(Luận văn) quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại cục hải quan tỉnh long an

Một trong những nguyên nhân dẫn đến thất thu thuế xuất nhập khẩu là gian lận khai sai mã số hàng hóa xuất nhập khẩu vì phân loại áp mã hàng liên quan trực tiếp đến áp mức thuế suất và tí

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ CÔNG NGHIỆP LONG AN

VÕ VĂN THÁI

QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI

CỤC HẢI QUAN TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 8.34.02.01

Long An, tháng 05/2020

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ CÔNG NGHIỆP LONG AN

VÕ VĂN THÁI

QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI

CỤC HẢI QUAN TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, và kết quả trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong các tạp chí khoa học và công trình nào khác

Các thông tin số liệu trong luận văn này đều có nguồn gốc và được ghi chú rõ ràng./

Học viên thực hiện luận văn

Võ Văn Thái

Trang 4

Tôi cũng xin chân thành cám ơn Ban Lãnh đạo và các Anh/Chị đồng nghiệp đang công tác tại Cục Hải quan tỉnh Long An đã hết lòng hỗ trợ, cung cấp số liệu và đóng góp ý kiến quý báu trong quá trình làm luận văn

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn Cô PGS.TS Nguyễn Thị Nhung, người

đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài

Tác giả cũng xin chân thành cám ơn Phòng SĐH&QHQT Trường Đại học Kinh Tế Công Nghiệp Long An và các anh, chị và các bạn học viên cao học của đã nhiệt tình hỗ trợ, động viên và chia sẻ những kinh nghiệm, kiến thức trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Do thời gian nghiên cứu và kiến thức còn hạn chế, luận văn được hoàn thiện không thể tránh khỏi những sơ suất thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến của các thầy cô giáo cùng các bạn

Tác giả

Võ Văn Thái

Trang 5

NỘI DUNG TÓM TẮT

Đề tài: "Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An"

nghiên cứu trên cơ sở tổng hợp những lý luận cơ bản về quản lý thu thuế xuất nhập khẩu và hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu từ các giáo trình chuyên ngành, các nguồn tài liệu trên Internet, các tạp chí chuyên ngành, các nghiên cứu trước đây

và kết hợp kiến thức được học, kinh nghiệm thực tế của bản thân và sự tận tình của giảng viên hướng dẫn để viết luận văn này Luận văn đã thực hiện nghiên cứu được những kết quả như sau:

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thu thuế xuất nhập khẩu, sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu Đề tài đã nêu ra các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu để làm nền tảng cho việc phân tích thực trạng quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long

An

Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu thuế xuất nhập khẩu dựa trên những số liệu thực tế và cụ thể về công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An; từ đó nêu ra những mặt đạt được, những mặt còn hạn chế

và nguyên nhân của hạn chế

Trên cơ sở định hướng, chiến lược nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu Tác giả đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An trong thời gian đến

Trang 6

Systematize the theoretical basis of the management of import and export tax collection, the need of improving the efficiency of import and export tax collection management The thesis has raised the criteria to evaluate the effectiveness of import and export tax collection management as a basis for analyzing the situation

of import and export tax collection management at the Customs Department of Long An province

Analyze and assess the current situation of import and export tax collection management based on actual and specific data on the management of import and export tax collection at the Customs Department of Long An province; Since then, the issues were achieved, the limitations and the causes of the limitations

On the basis of orientation, strategy to improve the effectiveness of the management of import and export tax collection The author proposes a number of solutions and recommendations to improve the efficiency of import and export tax collection management at the Customs Department of Long An Province in the coming time

Trang 7

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN - i

LỜI CẢM ƠN - ii

NỘI DUNG TÓM TẮT - iii

ABSTRACT - iv

MỤC LỤC - v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT - viii

DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU - ix

PHẦN MỞ ĐẦU - 1

1 Sự cần thiết của đề tài - 1

2 Mục tiêu nghiên cứu - 2

2.1 Mục tiêu chung - 2

2.2 Mục tiêu cụ thể - 2

3 Đối tượng nghiên cứu - 2

4 Phạm vi nghiên cứu - 2

4.1 Phạm vi về không gian địa điểm - 2

4.2 Phạm vi về thời gian - 2

5 Câu hỏi nghiên cứu - 2

6 Phương pháp nghiên cứu - 2

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU - 3

1.1 Một số vấn đề lý luận về thuế xuất nhập khẩu - 3

1.1.1 Khái niệm về thuế, quản lý thuế xuất nhập khẩu - 3

1.1.2 Phân loại thuế xuất nhập khẩu - 3

1.1.3 Vai trò của thuế xuất nhập khẩu - 5

1.2 Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 6

1.2.1 Sự cần thiết phải quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 6

1.2.2 Nội dung quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 7

1.3 Hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 15

1.3.1 Khái niệm về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 15

Trang 8

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 17

1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 20

1.3.4 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 24

1.4 Thực tế về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu của một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho Cục Hải quan tỉnh Long An - 26

1.4.1 Kinh nghiệm tại Hải quan Cửa Lò, Nghệ An - 26

1.4.2 Kinh nghiệm tại Cục Hải quan Lạng Sơn - 27

1.4.3 Bài học kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An - 27

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 - 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH LONG AN - 30

2.1 Khái quát về Cục Hải quan tỉnh Long An - 30

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển - 30

2.1.2 Cơ cấu tổ chức - 31

2.1.3 Kết quả hoạt động của Cục Hải quan Long An - 32

2.2 Thực trạng hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An - 33

2.2.1 Thực trạng tuyên truyền pháp luật thuế xuất nhập khẩu - 33

2.2.2 Thực trạng quản lý đối tượng nộp thuế hàng năm - 34

2.2.3 Thực trạng thực hiện quy trình nộp thuế hàng năm - 35

2.2.4 Thực trạng tính thuế và thu thuế - 37

2.2.5 Thực trạng kiểm tra và thanh tra thuế hàng năm - 42

2.2.6 Thực trạng kết quả xử lý sau kiểm tra - 42

2.3 Khảo sát thực tế hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An - 43

2.4 Đánh giá chung về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An - 49

2.4.1 Về quản lý đối tượng nộp thuế - 49

2.4.2 Về xây dựng và lựa chọn quy trình quản lý thuế - 50

2.4.3 Về tính thuế và thu thuế - 51

Trang 9

2.4.4 Về kiểm tra sau thông quan và thanh tra thuế - 51

2.4.5 Về các yếu tố liên quan đến mức sai phạm - 53

2.4.6 Về các yếu tố liên quan đến nợ thuế đọng - 53

2.4.7 Về các yếu tố liên quan đến hiệu suất thu thuế - 53

2.4.8 Về các yếu tố liên quan đến dịch vụ cung cấp cho người nộp thuế - 54

2.4.9 Về các yếu tố liên quan đến mức tuân thủ của người nộp thuế - 54

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH LONG AN - 56

3.1 Quan điểm và phương hướng nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu - 56

3.1.1 Quan điểm - 56

3.1.2 Phương hướng - 57

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An - 58

3.2.1 Nâng cao hiệu quả quản lý đối tượng nộp thuế - 58

3.2.2 Nâng cao hiệu quả tính thuế - 59

3.2.3 Kiện toàn bộ máy tổ chức, quy trình nghiệp vụ, đào tạo cán bộ công chức 59

3.2.4 Nâng cao hiệu quả kiểm tra sau thông quan và thanh tra thuế - 60

3.4 Kiến nghị - 61

3.4.1 Kiến nghị Tổng Cục Hải quan - 61

3.4.2 Kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Long An - 62

KẾT LUẬN - 64 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO - I

Trang 10

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ

7 VNACCS Vietnam Automated Cargo Clearrence System (Hệ

thống thông quan hàng hóa tự động)

8 VCIS Vietnam Customs Intelligence Information System

(Hệ thống thông tin tình báo hải quan)

9 VNACCS

/VCIS

Vietnam Automated Cargo And Port Consolidated System (Hệ thống thông quan hàng hóa tự động)/ Vietnam Customs Intelligence Information System (Hệ thống thông tin tình báo hải quan)

Trang 11

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ

Số hiệu

2.3 Số lượng tờ khai xuất nhập khẩu và kết quả phân luồng

Trang 12

LỜI MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Thất thu thuế xuất nhập khẩu không những chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu của ngân sách nhà nước mà còn là vấn đề đạo đức xã hội ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh, tình hình kinh tế - xã hội của đất nước Gian lận dẫn đến thất thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu chủ yếu xuất phát từ các hành vi khai sai hoặc không khai về tên hàng, đơn giá, trị giá, số lượng, chủng loại, chất lượng, thuế suất,

mã số hàng hoá, khai thấp trị giá tính thuế hoặc chưa nắm rõ các chính sách ưu đãi

về đầu tư, quy định xuất xứ hàng hóa xuất nhập khẩu dẫn đến khai sai tiền thuế phải nộp… Một trong những nguyên nhân dẫn đến thất thu thuế xuất nhập khẩu là gian lận khai sai mã số hàng hóa xuất nhập khẩu vì phân loại áp mã hàng liên quan trực tiếp đến áp mức thuế suất và tính số tiền thuế phải nộp vào ngân sách nhà nước

