người nộp Khoản thu này được sử dụng để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu công cộng.
Thuế là phương tiện phân phối và tái phân phối tổng sản phẩm xã hội cùng với thu nhập quốc dân Mục đích của thuế là tạo ra các quỹ tiền tệ tập trung cho Nhà nước, nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu phục vụ cho việc thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của chính phủ.
Thuế là khoản đóng góp bắt buộc mà tổ chức và cá nhân phải thực hiện theo quy định của pháp luật, nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước.
- Thuế tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước:
Ngành thuế đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước Mỗi loại thuế được ban hành đều nhằm mục đích tăng cường nguồn lực tài chính cho nhà nước, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, nơi thuế là nguồn thu chủ yếu.
Thuế đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, xuất phát từ quyền lực chính trị của nhà nước đối với xã hội Chính phủ có khả năng ban hành các loại thuế với mức thuế suất linh hoạt, nhưng cần cân nhắc mục đích lâu dài khi xác định các loại thuế và đối tượng chịu thuế Mục tiêu không chỉ là tăng thu ngân sách mà còn phải thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và điều chỉnh thu nhập Để đáp ứng cả ba yêu cầu này, chính phủ cần tính toán kỹ lưỡng, vì nguồn thu từ thuế phụ thuộc vào thu nhập quốc dân và khả năng động viên thuế liên quan đến sự phát triển và hiệu quả sản xuất.
Chính sách thuế đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích tăng trưởng kinh tế, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, giá cả, quan hệ cung cầu, cơ cấu đầu tư và sự phát triển tổng thể của nền kinh tế.
Cơ sở thực tiễn công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể
1.2.1 Kinh nghiệm tại một số địa phương trong nước
1.2.1.1 Kinh nghiệm của Chi cục Thuế huyện Hạ Hòa, Phú Thọ
Chi cục Thuế huyện Hạ Hòa hiện quản lý 1.797 hộ kinh doanh, trong đó có 1.615 hộ khoán thu ổn định và 182 hộ kinh doanh thời vụ
Để ngăn chặn tình trạng thất thu ngân sách tại các hộ kinh doanh cá thể (HKDCT), Chi cục Thuế huyện đã chỉ đạo 5 đội quản lý thu thuế xây dựng kế hoạch điều chỉnh doanh thu và thuế khoán Họ tiến hành rà soát, phân loại và đối chiếu doanh thu thực tế với quy mô và ngành nghề của các hộ kinh doanh Qua đó, xác định những trường hợp có mức doanh thu tính thuế thấp hơn thực tế, đánh giá tình hình thất thu thuế và lập danh sách các hộ cần điều chỉnh theo từng ngành nghề kinh doanh.
Chi cục sẽ phát tờ khai cho các hộ kinh doanh dự kiến điều chỉnh, giúp họ tự kê khai doanh thu và mức thuế khoán cần điều chỉnh Đồng thời, Chi cục tổ chức điều tra để nắm bắt quy mô kinh doanh, sản lượng sản xuất, doanh số thực tế, số lao động bình quân trong tháng, và các khoản chi phí bình quân như giá nguyên liệu, tiền lương, chi phí điện, điện thoại, lãi vay và chi phí bán hàng Các ngành nghề chính được tập trung điều chỉnh bao gồm kinh doanh thuốc tân dược, dịch vụ giải khát, vận tải, vật liệu xây dựng, sản xuất nhôm kính, dịch vụ ăn uống, nhà nghỉ và bách hóa tổng hợp.
Dựa trên kết quả kê khai và điều tra, Chi cục sẽ phối hợp với Hội đồng tư vấn thuế xã để xác định doanh thu và mức thuế điều chỉnh cho từng hộ Sau đó, tổ chức họp công khai nhằm lấy ý kiến và thống nhất về mức doanh thu tính thuế cũng như mức thuế khoán phải nộp Mục tiêu là xây dựng mặt bằng điều chỉnh doanh thu và thuế khoán phù hợp với doanh thu thực tế, đảm bảo tính công bằng trong nghĩa vụ nộp thuế.
1.2.1.2 Kinh nghiệm của Chi cục Thuế huyện Đoan Hùng, Phú Thọ
Nhờ vào các biện pháp phù hợp và sự quyết liệt của hệ thống chính trị, đặc biệt là sự chủ động của Chi cục Thuế huyện, Đoan Hùng đã từng bước cải thiện công tác quản lý và thu thuế hộ cá thể kinh doanh Điều này đã giúp tạo ra nguồn thu ổn định cho ngân sách địa phương Từ tháng 6-2016, Chi cục Thuế huyện đã nỗ lực đưa công tác này vào nền nếp.
Hùng đã xây dựng kế hoạch lập bộ thuế khoán hộ kinh doanh tại các các tổ hợp tác thuận tiện cho việc quản lý
Kế hoạch nhằm mục tiêu đưa 100% hộ kinh doanh trên địa bàn xã vào quản lý thuế, đồng thời lập bộ thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân cho các hộ kinh doanh, cũng như thu phí môn bài hàng năm.
