Tư vấn bệnh nhân với hai mục tiêu chính là giáo dục bệnh nhân các thông tin liên quan đến thuốc và giúp đỡ bệnh nhân vượt qua những vấn đề gặp phải trong quá trình sử dụng thuốc.. Các yế
TỔNG QUAN
Khái niệm và các mô hình tư vấn bệnh nhân
Theo Hepler (1987), khái niệm tư vấn bệnh nhân đã được thảo luận từ những năm 1960, chủ yếu tập trung vào thông tin mà dược sĩ cung cấp Qua thời gian, các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân đã được bổ sung, thay đổi và hoàn thiện hơn.
Tư vấn bệnh nhân, theo định nghĩa của Puckett và cộng sự năm 1978, là “bất kì sự thông báo nào được dược sĩ nói hay viết ra về thuốc và cách sử dụng thuốc.” Hepler cho rằng tư vấn bệnh nhân chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin về thuốc Tuy nhiên, Aslanpour và Smith năm 1997 đã mở rộng định nghĩa này, nhấn mạnh rằng tư vấn bệnh nhân không chỉ là thông tin về thuốc mà còn bao gồm các vấn đề liên quan đến sức khỏe Schommer và Wiederholt năm 1994 đã nhìn nhận tư vấn bệnh nhân ở mức cao hơn, cho rằng đây là việc dược sĩ đưa ra lời khuyên dựa trên quan điểm hợp lý và chủ quan của mình, nhằm hỗ trợ bệnh nhân trong việc sử dụng thuốc.
Các định nghĩa về tư vấn bệnh nhân đã thay đổi theo thời gian và không dựa trên nền tảng lý thuyết nào Chúng chưa phản ánh đúng bản chất của sự tương tác giữa bệnh nhân và dược sĩ, dù là trong quá trình tư vấn độc thoại của dược sĩ hay trong hình thức hỏi đáp đơn giản giữa hai bên.
Tư vấn bệnh nhân, theo định nghĩa của dược điển Mỹ (USP) năm 1997, là một phương pháp nhằm nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề của bệnh nhân, với mục tiêu cải thiện hoặc duy trì chất lượng sức khỏe và cuộc sống Định nghĩa này nhấn mạnh vai trò của nhân viên y tế trong việc cung cấp và thảo luận thông tin thuốc với từng bệnh nhân Mối quan hệ giữa bệnh nhân và nhân viên y tế được xây dựng trên nền tảng tương tác và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau.
Theo USP, tư vấn sử bệnh nhân được chia thành 4 mức độ: độc thoại của dược sĩ, hỏi đáp đơn thuần, đối thoại và thảo luận Các mức độ này phát triển liên tục từ mức thấp nhất là độc thoại đến mức cao nhất là thảo luận, từ việc dược sĩ chỉ cung cấp thông tin một chiều đến việc có những trao đổi chi tiết với bệnh nhân Điều này giúp dược sĩ đưa ra lời khuyên sử dụng thuốc hợp lý nhất cho bệnh nhân Các mức độ tư vấn này tương ứng với các mô hình tư vấn bệnh nhân khác nhau.
1.1.2 Các mô hình tư vấn bệnh nhân
Mô hình tư vấn bệnh nhân là quá trình tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân trong việc cung cấp thông tin và hỗ trợ Theo Ingrosso (1993), mô hình này được chia thành ba loại khác nhau.
• Mô hình tư vấn một chiều (magisterial health counselling)
• Mô hình tư vấn hai chiều (participative health counselling)
• Mô hình tư vấn khuyến khích (promotional health counselling) [10]
Mô hình tư vấn một chiều
Mô hình tư vấn một chiều (magisterial health counselling) coi bệnh nhân như một cỗ máy tiếp nhận thông tin mà không có sự phản hồi Tynjọlọ (1999) đã so sánh mô hình này với mức độ độc thoại của dược sĩ trong bốn mức độ tư vấn bệnh nhân theo USP, cho thấy rằng bệnh nhân chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động, tương tự như trong tư vấn độc thoại của dược sĩ.
Mô hình tư vấn một chiều được xem là trung lập và bất đối xứng, dựa trên lý thuyết học tập hành vi Tuy nhiên, mô hình này chưa chú ý đến sự độc đáo của từng bệnh nhân và khả năng giải quyết vấn đề độc lập của họ Kết quả là, bệnh nhân chỉ tuân thủ nghiêm ngặt các lời khuyên từ dược sĩ mà không xem xét tính phù hợp của phương pháp điều trị với bản thân.
Mô hình tư vấn hai chiều luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Mô hình tư vấn hai chiều (participative health counselling) cho phép bệnh nhân tự đưa ra quyết định về điều trị của mình, khác với hình thức hỏi đáp đơn thuần giữa dược sĩ và bệnh nhân Mô hình này được so sánh với bốn mức độ tư vấn bệnh nhân theo USP, trong đó quá trình tư vấn được xem là sự chia sẻ thông tin giữa bệnh nhân và dược sĩ.
Mô hình tư vấn hai chiều dựa trên lý thuyết khả năng học của bệnh nhân, cho phép mỗi bệnh nhân tự nhận thức về bệnh và thuốc của mình So với mô hình tư vấn một chiều, mô hình này nhấn mạnh sự phù hợp cá nhân hóa, giúp bệnh nhân có khả năng đưa ra những quyết định có lợi cho sức khỏe của bản thân.