Cục Hải quan tỉnh Long An là đơn vị được giao nhiệm vụ quản lý Nhà nước

về Hải quan trên địa bàn 03 tỉnh: Long An, Tiền Giang, Bến Tre Năm 2015, đơn vị được Tổng cục Hải quan giao dự toán thu nộp Ngân sách là: 1.850 tỷ đồng tăng 10.1% so với chỉ tiêu được giao năm 2014; Chỉ tiêu thu nộp ngân sách năm 2016 là 2.180 tỷ đồng, tăng 15.3% so với chỉ tiêu được giao năm 2015; Chỉ tiêu thu nộp ngân sách năm 2017 là 2.255 tỷ đồng tăng 3.44% so với chỉ tiêu được giao năm

2016 Chỉ tiêu thu Ngân sách được giao năm sau luôn cao hơn năm trước, trong khi

đó thì lộ trình hội nhập và cam kết khi nước ta gia nhập các tổ chức thương mại và Hiệp ước quốc tế thì chính sách thuế buộc phải cắt giảm hàng năm việc hoàn thành chỉ tiêu thu Ngân sách là rất khó khăn Mặt khác, xu hướng khối lượng công việc tăng lên hàng năm trong điều kiện về nguồn lực tại đơn vị có hạn thì việc nghiên cứu các giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động trong quản lý thu thuế xuất nhập khẩu là vấn đề luôn luôn được quan tâm

Từ thực tế trên nên tác giả đã chọn đề tài “Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An” để làm luận văn nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục ti u chung: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm

nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An

Trang 13

2.2 Mục ti u cụ th : Tổng hợp hệ thống hóa lý luận liên quan quản lý thu

thuế xuất nhập khẩu và hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu; phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long

An giai đoạn 2015-2018, nêu lên những kết quả đạt được, tồn tại và nguyên nhân

Đề xuất những giải pháp cho việc nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế XNK tại đơn vị

3 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu trong lĩnh vực

Hải quan và thực tiễn hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Long An

4 Phạm vi nghiên cứu

4.1 Phạm vi về không gian địa đi m: Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu có

liên quan đến công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long

An

4.2 Phạm vi về thời gian: Số liệu sử dụng trong đề tài năm 2015 - 2018

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An giai đoạn 2015-2018 như thế nào?

- Cần có giải pháp gì để nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Long An?

6 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp định tính, cụ thể là: thu thập, tổng hợp số liệu, điều tra khảo

sát thực tế phân tích, thống kê và ứng dụng thực tiễn để nghiên cứu về lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp Phương pháp tổng hợp, đối chiếu, so sánh các

số liệu phát sinh tại Cục Hải quan tỉnh Long An Phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp (thu thập thông tin từ các website, số liệu thống kê của đơn vị, sách báo, tạp chí )

Trang 14

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ

VÀ QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU 1.1 Một số vấn đề lý luận về thuế xuất nhập khẩu

1.1.1 Khái niệm về thuế, quản lý thuế xuất nhập khẩu

Thuế là một trong những công cụ quan trọng của Nhà nước để quản lý vĩ mô nền kinh tế Thuế là một bộ phận của cải xã hội được tập trung vào ngân sách nhà nước, theo đó các thể nhân, pháp nhân phải chuyển giao bắt buộc một phần của cải của mình cho nhà nước mà không gắn bất kỳ sự ràng buộc nào về sự hoàn trả lợi ích tương quan với số thuế đã nộp nhằm trang trải các chi phí duy trì sự tồn tại, hoạt động của bộ máy nhà nước và chi phí công công, đem lại lợi ích chung cho cộng đồng (Tổng Cục thuế, Tài liệu nội bộ, 2009)

Quản lý thuế là quá trình thực thi các chức năng đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế, ấn định thuế, quản lý hoàn thuế, giảm thuế, miễn thuế; quản lý xóa nợ tiền thuế, tiền phạt; quản lý thông tin về người nộp thuế, kiểm tra, thanh tra, cưỡng chế thi hành các quyết định hành chính thuế; xử lý vi phạm pháp luật thuế và giải quyết khiếu nại tố cáo về thuế (Luật quản lý thuế Việt Nam, 2006)

Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là một loại thuế đánh vào các hàng hoá mậu dịch, phi mậu dịch được phép xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới Việt Nam.Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là công cụ rất quan trọng để khuyến khích xuất nhập khẩu nguyên liệu,vật liệu, ưu tiên loại trong nước chưa đáp ứng nhu cầu; chú trọng phát triển lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ nguồn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, góp phần bình ổn thị trường và nguồn thu ngân sách nhà nước (Luật thuế xuất nhập khẩu, 2016)

Như vậy có thể nói Thuế XNK là công cụ rất quan trọng để nhà nước thực hiện chính sách kinh tế của mình, quản lý các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu; mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại; nâng cao hiệu quả của hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu

1.1.2 Phân loại thuế xuất nhập khẩu

Có nhiều cách phân loại thuế xuất nhập khẩu:

Theo xu hướng vận động của hàng hóa:

Trang 15

- Thuế xuất khẩu: là loại thuế mà được tính vào giá bán của hàng hoá xuất khẩu

- Thuế nhập khẩu: là loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu

- Thuế quá cảnh: là loại thuế đánh vào hàng hóa đi qua lãnh thổ quốc gia đến một nước thứ ba

Căn cứ vào mục đích của thuế XNK:

- Thuế chống phá giá: là loại thuế được áp dụng đối với hàng hóa bán phá giá vào Việt Nam

- Thuế chống trợ cấp: là loại thuế áp dụng đối với hàng hóa được trợ cấp nhập khẩu vào Việt Nam

- Thuế tự vệ: Thuế tự vệ được áp dụng trong phạm vi và mức độ cần thiết nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước

và tạo điều kiện để ngành sản xuất đó nâng cao khả năng cạnh tranh

Căn cứ vào phạm vi tác dụng của thuế XNK:

- Thuế XNK tự quản: là loại thuế thể hiện tính độc lập của một quốc gia

- Thuế XNK theo các cam kết quốc tế: là loại thuế thực hiện theo các cam kết trong các Hiệp định song phương hoặc đa phương đã ký kết

Căn cứ vào cách thức tính thuế:

- Tính thuế theo phương pháp tuyệt đối: Số tiền thuế XNK phải nộp theo phương pháp tính thuế tuyệt đối được xác định căn cứ vào lượng hàng hóa thực tế xuất khẩu, nhập khẩu và mức thuế tuyệt đối quy định trên một đơn vị hàng hóa tại thời điểm tính thuế

- Tính thuế theo tỷ lệ phần trăm: Theo phương pháp này, số tiền thuế XNK phải nộp được xác định căn cứ vào trị giá tính thuế và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm của từng mặt hàng tại thời điểm tính thuế

- Tính thuế theo phương pháp hỗn hợp: Số tiền thuế XNK phải nộp theo phương pháp tính thuế hỗn hợp được xác định là tổng số tiền thuế theo tỷ lệ phần trăm và số tiền thuế tuyệt đối như trình bày ở trên [12]

Trang 16

1.1.3 Vai trò của thuế xuất nhập khẩu

Tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước: Thuế XNK góp phần quan trọng trong việc hình thành nguồn thu cho NSNN khi thực hiện chức năng quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế và bảo hộ sản xuất trong nước Tùy thuộc vào từng thời kỳ, giai đoạn lịch sử khác nhau, sự phát triển kinh tế đối ngoại và quan điểm sử dụng

mà thuế XNK có vai trò khác nhau ở những quốc gia khác nhau trong việc tạo lập nguồn thu cho NSNN Các nước đang phát triển như Việt Nam,thuế XNK luôn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu ngân sách, từ năm 2012 đến nay chiếm tỷ trọng từ 10% - 15% trong tổng thu Ngân sách và dần ổn định, phù hợp với xu hướng chung các nước trong khu vực

Là công cụ để nhà nước thực hiện kiểm tra, kiểm soát và quản lí các hoạt động thương mại quốc tế: Cùng với các công cụ hành chính như giấy phép, hạn ngạch; các rào cản kỹ thuật như điều kiện kinh doanh, tiêu chuẩn chất lượng thì hàng rào thuế quan có thể cản trở hay tham gia mở cửa thị trường trong hoạt động mậu dịch quốc tế nhằm mục tiêu bảo đảm quyền lợi quốc gia ở mức tối ưu kết hợp Thuế xuất nhập khẩu còn thể hiện về chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước

về các chính sách ưu đãi về thuế theo khu vực và quốc tế, đây là một biện pháp quản lý tiến bộ thay vì sử dụng những biện pháp phi thuế quan như cấm nhập khẩu

Là công cụ để bảo hộ sản xuất trong nước: Thuế XNK có thể coi là là công

cụ bảo hộ sản xuất trong nước trước sự xâm nhập của hàng hoá nhập ngoại Thuế nhập khẩu cao giúp giảm nhập khẩu bằng cách làm cho chúng trở nên đắt hơn so với các mặt hàng thay thế có trong nước và điều này làm giảm thâm hụt trong cán cân thương mại, hay bảo hộ các ngành then chốt, bảo vệ các ngành còn non trẻ để

đủ khả năng cạnh tranh Còn thuế xuất khẩu có thể dùng để giảm xuất khẩu các mặt hàng sử dụng các nguồn tài nguyên khan hiếm đang bị cạn kiệt hay các mặt hàng

mà tính chất quan trọng của nó đối với sự an toàn lương thực hay an ninh quốc gia

Tuy nhiên khi quá trình tự do hóa thương mại quốc tế được đẩy mạnh gắn với các thỏa thuận đa phương và song phương thì vai trò này giảm dần, đặc biệt về cắt giảm thuế nhập khẩu