Kế hoạch này được triển khai theo đúng quy định pháp luật, đảm bảo tính chính xác, khách quan và công khai, đồng thời không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các hộ dân.
Sau khi xác định doanh thu tính thuế cho các hộ kinh doanh, thông tin về doanh thu, mức thuế và doanh thu không phải nộp thuế sẽ được thông báo đến từng hộ Để thực hiện kế hoạch này thành công, Chi cục Thuế huyện Đoan Hùng đã chú trọng vào việc tuyên truyền chính sách thuế, quy trình đăng ký, kê khai thuế, ấn định thuế và xử lý vi phạm thuế đến người dân.
Công tác tập huấn chính sách thuế được tổ chức cho toàn bộ cán bộ, công chức xã, các thành viên Hội đồng tư vấn thuế xã, cùng với đội ngũ cán bộ, đảng viên, bí thư, phó bí thư chi bộ và trưởng, phó các thôn trong xã.
Chi cục Thuế huyện đã phân công cán bộ phát tờ khai đăng ký thuế và tờ khai thuế khoán cho các hộ theo danh sách yêu cầu, đồng thời yêu cầu các hộ ký nhận tờ khai Đối với những hộ không có trong danh sách hoặc đã ngừng kinh doanh, cán bộ thôn cần ghi chú rõ ràng Sau 3 ngày phát tờ khai, thôn sẽ thu lại và đề nghị các hộ đã kê khai ký nhận.
Chi cục Thuế huyện cấp mã số thuế cho từng hộ và lập danh sách hộ đã kê khai doanh thu, mức thuế theo mẫu quy định Đối với hộ không kê khai, mức thuế sẽ được ấn định dựa trên doanh thu cao nhất của hộ kê khai có cùng quy mô, ngành nghề tại địa bàn xã hoặc huyện, theo Nghị định số 83/2013/NĐ-CP Trong trường hợp kê khai không sát thực tế và không có hộ kinh doanh cùng ngành nghề, Chi cục Thuế huyện và UBND xã sẽ khảo sát để xác định mức thuế cho các hộ có cùng quy mô, ngành nghề dựa trên số liệu tiêu thụ điện năng.
Dựa trên phân loại hộ kinh doanh và số liệu kê khai, Chi cục Thuế huyện cùng với UBND và Hội đồng tư vấn đã tiến hành khảo sát để dự kiến doanh thu và mức thuế cho từng hộ kinh doanh Sau đó, thông tin về doanh thu và mức thuế của từng hộ được công khai lần đầu qua hai hình thức: gửi trực tiếp đến từng hộ và niêm yết tại bộ phận “một cửa” của Chi cục Thuế, UBND huyện, xã, cũng như tại nhà văn hóa các thôn, xóm và ban quản lý chợ.
Dựa trên kết quả công khai lần 1 và ý kiến phản hồi từ các hộ kinh doanh, UBND xã, Hội đồng tư vấn thuế xã, cùng Chi cục Thuế huyện, đã có sự tham vấn từ lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, MTTQ và các tổ chức hội, đoàn thể Sau đó, Chi cục Thuế đã chỉnh sửa và phê duyệt bộ thuế chính thức, đồng thời tổ chức công khai lần 2 qua ba hình thức: gửi trực tiếp tới hộ kinh doanh, niêm yết công khai và công bố trên website của ngành Thuế.
Đến giữa năm 2019, Chi cục Thuế huyện Đoan Hùng đã hoàn thành việc lập sổ bộ và quản lý thu thuế đối với 1.319 hộ kinh doanh, trong đó có 805 hộ khoán ổn định, tăng 348% so với năm 2018 Kết quả này đạt được nhờ sự chỉ đạo của lãnh đạo ngành Thuế, nỗ lực của đội ngũ cán bộ Chi cục, và sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy Đảng cùng chính quyền các cấp.
1.2.2 Bài học kinh nghiệp cho chi cục Thuế khu vực Trấn Yên - Văn Yên
Để triển khai hiệu quả cơ chế quản lý thuế mới, cơ quan thuế cần chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân lực và vật lực Cần hoàn thiện các điều kiện pháp lý, nâng cao ý thức tự giác của người nộp thuế, cải thiện trình độ cán bộ thuế và trang thiết bị Đồng thời, việc thường xuyên đánh giá kết quả thực hiện sẽ giúp rút ra những kinh nghiệm quản lý phù hợp.
Cần tăng cường quản lý và đăng ký thuế, đồng thời phân loại và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp nhằm quản lý 100% hộ cá thể kinh doanh Tuy nhiên, cần nhận thức rằng cơ chế quản lý này chỉ phù hợp với những đối tượng nộp thuế có khả năng và điều kiện thực hiện, không thể áp dụng đại trà Do đó, để đảm bảo hiệu quả trong quản lý thu, cần có lộ trình cụ thể cho từng loại đối tượng nộp thuế và sắc thuế để lựa chọn phương thức quản lý thích hợp.