[10] Tuy nhiên, mô hình vẫn chưa đề cập đến khả năng suy nghĩ và đánh giá những quyết định đưa ra liên quan đến điều trị của bệnh nhân [17, 20]
Mô hình tư vấn khuyến khích
Mô hình tư vấn khuyến khích là quá trình tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân, giúp tăng cường kỹ năng giải quyết vấn đề và cải thiện cách đánh giá của bệnh nhân về hành động của mình Mô hình này có thể được so sánh với các mức độ đối thoại và thảo luận trong tư vấn bệnh nhân theo tiêu chuẩn USP.
Tư vấn sức khỏe khuyến khích được xây dựng dựa trên tâm lý học nhận thức và học thuyết hành động liên quan đến nhận thức Rauste-von Wright (1994) cho rằng việc học trong mô hình này mang tính chất xây dựng, nơi người học tự nhận thức và tìm kiếm thông tin cho bản thân Mô hình tư vấn khuyến khích chú trọng đến hiểu biết và suy nghĩ độc lập của từng bệnh nhân, điều mà các mô hình tư vấn trước đó chưa đề cập Sự chuyển đổi từ mô hình tư vấn một chiều sang mô hình tư vấn khuyến khích thể hiện sự tiến bộ trong việc hướng tới bệnh nhân Mặc dù mỗi mô hình tư vấn có những mục tiêu riêng, nhưng tư vấn khuyến khích là mô hình đạt được đầy đủ nhất các mục tiêu trong quá trình tư vấn bệnh nhân.
Mục tiêu của tư vấn bệnh nhân
Tư vấn bệnh nhân là quá trình dược sĩ thảo luận với bệnh nhân về các thuốc điều trị của họ nhằm hai mục tiêu chính:
• Giáo dục bệnh nhân những thông tin liên quan đến thuốc
• Giúp đỡ bệnh nhân để đạt được lợi ích tốt nhất của việc dùng thuốc
1.2.1 Mục tiêu giáo dục bệnh nhân
Mục tiêu giáo dục bệnh nhân là nâng cao kỹ năng và kiến thức nhằm thay đổi thái độ và hành vi sử dụng thuốc của họ Để đạt được điều này, dược sĩ cần thực hiện các bước cụ thể Nhiều dược sĩ thường cho rằng giáo dục bệnh nhân chỉ đơn thuần là cung cấp thông tin qua lời nói hoặc văn bản, nhưng việc này không đủ để đảm bảo sự cải thiện về kỹ năng và kiến thức của bệnh nhân về bệnh tật và việc sử dụng thuốc.
Để đạt được mục tiêu giáo dục, dược sĩ cần cung cấp thông tin phù hợp với nhu cầu của từng bệnh nhân Qua việc thảo luận, dược sĩ xác định mức độ hiểu biết của bệnh nhân về bệnh và thuốc, cũng như phát hiện những hiểu lầm có thể có Chẳng hạn, bệnh nhân có thể nghĩ rằng bệnh tăng huyết áp là do căng thẳng, và thuốc chỉ cần dùng khi huyết áp tăng Sau khi hiểu rõ nhận thức của bệnh nhân, dược sĩ cần truyền đạt thông tin rõ ràng về bệnh tăng huyết áp, mục tiêu của thuốc và tầm quan trọng của việc sử dụng thuốc đều đặn.
1.2.2 Mục tiêu hỗ trợ bệnh nhân
Mục tiêu của tư vấn bệnh nhân là hỗ trợ họ vượt qua bệnh tật và những thay đổi do bệnh gây ra, như trong trường hợp bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, cần được hướng dẫn để điều chỉnh chế độ ăn uống, thói quen làm việc và hoạt động giải trí.
Tư vấn bệnh nhân không chỉ giải quyết các vấn đề hiện tại mà còn giúp phòng ngừa các vấn đề tiềm ẩn trong quá trình điều trị Dược sĩ có thể dự đoán và giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc thông qua việc thảo luận với bệnh nhân về khả năng tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc Ví dụ, nếu bệnh nhân có kế hoạch tham gia tiệc tùng, dược sĩ có thể cảnh báo về nguy cơ bỏ liều thuốc tăng huyết áp và khuyến nghị hạn chế uống rượu để đảm bảo an toàn trong quá trình điều trị.
Một vấn đề quan trọng là sự gia tăng tác dụng không mong muốn của thuốc, như táo bón và nước tiểu đổi màu, có thể gây lo âu cho bệnh nhân và dẫn đến việc ngừng thuốc Do đó, trong quá trình tư vấn, dược sĩ cần giúp bệnh nhân nhận diện các triệu chứng tác dụng không mong muốn, tìm cách giải quyết và khuyến khích họ không tự ý dừng thuốc.
Trong trường hợp bệnh nhân cần điều trị lâu dài, mục tiêu của tư vấn là phát hiện tất cả các vấn đề liên quan và đảm bảo quá trình điều trị diễn ra suôn sẻ Khi các vấn đề tiềm ẩn được xác định, tư vấn sẽ tập trung vào việc nâng cao khả năng giải quyết những vấn đề này cho bệnh nhân.