Việc tăng cường vai trò kinh tế xã hội của nhà nước dẫn đến tốc độ chi tiêu của nhà nước ngày càng tăng lên và hậu quả tất yếu là đòi hỏi nhà nước phải mở

Trang 17

rộng quỹ tài chính, hình thành chủ yếu từ việc thu thuế, trong đó có thuế nhập khẩu Nhu cầu về nguồn tài chính càng lớn thì nhà nước cần phải tăng cường chức năng của thuế, chính trong quá trình đó, chức năng điều chỉnh của thuế được phát huy hiệu quả Nhà nước có thể sử dụng công cụ thuế nhập khẩu để kích thích hoặc kìm hãm tốc độ tăng trưởng của hoạt động nhập khẩu, hoặc làm yếu đi sự tích luỹ, tiết kiệm, mở rộng hoặc thu hẹp nhu cầu có khả năng thanh toán của dân cư… Thuế nhập khẩu được sử dụng để tác động lên lợi ích kinh tế của các chủ thể Với công cụ này, sự can thiệp của nhà nước không còn mang tính chất mệnh lệnh, bắt buộc các chủ thể phải kinh doanh hay không kinh doanh, mà chủ yếu tạo ra sự lựa chọn đối với các chủ thể kinh doanh Đồng thời hệ thống pháp luật về thuế nhập khẩu được

áp dụng chung cho các thành phần kinh tế kinh doanh trong các lĩnh vực khác nhau, đảm bảo sự công bằng và bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ Điều này được thể hiện thông qua chính sách động viên giống nhau giữa các đơn vị, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế có những điều kiện hoạt động giống nhau

Hiện nay, xu hướng chung của các quốc gia là xây dựng các quy phạm pháp luật về thuế nhập khẩu theo hướng hội nhập quốc tế, đơn giản hoá cơ cấu hệ thống thuế và thuế suất Chính sách thuế nhập khẩu của các nước đang có xu hướng nới lỏng dần các mức thuế suất theo hướng tự do hoá nên có thể trong tương lai, ranh giới để phân biệt thuế nhập khẩu với thuế nội địa sẽ trở lên rất mong manh và thậm chí có thể bị “xoá nhoà” hoàn toàn Song, cần phải nhận thức thuế nhập khẩu vẫn có những tác động đáng kể, nhất là đối với các nước đang trên con đường phát triển

như Việt Nam [13]

1.2 Quản lý thu thuế xuất nhập khẩu

1.2.1 Sự cần thiết phải quản lý thu thuế xuất nhập khẩu

Quy định về quản lý thuế nói chung và quản lý thuế XNK nói riêng được thực hiện theo Luật Quản lý thuế, các luật sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý thuế và các Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế Ngoài ra, quản lý thuế đối với hàng hóa XNK còn thực hiện theo Luật Hải quan và các văn bản hướng dẫn thi hành

Theo đó, nguyên tắc quản lý thuế XNK được áp dụng thống nhất là: Cơ quan hải quan quản lý thuế đối với hàng hóa XNK theo nguyên tắc quản lý rủi ro Theo

Trang 18

đó, người nộp thuế XNK được áp dụng cách thức quản lý phù hợp tương ứng với 3 mức độ: Doanh nghiệp ưu tiên; doanh nghiệp tuân thủ và doanh nghiệp không tuân thủ pháp luật thuế [6]

Công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu có một vị trí quan trọng trong quá trình thực hiện của nhà nước về thuế xuất nhập khẩu Nó là tiền đề quan trọng đánh giá sự thành công khi thực hiện một chính sách thuế Bởi mục tiêu của một chính sách thuế xuất nhập khẩu đưa ra không nằm ngoài những mục tiêu về ngân sách, và tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế vĩ mô phát triển

Hiện nay nguyên nhân gây thất thoát chính trong hoạt động thu thuế XNK là buôn lậu, gian lận thương mại và nợ đọng thuế kéo dài Vì vậy nhận thức về sự cần thiết và quan trọng của công tác quản lý thu thuế XNK trong hoạt động của Hải quan cùng với việc tăng cường, đẩy mạnh công tác này là một tất yếu khách quan, nhất là trong giai đoạn hội nhập và phát triển kinh tế khu vực và thế giới nhằm đạt được các mục tiêu Tập trung, huy động đủ và chính xác kịp thời số thuế XNK phải nộp về NSNN cùng với phát huy vai trò của thuế XNK trong hoạt động ngoại thương, từ đó nâng cao ý thức chấp hành các quy định về Thuế của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, đặc biệt hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu

1.2.2 Nội dung quản lý thu thuế xuất nhập khẩu:

1.2.2.1 Quản lý đối tượng nộp thuế:

Đối tượng nộp thuế là:

- Chủ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

- Tổ chức nhận ủy thác xuất khẩu, nhập khẩu

- Người xuất cảnh, nhập cảnh có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, gửi hoặc nhận hàng hóa qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam

- Người được ủy quyền, bảo lãnh và nộp thuế thay cho người nộp thuế, bao gồm:

+ Đại lý làm thủ tục hải quan trong trường hợp được người nộp thuế ủy quyền nộp thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu;

+ Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bưu chính, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế trong trường hợp nộp thuế thay cho người nộp thuế;

Trang 19

+ Tổ chức tín dụng hoặc tổ chức khác hoạt động theo quy định của Luật các

tổ chức tín dụng trong trường hợp bảo lãnh, nộp thuế thay cho người nộp thuế;

+ Người được chủ hàng hóa ủy quyền trong trường hợp hàng hóa là quà biếu, quà tặng của cá nhân; hành lý gửi trước, gửi sau chuyến đi của người xuất cảnh, nhập cảnh;

+ Chi nhánh của doanh nghiệp được ủy quyền nộp thuế thay cho doanh nghiệp;

+ Người khác được ủy quyền nộp thuế thay cho người nộp thuế theo quy định của pháp luật

- Người thu mua, vận chuyển hàng hóa trong định mức miễn thuế của cư dân biên giới nhưng không sử dụng cho sản xuất, tiêu dùng mà đem bán tại thị trường trong nước và thương nhân nước ngoài được phép kinh doanh hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu ở chợ biên giới theo quy định của pháp luật

- Người có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế nhưng sau đó có sự thay đổi và chuyển sang đối tượng chịu thuế theo quy định của pháp luật

- Trường hợp khác theo quy định của Pháp luật:

Như vậy, Người nộp thuế phải có trách nhiệm kê khai thuế, nộp thuế XNK theo quy định Pháp Luật được thực hiện theo quy định tại Điều 16 Luật Hải quan và Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21/1/2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hải quan cụ thể như:

+ Kê khai số tiền thuế phải nộp; số tiền thuế được miễn thuế, xét miễn thuế, xét giảm thuế, hoàn thuế hoặc không thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, theo đúng quy định của pháp luật;

+ Kê khai số tiền thuế phải nộp trên giấy nộp tiền theo quy định của Bộ Tài chính về thu, nộp thuế và các khoản thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, trong trường hợp thực hiện thủ tục Hải quan điện tử, người khai Hải quan được khai và gửi hồ sơ Hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của Hải quan

+ Đưa hàng hoá, phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hoá, phương tiện vận tải;

Trang 20

+ Nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật

Thời hạn nộp hồ sơ hải quan, khai bổ sung hồ sơ hải quan, đăng ký hồ sơ hải quan, thay thế, sửa chữa hồ sơ hải quan, thay thế tờ khai hải quan,… được thực hiện theo quy định pháp luật về hải quan

Ngoài ra giữa cơ quan thuế với người nộp thuế hoặc giữa cơ quan thuế với người nộp thuế và cơ quan thuế các nước, vùng lãnh thổ mà Việt Nam đã ký Hiệp định thì cần có thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế để tránh đánh thuế hai lần trong đó xác định cụ thể các căn cứ tính thuế, phương pháp xác định giá tính thuế hoặc giá tính thuế theo giá thị trường Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế được xác lập trước khi người nộp thuế nộp hồ

sơ khai thuế

1.2.2.2 Xây dựng và lựa chọn quy trình quản lý thuế:

Hiện nay Việt Nam đang áp dụng mô hình quản lý thuế theo chức năng và cơ quan quản lý thuế trực thuộc sự quản lý trực tiếp của Bộ trưởng Bộ Tài chính Bước ngoặc quan trọng trong lộ trình cải cách thuế ở nước ta chính là quy định về việc áp dụng quản lý thuế theo cơ chế người nộp thuế tự kê khai, tự nộp thuế - nhằm hướng đến một nền quản lý thuế tiên tiến, phù hợp với thông lệ quốc tế

Ngoài ra, khi nói đến quản lý nhà nước đối với thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu chúng ta phải nói đến nội dung tổ chức triển khai thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.Nội dung cơ bản của việc tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu bao gồm:

* Thu thập thông tin về đối tượng nộp thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

Bước này do một công chức Hải quan tiếp nhận hồ sơ thực hiện:

- Nhập mã số thuế XNK của doanh nghiệp để kiểm tra điều kiện cho phép

mở tờ khai của doanh nghiệp trên hệ thống và kiểm tra ân hạn thuế, bảo lãnh thuế;

- Nếu doanh nghiệp không được phép mở tờ khai hoặc không thoả mãn các quy định về thuế thì thông báo bằng giấy cho doanh nghiệp biết trong đó nêu rõ lý

do không được phép mở Tờ khai;

