Kiên trì đường lối đổi mới, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của đảng – bài học kinh nghiệm quí báu về xây dựng đảng qua 20 năm đổi mới (2)

Đảnghoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, không làm thay côngviệc của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị”.1 Từ những bài học kinh nghiệm chủ yếu qua 20 năm đổi mới, Đả

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ X của Đảng Cộng sản ViệtNam họp từ ngày 18-4-2006 đến ngày 25-4-2006 tại Thủ đô Hà Nội Đại hội

đã thông qua Báo cáo Chính trị; báo cáo về phương hướng, nhiệm vụ phát

triển kinh tế –xã hội 5 năm 2006-2010; Báo cáo về công tác xây dựng Đảng

và thông qua toàn văn Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam đã được bổ sung, sửa đổi Đại hội diễn ra tại một thời điểm lịch sử trọng đại: Đất nước trải qua

20 năm đổi mới thành công và chuẩn bị ra nhập WTO Thời điểm lịch sử đãđặt ra cho Đại hội nhiệm vụ nhận diện bối cảnh phát triển mới, đề ra đườnglối chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới

Các văn kiện của Đại hội kết tinh trí tuệ và ý chí của toàn Đảng, toàndân và toàn quân ta, là sự tổng kết sâu sắc thực tiễn và lý luận 20 năm đổi mới

để tiếp tục hoàn thiện và phát triển bền vững đường lối, quan điểm đổi mớitoàn diện đất nước trong giai đoạn cách mạng mới

Từ thực tiễn xây dựng Đảng những năm đổi mới, Đại hội đã khái quátmột số bài học kinh nghiệm chủ yếu:

“Một là, phải kiên trì đường lối đổi mới, đổi mới toàn diện, có nguyên tắc

và sáng tạo; trong quá trình đổi mới, phải luôn luôn giữ vững và tăng cường sựlãnh đạo của Đảng, kiên định chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, không đa nguyên, đađảng

Hai là, Đảng phải được xây dựng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và

tổ chức, thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, nâng cao năng lực lãnh đạo

và sức chiến đấu, đổi mới công tác xây dựng Đảng Phát huy dân chủ trongĐảng, thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ, giữ vững kỷ cương, kỷ

luật; thường xuyên tự phê bình và phê bình, nói thẳng, nói thật; giữ gìn vàtăng cường sự đoàn kết thống nhất trong Đảng, đấu tranh kiên quyết đối vớinhững phần tử cơ hội Xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy trong sạch, vữngmạnh, tinh gọn, thẩm quyền trách nhiệm rõ ràng, hoạt động có hiệu lực, hiệuquả Coi trọng tổ chức cơ sở đảng.

Ba là, Đảng phải chăm lo xây dựng, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng

viên có đủ bản lĩnh chính trị, phẩm chất trí tuệ và năng lực hoạt động thựctiễn để hoàn thành nhiệm vụ Phải tạo sự chuyển biến thực sự và đồng bộtrong công tác cán bộ trên tất cả các khâu: đánh giá, qui hoạch, đào tạo, bồidưỡng, luân chuyển, bố trí sử dụng và chính sách Đặc biệt coi trọng xây dựngđội ngũ cán bộ chủ chốt, trọng dụng nhân tài

Bốn là, Đảng phải gắn bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng và phát huy

quyền làm chủ của nhân dân, dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng Phải xâydựng các thiết chế mở rộng và phát huy dân chủ, bảo đảm các chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước đều có sự tham gia xây dựng của nhân dân,phản ánh ý chí, lợi ích của nhân dân, của quốc gia, dân tộc Cán bộ, đảng viên

và công chức phải thật sự là công bộc của nhân dân

Năm là, Đảng phải tăng cường và nâng cao chất lượng, hiệu quả của

công tác kiểm tra, giám sát Thường xuyên kiểm tra giám sát việc thực hiện cácnghị quyết, quyết định của Đảng để phát huy ưu điểm, phòng ngừa và khắcphục kịp thời sai lầm khuyết điểm; kiểm tra giám sát công tác, năng lực vàphẩm chất của cán bộ, đảng viên, xây dựng tổ chức đảng, cơ quan Nhà nước vàcán bộ, đảng viên ngày càng trong sạch, vững mạnh Phát huy vai trò giám sátcủa nhân dân, của Mặt trận, các đoàn thể và của của các cơ quan thông tin đạichúng

