Step and repeat document 1

Kĩ năng Vận dụng những vấn đề lí thuyết về ngôn ngữ và lời nói, về chức năng của ngôn ngữ, hệ thống tín hiệu, loại hình ngôn ngữ đơn lập, có kĩ năng phân tích ngữ âm, thực hành phân tích

Trang 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

Lê Thị Lan Anh (Chủ biên)

Lê Thị Thùy Vinh – Vũ Thị Tuyết

GIÁO TRÌNH TIẾNG VIỆT 1 (Lưu hành nội bộ)

HÀ NỘI - NĂM 2017

Trang 2

1

Lê Thị Lan Anh (Chủ biên) - Lê Thị Thùy Vinh - Vũ Thị Tuyết

GIÁO TRÌNH TIẾNG VIỆT 1

(Giáo trình dùng cho Đại học chính quy ngành Giáo dục Tiểu học)

HÀ NỘI - NĂM 2017

1

HÀ NỘI - NĂM 2017

Trang 3

2

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

NỘI DUNG 6

PHẦN 1 DẪN LUẬN NGÔN NGỮ HỌC 7

1.1 Đại cương về ngôn ngữ và ngôn ngữ học 7

1.1.1 Khái niệm ngôn ngữ 7

1.1.2 Khái niệm ngôn ngữ học 8

1.1.3 Các bình diện và lĩnh vực nghiên cứu của ngôn ngữ học 13

1.1.4 Ý nghĩa của việc nhận thức những vấn đề của ngôn ngữ và ngôn ngữ học 14

1.2 Bản chất và chức năng của ngôn ngữ 15

1.2.1 Bản chất của ngôn ngữ 15

1.2.2 Chức năng của ngôn ngữ 18

1.3 Sự phân loại ngôn ngữ 19

1.3.1 Khái quát về sự phân loại 19

1.3.2 Sự phân loại ngôn ngữ 20

1.3.3 Hệ thống ngôn ngữ 29

PHẦN 2 NGỮ ÂM HỌC TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI 36

CHƯƠNG 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ NGỮ ÂM VÀ NGỮ ÂM HỌC 36