Trang 21

- Nếu doanh nghiệp được phép mở tờ khai thì tiến hành kiểm tra sơ bộ hồ sơ Hải quan Nếu hồ sơ hợp lệ thì nhập thông tin Tờ khai (tờ khai giấy hay tờ khai điện tử) vào hệ thống máy tính: Sau khi nhập các thông tin vào máy tính, thông tin được

tự động xử lý (theo chương trình hệ thống quản lý rủi ro) và đưa ra Lệnh hình thức, mức độ kiểm tra được đánh số trùng với số Tờ khai Hải quan

- Lệnh hình thức và mức độ kiểm tra được lập làm 02 bản, một bản được lưu cùng hồ sơ Hải quan, một bản để giao cho người khai Hải quan biết thực hiện Trong đó mức độ kiểm tra có mức độ khác nhau (mức 1; 2; 3 tương ứng xanh, vàng, đỏ)

+ Mức (1): “Luồng xanh” là luồng dành cho hàng hóa xuất nhập khẩu có

thuế suất bằng 0; đối với loại hàng này thì sẽ được giải quyết nhanh chóng Hàng hóa sẽ miễn kiểm tra chi tiết hồ sơ, miễn kiểm tra thực tế hàng hoá (luồng xanh); Lãnh đạo Chi cục xem xét cho thông quan lô hàng

+ Mức (2): “Luồng vàng” là luồng dành cho lô hàng có hồ sơ có vướng mắc

về thủ tục giấy tờ, cần doanh nghiệp điều chỉnh hoặc bổ sung Cán bộ Hải quan sẽ kiểm tra chi tiết hồ sơ, miễn kiểm tra thực tế hàng hoá

+ Mức (3): “Luồng đỏ” là luồng dành cho hàng hoá xuất nhập khẩu có điều

kiện Đối với loại hàng này do xác định mã hàng phức tạp nên đòi hỏi phải kiểm tra

kỹ, giám sát chặt chẽ kiểm tra chi tiết hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hoá

- Kiểm tra thực tế không quá 5% lô hàng: nếu không có dấu hiệu sai phạm thì kết thúc kiểm tra, nếu có thì tiếp tục kiểm tra cho đến khi xác định được mức độ

vi phạm

- Kiểm tra thực tế 10% lô hàng: hàng hóa thuộc diện miễn kiểm tra thực tế nhưng cơ quan hải quan qua phân tích thông tin phát hiện thấy có dấu hiệu sai phạm, tiến hành kiểm tra nếu không sai phạm thì kết thúc kiểm tra, nếu có thì tiếp tục kiểm tra cho đến khi xác định được mức độ vi phạm

- Kiểm tra thực tế toàn bộ lô hàng: đối với hàng hóa có chủ hàng nhiều lần vi phạm pháp luật về hải quan

Nếu Lệnh hình thức, mức độ kiểm tra ở mức (2) và mức (3) thì chuyển hồ sơ kèm Lệnh cho công chức kiểm tra chi tiết hồ sơ, kiểm tra tính thuế ở bước 2 thực hiện;

* Quản lý hồ sơ kê khai thuế XNK:

Trang 22

Bước này chính là quản lý hồ sơ thu thuế XNK, hay quản lý miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; giảm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; hoàn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Bước này do công chức Hải quan làm nhiệm vụ kiểm tra hồ sơ tính thuế thực hiện Cụ thể:

- Kiểm tra chi tiết hồ sơ: Kiểm tra giá tính thuế, kiểm tra mã số, chế độ, chính sách Nếu phù hợp, thì nhập thông tin chấp nhận vào máy tính Nếu chưa phù hợp hay sai sót thì điều chỉnh và cập nhật thông tin vào máy

- Chuyển hồ sơ và Lệnh hình thức mức độ kiểm tra cho Lãnh đạo Chi cục xem xét quyết định thông quan hay có nghi vấn thì Kiểm tra thực tế hàng hoá và/ hoặc lập biên bản vi phạm hành chính về Hải quan

- Nếu phải kiểm tra thực tế hàng hoá thực tế sẽ phải kiểm tra:

- Kiểm tra tình trạng bao bì, niêm phong hàng hoá;

- Kiểm tra thực tế hàng hoá theo hướng dẫn ghi tại Lệnh hình thức, mức độ kiểm tra

- Ghi kết quả kiểm tra thực tế vào Tờ khai Hải quan;

- Nhập kết quả kiểm tra thực tế vào hệ thống máy tính

Chuyển hồ sơ cho Lãnh đạo xem xét quyết định:

- Nếu hàng hoá kiểm tra thực tế phù hợp với khai báo, lô hàng được Lãnh đạo Chi cục duyệt thông quan (hoặc tạm thông quan) thì đóng dấu hoàn thành thủ tục Hải quan, thông quan lô hàng (hoặc tạm thông quan lô hàng)

- Trường hợp kiểm tra thực tế có sự sai lệch so với khai báo thì chuyển hồ sơ

về bộ phận kiểm tra chi tiết hồ sơ để kiểm tra và tính lại thuế; và/hoặc lập biên bản

vi phạm, đề xuất giải quyết trình Lãnh đạo Chi cục ( nếu có vi phạm)

Trong đó để công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu đạt kết quả cao nhất thì nội dung thu thập thông tin về đối tượng nộp thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thu nộp Ngân sách Nhà nước- gọi chung Khâu quản lý khai thuế làkhâu đầu tiên và đặc biệt quan trọng trong quy trình quản lý thuế Quản lý khai thuế tại cơ quan Hải quan là quá trình công chức Hải quan kiểm tra các tiêu chí khai báo về thuế của doanh nghiệp trên tờ khai hải quan, kiểm tra sự phù hợp giữa các loại chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan với việc khai báo thuế của Doanh nghiệp

1.2.2.3 Tính thuế và thu thuế:

Trang 23

Chính phủ căn cứ nguyên tắc ban hành biểu thuế quy định tại Điều 10 của Luật Thuế XNK, Biểu thuế xuất khẩu theo Danh mục nhóm hàng chịu thuế và khung thuế suất thuế xuất khẩu đối với từng nhóm hàng chịu thuế ban hành kèm theo Luật Thuế XNK, Biểu thuế ưu đãi cam kết tại Nghị định thư gia nhập Tổ chức thương mại thế giới đã được Quốc hội phê chuẩn và điều ước quốc tế khác

Để thực hiện tính thuế thu đúng, thu đủ và chính xác cần có những quy định chung áp dụng cho tất cả các nước khi có hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam Quy định áp giá tính thuế đối với các trường hợp như: hợp đồng thương mại, mặt hàng nhà nước quản lý, và các mặt hàng hoá xuất nhập khẩu không đủ điều kiện để xác định giá tính thuế theo hợp đồng

* Căn cứ tính thuế XNK Đối với hàng hoá áp dụng thuế suất theo tỷ lệ phần trăm: Căn cứ tính thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu được tính vào: Số lượng hàng hoá, trị giá tính thuế và thuế suất của mặt hàng xuất khẩu, nhập khẩu

- Số lượng từng mặt hàng thực tế XK, NK ghi trong Tờ khai hải quan;

- Trị giá tính thuế:

+ Đối với hàng xuất khẩu: Giá tính thuế là giá bán tại cửa khẩu xuất khẩu

theo hợp đồng (giá FOB), không gồm phí vận tải (F) và phí bảo hiểm (I)

+ Đối với hàng nhập khẩu: Giá tính thuế là giá thực tế phải trả tính đến cửa

khẩu nhập đầu tiên theo hợp đồng, được xác định theo quy định của pháp luật về trị giá hải quan đối với hàng hoá NK

- Thuế suất:

+ Thuế suất thuế xuất khẩu: Thuế suất đối với hàng hoá XK được quy định

cụ thể cho từng mặt hàng tại Biểu thuế XK

+ Thuế suất thuế nhập khẩu: Thuế suất đối với hàng hoá NK được quy định

cụ thể cho từng mặt hàng, gồm thuế suất ưu đãi, thuế suất ưu đãi đặc biệt và thuế suất thông thường

o Thuế suất ưu đãi áp dụng đối với hàng hoá NK có xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc tiểu vùng lãnh thổ thực hiện đối xử tối huệ quốc trong quan hệ thương mại với Việt Nam Thuế suất ưu đãi được quy định cụ thể cho từng mặt

Trang 24

hàng tại Biểu thuế NK ưu đãi do Bộ Tài chính ban hành Đối tượng nộp thuế tự khai

và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về xuất xứ hàng hoá

o Thuế suất ưu đãi đặc biệt áp dụng đối với hàng hoá NK có xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc tiểu vùng lãnh thổ thực hiện ưu đãi đặc biệt về thuế NK với Việt Nam theo thể chế khu vực thương mại tự do, liên minh thuế quan hoặc để tạo thuận lợi cho giao lưu thương mại biên giới và trường hợp ưu đãi đặc biệt khác

o Thuế suất thông thường áp dụng đối với hàng hoá NK có xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ không thực hiện đối xử tối huệ quốc và không thực hiện ưu đãi đặc biệt về thuế NK vào Việt Nam

Thuế suất thông thường được áp dụng thống nhất bằng 150% mức thuế suất ưu đãi của từng mặt hàng tương ứng quy định tại Biểu thuế NK ưu đãi:

Thuế suất thông thường = Thuế suất ưu đãi x 150%

Đối với mặt hàng áp dụng thuế tuyệt đối, căn cứ tính thuế là:

- Số lượng từng mặt hàng thực tế XK, NK ghi trong Tờ khai hải quan

- Mức thuế tuyệt đối tính trên một dơn vị hàng hoá (Số lượng hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu là số lượng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu trong Danh mục hàng hoá

áp dụng thuế tuyệt đối)

* Phương pháp tính thuế đối với hàng hoá áp dụng thuế suất theo tỷ lệ %: Căn cứ số lượng từng mặt hàng thực tế XK, NK ghi trong tờ khai hải quan, trị giá tính thuế và thuế suất từng mặt hàng để xác định số thuế phải nộp theo công thức sau:

Số thuế XK, thuế NK phải nộp = Số lượng đơn vị từng mặt hàng thực tế XK,

NK ghi trong tờ khai Hải quan x Trị giá tính thuế trên một đơn vị hàng hoá x Thuế suất của từng mặt hàng

Trường hợp số lượng hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu thực tế có chênh lệch

so với hoá đơn thương mại do tính chất của hàng hoá, phù hợp với điều kiện giao hàng và điều kiện thanh toán trong hợp đồng mua bán hàng hoá thì số thuế XK, thuế

NK phải nộp được xác định trên cơ sở trị giá thực thanh toán cho hàng hoá XK, NK

Trang 25

Số thuế XK, thuế NK phải nộp = Số lượng đơn vị từng mặt hàng thực tế XK,

NK ghi trong tờ khai Hải quan x Mức thuế tuyệt đối quy định trên một đơn vị hàng hoá

* Thời điểm tính thuế:

- Thời điểm tính thuế XK, thuế NK là thời điểm đối tượng nộp thuế đăng ký

tờ khai hải quan với cơ quan hải quan

- Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu được tính theo thuế suất, giá tính thuế và tỷ giá dùng để tính thuế theo tỷ giá hối đoái do Ngân hàng Nhà nước Việt nam công

bố tại thời điểm tính thuế

* Thời hạn nộp thuế:

Phân loại tuỳ theo hàng hoá XK hay NK ( hàng tiêu dùng hay hàng hoá khác…)

- Đối với hàng hóa XK là ba mươi ngày, kể từ ngày đối tượng nộp thuế đăng

ký tờ khai hải quan;

- Đối với hàng hoá NK là hàng tiêu dùng thì phải nộp xong thuế trước khi nhận hàng:

Trường hợp có bảo lãnh về số tiền thuế phải nộp thì thời hạn nộp thuế là thời hạn bảo lãnh, nhưng không quá ba mươi ngày kể từ ngày đối tượng nộp thuế đăng

ký tờ khai hải quan Hết thời hạn bảo lãnh mà đối tượng nộp thuế chưa nộp thuế xong thìtổ chức bảo lãnh có trách nhiệm nộp số tiền thuế và tiền phạt chậm nộp thuế (nếu có) thay cho đối tượng nộp thuế Thời hạn chậm nộp thuế được tính từ ngày hết thời hạn bảo lãnh

- Đối với hàng hóa NK là vật tư, nguyên liệu để sản xuất hàng hóa NK thì thời hạn nộp thuế là hai trăm bảy mươi lăm ngày, kể từ ngày đối tượng nộp thuế đăng ký tờ khai hải quan; trường hợp đặc biệt thì thời hạn nộp thuế có thể dài hơn hai trăm bảy mươi lăm ngày phù hợp với chu kỳ sản xuất, dự trữ vật tư, nguyên liệu của doanh nghiệp theo quy định của Chính phủ;

- Đối với hàng hóa kinh doanh theo phương thức tạm nhập, tái xuất hoặc tạm xuất, tái nhập là mười lăm ngày, kể từ ngày hết thời hạn tạm nhập, tái xuất hoặc tạm xuất, tái nhập theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

1.2.2.4 Ki m tra sau thông quan và thanh tra thuế:

Trang 26

Thông tư 114/2005/TT- BTC ngày 15/12/2005 hướng dẫn về Kiểm tra sau thông quan đối với hàng hoá Xuất khẩu, Nhập khẩu như sau:

- Trường hợp kiểm tra tại trụ sở cơ quan Hải quan:

+ Kiểm tra hồ sơ Hải quan;

+ Kết thúc việc kiểm tra hồ sơ Hải quan, cán bộ kiểm tra sau thông quan có trách nhiệm kết luận về kết quả kiểm tra;

+ Đối với những hồ sơ Hải quan chưa rõ ràng, chưa đầy đủ thì cơ quan Hải quan có trách nhiệm thực hiện việc xác minh tại các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và thông báo đến đơn vị được kiểm tra để giải trình, bổ sung các thông tin, tài liệu cần thiết

- Trường hợp kiểm tra tại đơn vị được kiểm tra:

+ Khi tiến hành kiểm tra tại trụ sở đơn vị được kiểm tra, cán bộ kiểm tra sau thông quan thực hiện; Công bố Quyết định kiểm tra sau thông quan; Kiểm tra chứng

từ kế toán, sổ kế toán, báo cáo tài chính có liên quan đến hàng hoá xuất khẩu,nhập khẩu đã được thông quan; Kiểm tra dữ liệu thương mại;

+ Trong trường hợp cần phải làm rõ nội dung khai Hải quan, cán bộ kiểm tra sau thông quan thực hiện việc xác minh tại các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan;

- Kết thúc kiểm tra, trưởng đoàn kiểm tra lập Bản kết luận kiểm tra Bản kết luận kiểm tra phải có chữ ký của trưởng đoàn kiểm tra và đại diện hợp pháp của đơn

vị được kiểm tra

1.3 Hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu:

1.3.1 Khái niệm về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu:

Khái niệm hiệu quả

Hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả mong muốn hoặc khả năng sản xuất ra sản lượng mong muốn Khi cái gì đó được coi là có hiệu quả, nó có nghĩa là nó có một kết quả mong muốn hoặc mong đợi, hoặc tạo ra một ấn tượng sâu sắc, sinh động

Các quan đi m về hiệu quả thu thuế XNK

- Hiệu quả đối với ngành hải quan

Trang 27

Cải cách thủ tục hành chính từ khâu đăng ký thuế đến khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế thông qua việc: (i) Đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục, mẫu biểu tạo thuận lợi cho người nộp thuế; (ii) Liên thông với các cơ quan nhà nước có liên quan (cơ quan đăng ký kinh doanh, ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc, hải quan ) trong quá trình giải quyết các thủ tục về thuế cho người nộp thuế như hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, thủ tục nộp thuế

Triển khai trên toàn quốc dịch vụ thuế điện tử cơ bản đáp ứng yêu cầu về triển khai Chính phủ điện tử, tạo thuận lợi cho người nộp thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế

- Hiệu quả về KH nộp thuế Quản lý thông tin người nộp thuế: Hệ thống thông tin về người nộp thuế phải đảm bảo chính xác, trung thực, đầy đủ và bao gồm các thông tin cơ bản như: Thông tin đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế, quyết toán thuế, tài khoản của người nộp thuế; thông tin kết quả sản xuất - kinh doanh; thông tin về tình hình chấp hành pháp luật thuế; thông tin khác liên quan đến quá trình hoạt động, giao dịch của người nộp thuế…

Thông tin về người nộp thuế phải thu thập, khai thác từ nhiều kênh, nhiều nguồn và bằng nhiều hình thức khác nhau (từ người nộp thuế, nội bộ cơ quan quản

lý thuế, các cơ quan nhà nước và các tổ chức, cá nhân có liên quan)

Tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế: Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền bằng cách thiết kế các sản phẩm thân thiện cho người sử dụng; thiết kế các sản phẩm cung cấp thông tin phù hợp với từng nhóm yêu cầu; cập nhật thường xuyên các sản phẩm thông tin liên quan đến thay đổi chính sách và các quy trình quản lý thuế…

- Hiệu quả về nền KT-XH Bên cạnh những ưu điểm đó, cơ chế thị trường có nhược điểm là gây cho xã hội những lãng phí về lao động, tài nguyên, vốn dẫn đến độc quyền thủ tiêu cạnh tranh Với cơ chế phân phối qua thị trường thường khoét sâu hố ngăn cách giữa người giầu và người nghèo, tạo sự bất ổn định về kinh tế xã hội

Từ những ưu, nhược điểm đó cần thiết phải có sự can thiệp của Nhà nước vào quá trình kinh tế - xã hội để phát huy những mặt tích cực của cơ chế thị trường

Trang 28

và hạn chế tối đa những nhược điểm của chúng Để quản lý, điều hành vĩ mô nền kinh tế xã hội, Nhà nước sử dụng nhiều công cụ như: Kế hoặch hoá, pháp luật, các chính sách tài chính tiền tệ vv Trong các công cụ trên thì chính sách tài chính tiền

tệ đóng vai trò quan trọng nhất và Thuế là một công cụ quan trọng trong chính sách tài chính tiền tệ, thuế được nhà nước sử dụng để thực hiện vai trò quản lý vĩ mô kinh tế xã hội

Trong phạm vi đề tài nghiên cứu tác giả chỉ tập trung vào hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu của hải quan