Tư vấn bệnh nhân nhằm hai mục tiêu chính: giáo dục về thông tin thuốc và hỗ trợ bệnh nhân vượt qua khó khăn trong quá trình sử dụng thuốc Do đó, khả năng của dược sĩ trong việc đạt được hai mục tiêu này sẽ ảnh hưởng đến cách mà bệnh nhân tiếp nhận thông tin tư vấn.
Các cách tiếp cận của bệnh nhân trong quá trình tư vấn bệnh nhân
Bệnh nhân có những cách tiếp cận khác nhau tùy thuộc vào mô hình và mức độ tư vấn Khi mô hình tư vấn chuyển từ một chiều sang khuyến khích, từ tư vấn độc thoại của dược sĩ đến thảo luận, cách tiếp cận của bệnh nhân cũng thay đổi từ tuân thủ sang đồng thuận.
Khái niệm chung về tuân thủ
Tuân thủ được định nghĩa bởi Haynes và cộng sự (1979) là “mức độ một bệnh nhân tuân theo chế độ ăn, thực hiện thay đổi lối sống theo các lời khuyên về thuốc và sức khỏe.” Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng xác định tuân thủ là “mức độ bệnh nhân tuân theo lời hướng dẫn của bác sĩ.” Ngoài ra, Blenkinsopp (1999) cho rằng tuân thủ thuốc liên quan đến hành vi của bệnh nhân đối với các loại thuốc mà họ sử dụng.
Trong tư vấn bệnh nhân, cách tiếp cận tuân thủ không công nhận bệnh nhân là người có khả năng kiểm soát việc điều trị của họ, mà thay vào đó, xem các chuyên gia chăm sóc sức khỏe là người quyết định cho bệnh nhân Do đó, quá trình tư vấn được coi là một quá trình truyền thông tin từ nhân viên y tế tới bệnh nhân một cách thụ động.
Cách tiếp cận tuân thủ hiện tại dựa trên mô hình tư vấn một chiều của dược sĩ không phản ánh đúng khả năng và cách giải quyết vấn đề của bệnh nhân Mô hình này thiếu sự chú ý đến thái độ và niềm tin của bệnh nhân, dẫn đến việc họ tiếp cận vấn đề một cách thụ động, chỉ tuân thủ mà không xem xét sự phù hợp với bản thân Điều này khiến bệnh nhân không có cơ hội thảo luận với dược sĩ về những khó khăn trong quá trình sử dụng thuốc, từ đó tạo ra rào cản cho sự tuân thủ thuốc.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ thuốc của bệnh nhân
Tuân thủ là một hiện tượng đa chiều, được hình thành từ sự tương tác của năm yếu tố chính: yếu tố kinh tế - xã hội, hệ thống chăm sóc sức khỏe, bệnh lý, phác đồ điều trị và bệnh nhân Trong đó, bệnh nhân chỉ là một trong những yếu tố quyết định.
❖ Yếu tố kinh tế - xã hội
Một số yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị bao gồm tình trạng kinh tế xã hội kém phát triển, nghèo đói, mù chữ, trình độ học vấn thấp, điều kiện sống không ổn định, khoảng cách xa trung tâm điều trị, chi phí đi lại và chi phí thuốc cao, cũng như thái độ và niềm tin về bệnh và phương pháp điều trị.
❖ Yếu tố liên quan đến hệ thống chăm sóc sức khỏe
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ của bệnh nhân trong hệ thống chăm sóc sức khỏe bao gồm dịch vụ y tế và hệ thống phân phối thuốc chưa phát triển, đội ngũ nhân viên chăm sóc sức khỏe thiếu kiến thức về quản lý bệnh mãn tính, năng lực giáo dục bệnh nhân yếu kém, và sự thiếu hiểu biết về tuân thủ cũng như các can thiệp hiệu quả để nâng cao sự tuân thủ của bệnh nhân.
❖ Yếu tố liên quan đến bệnh
Các yếu tố quyết định sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân bao gồm mức độ nặng của triệu chứng, khuyết tật thể chất, tâm lý và xã hội, cũng như sự tiến triển của bệnh và tính hiệu quả của phác đồ điều trị Những yếu tố này ảnh hưởng đến nhận thức của bệnh nhân về nguy cơ bệnh tật và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị Ngoài ra, loại bệnh cũng đóng vai trò quan trọng; chẳng hạn, bệnh nhân mắc bệnh tim thường tuân thủ tốt hơn so với bệnh nhân mắc bệnh hen.
❖ Yếu tố liên quan đến phác đồ điều trị
Sự tuân thủ phác đồ điều trị bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có sự phức tạp của chế độ điều trị, thời gian điều trị, thất bại của phác đồ trước đó, sự thay đổi thường xuyên của phác đồ, hiệu quả tức thì, tác dụng không mong muốn, và các biện pháp y tế có sẵn để giải quyết các vấn đề này.