Sáu là, Đảng phải đổi mới và hoàn thiện phương thức lãnh đạo, nhất là

phương thức lãnh đạo Nhà nước, bảo đảm nâng cao năng lực lãnh đạo và sứcchiến đấu của Đảng, phát huy hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước, tích

cực, chủ động, sáng tạo của Mặt trận, các đoàn thể nhân dân Phải xây dựng

hệ thống các qui chế về sự lãnh đạo của Đảng ở các ngành, các cấp Đảnghoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, không làm thay côngviệc của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị”.1

Từ những bài học kinh nghiệm chủ yếu qua 20 năm đổi mới, Đảng tacũng chỉ ra phương hướng, mục tiêu và những giải pháp về xây dựng Đảng.Mục tiêu tổng quát Đảng ta chỉ ra là:

“Tiếp tục tự đổi mới, tự chỉnh đốn đảng, tăng cường bản chất giai cấp

công nhân và tính tiên phong, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của đảng; xây dựng Đảng thực sự trong sạch vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng trong sáng, có tầm trí tuệ cao, có phương thức lãnh đạo khoa học luôn gắn với nhân dân”2

Với khuôn khổ của một bài tiểu luận, tác giả tập chỉ trung làm rõ:

“Kiên trì đường lối đổi mới, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng- bài học kinh nghiệm quí báu qua 20 năm đổi mới”.

1 Kiên trì đường lối đổi mới, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng.

Phải hết sức công bằng và khách quan mà nói, từ khi thành lập đến nay,Đảng ta đã trải qua hơn 77 năm xây dựng và lãnh đạo sự nghiệp cách mạngcủa cả dân tộc, vai trò lãnh đạo của đảng được nhân dân hoàn toàn thừa nhận.Trước hết vì Đảng đã đưa ra được đường lối cách mạng đúng đắn và tổ chứcnhân thực hiện đường lối ấy thắng lợi nhằm đem lại lợi ích cho nhân dân, vìmục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Nhân dân tìm thấy ở Đảng

1 Đảng Cộng sản Việt Nam,Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG,

Hà Nội, 2006, tr.276,277

2 Đảng Cộng sản Việt Nam,Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG,

Hà Nội, 2006, tr.279.

người dẫn đường, người chiến sỹ tiên phong trong đấu tranh cách mạng; Đảngtìm thấy ở nhân dân chỗ dựa vững chắc, lực lượng vô địch trong hai cuộccách mạng lối tiếp nhau, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến lêncách mạng xã hội chủ nghĩa trong cả nước.

Trước ngày 3 tháng 2 năm 1930, ở Việt Nam đã có một số đảng pháiyêu nước ra đời Nhưng do hạn chế về lập trường giai cấp( phong kiến, tiểu tưsản hay tư sản), do không đánh giá đúng tình hình trong nước và thế giới cũngnhư xu thế chung của thời đại, do không có một lý luận khoa học làm cơ sởcho hoạt động của mình, các đảng phái ấy đã không đưa ra được đường lốiđúng đắn, không dựa vào nhân dân để xây dựng và phát triển, cuối cùng đãđành chịu thất bại Chỉ có Đảng Cộng sản do Nguyễn ái Quốc sáng lập và rènluyện theo các nguyên tắc xây dựng một đảng cách mạng đã được Mác, Ăngghen, Lênin nêu ra mới vượt được mọi sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù, khắcphục được mọi khó khăn, gian khổ, càng đấu tranh càng mạnh và giành thắnglợi ngày càng to lớn, cang được nhân dân tin cậy, bảo vệ và ủng hộ Vì vậy,vai trò lãnh đạo của Đảng đã được khẳng định như một tất yếu khách quan.Đảng Cộng sản không tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng với bất cứ mộtđảng phái nào khác, ngược lại mọi đảng phái chính trị đã có ở Việt Nam cũngkhông thể tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng với Đảng Cộng sản

Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo cách mạng qua hai thời kỳ Thời

kỳ thứ nhất(1930-1945) là thời kỳ chưa giành được chính quyền Thời kỳ thứhai( Từ 1945 đến nay) là thời kỳ Đảng đã lãnh đạo nhân dân xoá bỏ đượcchính quyền thực dân, từ đó Đảng trở thành đảng cầm quyền Khái niệm

Đảng lãnh đạo là để chỉ vai trò lãnh đạo của Đảng trong toàn bộ tiến trình

cách mạng nói chung, còn khái niệm Đảng cầm quyền là để chỉ vai trò của Đảng khi đã giành được chính quyền, cũng có nghĩa là Đảng lãnh đạo khi đã

có chính quyền Khái niệm Đảng cầm quyền đã được Lênin nêu ra; sau này

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta cũng đã sử dụng khái niệm này khi đề cập

đến vấn đề xây dựng Đảng.

Chúng ta cũng phải thấy rằnng, sự lãnh đạo của Đảng trước khi cóchính quyền khác rất nhiều so với khi đã có chính quyền Trước khi có chínhquyền, Đảng không có quyền lực nào khác đối với dân, đối với toàn xã hội.Trong điều kiện hoạt động bất hợp pháp, mọi đường lối, chủ trương của Đảng

có đến được với dân hay không chủ yếu là do các tổ chức đảng và cán bộ,đảng viên trực tiếp tuyên truyền

Theo Lênin, nguyên tắc tập trung dân chủ bao gồm hai thành tố tậptrung và dân chủ kết hợp hữu cơ với nhau Tập trung phải trên cơ sở dân chủ,

và dân chủ phải dưới sự chỉ đạo của tập trung Nếu không có tập trung thìĐảng sẽ biến thành một thứ câu lạc bộ; buông lỏng tập trung Đảng sẽ rơi vàotình trạng vô chính phủ, cục bộ địa phương chủ nghĩa, phá hoại sự thống nhất

và làm giảm sức chiến đấu của Đảng Nếu chỉ có tập trung mà không có dânchủ thì Đảng có nguy cơ thoái hoá thành một tổ chức quan liêu và kỷ luật sẽđược duy trì trên sự phục tùng mù quáng Chính việc thực hiện dân chủ thực

sự rộng rãi trong Đảng là cơ sở vững chắc để thống nhất ý trí và hành động

Do đó chỉ có kết hợp hữu cơ sự tập trung lãnh đạo nghiêm ngặt với dân chủthực sự rộng rãi thì mới nâng cao được năng lực lãnh đạo và sức chiến đấucủa Đảng Tập trung dân chủ là thể hiện thuộc tính bản chất giai cấp côngnhân của Đảng Thuộc tính bản chất giai cấp công nhân của Đảng được xácđịnh từ vị trí, vai trò của giai cấp công nhân, từ sự ra đời của giai cấp côngnhân, từ yêu cầu khách quan của sản xuất công nghiệp Qua đó đã từng bướctôi luyện làm cho giai cấp công nhân có những thuộc tính cơ bản như tính tậptrung hoá cao độ, ý thức và trình độ tổ chức chặt chẽ, tính kỷ luật nghiêm minh,tinh thần đoàn kết, hợp tác, tương trợ, dân chủ tập thể

Lênin cho rằng tập trung là điều kiện, là tiền đề cho sự vận động, pháttriển của dân chủ và ngược lại Hai thành tố này không mâu thuẫn nhau, mà luônthống nhất, tác động bổ sung cho nhau Tập trung trên cơ sở dân chủ, dân chủ có

sự bảo đảm của tập trung, dân chủ có lãnh đạo Thực hiện và phát huy dân chủtrong Đảng phải luôn gắn liền với giữ vững tập trung và tăng cường tập trung.Dân chủ càng phát triển thì tập trung càng vững chắc, do vậy những hiện tượngtập trung quan liêu, chuyên quyền độc đoán, dân chủ hình thức, dân chủ vô tổchức kỷ luật, phân tán, bè phái, cục bộ là sự vi phạm nguyên tắc tập trung dânchủ, trái với bản chất của nguyên tắc này.