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu

- Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thuế XNK

Tuyên truyền, cung cấp thông tin về chính sách XNK đi đôi cùng tăng cường đối thoại với doanh nghiệp nhằm kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về lĩnh vực hải quan Ngoài các hình thức tuyên truyền, cung cấp thông tin qua Websie, báo đài, giải đáp vướng mắc, tuyên truyền sâu rộng đến cộng đồng doanh nghiệp nội dung các văn bản quy phạm pháp luật mới quan trọng sắp được ban hành như Nghị định sửa đổi Nghị định số 08/2015/NĐ-CP, Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 134/2016/NĐ-CP, Thông tư sửa đổi Thông tư số 38/2015/TT-BTC, Thông tư sửa đổi Thông tư 72/2015/TT-BTC, Thông tư về kiểm tra, xác định xuất xứ hàng hóa

Tổ chức các Hội nghị đối thoại doanh nghiệp để lắng nghe, xử lý kịp thời các khó khăn vướng mắc thuộc thẩm quyền, báo cáo, kiến nghị cấp trên các vướng mắc vượt thẩm quyền

- Động viên khai thác mọi nguồn lực của đơn vị, địa phương

Không ngừng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đồng hành cùng doanh nghiệp để thúc đẩy hoạt động XNK, đảm bảo công tác quản lý nhà nước về Hải quan chặt chẽ, đúng quy định của pháp luật

- Chấp hành tốt quy định pháp luật thuế XNK như: Luật Thuế xuất khẩu, Thuế nhập khẩu số 45/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005; Luật Hải quan số 29/2001/QH10 ngày 29 tháng 6 năm 2001 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 42/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005

- Kết quả quản lý đối tượng nộp thuế hàng năm

Khái niệm, phương pháp tính đối tượng nộp thuế

Trang 29

Đối tượng nộp thuế là tất cả các tổ chức, cá nhân nộp thuế với cơ quan Thuế,

cơ quan Hải quan theo quy định của pháp luật về thuế (trừ các đối tượng chỉ nộp thuế nhà đất, thuế sử dụng đất nông nghiệp, thu tiền sử dụng đất, thuế chuyển quyền

sử dụng đất, cá nhân nộp lệ phí trước bạ)

Số đối tượng nộp thuế quản lý đầu kỳ, cuối kỳ: là tổng số đối tượng nộp thuế

mà cơ quan thế đang quản lý tại thời điểm đầu kỳ, cuối kỳ Bao gồm số đối tượng nộp thuế đang hoạt động, tạm nghỉ kinh doanh, ngừng hoạt động chưa đóng mã số thuế

Số đối tượng nộp thuế đang hoạt động: Là số đối tượng phân theo loại hình kinh tế đã được cơ quan thuế cấp giấy chứng nhận đăng ký thuế hoặc giấy thông báo mã số thuế đang hoạt động tại thời điểm đầu kỳ, cuối kỳ lập báo cáo

Số đối tượng nộp thuế tạm nghỉ kinh doanh: Là số các doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động có đăng ký tạm ngừng hoạt động tại Cục thuế và các hộ cá thể đăng ký tạm ngừng hoạt động tại Chi cục

Số đối tượng nộp thuế ngừng hoạt động chưa đóng mã số thuế: Là số đối tượng ngừng hoạt động nhưng chưa có đầy đủ thủ tục để thực hiện đóng mã số thuế như còn nợ thuế, bỏ trốn,

Số đối tượng nộp thuế tăng trong kỳ: Là số đối tượng nộp thuế được cấp mã

số thuế mới do thành lập mới, tổ chức sắp xếp lại doanh nghiệp, chuyển địa điểm và những đối tượng khác (là những đối tượng tăng không do các lý do trên)

Số đối tượng nộp thuế tăng trong kỳ do thành lập mới: Là số đối tượng nộp thuế tiến hành đăng ký mã số thuế và được cơ quan thuế cấp mã số thuế

Số đối tượng nộp thuế tăng trong kỳ do Tổ chức sắp xếp lại doanh nghiệp, chuyển địa điểm

Số đối tượng nộp thuế tăng trong kỳ do tái hoạt động: Là số đối tượng đã đăng ký tạm ngừng hoạt động nay xin tái hoạt động trở lại

Số đối tượng nộp thuế tăng trong kỳ Khác: Là số đối tượng nộp thuế tăng trong kỳ do những lý do khác ngoài những lý do đã nêu trên

Số đối tượng nộp thuế giảm trong kỳ: Là số các đối tượng ngừng hoạt động

đã đóng MST, ngừng hoạt động chưa đủ điều kiện đóng MST trong kỳ với các lý

Trang 30

do: Giải thể, phá sản; bỏ trốn, mất tích; chuyển địa điểm và các lý do khác ngoài những lý do trên

Số đối tượng nộp thuế giảm trong kỳ do giải thể, phá sản: Là số đối tượng gửi hồ sơ xin đóng mã số thuế với lý do giải thể (để thành lập doanh nghiệp mới như các doanh nghiệp bị chia, bị hợp nhất, bị sáp nhập) và lý do phá sản trên biểu tổng hợp hàng tháng của cơ quan thuế

Số đối tượng nộp thuế giảm trong kỳ do Bỏ trốn, mất tích: Là số đối tượng ngừng hoạt động nhưng không gửi thông báo và hồ sơ xin đóng mã số thuế đến cơ quan thuế Những đối tượng này được phát hiện thông qua công tác xác minh, kiểm tra về sự tồn tại doanh nghiệp của cơ quan thuế, các cơ quan, ban ngành liên quan:

Sở kế hoạch đầu tư, Cục thống kê

Số đối tượng nộp thuế giảm trong kỳ do tạm nghỉ kinh doanh

Số đối tượng nộp thuế giảm trong kỳ do ngừng hoạt động đã đóng mã số thuế

Số đối tượng nộp thuế giảm trong kỳ khác: Là số đối tượng ngừng hoạt động với các lý do khác ngoài những lý do trên: Doanh nghiệp chuyển một phần vốn nước ngoài, bán doanh nghiệp, các trường hợp chuyển đổi doanh nghiệp chủ quản; Các doanh nghiệp, hộ cá thể nghỉ kinh doanh không có lý do đều phải làm thủ tục đóng MST với cơ quan thuế

- Kết quả thực hiện quy trình nộp thuế hàng năm

Theo dõi, quản lý sát sao tình hình thu nộp ngân sách tại Chi cục để kịp thời kiểm tra, phân tích, đánh giá các yếu tố tác động đến số thu, đề ra các giải pháp xử

lý trong từng giai đoạn nhằm đảm bảo tiến độ thu trong Cục Đồng thời, tổ chức họp chuyên đề định kỳ để tăng cường các giải pháp thu, tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện

- Kết quả tính thuế và thu thuế

Khai thác tốt nguồn thu bền vững đối với các doanh nghiệp thường xuyên làm thủ tục, tập đoàn kinh tế lớn, phân công đầu mối tại Cục và Chi cục để nắm tình hình các doanh nghiệp mới được cấp phép hoạt động để hướng dẫn doanh nghiệp làm thủ tục ngay từ khi triển khai dự án

- Kết quả kiểm tra và thanh tra thuế hàng năm

Trang 31

Tập trung chống thất thu qua công tác kiểm tra, rà soát lĩnh vực miễn, giảm, hoàn thuế, không thu thuế đặc biệt là đối với các dự án ưu đãi đầu tư; thực hiện kiểm tra công tác quyết toán việc nhập khẩu, sử dụng hàng hóa miễn thuế; tăng cường kiểm tra hồ sơ để phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm về trị giá, mã

số, xuất xứ hàng hóa, C/O Bố trí lực lượng để thực hiện công tác tham vấn giá theo nội dung sửa đổi tại Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 08/2015/NĐ-CP

và Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 38/2015/TT-BTC

- Kết quả xử lý sau kiểm tra

Phân công thu hồi nợ thuế chuyên thu, tạm thu chính xác; thực hiện quyết liệt ngay các biện pháp đốc thu khi phát sinh, không để phát sinh nợ đọng xấu; phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu thu hồi nợ thuế quá hạn hàng năm được giao

1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu

và sắp xếp, bố trí nhân sự vào từng vị tri phù hợp với chuyên môn được đào tạo để đảm bảo thông suốt về mặt nghiệp vụ

Như vậy, trong hoạt động hải quan nói chung và quản lý thuế XNK nói riêng thì vấn đề tố chức, con người mang yếu tố hàng đầu và then chốt cần được quan tâm

và khai thác hàng đầu

- Thủ tục thu nộp thuế:

Để công tác thu nộp thuế được thuận lợi và hiệu quả, thì cơ quan hải quan cần phải đơn giản hóa thủ tục thu nộp thuế và phải đổi mới trong việc tổ chức thực hiện quy trình, thủ tục hải quan Hiện nay, khi đối tượng nộp thuế phải tự khai báo, tính thuế và tự chịu trách nhiệm pháp lý thì cũng đã góp phần rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa và quá trình nộp thuế cũng được thực hiện nhanh hơn Trong

Trang 32

thương mại quốc tế cũng đặt ra yêu cầu cần phải đơn giản hóa quy trình, thủ tục hải quan và thủ tục nộp thuế Cơ quan hải quan phải tổ chức thực hiện sao cho các thủ tục hành chính càng ít cửa, ít giấy tờ, rút ngắn thời gian, giảm chi phí tối đa càng tốt Khi đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng nộp thuế XNK

- Công tác kế toán, kiểm tra, thanh tra và giám sát thuế:

Trong những năm gần đây hoạt động buôn lậu và gian lận thương mại đang ngày càng trở nên tinh vi hơn Công tác chống buôn lậu ngày càng trở nên khó khăn

và phức tạp hơn Như vậy, công tác kế toán thuế cần phải được cập nhật thường xuyên, bên cạnh đó công tác kiếm tra, thanh tra, giám sát thuế và chống buôn lậu của Hải quan thật sự không đơn giản, cần được quan tâm và đầu tư đúng mức Đây

là nhân tố quan trọng ảnh hưởng lớn đến quá trình quản lý thuế XNK Nếu làm tốt khâu này sẽ góp phần làm giảm việc gian lận thương mại và trốn thuế, khi đó hiệu quả thu thuế XNK sẽ tăng lên đáng kể và tạo ra sự công bằng cho giữa các đối tượng nộp thuế

- Cơ sở vật chất kỹ thuật:

Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho công tác thu thuế và quản lý thuế có ảnh hưởng không nhỏ tới việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của các đối tượng nộp thuế Khi cơ sở vật chất kỹ thuật tiên tiến và phù hợp với nhu cầu phát triển thì sẽ góp phần làm giảm thời gian khai báo hải quan, giảm thời gian quản lý và làm giảm việc gian lận trong thương mại và trốn thuế khi đó sẽ nâng cao việc hiệu quả trong quản lý thuế Như vậy, cơ quan hải quan nói riêng và Chính phủ nói chung cần phải chú trọng vào việc tăng cường, cải tiến và nâng cao cơ sở vật chất kỹ thuật cho ngành hải quan, khi đó sẽ nâng cao được hiện quả quán lý thuế XNK

- Xử lý vi phạm:

Việc xử lý vi phạm đối với các đối tượng nộp thuế khi bị vi phạm cần phải công khai, minh bạch và công bằng giữa các đối tượng vi phạm Đây là yếu tố vô cùng cần thiết cho công tác quản lý thuế XNK, vì khi đó sẽ tạo ra sự công bằng và răn đe các đối tượng có ý muốn gian lận thương mại và trốn thuế Như vậy, sẽ nâng cao được nhận thức và ý thức chấp hành nộp thuế của các đối tượng nộp thuế, từ đó

sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế XNK

* Nhân tố khách quan:

Trang 33

- Chính sách thuế XNK:

Chính sách thuế XNK được thể hiện ở luật thuế XNK và các văn bán pháp quy dưới luật như: Nghị định, quyết định của Chính phủ, các thông tư hướng dẫn của các Bộ, ban, ngành có liên quan trong lĩnh vực XNK

Như vậy, chính sách thuế XNK của quốc gia phải trải qua thời gian và nhiều lần cải cách thì mới phù họp và hoàn thiện, đầy đủ, nhằm khích lệ các đối tượng hoạt động trong lĩnh vực XNK gia tăng, góp phần và đạt được các mục tiêu chung của đất nước Đi cùng với quá trình thúc đẩy và mở rộng giao lưu thương mại quốc

tế, nâng cao hiệu quả quản lý XNK thì bên cạnh cải cách hệ thống thuế thì phải cải cách và sửa đổi chính sách thuế XNK cho phù hợp với yêu cầu của WTO (Tổ chức thương mại thế giới) và tiến trình tự do hóa thương mại trên thế giới

- Hoạt động thương mại quốc tế:

Hoạt động thương mại quốc tế có ảnh hưởng không nhỏ tới việc quản lý thuế XNK Khi hoạt động động thương mại quốc tế diễn ra thuận lợi, thì hàng hóa giữa các quốc gia được trao đổi nhiều hơn và thuận tiện hơn, khi đó sẽ có nhiều đối tượng tham gia vào hoạt động XNK hơn, số thuế thu được từ hoạt động XNK sẽ tăng lên Bên cạnh đó nếu các đối tượng nộp thuế nộp nhiều lần hơn trong hoạt động XNK hàng hóa thì các đối tượng nộp thuế cũng sẽ chủ động chấp hành pháp luật về thuế hơn trong quá trình nộp thuế Ngược lại, nếu hoạt động thương mại quốc tế trở lên khó khăn hơn thì sẽ làm giảm bớt các đối tượng tham gia vào hoạt động XNK, khi đó sẽ giảm nguồn thu thuế từ hoạt động XNK Ngoài ra các đối tượng nộp thuế họ sẽ tìm mọi cách để giảm bớt chi phí, khi đó sẽ làm tăng tình trạng trốn thuế và gian lận thương mại, gây ảnh hưởng lớn cho công tác quản lý và thu thuế của cơ quan hải quan

- Chính sách bảo hộ sản xuất trong nước:

Thực chất của chính sách bảo hộ sản xuất trong nước là Chính phủ nhằm bảo

vệ các nhà sản xuất trong nước có sự cạnh tranh với nước ngoài mục tiêu bảo hộ giữa các quốc gia là rất đa dạng Đối với các nước phát triển thì mục tiêu chính của bảo hộ là nhằm duy trì việc làm cho một số nhóm người lao động trong nước Còn đối với các nước có trình độ phát triển trung bình và thấp, các doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong vấn đề cạnh tranh trên thị trường quốc tế cũng như nội địa

Trang 34

mà nguyên nhân sâu xa của nó là thiếu vốn, công nghệ, trình độ quản lý, nguồn lao động có trình độ thấp lại chủ yếu nhằm mục tiêu duy trì và phát triển một số ngành sản xuất quan trọng và có nhiều tiềm năng trở thành ngành cạnh tranh trong tương lai Bên cạnh đó, còn có lý do khác như các nước khi thực hiện chính sách bảo hộ sản xuất trong nước nhằm mục tiêu duy trì cán cân thanh toán có lợi và cải thiện nguồn ngân sách Các nước thường bảo hộ bằng các hình thức: “ Hàng rào thuế quan hoặc hàng rào phi thuế quan” khi thực hiện chính sách bảo hộ sản xuất trong nước thì hàng hóa giữa các nước được trao đối ít hơn Chính sự bảo hộ này đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới việc quản lý và thu thuế XNK của quốc gia đó

- Các chính sách thuế liên quan:

Các chính sách thuế liên quan có ảnh hưởng tới việc quàn lý và thu thuế XNK Vì khi các chính sách này có sự tác động tiêu cực cho các ngành sản xuất kinh doanh các hàng hóa nhằm phục vụ cho xuất khẩu thì khi đó sẽ làm cho việc xuất khẩu hàng hóa sang các nước bị giám sút và sẽ có ít người tham gia vào hoạt động XNK, và tương ứng với đó là nguồn thu thuế sẽ bị giảm sút Hay sự không ăn khớp giữa các chính sách, các chính sách có sự chồng chéo, không phù họp sẽ gây

ra tình trạng thủ tục rườm rà, tiêu cực trong hoạt động kinh doanh XNK làm ảnh hưởng đến công tác quản lý và thu thuế của cơ quan hải quan

Như vậy, yêu cầu đặt ra là mỗi một quốc gia cần phải có một hệ thống chính sách phù hợp, tạo ra sự thông thoáng trong các hộ thống chính sách và làm cho các chính sách này không bị chồng chéo vào nhau

- Ý thức chấp hành của đối tượng nộp thuế:

Ý thức chấp hành của đối tượng nộp thuế là yếu tố vô cùng quan trọng nó góp phần vào sự thành công hay không của công tác quản lý và thu thuế XNK Khi các đối tượng nộp thuế nghiêm chỉnh chấp hành nghĩa vụ nộp thuế thì sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý và thu thuế của cơ quan hải quan Ngược lại, khi các đối tượng nộp thuế cố tình không chấp hành thực hiện nộp thuế sẽ dẫn đến tình trạng nợ đọng thuế, trốn thuế khi đó sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đối với quá trình quản lý và thu thuê cho cán bộ của cơ quan hải quan Vì vậy, cơ quan hải quan cần phải chú trọng làm sao phải nâng cao được ý thức chấp hành của đối tượng nộp

Trang 35

thuế, làm sao để cho họ hiểu được là thực hiện nộp thuế và chấp hành nghiêm chỉnh

là quyền và nghĩa vụ

1.3.4 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu

Nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế XNK đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước

Khi thực hiện chức năng quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế và bảo hộ sản xuất trong nước, thuế XNK góp phần quan trọng trong việc hình thành nguồn thu cho NSNN Mặc dù quá trình tham gia, hội nhập kinh tế quốc tế thu thuế XNK ở mức cao vừa bảo hộ sản xuất trong nước, vừa đóng góp nguồn thu đáng kể cho ngân sách Ngược lại, thu thuế NK thấp, tức khuyến khích NK, nhìn bề ngoài số thu đóng góp cho ngân sách thấp hoặc không đáng kể, nhưng xét trong tổng thể quy trình sản xuất xã hội, thì thu ngân sách sẽ tăng lên ở khâu tiêu thụ sản phẩm bằng các loại thuế nội địa

Thông qua thuế XNK Nhà nước huy động một phần thu nhập được tạo ra từ hoạt động XK, NK hàng hoá để tập trung vào ngân sách Tùy thuộc vào từng thời

kỳ, giai đoạn lịch sử khác nhau, sự phát triển kinh tế đối ngoại và quan điểm sử dụng mà thuế XNK có vai trò khác nhau ở những quốc gia khác nhau trong việc tạo lập nguồn thu cho NSNN Đối với các nước phát triển, số thu từ thuế XNK chiếm một tỷ trọng không đáng kể trong tổng thu NSNN Còn ở các nước đang phát triển, thuế XNK luôn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu ngân sách Ở Việt Nam trong những năm qua, thuế XNK chiếm khoảng 25 - 30% trong tổng thu về thuế