❖ Yếu tố thuộc về bệnh nhân
Các yếu tố liên quan đến bệnh nhân ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị bao gồm kiến thức, thái độ, niềm tin, nhận thức và nguồn lực Những yếu tố này có thể là tính hay quên, tâm lý căng thẳng, thiếu kiến thức về phương pháp điều trị, và thiếu nhu cầu tự nhận thức Bệnh nhân cũng có thể thiếu hiểu biết về bệnh, không tin tưởng vào chẩn đoán, hiểu sai hướng dẫn điều trị, và cảm thấy bi quan, thất vọng, lo lắng về tác dụng phụ của thuốc, cũng như cảm giác bị kỳ thị vì mắc bệnh.
Rào cản tới sự tuân thủ thuốc
Năm 1984, Becker chỉ ra rằng rào cản chính đối với sự tuân thủ thuốc là sự phức tạp của phác đồ điều trị Cụ thể, phác đồ càng phức tạp, bệnh nhân càng có xu hướng tuân thủ thuốc kém hơn Ngoài ra, những khó khăn trong việc nhớ uống thuốc nhiều lần trong ngày hoặc điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp với thói quen hàng ngày cũng góp phần làm giảm sự tuân thủ của bệnh nhân.
Thời gian điều trị kéo dài có thể dẫn đến việc bệnh nhân giảm tuân thủ, do khó khăn trong việc nhớ và sắp xếp lịch uống thuốc Sự giảm tuân thủ này theo thời gian khiến bệnh nhân ít quan tâm đến tình trạng bệnh và giảm nhu cầu tiếp tục sử dụng thuốc.
Tác dụng không mong muốn của thuốc có thể làm giảm sự tuân thủ điều trị, vì bệnh nhân thường cảm thấy khó chịu và lo lắng về việc các tác dụng này sẽ trở nên nghiêm trọng hơn Điều này đặc biệt xảy ra khi bệnh nhân không được thông báo trước về khả năng xảy ra tác dụng phụ hoặc không nhận được hướng dẫn về các biện pháp giảm thiểu những tác dụng không mong muốn này.
Rào cản về nhận thức, ngôn ngữ và khả năng đọc viết khiến bệnh nhân không hiểu lý do và hướng dẫn sử dụng thuốc, dẫn đến việc họ không tuân thủ đúng cách dùng thuốc.
Các yếu tố ảnh hưởng và rào cản làm giảm sự tuân thủ thuốc của bệnh nhân cần được thảo luận với dược sĩ để tìm ra giải pháp cho các vấn đề mà bệnh nhân gặp phải Việc bệnh nhân chủ động thảo luận với dược sĩ đánh dấu sự chuyển biến từ tuân thủ thụ động sang đồng thuận trong quá trình tư vấn.
Lợi ích của việc tư vấn bệnh nhân
Tư vấn bệnh nhân mang lại lợi ích quan trọng nhất là nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe Những rủi ro khi sử dụng thuốc, bao gồm tác dụng không mong muốn, tương tác thuốc và sai sót trong quá trình điều trị, cùng với việc không tuân thủ điều trị, đã ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và cản trở sự chăm sóc sức khỏe của bệnh nhân.
Dược sĩ đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn bệnh nhân, ảnh hưởng đến sự tuân thủ phác đồ điều trị Theo Ủy ban Chăm sóc Sức khỏe Mỹ, thiếu thông tin về thuốc là một trong bốn lý do chính khiến người cao tuổi không tuân thủ điều trị Một nghiên cứu tại 306 nhà thuốc ở Memphis, Tennessee cho thấy 84,7% bệnh nhân nhận đủ thông tin đã tuân thủ điều trị, trong khi chỉ 63,0% bệnh nhân thiếu thông tin thực hiện điều này.
[11] Như vậy tư vấn bệnh nhân có thể giảm thiểu những sai sót và sự không tuân thủ trong việc dùng thuốc của bệnh nhân [24]
Việc không tuân thủ phác đồ điều trị có thể dẫn đến các phản ứng có hại từ thuốc Nếu bệnh nhân được tư vấn về các dấu hiệu sớm để thông báo cho dược sĩ, hoặc nếu dược sĩ chủ động hỏi bệnh nhân về phác đồ điều trị, thì khả năng phát hiện và phòng ngừa các phản ứng này sẽ được cải thiện Do đó, tư vấn cho bệnh nhân là rất quan trọng để hạn chế các tác dụng phụ của thuốc.
Tư vấn bệnh nhân không chỉ cải thiện hiệu quả điều trị mà còn nâng cao sự hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe Bệnh nhân thường cần xác nhận về độ an toàn và hiệu quả của thuốc, đặc biệt khi bác sĩ quá bận rộn để giải thích Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tương tác hiệu quả giữa nhân viên y tế và bệnh nhân có thể nâng cao kết quả điều trị.
1.4.2 Lợi ích của đối với dược sĩ
Các dược sĩ cho rằng việc tư vấn và giáo dục bệnh nhân không chỉ mang lại sự hài lòng trong công việc mà còn khuyến khích họ dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động này Tư vấn bệnh nhân cũng là cơ hội để dược sĩ thể hiện năng lực chuyên môn và áp dụng kiến thức tích lũy qua nhiều năm, từ đó tạo ra sự hài lòng cá nhân khi giúp đỡ người khác, đặc biệt là trong việc duy trì và cải thiện sức khỏe của bệnh nhân.