1.1 Âm thanh của ngôn ngữ 36

1.1.1 Khái niệm ngữ âm 36

1.1.2 Mối quan hệ giữa âm và nghĩa trong âm thanh ngôn ngữ 36

1.2 Cơ sở của ngữ âm 37

1.2.1 Cơ sở tự nhiên 37

1.2.2 Cơ sở xã hội 39

1.3 Khoa học ngữ âm 40

1.3.1 Ngữ âm học và âm vị học 40

1.3.2 Các chi nhánh của ngữ âm học 41

1.3.3 Ích lợi của ngữ âm 42

1.3.4 Kí hiệu ngữ âm 43

CHƯƠNG 2 CÁC ĐƠN VỊ NGỮ ÂM 45

2.1 Các đơn vị đoạn tính 45

2.1.1 Âm tiết 45

2.1.2 Âm tố 46

2.1.3 Âm vị 49

2.2 Các đơn vị siêu đoạn tính 55

2.2.1 Thanh điệu 55

2.2.2 Trọng âm 56

2.2.3 Ngữ điệu 56

MỤC LỤC MỤC LỤC 2

NỘI DUNG 6

2.1.1 Âm tiết 45

2.1.2 Âm tố 46

2.1.3 Âm vị 49

2 MỤC LỤC MỤC LỤC 2

NỘI DUNG 6

2.1.1 Âm tiết 45

2.1.2 Âm tố 46

2.1.3 Âm vị 49

MỤC LỤC MỤC LỤC 2

NỘI DUNG 6

2.1.1 Âm tiết 45

2.1.2 Âm tố 46

2.1.3 Âm vị 49

Trang 4

3

CHƯƠNG 3 ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT 58

3.1 Đặc điểm đặc thù của âm tiết tiếng Việt 58

3.1.1 Đặc điểm ngữ âm 58

3.2 Phân loại âm tiết tiếng Việt 60

3.2.1 Dựa vào âm cuối vần 60

3.2.2 Dựa vào âm đầu và âm đệm 60

CHƯƠNG 4 HỆ THỐNG ÂM VỊ TIẾNG VIỆT 62

4.1 Âm đầu 62

4.1.1 Đặc điểm và số lượng 62

4.1.2 Sự phân bố các âm đầu trong các kiểu âm tiết tiếng Việt 62

4.1.3 Miêu tả các phụ âm đầu tiếng Việt và sự thể hiện trên chữ viết 63

4.2 Âm đệm 65

4.2.2 Sự phân bố của âm đệm trong cấu tạo âm tiết tiếng Việt 66

4.2.3 Sự thể hiện của âm đệm trên chữ viết 66

4.3 Âm chính 66

4.3.2 Sự phân bố của âm chính trong cấu tạo âm tiết 67

4.3.3 Sự thể hiện của âm chính trên chữ viết 67

4.4 Âm cuối 69

4.4.1 Đặc điểm và số lượngvà sự phân bố của âm cuối trong âm tiết tiếng Việt 69

4.4.2 Sự thể hiện của các âm cuối trên chữ viết 69

CHƯƠNG 5 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NGỮ ÂM HỌC TRONG NHÀ TRƯỜNG 73

5.1 Vấn đề chính âm 73

5.1.1 Khái niệm chính âm 73

5.1.2 Nội dung, yêu cầu của công tác chính âm 73

5.1.3 Sự hình thành hệ thống ngữ âm chuẩn và chuẩn ngữ âm của tiếng Việt 73

5.1.4 Chính âm trong nhà trường 74

5.2 Vấn đề chữ viết 74

5.2.1 Yêu cầu về chữ viết 74

5.2.2 Một số đề nghị về chữ viết trong nhà trường 79

5.3 Vấn đề chính tả 80

5.3.1 Khái niệm chính tả 80

5.3.2 Các nguyên tắc, phương pháp luyện chính tả 80

PHẦN 3 TỪ VỰNG – NGỮ NGHĨA TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI 81

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TỪ VỰNG – NGỮ NGHĨA TIẾNG VIỆT 81

1.1.Từ và từ vựng 81

1.1.1Khái niệm từ trong ngôn ngữ 81

1.1.2 Từ vựng 82

4.1 Âm đầu 62

4.2 Âm đệm 65

4.3 Âm chính 66

4.4 Âm cuối 69

1.1.2 Từ vựng 82

3 CHƯƠNG 3 ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT 58

4.1 Âm đầu 62

4.2 Âm đệm 65

4.3 Âm chính 66

4.4 Âm cuối 69

1.1.2 Từ vựng 82

4.1 Âm đầu 62

4.2 Âm đệm 65

4.3 Âm chính 66

4.4 Âm cuối 69

1.1.2 Từ vựng 82

Trang 5

4

1.2 Từ vựng - ngữ nghĩa học 83

1.2.1 Khái niệm Từ vựng - ngữ nghĩa học 83

1.2.2 Các ngành thuộc từ vựng - ngữ nghĩa học 83

1.4 Vai trò của từ vựng - ngữ nghĩa học 84

CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TỪ VỰNG NGỮ NGHĨA TIẾNG VIỆT 86

2.1 Đơn vị từ vựng 86

2.1.1 Từ của tiếng Việt 86

2.1.2 Đặc điểm ngữ âm và đặc điểm ngữ pháp của từ tiếng Việt 86

2.1.3 Đặc điểm cấu tạo của từ tiếng Việt 88

2.1.4 Ngữ cố định 96

2.2 Nghĩa của từ tiếng Việt 98

2.2.1 Khái niệm nghĩa của từ, các thành phần ý nghĩa trong từ 98

2.2.2 Hiện tượng nhiều nghĩa 101

2.2.3 Sự chuyển biến ý nghĩa của từ 105

2.3 Hệ thống từ vựng 107

2.3.1 Những lớp từ có quan hệ về ngữ nghĩa 108

2.3.2 Những lớp từ không có quan hệ về ngữ nghĩa 119

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỪ VỰNG NGỮ NGHĨA TRONG NHÀ TRƯỜNG 133