Thực hiện chế độ tập trung dân chủ trong Đảng sẽ làm cho Đảng thốngnhất về chính trị, tư tưởng và tổ chức; nhằm củng cố và tăng cường sức mạnhcủa Đảng, làm cho đường lối của Đảng được thực hiện một cách có hiệu lực.Mặt khác, thực hiện tốt chế độ tập trung dân chủ sẽ góp phần ngăn ngừa sựphá hoại của các phần tử không kiên định, vô chính phủ, cơ hội chủ nghĩatrong Đảng V.I.Lênin cho rằng, Đảng muốn có sức mạnh để lãnh đạo giai cấp

vô sản và quần chúng lao động trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản,Đảng phải có sự thống nhất về ý chí và hành động Điều kiện cho sự thốngnhất của Đảng: trước hết Đảng phải có cương lĩnh chính trị và sau đó phải có

tổ chức chặt chẽ Làm được điều đó tức là tránh được tình trạng chia rẽ, phântán trong Đảng Tổ chức là cơ sở bảo đảm cho sự thống nhất về chính trị, tưtưởng và hành động Ngoài hai yếu tố cương lĩnh chính trị và hệ thống tổchức chặt chẽ, để nguyên tắc tập trung dân chủ được thực hiện đúng đắn,Đảng phải có một điều lệ thống nhất, một cơ quan chỉ đạo thống nhất do Đạihội Đảng bầu ra, Đảng phải có một kỷ luật sắt, tự giác nhưng nghiêm minh.Theo Lênin trong thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ nếu chủ thể thựchiện nguyên tắc không có bản lĩnh chính trị vững vàng và một động cơ trongsáng thì nguyên tắc tập trung dân chủ sẽ phản tác dụng Nguyên tắc tập trungdân chủ được thể hiện cụ thể trong việc quy định cơ cấu tổ chức Đảng như:thủ tục thành lập, cơ cấu chức năng và nhiệm vụ của các tổ chức đảng và các

cơ quan lãnh đạo của các tổ chức đó Nguyên tắc tập trung dân chủ thể hiệntrong các tiêu chuẩn sinh hoạt đảng, điều chỉnh các mối quan hệ trong nội bộđảng như: chế độ bầu cử các cơ quan lãnh đạo của Đảng từ dưới lên trên, chế

độ báo cáo của cơ quan đảng trước các tổ chức đảng cấp mình và trước các cơquan cấp trên, chế độ tự phê bình và phê bình, thiểu số phục tùng đa số, cấpdưới thực hiện vô điều kiện nghị quyết của cấp trên, nghiêm chỉnh tuân thủ kỷluật của Đảng, thảo luận dân chủ các vấn đề thuộc về đường lối chính sáchcủa Đảng trước khi tổ chức đảng thông qua nghị quyết Trong sinh hoạt vàhoạt động của mình, các tổ chức đảng phải tuân thủ theo nguyên tắc tập thểlãnh đạo, đó là nguyên tắc lãnh đạo cao nhất, đồng thời kết hợp chặt chẽ tậpthể lãnh đạo với cá nhân phụ trách phát huy tinh thần trách nhiệm của cánhân Có như vậy dân chủ và kỷ luật trong Đảng mới được xây dựng thànhchế độ chặt chẽ.