Năm 1989, Rybka – Miki cho rằng tư vấn bệnh nhân giúp dược sĩ giảm căng thẳng trong công việc Do thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân, dược sĩ không thể tránh khỏi những lúc khó chịu Qua quá trình tư vấn, dược sĩ hiểu rõ hoàn cảnh của bệnh nhân, từ đó tạo mối quan hệ gần gũi hơn, mang lại cảm giác thoải mái và giảm bớt căng thẳng cho cả hai bên.
Thông qua tư vấn bệnh nhân, dược sĩ có cơ hội thảo luận với các chuyên gia y tế khác về vấn đề thuốc Điều này bao gồm việc giáo dục y tá về chăm sóc tại nhà, tham gia thảo luận toàn khoa, và liên lạc với bác sĩ hoặc y tá để giải quyết các vấn đề liên quan đến thuốc.
Tư vấn bệnh nhân không chỉ mang lại lợi ích cho bệnh nhân mà còn cho dược sĩ theo nhiều cách khác nhau Để đạt được những lợi ích này, dược sĩ cần có cái nhìn mới về vai trò và trách nhiệm của mình trong quá trình tư vấn bệnh nhân.
Vai trò của dược sĩ trong tư vấn bệnh nhân
Khi bệnh nhân tiếp cận cách tư vấn đồng thuận, dược sĩ cần xem xét lại vai trò của mình trong việc tư vấn Để thực hiện vai trò này, dược sĩ phải có năng lực mới, tập trung vào bệnh nhân và cung cấp thông tin phù hợp với từng đối tượng nhằm đạt hiệu quả điều trị cao nhất.
Thông qua quá trình tư vấn, dược sĩ nắm bắt nhu cầu hiện tại và tương lai của bệnh nhân Họ cần đánh giá kiến thức, kỹ năng mà bệnh nhân mong muốn cải thiện, cũng như các vấn đề mà bệnh nhân đang gặp phải Bên cạnh đó, dược sĩ cũng phải xác định những hành vi và thái độ cần thay đổi để hỗ trợ bệnh nhân hiệu quả hơn.
Dược sĩ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về nhu cầu và sở thích của bệnh nhân cho bác sĩ, từ đó hỗ trợ mối quan hệ giữa hai bên Bệnh nhân thường chia sẻ những điều mà họ không muốn thảo luận trực tiếp với bác sĩ, hoặc tìm hiểu về phương pháp điều trị từ dược sĩ Do đó, dược sĩ có thể khuyến khích bệnh nhân thảo luận với tất cả nhân viên y tế, và nếu được sự cho phép, có thể đại diện cho bệnh nhân trong các cuộc trao đổi với các chuyên gia y tế khác.
1.5.2 Thách thức đối với tư vấn bệnh nhân
Dược sĩ đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn bệnh nhân, mang lại lợi ích cho cả hai bên Mặc dù có sự đồng thuận về tầm quan trọng của tư vấn bệnh nhân, nhiều dược sĩ vẫn chưa thực hiện đầy đủ vai trò này.
Một bài tổng quan của Young cho thấy rằng trong hơn 25 năm (1970 – 1996), chất lượng và số lượng giao tiếp giữa dược sĩ và bệnh nhân ở Bắc Mỹ chỉ cải thiện rất ít Mặc dù dược sĩ có cái nhìn tích cực về tư vấn bệnh nhân, thực tế họ chỉ thảo luận với khoảng một nửa bệnh nhân đơn mới trong vòng khoảng 1 phút hoặc ít hơn Svarstad và cộng sự chỉ ra rằng các chính sách, quy trình và việc thực hiện các chương trình thúc đẩy có ảnh hưởng đến thực hành tư vấn bệnh nhân của dược sĩ.
Với vai trò mới trong tư vấn bệnh nhân, dược sĩ phải đối mặt với nhiều thử thách và khó khăn trong thực hành Để vượt qua những trở ngại này và thực hiện tốt công tác tư vấn, dược sĩ cần hoàn thiện các kỹ năng cần thiết và xác định rõ ràng nội dung tư vấn cho bệnh nhân.
Nội dung của tư vấn bệnh nhân
Số lượng và loại thông tin mà dược sĩ cung cấp cho bệnh nhân phụ thuộc vào nhu cầu và hoàn cảnh tư vấn Dược sĩ nên tư vấn cho bệnh nhân về tất cả đơn thuốc mới và đơn kê lại Nếu không thể tư vấn đầy đủ, dược sĩ cần phân loại bệnh nhân và các loại thuốc thường được tư vấn.
• Bệnh nhân phải dùng nhiều thuốc
• Bệnh nhân có vấn đề nhìn, nghe, đọc
• Bệnh nhân dùng nhóm thuốc cần lưu ý đặc biệt như thuốc chống đông
• Bệnh nhân có sự thay đổi về thuốc hoặc về liều trong đơn
• Bệnh nhân mới hoặc bệnh nhân lần đầu tiên nhận một thuốc mới
• Bệnh nhân nhận thuốc có cách bảo quản hoặc cách dùng đặc biệt, hoặc có tác dụng phụ đáng chú ý
Khi bệnh nhân là trẻ em hoặc cần sự chăm sóc từ người khác, dược sĩ sẽ thảo luận về việc sử dụng thuốc với cha mẹ hoặc người chăm sóc của bệnh nhân.