Tuy nhiên, kể từ khi thực hiện chủ trương cải cách thuế bước II và thực hiện các cam kết cắt giảm thuế: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Liên minh Châu ÂU (EU) nguồn thu về thuế XNK giảm dần trong tổng thu về thuế Tuy nhiên để thực sự phát huy vai trò tạo nguồn thu NSNN, thuế XNK phải bao quát hết các hoạt động kinh doanh XNK hàng hoá của các tổ chức, cá nhân, đảm bảo thu đúng, thu đủ và nộp kịp thời tiền thuế XNK vào NSNN

Ðể đảm bảo cho pháp luật thuế được thực hiện một cách triệt để, tập trung đúng, đủ, kịp thời nguồn thu từ thuế vào ngân sách Nhà nước Các biện pháp chế tài được áp dụng để đảm bảo sự tuân thủ Luật thuế bao gồm các biện pháp cưỡng chế hành chính và cưỡng chế tư pháp Mỗi Luật thuế sẽ quy định cụ thể cấp có thẩm

Trang 36

quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính, giải quyết các khiếu nại, tố cáo trong quá trình áp dụng Luật thuế

Đảm bảo phát huy vai trò của thuế XNK

Thuế là một thực thể do nhà nước đặt ra thông qua việc ban hành các văn bản pháp luật Các văn bản này không chỉ quy định nội dung thuế nhập khẩu mà còn xác lập các quyền, nghĩa vụ của chủ thể, các biện pháp đảm bảo thực hiện, thu, nộp thuế Một nền tài chính quốc gia lành mạnh phải dựa chủ yếu vào nguồn thu nội bộ của nền kinh tế quốc dân Do vậy, thuế nhập khẩu là một nguồn thu quan trọng, góp phần ổn định trật tự xã hội, chuẩn bị điều kiện và tiền đề cho việc phát triển lâu dài Hơn nữa, đây lại là một loại thuế dễ thu nhất, ít bị phản ứng thuế trong nước và được sự ủng hộ của nhiều nước

Thuế nhập khẩu cấu thành trong giá cả hàng hoá, làm giá hàng hoá tăng, do

đó có tác dụng điều tiết hoạt động nhập khẩu và hướng dẫn tiêu dùng; bởi vì lượng hàng hoá nhập khẩu phụ thuộc vào sức tiêu thụ của hàng hoá đó, yếu tố này phụ thuộc vào giá cả Giá cả cao hay thấp sẽ quyết định giảm hay tăng sức cạnh tranh của hàng hoá đó trên thị trường Như vậy, thông qua thuế nhập khẩu, nhà nước điều tiết việc nhập khẩu hàng hoá, đồng thời hạn chế việc tiêu dùng hàng hoá xa xỉ hoặc các loại hàng hoá không được khuyến khích sử dụng như: thuốc lá, rượu, bia…Tuy nhiên xuất phát từ đặc trưng cơ bản của loại thuế này là đánh vào hàng hoá nhập khẩu và sau đó được cấu thành trong giá cả hàng hoá nhập khẩu nên loại thuế này

có vai trò khá đặc thù là bảo hộ sản xuất trong nước và chống lại xu hướng cạnh tranh không cân sức giữa hàng hoá trong nước và hàng hoá ngoại nhập Cụ thể là, đối với hàng hoá nhập khẩu do bị đánh thuế nhập khẩu nên về lý thuyết giá cả hàng hoá này trên thị trường nhập khẩu sẽ tăng lên, trong khi đó, các hàng hoá được sản xuất trong nước do không phải chịu thuế nhập khẩu (hoặc chỉ chịu thuế nhập khẩu

do phần nguyên liệu hoặc máy móc nhập khẩu) nên giá cả của chúng có xu hướng

rẻ hơn và do đó, sức cạnh tranh lớn hơn hàng hoá ngoại nhập Điều này cho thấy, việc đánh thuế nhập khẩu thực chất là một biện pháp để bảo vệ sản xuất trong nước, khi chính phủ nhận thấy những bất lợi nghiêng về phía hàng hoá được sản xuất từ phía các doanh nghiệp trong nước Mặt khác, thuế nhập khẩu giúp các doanh nghiệp

Trang 37

sản xuất kinh doanh các ngành còn non trẻ trong nước có thời gian trường thành và sinh lời, từ đó có thể cạnh tranh với hàng hoá nhập khẩu

Để phát huy tối đa vai trò của thuế XNK, Nhà nước cần có những chính sách, quy định, công cụ phù hợp để quản lý thuế XNK

Nâng cao vai trò quản lý nhà nước của Hải quan, góp phần quan trọng vào

cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao năng lực quản lý nhà nước về hải quan

Là công cụ của Nhà nước đ ki m soát và điều tiết đối với hoạt động XNK hàng hoá

Kiểm soát hàng hóa XNK là mục tiêu sống còn của mỗi quốc gia, đặc biệt trong xu thế tự do hoá thương mại trên phạm vi khu vực và thế giới Thông qua việc kiểm tra thu thuế XNK để biết được thực chất hàng hóa qua cửa khẩu như thế nào,

số lượng bao nhiêu… Thì nhà nước mới kiểm soát được tất cả hàng hóa XNK [6]

1.4 Thực tế về hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu của một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho Cục Hải quan tỉnh Long An

Quản lý thuế xuất nhập khẩu của Việt Nam trong những năm qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu thuế xuất, nhập khẩu ở nước ta, cần nghiên cứu một cách toàn diện kinh nghiệm quản lý thuế xuất, nhập khẩu của một số địa phương khác để từ đó rút ra bài học cho Cục Hải quan

Long An

1.4.1 Kinh nghiệm tại Hải quan Cửa Lò, Nghệ An

- Chi Cục đã xây dựng, vận hành và đưa chế độ kế toán thuế xuất nhập khẩu mới thay thế cho chế độ kế toán cũ áp dụng trong thời bao cấp; chất lượng công tác

kế toán thuế xuất nhập khẩu được nâng cao một bước mới thích ứng với cơ chế thị trường và cơ chế quản lý mới, đáp ứng được sự điều hành và quản lý vĩ mô đối với hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá

- Đã tạo lập được các tiền đề, điều kiện để từng bước lập lại kỷ cương, trật tự trong công tác kế toán thuế xuất nhập khẩu trong Chi Cục Hải quan Chế độ kế toán xuất nhập khẩu đã nâng lên một bước

Trang 38

- Xây dựng và hoàn thiện công tác kế toán thuế xuất nhập khẩu, công tác kiểm tra kế toán cũng đã từng bước được Chi Cục quan tâm và đổi mới

- Tuy nhiên Quy trình thu thuế tuy được cải tiến nhưng với việc Hải quan ra thông báo thuế bổ sung khi có kết quả kiểm tra thực tế hàng hoá xuất nhập khẩu gây phức tạp cho công tác quản lý và tốn kém chi phí

- Một bộ phận nhỏ các cán bộ nhân viên Hải quan còn hạn chế về chuyên môn nghiệp vụ và trình độ chưa đáp ứng được nhu cầu Hiện tượng gây nhũng nhiễu đa giảm nhưng chưa loại trừ triệt để, nhiều vướng mắc ở khâu nghiệp vụ vẫn chưa được giải quyết kịp thời

1.4.2 Kinh nghiệm tại Cục Hải quan Lạng Sơn

- Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hải quan và từng bước hiện đại hoá hoạt động của mình nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới nền kinh tế và phục vụ tốt hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư, du lịch trên địa bàn tỉnh

- Căn cứ vào chương trình, kế hoạch, nội dung thực hiện hiện đại hoá của TCHQ, Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn đã thành lập Tổ bán chuyên trách công tác hiện đại hoá, thực hiện việc rà soát, sắp xếp, ổn định, kiện toàn tổ chức bộ máy các đơn vị thuộc và trực thuộc Cục

- Hiện nay Cục đang đẩy mạnh ứng dụng tin học, tiếp tục vận hành các hệ thống phần mềm ứng dụng công nghệ thông tin vào các khâu nghiệp vụ như: Hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu tờ khai, hệ thống quản lý thông tin cưỡng chế, hệ thống thông tin vi phạm pháp luật hải quan, hệ thống đăng ký, quản lý mã số doanh nghiệp xuất nhập khẩu

1.4.3 Bài học kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế xuất nhập khẩu Cục Hải quan tỉnh Long An

Qua nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thuế XNK của một số địa phương, có thể thấy mỗi địa phương đều có phương thức quản lý thuế khác nhau và đều đã gặt hái được những thành công bước đầu Những phương thức quản lý thuế XNK này cũng là bài học kinh nghiệm hữu ích cho Cục Hải quan tỉnh Long An trong việc triển khai thực hiện công việc này

Tiêu đề	Quản lý Thu Thuế Xuất Nhập Khẩu Tại Cục Hải Quan Tỉnh Long An
Tác giả	Võ Văn Thái
Người hướng dẫn	PGS. TS Nguyễn Thị Nhung
Trường học	Trường Đại Học Kinh Tế Công Nghiệp Long An
Chuyên ngành	Quản lý tài chính và ngân hàng
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Long An

Định dạng
Số trang	77
Dung lượng	1,01 MB