Tư tưởng trên đây của V.I.Lênin đã đặt nền móng cho việc xây dựngĐảng ở Nga, sau đó được các Đảng trong Quốc tế Cộng sản thừa nhận Mộttrong những điều kiện để được gia nhập Quốc tế Cộng sản là các đảng phải

được xây dựng theo nguyên tắc “tập trung dân chủ” Lênin cho rằng khi thực

hiện nguyên tắc tập trung dân chủ đồng thời phải chống mọi biểu hiện tậptrung quan liêu, chuyên quyền độc đoán, dân chủ hình thức, dân chủ quá trớncũng như chống mọi biểu hiện phân tán cục bộ địa phương, tự do vô kỷ luật

Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, giáo dục

và rèn luyện Người đã vận dụng sáng tạo học thuyết xây dựng Đảng của chủnghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể ở Việt Nam để giải quyết đúng đắnnhững vấn đề về xây dựng Đảng Đảng ta kiên quyết phản đối việc phủ nhận

nguyên tắc tập trung dân chủ, Đảng coi nguyên tắc tập trung dân chủ: “Là

nguyên tắc tổ chức cơ bản, phân biệt chính đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, Đảng cách mạng chân chính với các đảng khác, phủ nhận nguyên tắc này là phủ nhận Đảng từ bản chất” 3 Bản chất giai cấp công nhân của Đảngđược thể hiện trên lĩnh vực tổ chức là Đảng phải xây dựng và hoạt động theonguyên tắc tập trung dân chủ Thực tế, giai cấp công nhân ra đời và trưởng

3 Đảng Cộng sản Việt Nam- Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991, tr.30.

thành trong nền sản xuất đại công nghiệp, do yêu cầu của cuộc đấu tranh giaicấp và trưởng thành trong cuộc đấu tranh giai cấp chống bộ máy có tổ chứcchặt chẽ của giai cấp tư sản, do đó tập trung dân chủ là những thuộc tính bảnchất của giai cấp công nhân những thuộc tính đó được hình thành do yêu cầukhách quan của sản xuất đại công nghiệp và đấu tranh giai cấp.

Chủ nghĩa Mác- Lênin cho rằng chính Đảng của giai cấp công nhân phải

là một chỉnh thể có tổ chức, một cơ thể sống Tính chỉnh thể của Đảng được biểuhiện ở cơ cấu, hình thức tổ chức, ở việc giải quyết các mối quan hệ nội bộ vàphương thức lãnh đạo của Đảng Đảng chỉ có thể trở thành một chỉnh thể có tổchức khi Đảng được xây dựng và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ

Sức mạnh của Đảng là sự thống nhất về chính trị, tư tưởng và tổ chức

Sự thống nhất về chính trị, tư tưởng chỉ có thể vững chắc và biến thành hiệnthực khi nó được bảo đảm bằng sự thống nhất vật chất về mặt tổ chức thôngqua thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ

Mục đích của nguyên tắc tập trung dân chủ là: “ Một mặt bảo đảm phát

huy tính tích cực và tính sáng tạo của mọi tô chức của Đảng và đảng viên trong việc tham gia xây dựng và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng; mặt khác đảm bảo sự thống nhất ý chí và hành động của Đảng” 4

Nội dung cơ bản của nguyên tắc tập trung dân chủ là sự hợp thành mộtchỉnh thể thống nhất của hai thành tố tập trung và dân chủ, nghĩa là tập trungtrên cơ sở dân chủ và dân chủ được sự đảm bảo của tập trung

Kinh nghiệm trong phong trào công nhân trên thế giới trước đây, ở Liên

Xô và Đông Âu vừa qua cho thấy: những kẻ phản bội Đảng đều bắt đầu từ việctìm mọi cách phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ trong xây dựng tổ chức vàhoạt động của Đảng

Thực tiễn xây dựng, hoạt động của Đảng ta, của phong trào cộng sản

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội,

1987, tr.143.