1.6.2 Các nội dung trong quá trình tư vấn
Năm 1997, hiệp hội dược sĩ Mỹ (ASHP) đã đưa ra hướng dẫn cho dược sĩ về cách tư vấn bệnh nhân, bao gồm 4 bước: thiết lập mối quan hệ với bệnh nhân, đánh giá kiến thức và thái độ của bệnh nhân về thuốc và bệnh, cung cấp thông tin để nâng cao nhận thức của bệnh nhân, và kiểm tra lại hiểu biết của bệnh nhân về cách sử dụng thuốc Tuy nhiên, vào năm 2007, Rantuci đã mở rộng quy trình này thành 5 bước cụ thể hơn.
• Mở đầu tư vấn luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
• Thảo luận để thu thập thông tin và xác định nhu cầu bệnh nhân
• Thảo luận để đưa ra kế hoạch chăm sóc và giải quyết vấn đề
• Thảo luận để cung cấp thông tin
Quá trình tư vấn cần tuân theo một trình tự logic để bệnh nhân có thể hiểu và ghi nhớ thông tin hiệu quả hơn Nghiên cứu cho thấy việc sắp xếp thông tin thành các nhóm hoặc mục sẽ giúp cải thiện khả năng tiếp thu của bệnh nhân.
Mục tiêu của phần mở đầu là tạo sự thoải mái cho bệnh nhân khi tham gia tư vấn, từ đó xây dựng mối quan hệ thân thiết giữa dược sĩ và bệnh nhân, giúp bệnh nhân cảm thấy tin tưởng vào dược sĩ.
Khi dược sĩ gặp bệnh nhân lần đầu, họ nên tự giới thiệu và tạo không khí thoải mái, đồng thời giải thích mục tiêu của cuộc tư vấn Nếu bệnh nhân không có thời gian, cần sắp xếp một cuộc thảo luận khác, có thể qua điện thoại hoặc gặp trực tiếp Đối với bệnh nhân có đơn thuốc mới, dược sĩ cần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tư vấn, đặc biệt nếu bệnh nhân chưa từng được tư vấn trước đó Đối với bệnh nhân có đơn kê lại, dược sĩ nên đánh giá hiệu quả thuốc và theo dõi việc sử dụng để phát hiện các vấn đề liên quan, như việc không tuân thủ và tác dụng không mong muốn.
Thảo luận để thu thập thông tin và xác định nhu cầu của bệnh nhân
❖ Đối với bệnh nhân mới
Dược sĩ cần thu thập thông tin cơ bản của bệnh nhân mới, bao gồm tên, địa chỉ, số điện thoại, tuổi và giới tính, cùng với tiền sử dị ứng và phản ứng thuốc của bệnh nhân.
❖ Đối với bệnh nhân khám lại luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trong trường hợp này, dược sĩ cần xác nhận thông tin từ lần tư vấn trước hoặc từ đơn của bệnh nhân, đảm bảo rằng không có sự thay đổi nào, bao gồm việc phát sinh bệnh mới hoặc việc sử dụng thuốc khác, cả thuốc kê đơn lẫn thuốc không kê đơn.
Đối với bệnh nhân có đơn mới, cần thu thập các thông tin sau đây và bổ sung vào tiền sử dùng thuốc của bệnh nhân như đã thảo luận trước đó.
Dược sĩ cần xác định tiền sử dùng thuốc của bệnh nhân, bao gồm cả những thuốc không có trong đơn nhưng bệnh nhân có thể đã mua từ nơi khác, từ bác sĩ hoặc trong thời gian nằm viện Nếu bệnh nhân đã sử dụng thuốc trước đó, cuộc tư vấn sẽ tập trung vào việc điều chỉnh đơn kê lại cho phù hợp thay vì tạo đơn mới.
Dược sĩ cần xác định bệnh đang điều trị và hiểu biết của bệnh nhân về tình trạng bệnh Họ nên hỏi bệnh nhân về thông tin mà bác sĩ đã cung cấp về mục đích sử dụng thuốc, từ đó đánh giá nhận thức của bệnh nhân Điều này tạo cơ hội cho bệnh nhân chia sẻ vấn đề liên quan đến tình trạng sức khỏe của họ Dược sĩ có thể xác định nhu cầu và những hiểu lầm của bệnh nhân, cũng như lý do dẫn đến việc không tuân thủ điều trị Qua thảo luận, dược sĩ thu thập thông tin để đánh giá tính phù hợp của thuốc kê đơn và cung cấp thêm thông tin về chẩn đoán hoặc mục tiêu điều trị từ bác sĩ.
Dược sĩ cần xác định mức độ hiểu biết của bệnh nhân về cách sử dụng thuốc, bao gồm việc hỏi xem bác sĩ đã hướng dẫn họ chưa và liệu họ có gặp khó khăn nào trong việc sử dụng thuốc được kê hay không Việc này giúp dược sĩ đánh giá nhu cầu của bệnh nhân và tiết kiệm thời gian nếu bệnh nhân đã nắm rõ thông tin cần thiết.