3.1 Môn Tiếng Việt và chương trình dạy từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt ở Tiểu học 133

3.2 Các nội dung lí thuyết về từ vựng ngữ nghĩa ở Tiểu học 134

3.2.1 Vấn đề cấu tạo từ trong chương trình từ ngữ ở trường Tiểu học 134

3.2.2 Vấn đề ngữ nghĩa của từ trong chương trình từ ngữ ở cấp tiểu học 135

3.2.3 Vấn đề hệ thống từ vựng trong chương trình từ ngữ ở Tiểu học 135

TÀI LIỆU THAM KHẢO 138

4 1.2 Từ vựng - ngữ nghĩa học 83

Trang 6

5

LỜI NÓI ĐẦU

Giáo trình Tiếng Việt 1 được biên soạn theo chương trình đào tạo giáo viên

Giáo dục Tiểu học của Trường ĐHSP Hà Nội 2 bắt đầu thực hiện từ năm học 2015-

2016 Giáo trình phục vụ cho cả người dạy và người học trong dạy học học phầnTiếng

Việt1 (theo học chế tín chỉ)

Trong khi biên soạn giáo trình, các tác giả luôn quán triệt mục tiêu đào tạo, cố

gắng bám sát chương trình của Nhà trường, đồng thời gắn nội dung dạy học Tiếng

Việt 1 với các môn học khác có liên quan trong đào tạo giáo viên tiểu học trình độ đại

học; đặc biệt cập nhật, gắn kiến thức môn học với thực tế giảng dạy ở trường phổ

thông, chuẩn bị cho sinh viên làm tốt công việc giảng dạy môn Tiếng Việt nói riêng và

giảng dạy ở nhà trường tiểu học nói chung Vì vậy, nội dung các chương, các mục

trong giáo trình không đi sâu vào những vấn đề lí thuyết ngôn ngữ mà cố gắng đáp

ứng những yêu cầu thực tiễn của Nhà Trường, của người học và của ngành học

Cấu trúc của giáo trình Tiếng Việt 1 gồm ba phần: Phần 1 Dẫn luận ngôn ngữ

học: kiến thức cơ bản về ngôn ngữ và ngôn ngữ học, bản chất và chức năng của ngôn

ngữ Phần 2 Ngữ âm học tiếng Việt hiện đại: đại cương về ngữ âm và ngữ âm học, các

đơn vị ngữ âm, âm tiết tiếng Việt, hệ thống âm vị tiếng Việt, một số vấn đề liên quan

đến ngữ âm học trong nhà trường Phần 3 Từ vựng - ngữ nghĩa học hiện đại: khái quát

về từ vựng ngữ nghĩa học, từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt, một số vấn đề có liên quan

đến từ vựng ngữ nghĩa học trong nhà trường

Nhằm mục đích gắn kiến thức lí thuyết với thực tiễn, cuối mỗi phần đều có các

câu hỏi và bài tập yêu cầu người học phải kết nối kiến thức Tiếng Việt 1 với yêu cầu

và nhiệm vụ dạy học môn Tiếng Việt trong chương trình Tiểu học

Giáo trình này dành cho giảng viên và sinh viên trong đào tạo ngành Giáo dục

Tiểu học, có thể sử dụng như một tài liệu tham khảo cho một số ngành khác có học

phần Tiếng Việt trong chương trình đào tạo

Giáo trình này hoàn thành với sự đóng góp ý kiến của các giảng viên trong

Khoa Giáo dục Tiểu học, khoa Ngữ văn và các giảng viên khác trong trường Xin chân

thành cảm ơn các thầy cô và Nhà trường đã giúp đỡ để chúng tôi hoàn thành được

cuốn giáo trình này.Đây là giáo trình có nội dung, bố cục mới, mang tính tổng hợp cao

vì vậy, trong quá trình biên soạn, chúng tôi không tránh khỏi những thiếu sót Chúng

tôi mong muốn nhận được những ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp, các em

sinh viên để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn

Nhóm tác giả