và công nhân quốc tế đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của nguyêntắc tập trung dân chủ: Đối với Đảng ta, trải qua hơn 77 năm xây dựng và lãnhđạo cách mạng Việt Nam, Đảng luôn khẳng định tầm quan trọng của nguyêntắc tập trung dân chủ Đảng đã kiên trì, vận dụng sáng tạo nguyên tắc này cảtrong điều kiện khi chưa có hoặc khi đã có chính quyền; cả trong điều kiệnchiến tranh cũng như khi xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt trong điều kiệnĐảng ta là một đảng cầm quyền, Đảng đã trung thành, vận dụng đúng đắn, sángtạo nguyên tắc tập trung dân chủ Nhờ vậy trong bất kỳ điều kiện, hoàn cảnhnào, Đảng cũng luôn luôn là một khối thống nhất về ý chí và hành động lãnhđạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Điều này đãkhẳng định năng lực, vai trò lãnh đạo, sức chiến đấu, sức mạnh của Đảng xuấtphát từ nhiều yếu tố, nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân đặc biệtquan trọng chính là do Đảng ta kiên trì và vận dụng đúng đắn, sáng tạo nguyêntắc tập trung dân chủ Trong điều kiện Đảng cầm quyền, trước yêu cầu củanhiệm vụ cách mạng đang đặt ra cho công tác lãnh đạo, tổ chức bộ máy,phương thức lãnh đạo của Đảng cần được tự đổi mới, tự chỉnh đốn Điều đócàng đòi hỏi Đảng ta phải không ngừng coi trọng, cụ thể hoá và vận dụng sángtạo nguyên tắc tập trung dân chủ.

Chính nguyên tắc tập trung dân chủ đã góp phần làm cho các ĐảngCộng sản thực sự là tổ chức chặt chẽ, có đủ năng lực lãnh đạo và sức chiếnđấu để tạo nên thành công trong sự nghiệp của mình Trong những năm 90của thế kỷ XX, quá trình tiến hành cải tổ, cải cách, đổi mới, một số ĐảngCộng sản cầm quyền do sai lầm về đường lối đã làm cho đất nước đi vàokhủng hoảng trầm trọng về chính trị, kinh tế - xã hội, bên cạnh đó lại bị chủnghĩa đế quốc và các thế lực thù địch ra sức tiến công trên lĩnh vực chính trị,

tư tưởng, trong đó chúng tìm mọi cách xuyên tạc, phủ nhận nguyên tắc tậptrung dân chủ; chúng cho việc thực hiện nguyên tắc này là nguyên nhân làmcho các Đảng Cộng sản cầm quyền quan liêu, độc đoán, chuyên quyền, kìmhãm sự phát triển đã làm cho một số Đảng Cộng sản dần dần mất phương

hướng, xa rời, đi tới từ bỏ nguyên tắc tập trung dân chủ, Đảng Cộng sản mấtvai trò lãnh đạo, chủ nghĩa xã hội tan rã như ở Liên Xô và một số nước Đông

Âu vừa qua

Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

về tập trung dân chủ Qua hoạt động thực tiễn của Đảng ta và từ bài học của

các đảng anh em, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam ghi rõ: “Đảng là một tổ

chức chặt chẽ, thống nhất ý chí và hành động, lấy nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, tự phê bình và phê bình, thương yêu đồng chí, kỷ luật nghiêm minh, đoàn kết trên cơ sở Cương lĩnh chính trị và Điều lệ Đảng”5 Trong điều 9,chương II về nguyên tắc tổ chức và cơ cấu tổ chức của Đảng (Điều lệ Đảngkhoá X) đã cụ thể nguyên tắc tập trung dân chủ thành 6 nội dung chính nhưsau:

“1 Cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng do bầu cử lập ra, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách.

2 Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc.

Cơ quan lãnh đạo ở mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc đại hội đảng viên Giữa hai kỳ đại hội, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương, ở mỗi cấp là ban chấp hành đảng bộ, chi bộ (gọi tắt là cấp uỷ).

3 Cấp uỷ các cấp báo cáo và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước đại hội cùng cấp, trước cấp trên và cấp dưới; định kỳ thông báo tình hình hoạt động của mình đến các tổ chức đảng trực thuộc, thực hiện tự phê bình và phê bình.