Mục tiêu điều trị là rất quan trọng, vì bệnh nhân nên được hỏi về những gì họ mong muốn đạt được khi sử dụng thuốc Việc này giúp làm rõ nhận thức của bệnh nhân về thuốc và có thể liên quan đến vấn đề không tuân thủ điều trị.
Vào thời điểm này, dược sĩ cần xác định các vấn đề có thể xảy ra khi bệnh nhân sử dụng thuốc Họ nên hỏi bệnh nhân về cảm giác của họ khi uống thuốc và liệu có gặp khó khăn nào trong quá trình sử dụng hay không, từ đó dược sĩ có thể đánh giá tình hình và đưa ra giải pháp phù hợp.
❖ Đối với đơn kê lại hoặc theo dõi việc dùng thuốc tiếp theo
Trong trường hợp này, cần thu thập các thông tin sau đây và bổ sung vào thông tin về bệnh nhân cũng như cách sử dụng thuốc đã được thảo luận trước đó khi cần thiết.
• Chi tiết việc sử dụng thuốc
Công tác tư vấn sử dụng thuốc ở bệnh viện Bạch Mai
Bệnh viện Bạch Mai là một trong những bệnh viện tiên phong ở miền Bắc trong việc triển khai mô hình tư vấn sử dụng thuốc cho bệnh nhân Phòng tư vấn được đặt cạnh khu vực cấp phát thuốc BHYT, nhằm đáp ứng nhu cầu tư vấn cho bệnh nhân nhận thuốc BHYT Các dược sĩ tại khoa Dược của bệnh viện Bạch Mai đảm nhận vai trò tư vấn chính.
Phòng tư vấn, hoạt động từ tháng 11 năm 2012, đã được trang bị đầy đủ thiết bị cần thiết cho công việc tư vấn Cơ sở vật chất bao gồm bàn tư vấn, ghế ngồi cho bệnh nhân và khu vực chờ, cùng với tủ đựng sách và tài liệu phát tay.
Hình 1.1 Phòng tư vấn thuốc bệnh viện Bạch Mai
Hình 1.2 Một số trang thiết bị phòng tư vấn bệnh viện Bạch Mai luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trang thiết bị tư vấn bao gồm một máy tính xách tay để tra cứu và lưu trữ thông tin, sổ lưu thông tin tư vấn, danh mục thuốc BHYT cần tư vấn đặc biệt, đĩa hướng dẫn sử dụng các dạng bào chế đặc biệt, và máy in màu để dán lên vỏ hộp hoặc vỉ thuốc khi có chú ý đặc biệt.
Bệnh viện Bạch Mai lần đầu triển khai mô hình tư vấn, các dược sĩ đã tự học và rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng dịch vụ Tuy nhiên, họ gặp nhiều khó khăn, như việc bệnh nhân chưa nhận thức rõ tầm quan trọng của tư vấn và vị trí phòng tư vấn không thuận lợi Các dược sĩ cũng phải kiêm nhiệm công việc tư vấn bên cạnh nhiệm vụ chính, gây khó khăn trong việc sắp xếp thời gian Họ còn phải tự soạn danh mục thuốc và quy trình tư vấn phù hợp Sau một thời gian hoạt động, bệnh nhân đã dần nhận biết phòng tư vấn, và các dược sĩ đang hoàn thiện quy trình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân.
CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
2.1.1 Khảo sát nhận thức và nhu cầu được tư vấn của bệnh nhân BHYT ngoại trú
• Đối tượng nghiên cứu Bệnh nhân được cấp phát thuốc BHYT đang chờ lấy thuốc, trước khi vào phòng tư vấn thuốc
• Thời gian và địa điểm nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện từ ngày 12/03/2013 đến ngày 12/04/2013 tại phòng cấp phát thuốc BHYT Bệnh viện Bạch Mai
• Thiết kế nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu định tính sử dụng bộ câu hỏi (phụ lục I) đã được thiết kế và thử nghiệm trước
• Phương pháp chọn mẫu Chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện
• Phương pháp thu thập số liệu
Phỏng vấn trực tiếp dựa vào bộ câu hỏi thiết kế sẵn
• Các biến số nghiên cứu
Các biến số nghiên cứu liên quan đến nhận thức của bệnh nhân về việc uống thuốc
✓ Tần suất các cách bệnh nhân dùng để phân biệt các loại thuốc trong đơn
✓ Tần suất các cách bệnh nhân dùng để nhớ giờ uống các thuốc trong đơn
✓ Tần suất các cách xử trí của bệnh nhân khi quên thuốc
✓ Tần suất các thời điểm uống thuốc khi được kê nhiều thuốc đồng thời
✓ Tần suất các loại nước bệnh nhân dùng để uống thuốc
✓ Tần suất các cách uống thuốc: uống nguyên viên, bẻ, nhai, nghiền thuốc của bệnh nhân
Các biến số nghiên cứu liên quan đến nhận thức của bệnh nhân về việc tìm hiểu thông tin thuốc rất quan trọng Việc nắm bắt thông tin này giúp bệnh nhân có quyết định đúng đắn hơn trong quá trình điều trị Tài liệu liên quan có thể được tìm thấy qua các nguồn như luận văn tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ mới nhất.