4 Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghị quyết của Đảng Thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức, các tổ chức trong toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc và Ban Chấp hành Trung ương.

5 Điều lệ Đảng CSVN, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2006, tr.4

5 Nghị quyết của các cơ quan lãnh đạo của Đảng chỉ có giá trị thi hành khi có hơn một nửa số thành viên trong cơ quan đó tán thành Trước khi biểu quyết, mỗi thành viên được phát biểu ý kiến của mình Đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số được quyền bảo lưu và báo cáo lên cấp uỷ cấp trên cho đến Đại hội đại biểu toàn quốc, song phải chấp hành nghiêm chỉnh nghị quyết, không được truyền bá ý kiến trái với nghị quyết của Đảng Cấp uỷ có thẩm quyền nghiên cứu xem xét ý kiến đó; không phân biệt đối xử với đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số.

6 Tổ chức đảng quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quyền hạn của mình, song không được trái với nguyên tắc, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của cấp trên” 6

Như vậy, tập trung dân chủ theo quan điểm của Đảng ta có nghĩa là tất

cả các cơ quan Đảng đều phải do bầu cử lập ra và hoạt động theo nguyên tắctập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách; thực hiện chế độ thông báo tình hình hoạtđộng của mình đến các tổ chức đảng trực thuộc, thực hiện nghiêm túc chế độ

tự phê bình và phê bình Đảng viên có ý kiến thuộc về thiểu số có quyền bảolưu ý kiến Mặt khác, tập trung dân chủ đặt ra yêu cầu kỷ luật nghiêm ngặt vàthống nhất đối với toàn thể đảng viên, là phục tùng ý chí và nghị quyết của đa

số, là việc các cơ quan cấp dưới có nghĩa vụ phải chấp hành quyết định củacác cơ quan có thẩm quyền cấp trên Điều đó sẽ bảo đảm cho công tác và sựlãnh đạo của Đảng luôn được tập trung, có tổ chức chặt chẽ, thống nhất ý chí

và hành động, tạo nên sức mạnh của toàn Đảng trong lãnh đạo và hoạt động

Tập trung và dân chủ có mối quan hệ khăng khít với nhau, có mở rộngdân chủ mới tăng cường được tập trung, đề cao được kỷ luật Ngược lại, cótập trung thì dân chủ mới được mở rộng và được thực hiện một cách đúngđắn

Tập trung trên cơ sở dân chủ hoàn toàn khác với tập trung quan liêu

6 Điều lệ Đảng CSVN, Nxb chính trị quốc gia, HN, 2006, tr.15 - 17

Dân chủ có sự bảo đảm của tập trung hoàn toàn khác với dân chủ vô chínhphủ, tự do vô kỷ luật Tập trung càng vững chắc, dân chủ càng được bảo đảm.

Vì vậy, chỉ có Đảng của giai cấp công nhân, Đảng Mác- Lênin vững mạnh thìmới thực hiện có hiệu quả nguyên tắc tập trung dân chủ

Đảng ta đã vận dụng thành công nguyên tắc tập trung dân chủ phù hợpvới tình hình đặc điểm và nhiệm vụ xây dựng Đảng qua các giai đoạn và cácthời kỳ khác nhau Đảng thường xuyên đấu tranh phê phán nghiêm khắcnhững biểu hiện quan liêu, gia trưởng, độc đoán, không tôn trọng ý kiến cấpdưới, không phát huy trí tuệ tập thể dẫn tới những quyết định sai lầm, làmsuy yếu sự đoàn kết trong Đảng, cũng như những hiện tượng cục bộ, buônglỏng kỷ luật gây ra những hậu quả tai hại, làm cho sự lãnh đạo của Đảng vàviệc điều hành của Nhà nước kém hiệu lực