✓ Tần suất bệnh nhân tìm hiểu tờ hướng dẫn sử dụng thuốc
✓ Tỉ lệ các nguồn thông tin bệnh nhân thu được từ cán bộ y tế
✓ Tần suất bệnh nhân đã được nghe hướng dẫn sử dụng thuốc
Các biến số liên quan đến nhu cầu được tư vấn sử dụng thuốc
✓ Tần suất bệnh nhân muốn được tư vấn về thuốc hoặc về bệnh
✓ Tần suất các lí do khiến bệnh nhân không muốn được tư vấn
✓ Tần suất các nội dung cụ thể bệnh nhân muốn được tư vấn
2.1.2 Khảo sát tình hình tư vấn sử dụng thuốc tại phòng cấp phát thuốc
Khảo sát hoạt động tư vấn sử dụng thuốc của dược sĩ
• Đối tượng nghiên cứu Dược sĩ hoạt động tư vấn sử dụng thuốc
• Thời gian và địa điểm nghiên cứu Nghiên cứu thực hiện từ ngày 12/03/2013 đến ngày 12/04/2013 tại phòng tư vấn sử dụng thuốc dành cho bệnh nhân BHYT
Nghiên cứu mô tả hoạt động tư vấn sử dụng thuốc của dược sĩ đã được thiết kế và thử nghiệm theo mẫu trong phụ lục III.
• Phương pháp chọn mẫu Chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện
• Phương pháp thu thập số liệu Quan sát, ghi chép theo mẫu có sẵn
• Các biến số nghiên cứu
✓ Tần suất các nội dung tư vấn các dược sĩ đã thực hiện
✓ Số thuốc trong đơn được các dược sĩ tư vấn
✓ Tần suất các cách hỏi dược sĩ của bệnh nhân trước khi dược sĩ bắt đầu tư vấn
✓ Tần suất các nội dung cụ thể bệnh nhân xin tư vấn
✓ Tần suất bệnh nhân có hỏi lại dược sĩ trong quá trình tư vấn luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
✓ Tần suất các nội dung cụ thể bệnh nhân hỏi trong quá trình tư vấn
✓ Thời gian trung bình cho một cuộc tư vấn
Khảo sát mức độ đáp ứng với nhu cầu tư vấn của dược sĩ
• Đối tượng nghiên cứu Thông tin hành chính thu thập từ phòng cấp phát thuốc BHYT và phòng tư vấn sử dụng thuốc
• Thời gian và địa điểm nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện tại phòng cấp phát thuốc BHYT và phòng tư vấn sử dụng thuốc từ ngày 12/03/2013 đến ngày 12/04/2013
• Thiết kế nghiên cứu Nghiên cứu thu thập thông tin theo mẫu có sẵn (phụ lục II)
• Phương pháp chọn mẫu Thu thập thông tin từ ngày 12/03/2013 đến ngày 12/04/2013
• Phương pháp thu thập số liệu
Ghi chép thông tin theo mẫu có sẵn
• Các biến số nghiên cứu
✓ Số bệnh nhân vào tư vấn theo ngày
✓ Thời gian phòng tư vấn mở cửa theo ngày
✓ Tỷ lệ số bệnh nhân được tư vấn so với số bệnh nhân lĩnh thuốc theo ngày
✓ Tỷ lệ tổng số thời gian phòng tư vấn mở cửa so với tổng số thời gian lĩnh thuốc theo ngày
2.1.3 Khảo sát mức độ hài lòng của bệnh nhân sau khi được tư vấn
• Đối tượng nghiên cứu Bệnh nhân BHYT sau khi được tư vấn tại phòng tư vấn sử dụng thuốc BHYT, bệnh viện Bạch Mai
• Thời gian và địa điểm nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện từ ngày 12/03/2013 đến ngày 12/04/2013 tại phòng tư vấn sử dụng thuốc BHYT Bệnh viện Bạch Mai
• Thiết kế nghiên cứu luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Phương pháp nghiên cứu định tính sử dụng bộ câu hỏi (phụ lục IV) đã được thiết kế và thử nghiệm trước
• Phương pháp chọn mẫu Chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện
• Phương pháp thu thập số liệu Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân dựa vào bộ câu hỏi có sẵn
• Các biến số nghiên cứu
✓ Tần suất bệnh nhân hài lòng với những gì được tư vấn
✓ Tần suất bệnh nhân tin và làm theo những gì được dược sĩ tư vấn
✓ Tần suất bệnh nhân muốn tiếp tục vào phòng tư vấn nếu đi khám lần sau
Phương pháp xử lí số liệu
Dữ liệu được quản lý bằng phần mềm SPSS 16.0 theo các biến và trường trong phiếu nghiên cứu Sau khi nhập số liệu, nếu phát hiện giá trị bất thường, sẽ kiểm tra lại phiếu gốc để chỉnh sửa Nếu không xác minh được, giá trị của biến sẽ được gán là bị mất Biến định danh và biến phân hạng được trình bày dưới dạng tần suất, trong khi biến liên tục được trình bày dưới dạng giá trị trung bình và độ lệch chuẩn nếu phân phối chuẩn, hoặc dưới dạng trung vị và khoảng tứ phân (IQR) nếu không phải phân phối chuẩn.