Đại hội VI, Đại hội VII, và Đại hội VIII, IX, X, liên tục chỉ ra nhữngbiện pháp cơ bản và cấp thiết để giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ trongtình hình mới Đó là:

Phải tăng cường giáo dục cho cán bộ, đảng viên “nhận thức đúng đắn

và thống nhất về yêu cầu nội dung của dân chủ và nguyên tắc tập trung dân chủ” 7, trên cơ sở đó đề cao tinh thần trách nhiệm, tự giác thực hiện nghiêmtúc nguyên tắc này

Tăng cường hơn nữa lãnh đạo tập thể và mở rộng sinh hoạt dân chủ.Người lãnh đạo phải nghiên cứu kinh nghiệm sáng tạo của cơ sở, lắng nghe ýkiến của quần chúng, của chuyên gia và của các cán bộ khoa học Các chủtrương quan trọng đều phải được bàn bạc và giải quyết tập thể Người lãnhđạo phải bình tĩnh lắng nghe ý kiến trái với ý kiến mình Những ý kiến khácnhau phải được nói hết, nói thẳng và thông qua thảo luận dân chủ mà đi đếnchân lý, hết sức tránh chủ quan, độc đoán giản đơn trong việc ra quyết định

7 Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo cáo xây dựng Đảng và sửa đổi điều lệ Đảng, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991, tr.21.

Nâng cao chất lượng sinh hoạt các cấp uỷ đảng, các cấp uỷ viên phảiđược cung cấp nhanh chóng và chính xác những thông tin cần thiết để nắmchắc tình hình, có điều kiện đóng góp vào quá trình ra các quyết định Việc tổchức điều hành hội nghị phải được cải tiến để đảm bảo thảo luận dân chủ,thẳng thắn có kết luận rõ ràng, khi cần thì biểu quyết, kể cả bằng phiếu kín.Mọi người đều phải nghiêm chỉnh thực hiện nghị quyết, không ai được quyềntuyên truyền và thực hiện ý kiến riêng đã bị đa số bác bỏ Thiểu số phục tùng

đa số, cá nhân phục tùng tổ chức, cấp dưới phục tùng cấp trên, các tổ chứctrong toàn Đảng phục Ban Chấp hành Trung ương và Đại hội toàn quốc củaĐảng

Phải sửa đổi phong cách làm việc, đi sâu, đi sát thực tế Cán bộ lãnhđạo phải dành một thời gian thích đáng xuống cơ sở gặp quần chúng để tìmhiểu tình hình, nghe ý kiến cấp dưới, giải quyết kịp thời tại chỗ những việc cụthể, phải chủ động đến những nơi tiên tiến để tổng kết kinh nghiệm và đến cảnhững nơi yếu kém để giúp đỡ khắc phục sửa chữa

Đảng viên, cán bộ phải rèn tính tổ chức, tính kỷ luật tự giác, đặt mìnhtrong sự quản lý của chi bộ, tham gia đầy đủ sinh hoạt chi bộ, tuân thủ kỷ luậtcủa Đảng Không để một đảng viên nào đứng ngoài sự quản lý của tổ chức.Mọi hoạt động vô tổ chức, vô kỷ luật, không chấp hành chỉ thị, nghị quyết củaĐảng, gây chia rẽ bè phái trong Đảng đều bị xử lý nghiêm minh

Phải thiết lập trong toàn Đảng một chế độ thông tin nhanh chóng vàchính xác, bảo đảm cho các cơ quan lãnh đạo của Đảng nắm được thông tinđầy đủ về tình hình và nội dung các vấn đề thuộc phạm vi mình phụ tráchtrước khi ra quyết định

Phải tăng cường công tác kiểm tra, Trung ương Đảng, và các cấp uỷĐảng phải nắm chắc công tác kiểm tra, cần tự mình tiến hành kiểm tra và sửdụng cơ quan chức năng để tổ chức tốt việc kiểm tra Mọi tổ chức, từ cơ quanNhà nước đến các đoàn thể quần chúng, mọi lĩnh vực hoạt động đều phải đặt